QazAqparat-Anons: qazannyń 20-sy men qazannyń 24-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

Qazannyń 20-sy kúni Qarjy mınıstrliginde baspasóz máslıhaty ótedi.

Qazannyń 20-synda Joǵarǵy sotta «Konstıtýtsııa normalarynyń tikeleı paıdalanylýy» taqyrybynda dóńgelek ústel ótedi.

Qazannyń 20-sy kúni «Tehnıkalyq qaraýdy básekege qabiletti ortaǵa engizý: jańa ózgerister men bolashaq» atty taqyrypta dóńgelek ústel ótedi.

Qazannyń 20-y kúni Táýelsizdik saraıynda Rýhanı Mádenıet forýmynyń jalpy otyrysy ótedi.

Qazannyń 20-sy kúni Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Rýhanı mádenıet forýmy aıasynda «Ótkenniń ulylyǵy bizben birge» atty kórme ashylady.

Qazannyń 20-sy kúni Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 16-shy sessııasy ashylady.

BASQA MEMORGANDAR

Qazannyń 18-20-sy aralyǵynda Astanada Búkilálemdik rýhanı mádenıet forýmy ótýde.

Qazannyń 20-sy kúni Astanadaǵy «Kórme» ortalyǵynda «Qazagro-2010» 1-shi Halyqaralyq kórmes ótedi.

PARLAMENT

Qazannyń 20-sy kúni Parlament Májilisiniń jalpy otyrysy bolady.

Qazannyń 20-synda Parlament Senatynyń otyrys zalynda «Sottyń tutqyndaý týraly sheshimi:zańnama men quqyq qoldaný tájirıbesiniń jetilýi» taqyrybynda halyqaralyq konferentsııa ótedi.

SYRTQY SAıASAT

Qazannyń 18-26-sy aralyǵynda Venadaǵy Hofbýrg saraıynda EQYU shtab-páterinde Sholý konferentsııasynyń venalyq bóligi ótýde. Sholý konferentsııasynyń ekinshi bóligi áskerı-saıası, ekonomıkalyq jáne ekologııalyq qaýipsizdik máseleleriniń talqylanýyna arnalatyn bolady.

QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM

Qazan aıynyń 20-23-i aralyǵynda TMD-nyń Qarjylyq-bankter keńesi men Ázirbaıjannyń Halyqaralyq banki Dostastyqtyń Atqarýshy komıtetiniń qoldaýymen Bakýde halyqaralyq konferentsııa ótkizedi.

EKONOMIKA

Qarashanyń 1-inen bastap Qazaqstan Halyqaralyq valıýta qorynyń jáne Dúnıejúzilik bank tobynyń Shveıtsarııalyq kishi tobyna aýysady

ASTANA

Qazannyń 20-sy kúni Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde dintanýshy, qasıetti Quran Kárimdi orys tiline aýdarýshy, Reseı jaratylystaný akademııasynyń akademıgi, BUU janyndaǵy halyqaralyq aqparattandyrý akademııasynyń Evrazııalyq Basqarmasynyń múshesi Valerııa Prohorova stýdenttermen kezdesip, Islam dini jaıynda taǵylymdy áńgime órbitedi.

Qazannyń 20-sy kúni «Tehnıkalyq retteý, metrologııa, akkredıtatsııalaý men standarttaý» taqyrybynda brıfıng ótedi.

Qazannyń 20-synda «Jastar» saraıynda «Tilektester shashýy» atty festıval ótedi.

ALMATY

Qazannyń 15-i men jeltoqsannyń 15-i aralyǵynda Almatyda «Úzdik ınvestor» konkýrsy ótedi. Bul sharany «CAIFC», «Centras Securities», «Halyk Finance», «Seven Rivers Capital», «Premier Capital brokerlik kompanııalary uıymdastyryp otyr.

Qazannyń 20-sy kúni Almatyda «Densaýlyq kerýeni» atty is-shara bolady.

Qazannyń 20-synda Almatyda nemis tili muǵalimderiniń 12-shi respýblıkalyq sezi ótedi.

Qazannyń 20-sy kúni Almatyda ІІ Amerıka-Qazaqstan kınofestıvaliniń ashylýyna arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

Qazannyń 20-synda Almaty qalasy máslıhatynyń ІV shaqyrylymdaǵy depýtattar tyńdaýy ótedi.

Qazannyń 21-i kúni Almatyda Vladımır Fatıanov pen Iraklıı Kvırıkadzeniń «Qasqyrlardyń ádil soty» atty mıstıkalyq dramasynyń tanystyrylymy ótedi

AIMAQTAR

MAŃǴYSTAÝ OBLYSY

Qarashanyń 1-inen bastap Mańǵystaý oblysynyń Beıneý aýdanyndaǵy Boranqul kentinde «Bıznes-Keńesshi» bıznes-oqytý baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń ІІІ kezeńi bastalady.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER

QAZANNYŃ 20-Y, SÁRSENBІ

Dúnıejúzilik osteoporozdan aldyn-ala emdeý kúni

Búkilálemdik densaýlyq saqtaý uıymynyń qoldaýymen, Ulybrıtanııanyń Ulttyq osteoporoz qoǵamynyń uıymdastyrýymyn 1999 jyldan bastap atalyp ótiledi.

Áýedıspetcherlerdiń halyqaralyq kúni

1961 jylǵy qazannyń 20-ynda Amsterdamda Áýádıspetcher odaǵynyń halyqaralyq federatsııasy quryldy - bul jaǵdaı áýe kóliginiń damý tarıhynyń mańyzdy belgisi boldy.

