QazAqparat-Anons: qyrkúıektiń 17-si men 20-sy aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
ELBASY
Qyrkúıektiń 17-sinde Elbasy Nursultan Nazarbaev Pavlodar oblysyna jumys saparyn jasaıdy dep kútilýde.
BASQA MEMLEKETTІK QURYLYMDAR
Qyrkúıektiń 17-sinde Joǵarǵy sotta «Medıatsııa ınstıtýtyn engizý - Qazaqstanda daý-damaıdy balama jolmen sheshý» taqyrybyna arnalǵan «dóńgelek ústel» otyrysy ótedi.
Qyrkúıektiń 17-sinde Bas prokýratýrada aptalyq brıfıng bolady.
PARLAMENT
Qyrkúıektiń 17-sinde Parlament Senatynda Agrarlyq máseleler jónindegi komıtettiń keńeıtilgen otyrysy ótedi.
Qyrkúıektiń 17-sinde Parlament Májilisinde «Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi Esep komıteti týraly» zań jobasynyń tanystyrylymy bolady.
Qyrkúıektiń 17-sinde Májiliste «Qazaqstan Respýblıkasynyń áýe keńistigin paıdalaný jáne avıatsııa qyzmeti týraly» zań jobasynyń tanystyrylymy bolady.
QOǴAM
Tamyzdyń 1-inen bastap jolaýshylar poıyzdarynyń platskart vagondarynyń bılet qunyna tósek jabdyqtarynyń quny qosylady. Jolaýshylar tósek jabdyqtaryn budan bylaı bılet kassasynda jol qujatyn resimdeý kezinde satyp ala alady. Oǵan qosa, qyrkúıektiń 15-ine deıin platskart vagondarda VÝ-9 túbirtekteri boıynsha tósek jaımalarynyń ýaqytsha satylymyna ruqsat etilip otyr. Biraq qyrkúıektiń 15-inen bastap vagondarda tósek jabdyqtaryn satýǵa tyıym salynady. Jolaýshy tósektiń qunyn bılet kassasynda tóleýden bas tartsa, ony vagonda satyp ala almaıdy.
Tamyzdyń 11-i men qyrkúıektiń 30-y arylyǵynda BUU-nyń Nıý-Iorktegi shtab-páterinde «ıAdrolyq qarýǵa jol joq» qazaqstan-japon kórmesi ótedi.
Qyrkúıektiń 14-19-y aralyǵynda Venada Halyqaralyq atom energııasy agenttiginiń Bas Konferentsııasynyń 53-shi sessııasyna Energetıka jáne mıneraldy resýrstar vıtse-mınıstri Aset Maǵaýov basqarǵan Qazaqstan delegatsııasy qatysady.
Qyrkúıektiń 17-18-inde Qazaqstannyń EQYU-da tóraǵalyǵyna daıyndyǵy aıasynda Uıymnyń Demokratııalyq ınstıtýttar men adam quqyqtary jónindegi Bıýrosy «Tóraǵalyqtyn arnaıy toby - Task Force» qyzmetkerlerine arnalǵan brıfıng ótkizilýdi josparlaýda. Brıfıngte Bıýro ókilderi 2010 jylǵa josparlanǵan DIAQB-nyń qyzmeti týraly aqparatty berip, SІM-niń sarapshylarymen konsýltatsııalar ótkizedi.
ASTANA
Qyrkúıektiń 11-i men qazannyń 11-i aralyǵynda Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdentiniń murajaıynda Qostanaı oblystyq murajaı qorlarynyń «Ulttyq mádenıetter besigi» taqyrybyndaǵy kórmesi ótedi.
Qyrkúıektiń 15-i men qazannyń 15-i aralyǵynda Astanada tazalyq aılyǵy ótedi.
Qyrkúıektiń 17-sinde «Nur Otan» partııasy janyndaǵy Partııaaralyq keńestiń kezekti otyrysy ótedi, onda Úkimettiń daǵdarysqa qarsy baǵdarlamasynyń áleýmettik máseleleri talqylanady.
Qyrkúıektiń 17-sinde «Grand Park Esil» qonaqúıinde «Problemalar jáne BAQ-ty damytý» taqyrybyna arnalǵan «dóńgelek ústel» otyrysy bolady.
Qyrkúıektiń 17-sinde «Dýman» qonaqúıinde «Qazaq tarıhyndaǵy qýǵyn-súrgin jyldary» taqyrybynda «dóńgelek ústel» otyrysy ótedi.
Qyrkúıektiń 17-sinde Kongress-Holda Kúzgi kórme-jármeńke ótedi.
Qyrkúıektiń 17-sinde Qazirgi zaman murajaıynda «Men ómir súretin álem!» taqyrybynda kórme ashylady.
Qyrkúıektiń 18-inde «Arna medıa» Ulttyq aqparattyq holdınginde Qazaqstan halyqtarynyń tilderi kúnine arnalǵan «Tilder kúni» konkýrsy ótedi.
ALMATY
Qyrkúıektiń 17-sinde «Atakent» ortalyǵynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń eksporttyq áleýetin damytý» taqyrybynda «dóńgelek ústel» otyrysy bolady.
Qyrkúıektiń 17-sinde Qazaqtyń Ál-Farabı atyndaǵy ulttyq ýnıversıtetinde oqý ornynyń 75 jyldyǵyna arnalǵan ár jyldaǵy túlekterdiń mereıtoılyq kezdesýi bolady.
Qyrkúıektiń 17-sinde Qaskeleń qalasynda aýdandyq ólketaný murajaıynda kópbalaly jáne turmysy tómen otbasylardyń 1-shi synyptaǵy balalaryna arnalǵan qaıyrymdylyq sharasy ótedi.
Qyrkúıektiń 17-sinde Ulttyq baspasóz klýbynda «Qazaq tilinde ınternet-saıttar qurý» máselesine arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.
Qyrkúıektiń 17-sinde Ortalyq stadıonda Júgirý kúnin jáne Gýanchjoýdaǵy jazǵy Azııadany qoldaýǵa arnalǵan shara ótedi.
Qyrkúıektiń 17-sinde Qazaqtyń Abaı atyndaǵy ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetinde M.Qoıgeldıevtiń kitabynyń tanystyrylymy bolady.
Qyrkúıektiń 17-sinde Abaı atyndaǵy Memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynda 76-shy teatr maýsymy ashylady.
Qyrkúıektiń 20-synda Almaty qalasynyń kúni toılanady.
Qyrkúıektiń 21-inde Almatyda «Ultaralyq árekettestik úlgisi: Qazaqstan halqy Assambleıasy jáne EQYU» atty halyqaralyq semınary ótedi. Atalǵan is-shara Qazaqstan Halqy Assambleıasy jáne QR Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń uıymdastyrýymen jáne EQYU-nyń Az ulttar máseleleri jónindegi Joǵarǵy Komıssary Knýt Vollebektiń qatysýymen ótkiziletin bolady.
ATAÝLY KÚNDER. MEREKELER.
QYRKÚIEKTІŃ 17-SІ, BEISENBІ
OQIǴALAR
185 jyl buryn (1824) Abylaı hannyń uly Qasym sultan Batys-Sibir general-gýbernatory Kaptsevıchke hat jazdy. Onda: «Egerde bizdiń jerdegi salynǵan bekinister joıylmasa, qazaqtarǵa degen qastandyq toqtatylmasa, bul jaǵdaıda renjimeıtin bolasyzdar. Reseı jerin alatyn bolsaq, oǵan baılanysty bizdiń aram nıetimiz joq. Al, endi, sizder bizge qarsy soǵys ashatyn kúnde biz qarap otyra almaımyz. Reseı tarapynan jasalǵan túrli arbaý, aldaý jáne qastandyqqa kónetin shamamyz joq», - delingen.
Keıinnen qazaq halqynyń azattyq kúresin Qasymnyń uldary - Kenesary men Naýryzbaı basqarǵany belgili.
16 jyl buryn (1993) Beıjińde Qazaqstan Respýblıkasy Elshiliginiń resmı ashylý saltanaty ótti.
13 jyl buryn (1996) Qazaqstan men Grýzııa arasynda ekonomıkalyq, ǵylymı-tehnıkalyq jáne mádenı yntymaqtastyqty damytý týraly 14 kelisimderge qol qoıyldy.
220 jyl buryn (1789) aǵylshyn astronomy Ý.Gershel Satýrn serigi Mımasty ashty.
20 jyl buryn (1989) Chernovtsyda ýkraın óleńiniń «Chervona rýta» dep atalǵan birinshi festıvali ashyldy.
ESІMDER
110 jyl buryn (1899-1942) qoǵam qaıratkeri, bilim berý halyq komıssary, Qazaqstan aımaqtyq partııa komıtetiniń bıýro múshesi MANAEV Nuǵyman Sársenuly dúnıege keldi.
Bókeı ordasy Teńiz ýezinde týǵan. Ýfa mýzyka ýchılışesin bitirgen. «Shyǵys baspasy» baspahanasynyń terýshisi, korrektory, muǵalim, Bókeı gýbernııalyq kedeıler komıtetiniń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. 1920-1924 jyldary - Bókeı gýbernııalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy, gýbernııalyq halyq aǵartý bóliminiń meńgerýshisi. 1924-1926 jyldary - Bókeı gýbernııalyq partııa komıtetiniń meńgerýshisi. 1926-1929 jyldary - BK(b)P Aqtóbe okrýgtik komıtetiniń jáne Jetisý gýbkomynyń jaýapty hatshysy. 1929-1930 jyldary - RK(b)P Qazaqstan ólkelik komıtetiniń bıýro múshesi jáne Qazaq avtonomııalyq KSR Oqý halyq komıssary. 1931-1933 jyldary - Etti mal sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory. 1933-1934 jyldary - Qazaq marksızm-lenınızm ınstıtýtynyń marksızm-lenınızm klassıkteriniń aýdarma bıýrosynyń meńgerýshisi - ulttyq mádenıet sektorynyń ǵylymı qyzmetkeri - Qazaq marksızm-lenınızm ınstıtýtynyń redaktsııalyq alqasynyń múshesi. 1934-1937 jyldary - Qazaq marksızm-lenınızm ınstıtýtynyń marksızm-lenınızm klassıkterin aýdarý bóliminiń meńgerýshisi. 1938 jylǵy naýryzdyń 8-inde KSRO Joǵarǵy Keńesiniń Áskerı Komıssarıaty pármenimen atylǵan. 1958 jyldyń 10 mamyrynda aqtalǵan.
«Lenınızm álippesi» kitabynyń avtory.
95 jyl buryn (1914-1942) aqyn ESMÁMBETOV Álı dúnıege keldi.
Qyzylorda oblysynda týǵan. Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq Ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. Zaısan qalalyq mektebinde muǵalim bolyp jumys istegen.1939-1941 jyldary - Qazaq memlekettik kórkem-ádebı baspasynyń (qazirgi «Jazýshy» baspasy) redaktory, «Lenınshil jas» (qazirgi «Jas alash») gazetiniń bólim meńgerýshisi, «Oktıabr balalary» gazetiniń redaktory qyzmetterin atqarǵan.
Tuńǵysh aqyndyq jınaǵy 1938 jyly jaryq kórgen.
«Qazaqstan», «Bomba», «Admıraldar muhıtta», «Sholpan», t.b. poemalar avtory. A.Pýshkınniń, M.Lermontovtyń, V.Maıakovskııdiń shyǵarmalaryn aýdarǵan. Álı aqyn Uly Otan soǵysynda qaza tapqan.
70 jyl buryn (1939) Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisiniń depýtaty, Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisiniń halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi TOQPAQBAEV Sát Besimbaıuly dúnıege keldi.
Almaty oblysynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Mınsk qalasyndaǵy KSRO Memlekettik qaýipsizdik komıtetiniń Joǵary mektebin, KSRO Syrtqy ister mınıstrligi Joǵary dıplomatııalyq mektebin bitirgen. Almaty oblystyq prokýratýrasynyń tergeýshisi bolyp jumys istegen. Shuǵyl ókiletti ókil qyzmetinen Qazaq KSR MQK-niń basqarma bastyǵy, alqa múshesi deıingi joldan ótken. 1991-1993 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik qaýipsizdik komıtetiniń Almaty qalasy jáne Almaty oblysy boıynsha basqarmasynyń bastyǵy. 1993 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Qaýipsizdik Komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 1993-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Qaýipsizdik Komıtetiniń tóraǵasy. 1995-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Kúzet qyzmetiniń bastyǵy - Respýblıkalyq Ulan qolbasshysy. 1999-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstri. 2001 jyldyń jeltoqsanynan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń keńesshisi - Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyndaǵy Azamattyq máseleler jónindegi komıssııanyń tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasy sybaılas jemqorlyqpen kúres jáne memlekettik qyzmetkerlerdiń qyzmettik etıka saqtaý jónindegi komıssııa tóraǵasy. 2002 jyldyń qyrkúıeginen - «Evro-Azııa-Eır Interneshnl» JAQ-y áýe kompanııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. Depýtattyq ókilettigi 2007 jyldyń 2-inshi qazanynan bastaldy.
«Dańq» ordenimen, Qazaqstan Respýblıkasynyń, Reseı Federatsııasynyń, Tájikstannyń jáne Qyrǵyz Respýblıkasynyń medalderimen marapattalǵan.
65 jyl buryn (1944) Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisiniń tóraǵasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi, KSRO Memlekettik bankiniń úzdigi BAINAZAROV Ǵalym dúnıege keldi.
Qostanaı oblysynda týǵan. Almaty Halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. KSRO Memlekettik bankiniń Torǵaı bólimshesiniń nesıelik ınspektory, bastyǵy bolyp jumys istegen. 1976-1985 jyldary - Memlekettik banktiń Arqalyq qalalyq basqarmasynyń bastyǵy. 1985-1987 jyldary - KSRO Memlekettik banki Qazaq respýblıkalyq keńsesi basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy. 1987-1992 jyldary - Kazagroprombank tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 1992-1993 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq bankiniń basqarma bastyǵy. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstriniń keńesshisi. 1996-1998 jyldary - «Qazposhtabank» JAQ-y sheteldik ınvestıtsııalar departamentiniń dırektory. 1997-1998 jyldary - «ATREM» qarjy-ınvestıtsııa kompanııasynyń bas dırektory. 1998-2002 jyldary - Saqtandyrýshylar odaǵynyń tóraǵasy. 1999-2002 jyldary - «Halyqtyq jınaqtaýshy zeınetaqy qory» JAQ-nyń prezıdenti. 2000-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Kólik quraldaryn júrgizýshiler odaǵynyń ortalyq keńesi tóraǵasynyń keńesshisi. 2002-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisiniń depýtaty, Ekonomıkalyq reforma jáne aımaqtyq damý jónindegi komıtettiń múshesi. 2005 jyldyń aqpanynan joǵaryda atalǵan qyzmette.
«Parasat» ordenimen, Qazaq KSR Mınıstrler keńesiniń jáne Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler kabınetiniń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.
60 jyl buryn (1949-2000) ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, «Evrazııa» halyqaralyq ekonomıka akademııasynyń akademıgi, Qazaqstanda parlamentarızm men demokratııanyń negizin qalaýshylardyń biri OSPANOV Marat Turdybekuly dúnıege keldi.
Aqtóbe qalasynda týǵan. G.V.Plehanov atyndaǵy Máskeý halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn, QazMÝ-diń (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıteti) aspırantýrasyn bitirgen. Aqtóbe medıtsınalyq ınstıtýtynda oqytýshy bolyp jumys istegen. 1979-1990 jyldary - Aqtóbe medıtsınalyq ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy, SOKP tarıhy men saıası ekonomıka kafedrasynyń meńgerýshisi, partııa komıtetiniń hatshysy. 1990-1991 jyldary - QazKSR Joǵarǵy Keńesiniń Ekonomıkalyq reforma, bıýdjet jáne qarjy jónindegi komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 1991-1992 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bas memlekettik salyq ınspektsııasy bastyǵynyń orynbasary. 1992-1994 jyldary - Bas salyq ınspektsııasynyń bastyǵy - Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstriniń birinshi orynbasary. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi tóraǵasynyń orynbasary. 1995 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti janyndaǵy Sheteldik kapıtaldy paıdalaný jónindegi komıtettiń tóraǵasy. 1996-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisi 1-inshi shaqyrylymynyń tóraǵasy. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi 12-inshi shaqyrylymynyń depýtaty.
2-inshi dárejeli «Barys» ordenimen, medaldermen marapattalǵan. Batys Qazaqstan memlekettik medıtsına akademııasyna, Almaty jáne Aqtóbe qalalaryndaǵy kóshelerge esimi berilgen.
50 jyl buryn (1959) Pavlodar oblysy Lebıaji aýdanynyń ákimi APSALYQOV Serik Kárimjanuly dúnıege keldi.
Pavlodar oblysynda týǵan. Pavlodar pedagogıkalyq ınstıtýtyn, Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. Muǵalim jáne orta mektep dırektory, Sharbaqty aýdandyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy qyzmetterin atqarǵan. 1991-1992 jyldary - Pavlodar oblysy Sharbaqty aýdany Jastar isteri jónindegi komıtettiń bólim meńgerýshisi. 1992-1999 jyldary - Sharbaqty aýdany ákiminiń orynbasary. 1999-2002 jyldary - Shaldaı orman sharýashylyǵynyń dırektory, ormandardy jáne janýarlardy qorǵaý jónindegi Shaldaı memlekettik mekemesiniń dırektory. 2002-2006 jyldary - Sharbaqty aýdanynyń ákimi. Atalǵan qyzmetinde 2006 jyldyń naýryzynan.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl» merekelik medalimen marapattalǵan.
70 jyl buryn (1939) orystyń tamasha akteri jáne rejısseri, Reseı Federatsııasynyń halyq ártisi MENЬShOV Vladımır Valentınovıch dúnıege keldi.
Reseı Federatsııasynyń Astrahan qalasynda týǵan. Máskeý kórkem akademııalyq teatry mektep-stýdııasynyń akter bólimin, S.Gerasımov atyndaǵy Búkilreseılik memlekettik kınematografııa ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen.
«Óz ornyndaǵy adam», «Sońǵy kezdesý», «Jeke pikir», t.b. fılmderge túsken. V.Menshovtyń ózi túsirgen «Máskeý kóz jasyna senbeıdi» fılmi 1980 jyly tańdaýly sheteldik lenta retinde «Oskar» syılyǵyna ıe boldy.
KSRO-nyń Memlekettik syılyǵymen marapattalǵan.
QYRKÚIEKTІŃ 18-І, JUMA
Chılı Respýblıkasynyń ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1810). Memleket Ońtústik Amerıkanyń ońtústik-batys jaǵalaýyndaǵy And jáne Tynyq muhıty arasyndaǵy taýly jotaly asýlarynda ornalasqan. Astanasy - Santıago.
Qazaqstan Respýblıkasy men Chılı Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1993 jylǵy tamyzdyń 19-ynda ornatyldy.
OQIǴALAR
34 jyl buryn (1975) Almaty oblysynda Qapshaǵaı kárlen (farfor) zaýyty iske qosyldy.
17 jyl buryn (1992) «Qazaqstan» memlekettik teleradıo habarlaryn taratý kompanııasy quryldy.
11 jyl buryn (1998) Memlekettik qyzmet isteri agenttigi quryldy.
11 jyl buryn (1998) Memlekettik qyzmet akademııasy quryldy.
3 jyl buryn (2006) Almaty qalasynda 1986 jylǵy jeltoqsanda bolǵan oqıǵalardyń 20-jyldyǵyna arnalǵan «Táýelsizdik tańy» eskertkish-monýmenti ashyldy. Eskertkish úsh bólikten turady, kompozıtsııa taqyryptyń mándik-ıdeıalyq jáne kórkemdik-obrazdyq mazmunyn ashyp beredi. Ol qyzyl jáne aq granıtten jasalǵan eki pılonnan turady. Alǵashqysy ótken men bolashaq arasyndaǵy qaqtyǵysty, jarylysty, halyqtyń ózindik sana-seziminiń silkinisin bildirse, ekinshisi memlekettiń táýelsizdigi men bostandyqtyń saltanat qurýyn meńzeıdi. Kompozıtsııaǵa sondaı-aq ushýǵa umsynǵan áıeldiń músini engizilgen. Ol oń qolyna tatýlyqqa shaqyrý nyshany ispetti oramal ustaǵan. Al sol qolynda bostandyqqa talpynysty, ushý belgisin bildiretin qanatyn jaıǵan qusty ustaǵan. Eskertkishtiń úshinshi bóligi árli releftik pannomen bezendirilgen.
270 jyl buryn (1739) Reseı men Túrkııa 1735-inshi jyldan 1739-ynshy jylǵa deıin sozylǵan orys-túrik soǵysyn qorytyndylaǵan Belgrad beıbitshilik kelisimine qol qoıdy.
Osy kelisimge sáıkes, Reseı Qara jáne Azov teńizderinde flottaryn ustaý quqynan aıyrylsa da, Azovsk qalasyn ózine qaıtarý quqyna ıe boldy. Kelisimge qol qoıylǵanyna qaramastan, onyń keıbir tarmaqtarynyń zańdylyǵyn Reseı jaǵy 1747 jylǵa sheıin daýlap keldi.
158 jyl buryn (1851) AQSh-ta «Nıý-Iork taıms» gazetiniń birinshi sany jaryq kórdi.
50 jyl buryn (1959) KSRO Mınıstrler keńesiniń tóraǵasy N.S.Hrýşev BUU-nyń Bas Assambleıasynda sóılegen sózinde adamzatty jappaı qarýsyzdanýǵa shaqyrdy.
ESІMDER
55 jyl buryn (1954) «Atameken Holding» Qarjylyq Ónerkásip Toby» Dırektorlar Keńesiniń tóraǵasy QASYMOV Álibek Hamıtuly dúnıege keldi.
Almaty qalasynda týǵan. Almaty I.S.Konev atyndaǵy Joǵary áskerı komandalyq ýchılışesin, M.V.Frýnze atyndaǵy Áskerı akademııany bitirgen. 1975-1982 jyldary - Kalınıngrad oblysyndaǵy tank dıvızııasynyń vzvod, rota komandıri, batalon komandıriniń orynbasary. 1985-1992 jyldary - Zakavkaze áskerı okrýginde shtab bastyǵy - motoatqyshtar oqý polki komandıriniń orynbasary, aǵa ofıtseri, bastyq orynbasary, bólim bastyǵy. 1992 jyldyń tamyzynan - jedel basqarma bastyǵy - Qorǵanys mınıstrligi Bas shtaby bastyǵynyń orynbasary. 1992 jyldyń qarashasynan - Qorǵanys mınıstriniń 1-inshi orynbasary - Bas shtabtyń bastyǵy. 1995-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Qorǵanys mınıstri. 1997 jyldan Qazaqstannyń Túrkııadaǵy áskerı attashesi bolyp taǵaıyndalǵan. 2001-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik keńesi hatshysynyń orynbasary. 2004 jyldyń sáýir aıynan jeltoqsanyna deıingi aralyqta - «Lapidim Project LTD» JShS-niń bas dırektory. Qazirgi qyzmetinde - 2004 jyldyń jeltoqsanynan.
Á.Qasymov ІІІ dárejeli «KSRO Qarýly kúshterinde Otanǵa sińirgen qyzmeti úshin», ІІ dárejeli «Dańq» ordenderimen jáne KSRO medaldarymen marapattalǵan.
190 jyl buryn (1819-1868) frantsýz fızıgi jáne astronomy, optıka, mehanıka jáne elektromagnetızm salasynda qyrýar álemdik mańyzdy jumys atqarǵan FÝKO Jan Bernar Leon dúnıege kelgen.
San qyrly eńbegi shynaıy baǵalanǵan ol - Parıj Ǵylym akademııasynyń akademıgi, Berlın Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, Peterbor Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, London koroldik qoǵamynyń múshesi bolǵan.
1851 jyly erkin terbelip turǵan maıatnık (Fýko maıatnıgi) boıynsha tájirıbe jasap, bir táýlikte Jerdi óz osinen aınalyp ótkendegi aýytqýshylyq sebebin túsindirip berdi.
1852 jyly gıroskop jasap shyǵarǵan. 1855 jyly Parıj rasythanasynyń fızıgi bolyp taǵaıyndalady.
QYRKÚIEKTІŃ 19-Y, SENBІ
Rosh Ashana - dúnıe jaratylǵannan bergi jańa 5770-inshi jyl. Bul kúni Táńir árbir adamnyń jáne búkil álemniń kelesi jylǵy taǵdyryn aıqyndaıdy. Osy meıramda jumys isteýge tyıym salynady.
OQIǴALAR
14 jyl buryn (1995) Elbasy N.Nazarbaevtyń «Qazaqstan Respýblıkasynyń Reseı Federatsııasymen shekarasynda kedendik baqylaýdy joıý týraly» Jarlyǵy shyqty.
14 jyl buryn (1995) Pákistanda ýrdý tilinde Abaıdyń «Tańdamalylar» kitabynyń aýdarmasy jaryq kórdi.
13 jyl buryn (1996) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Islam damý bankiniń uıymdastyrýmen «Qazaqstan Respýblıkasyna ınvestıtsııalar» atty aımaqtyq konferentsııa uıymdastyrylyp, onda sheteldik ınvestorlar Qazaqstandaǵy ınvestıtsııalyq ahýal týraly habarlandyrylyp, respýblıka ekonomıkasyna qarjy tartý múmkindikteri talqylandy.
3 jyl buryn (2006) Qazaqstanda tuńǵysh ret «Jýrnalıstıka Kazahstana» entsıklopedııasy shyqty. Avtory - Qazaqstan jýrnalıstıka akademııasynyń prezıdenti Saǵymbaı Qozybaev.
145 jyl buryn (1864) AQSh-ta mashınalardaǵy jınalmaly otyrǵysh patentteldi.
90 jyl buryn (1919) Karıb teńizinde qutqarýshy qaıyqtary tolyqtaı saı, tıtimdeı zaqym tımegen ıspandyq «Valbarene» kemesi tabyldy (488 jolaýshylary men ekıpaj músheleri ushty-kúıli joǵalyp ketken).
85 jyl buryn (1924) Buqarada (Ózbekstan) Buqara Halyqtyq Sotsıalıstik respýblıkasyn Buqara Keńestik Sotsıalıstik respýblıkasy etip qaıta qurý týraly sheshim qabyldanǵan Keńesterdiń Búkilbuqarlyq V quryltaıy ashyldy. Bir aıdan keıin ol Túrkimen, Ózbek jáne Tájik KSR-lary bolyp tarqap tyndy.
ESІMDER
75 jyl buryn (1934-1998) shahmatshy, respýblıkadaǵy shahmat qozǵalysynyń qaıratkeri, matematık, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty SÁIDENOV Ǵalımýlla Batyrhanuly dúnıege keldi.
Almaty qalasynda týǵan. Búkilálemdik shahmat olımpıadasyna (Manıla, Fılıppın araldary) qazaqstandyq sportshylardy bastap bardy. Almaty men Shymkentte ótkizilgen iri shahmat týrnırleriniń uıymdastyrýshysy. 1991-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Shahmat federatsııasynyń atqarýshy dırektory.
V.Panovtyń «Debıýt sabaqtaryn» qazaq tiline aýdarǵan, basqa da kitaptardyń avtory.
70 jyl buryn (1939) klassıkalyq kúresten Qazaqstannyń eńbek sińirgen sheberi BAKÝLIN Vladımır Nıkolaevıch dúnıege keldi. Ol - jeńil salmaqta (52 kg) Eýropa chempıony (Germanııa, 1966), álem chempıony (Rýmynııa, 1967). XIX Olımpıada oıyndarynyń kúmis júldegeri (Mehıko, 1978). Almatydaǵy «Býrevestnık» jáne «Lokomotıv» sporttyq qoǵamdary sapynda saıysqa túsken. Jattyqtyrýshysy - V.A.Psarev. 1970 jyldan Q.Sátpaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetinde oqytýshylyq qyzmet atqarady.
95 jyl buryn (1914-1983) Búkilodaqtyq radıonyń dıktory, KSRO halyq ártisi LEVITAN ıÝrıı Borısovıch dúnıege keldi.
Búkil radıodaýystar arasynan onyń daýysy - qaı jaǵynan alǵanda da - tarıhı daýys. Ańyzǵa sensek, Adolf Gıtler: «Eń birinshi, meniń Máskeýdi alǵanda tyndyrarym - Levıtandy darǵa asý!» - dep, baıbalam salǵan eken. 1931 jyly Keńes Odaǵynyń kúńirengen bas daýysty ulany bar-joǵy 17 jasqa tolǵan edi - ol naq osyndaı jasóspirim shaǵynda radıoǵa jumysqa turǵan. Al, soǵys jyldary ony aldymen búkilodaqtyq, sonan soń búkilálemdik dańqqa bóledi. Beıbit ómirge kóshý oǵan, kez-kelgen soǵysqa qatysýshy sııaqty, ońaıǵa túsken joq. Levıtan daýsy eshqashan juqaltań, jalań bolǵan emes. Árbir mátin, meıli ol Informbıýro málimeti bolsyn, meıli saıası qaıratkerler biriniń sózi bolsyn - eshqashan da jalǵan estilgen joq. Onyń daýys ekpinderi qudirettiligimen jáne sonymen qatar júrek jylylyǵymen qaıran qaldyratyn. Levıtan jan-tánimen shyǵarmashylyqty ańsap turatyn. Radıo qorynda birsypyra baǵa jetpes jazylymdar saqtalǵan: uly dıktor óleńder oqıdy. Osylaısha, qara jazba tárelkeler janynda, shaǵyn ǵana dybys ótkizbeıtin qabyrǵalar qorshaýyndaǵy stýdııalyq kabınada onyń bar ómiri ótti. Mıkrofonnan ajyrap qalý - ol úshin ólimmen teń boldy.
QYRKÚIEKTІŃ 20-SY, JEKSENBІ
Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqtary tilderiniń kúni. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2003 jylǵy 15 qarashadaǵy Jarlyǵyna sáıkes qyrkúıektiń úshinshi jeksenbisinde atap ótiledi.
Qasıetti Ramazan aıy, onymen birge oraza aıaqtalǵannan keıin, musylman qaýymy úshin eń qasıetti sanalatyn ulyq mereke - Id-ál-Fıtr, Oraza aıt keledi. Qasıetti Ramazan aıynyń aıaqtalýyn bildiretin bul ulyq merekeni izgi istermen, jaqyn-juraǵattarǵa degen erekshe qamqorlyqpen, músápir-múskinderge qaıyrymdylyq kórsetýmen atap ótý kerek. Muhammed Paıǵambar: «shyn nıetpen jáne úmitpen oraza tutqandardyń kúnálary keshiriledi» degen. Árbir dindár úshin bul mereke - rýhanı tájirıbesin tolyqtyrýdyń, musylman qaýymynyń qýanyshyna ortaqtasýdyń jaqsy múmkindigi. Musylman úshin Oraza aıt - Ramazan aıynyń qasıetti kúnderimen qoshtasý. Árbir musylman ótkenine orala otyryp, osy aralyqta qol jetkizgen rýhanı baılyqtar týraly oılanýǵa mindetti. Aılardyń aıyn teris áreketterge, jaman oılarǵa esh etpedi me, osyny oılanýy kerek. Osy kúnge aman-saýlyqta jetkizgeni úshin Jaratqanǵa madaqtar aıtylyp, sheıit bolǵan árýaqtarǵa baǵyshtalyp quran oqylady. Budan bólek musylman baýyrlar biriniń shańyraǵyna biri bas suǵyp, esen-saýlyq surasyp, bir-birine densaýlyq, jaqsylyq tileıdi.
OQIǴALAR
8 jyl buryn (2001) Qaraǵandy qalasynda Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 10 jyldyǵyna arnalǵan Qaraǵandy oblysyn kishireıtilgen aýqymda kórsetetin etnopark ashyldy. Etnoparktiń jalpy kólemi 36 ga. Ol jerde Balqash kóli, Ulytaý, Qarqaraly taýlarymen qatar qalalar men aýdandardyń pavılondary ornalasqan.
60 jyl buryn (1954) Beıjiń qalasynda Búkilqytaı jınalysynyń birinshi otyrysynda Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasy qabyldandy.
ESІMDER
100 jyl buryn (1909-1989) shahmatshy, sport jýrnalısi, Qazaqstannyń shahmattan, shahmatty jazyp oınaý túrinen respýblıkalyq birinshilikterdiń birneshe dúrkin jeńimpazy OMAROV Hakim Saǵadatuly dúnıege keldi. Shahmat jaıly kóptegen kúrdeli maqalalary, jarııalanymdary, shahmat sheshýleri jaryq kórgen. Qazir Astana qalasyndaǵy shahmat klýby H.Omarovtyń esimimen atalady. Jyl saıyn osy astanalyq shahmat klýbynda H.Omarovtyń qurmetine respýblıkalyq balalar men jasóspirimder arasynda jarys ótedi.
80 jyl buryn(1929) alǵashqy tyń ıgerýshilerdiń biri, aýylsharýashylyq ǵylymdarynyń doktory, professor, KSRO aýylsharýshylyǵy jáne Joǵarǵy mektep úzdigi TAZABEKOV Tilepbaı dúnıege keldi.
Almaty oblysynda týǵan. Qazaq aýyl sharýashylyq ınstıtýtyn, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń Topyraqtaný ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. Qazaq aýyl sharýashylyq ınstıtýtynyń ǵylymı jumystar jónindegi prorektory, kafedra meńgerýshisi, dotsenti, assıstenti qyzmetterin atqarǵan. 1981-1985 jyldary - Qazaq aýyl sharýashylyq ınstıtýtynyń rektory. 1985 jyldan - Qazaq aýyl sharýashylyq ınstıtýtynyń (Qazaq Ulttyq agrarlyq ýnıversıteti) kafedra meńgerýshisi, professory. 200-den asa ǵylymı eńbektiń avtory, 15-ten asa ǵylym doktorlary men kandıdattaryn daıarlaǵan.
Medaldarmen marapattalǵan.
70 jyl buryn (1939) tehnıka ǵylymynyń doktory, professor ZAGORODNıAıA Alına Nıkolaevna dúnıege keldi.
Almaty oblysynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Qazaqstan Ǵylym akademııasy Metallýrgııa jáne ken baıytý ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1961-1966 jyldary Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtynda, 1969-1981 jyldary Qazaqstan Ǵylym akademııasy Metallýrgııa jáne ken baıytý ınstıtýtynda ár túrli qyzmetter atqarǵan. 200-den asa ǵylymı eńbektiń avtory.
Medaldarmen marapattalǵan.
55 jyl buryn (1954) aýyl sharýashylyq ǵylymynyń kandıdaty, Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary TÓLEBAEV Kenjehan Ataqululy dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Qazaq aýyl sharýashylyq ınstıtýtyn bitirgen. Kırov aýdandyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy, «Maqtaly» keńshary komsomol komıtetiniń hatshysy, dırektory bolǵan. 1991-1992 jyldary - Kırov aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1992-1997 jyldary - Maqtaaral aýdanynyń ákimi. 1997-1998 jyldary - Maqtaaral aýdanynyń ákiminiń birinshi orynbasary. 1998-1999 jyldary -Shardara aýdanynyń ákimi. 1999-2002 jyldary - Maqtaaral aýdanynyń ákimi. 2002-2003 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblystyq ekonomıka departamentiniń bastyǵy. Atalǵan qyzmetinde - 2003 jyldyń qazan aıynan.
Medaldarmen marapattalǵan.
75 jyl buryn (1934) álem kınosynyń jaryq juldyzy, ıtalıan kınoaktrısasy LOREN Sofı (shyn aty Shıkolone Sofııa) dúnıege keldi.
Italııanyń Pıtstsýolı eldi mekeninde týǵan. Sulý arýlar konkýrstaryndaǵy jeńisteri boıjetken Sofı Lorenge kıno áleminiń esigin aıqara ashty, al qaısarlylyǵy, qajyrlylyǵy alǵa qoıǵan maqsatyna jetýine múmkindik berdi. Onyń taǵdyryna ataqty ıtalııalyq rejısser ári akter Vıttorıo de Sıkamen kezdesýi aıtarlyqtaı yqpalyn tıgizdi. Naq osy rejıssermen birlestikte Loren óziniń eń aıtýly jáne qyzyqty jumystaryn ómirge ákeldi.
Jıyrma jylda shyǵarmashylyq jup sonyń ishinde neǵurlym tańdaýlylary «Neapol altyny» (1954), «Chochara» (1960, Kann festıvaliniń syılyǵy, «Oskar» syılyǵy), «Altona darabozdary» (1962), «Italıansha úılený» (1964, Máskeýdegi kınofestıval syılyǵy, 1965) bolyp tabylǵan on tórt fılmderdi shyǵardy. De Sıka birtindep aktrısa sheberliginiń jańa qyrlaryn ashyp, ústi-ústine jańasha tanyta berdi. Loren qaharmandary óziniń tańqalarlyq shynaıylyǵymen jáne ómirsheńdigimen, jarqyn ulttyq mánerimen baýrap aldy. Aktrısa beınelegen tulǵalardyń izgi nıetteri men arman-tilekteri kórermenderdiń júregine rııasyz jol taýyp jatty.
Lorenniń taǵdyrynda, tek kúıeýi jáne onyń eki ulynyń ákesi bolyp qana qoımaı, óziniń fılmderiniń úzdiksiz prodıýserine de aınalǵan ataqty bıznesmen Karlo Pontı de, mańyzdy ornyn qaldyrdy. «Mıllıonersha» (1960), «Keshe, búgin, erteń» (1963), «Gonkongten kelgen grafınıa» (1966), «Kúnbaǵys» (1969, keńestik-ıtalıandyq birlesip túsirgen fılm), «Senbi, jeksenbi, dúısenbi» (1990), «Daıyn kóılek» «1994) fılmderindegi onyń beıneleri erekshe este saqtaldy. Bul týyndylar ár elderderde, árbasqa rejısserlermen qoıylǵan, alaıda, Loren talanty, onyń kez kelgen akterlik ujymmen bite qaınasyp kete alýy jáne jarqyn da este qalarlyqtaı beıne jasaı alýy - qaıda bolmasyn kúmán týǵyzbaıdy. Lorennyń mundaı qaıtalanbas eńbekteri birqatar mártebeli marapattarǵa da ıe boldy.
Aktrısa «Ómir súre de, súıe de bil» jáne «Sulýlyq syry», t.b. birneshe avtobıografııalyq kitaptardyń avtory, onda jyldar órisi óziniń kóriktiligin joıa almaǵan sulý Loren jastyqty saqtap qalýdyń shıpaly qasıetterimen syr bólisedi.