OQIǴALAR

15 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Ulybrıtanııa jáne Soltústik Irlandııa Birikken Koroldiginde Qazaqstan Respýblıkasynyń elshiligi ashyldy.

5 jyl buryn (2005) Tarazda Jastar gúlzary ashyldy. Gúlzardyń qaq ortasynda qol bastaǵan Qoıgeldi batyrdyń eskertkishi tur. Batyr babanyń eskertkishin QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ashqan bolatyn. Qolbasshy músininiń aınalasynda Qazaqstan men Qyrǵyzstan memleketiniń basshylary ekken qaraǵaılar ósip tur. «ÁýlıeAta» ýnıversıtetiniń stýdentteri gúlzardy óz qamqorlyqtaryna alyp otyr. Atalmysh joǵary oqý ornynyń stýdentteri qalalyq onamastıka komıssııasyna osy jerdi Jastar gúlzary dep ataý týraly usynys jasaǵan bolatyn. Qalanyń basshylary jastardyń usynysyna qoldaý kórsetti.

3 jyl buryn (2007) Máskeýde ShYU Jastar qaýymdastyǵyn qurý jónindegi memorandýmǵa qol qoıyldy.

Uıymdastyrýshysy - búkilreseılik qoǵamdyq uıym «Reseıdiń jastar odaǵy» jáne RF Syrtqy ister mınıstrligimen birge Qoǵamdyq jastar palatasy, RF Prezıdentiniń Ákimshiligi jáne RF Federaldy jınalystyń Federatsııa Keńesi jáne Memlekettik dýma.

Reseı taraby 2007 jyldyń mamyrynda Beıjińde ótken ShYU memleket basshylarynyń kezdesýinde Qaýymdastyqty qurý tujyrymdamasyn usynǵan bolatyn.

1 jyl buryn (2009) Jańǵyrtylǵan «Qazaq eli» monýmenti saltanaty túrde ashyldy.

Negizgi ózgerister tuǵyr granıttiń tórt qabyrǵasyna jasalǵan. Olardyń árqaısysyna kólemi 3,7h6,9 metrlik qoladan quıylǵan bederbeıneler (barelef) jasalǵan. Alǵashqysy «Halyq jáne Prezıdent» dep atalady. Qazaqstan táýelsizdik alyp, egemen el bolǵanyna 20 jylǵa jýyqtaǵan jas memleket, sondyqtan barlyq kompozıtsııa adam beınesin bederleý arqyly jasalǵan. Onyń ortalyq beınesi Qazaqstan táýelsizdiginiń sımvoly - Birinshi Prezıdent. Osyǵan oraı bederbeıneniń basty frontonynda Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Konstıtýtsııanyń ústine qolyn qoıyp, ant berip turǵan sáti bederlendi. Bul - bizdiń táýelsiz, demokratııalyq elimizde zańnyń ústemdik quratynyn aıǵaqtaıtyn nyshan. Prezıdenttiń tý syrtynda Qazaqstan halqyn bederleıtin adamdardyń sulbasy beınelengen. Al monýmenttiń oń jaǵyndaǵy kelesi bederbeıne - «Qaharmandyq» dep atalady. Onda Otan qorǵaý qazaq ultynyń ejelden basty jáne qasıetti qundylyqtarynyń biri bolǵanyn kórsetetin obrazdar shoǵyrlanǵan. Erlik pen eldikke úndegen jyraýdyń, at ústindegi el qorǵaǵan sarbazdyń jáne qolynda avtomaty bar jaýyngerdiń eldiń shebin kúzetken beıneleri ornalastyrylǵan. Al monýmenttiń batys jaq betinde ornalastyrylǵan «Jasampazdyq» bederbeınesinde halqymyzdyń kóshpeli dáýirden ǵaryshqa ushqanǵa deıingi joly kórsetilgen. Osy bólikte joba avtorlary metallýrg pen munaıshy, ınjener men dıqan, qurylysshy men ǵaryshker bet-beınesi arqyly negizgi leıtmotıv bolyp tabylatyn jasampaz adamdar arqyly memleket qýatyn kórsetýge umtylǵan. Monýmenttiń shyǵys jaǵyndaǵy sońǵy bederbeıne «Bolashaq» dep atalady. Onda táýelsiz elde ósip, óz taǵdyrlaryn ózderi jasap, ǵylymda, mádenıette, sportta úlken jetistikterge jetip kele jatqan qazaqstandyq jastardyń kóńildi shaqtary naqyshtalǵan. Bul bederbeıneniń bir ereksheligi kompozıtsııanyń ortasynda jas otbasy bitimi somdalǵan. Ol otbasy qundylyǵyn beınelep, qazaqstandyq qoǵamnyń negizi bolyp tabylatyn otbasy men neke ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa shaqyrady. Osy ıdeıalardyń bári «Birlik» atty músindik kompozıtsııamen túıindelip, Qazaqstan halqynyń táýelsizdik alǵandaǵy shattanǵan sezimderin beınelegen. Táýelsizdik jolyndaǵy qazaq halqynyń tarıhyndaǵy tragedııalyq sátterdiń az bolmaǵanyn, degenmen bostandyqqa jetý qýanyshty, mereıli kezeń ekendigin kórsetedi. Sondyqtan barlyq bederbeınelik jeli Táýelsizdik alǵan jalpyhalyqtyq shattyqty sıpattaıdy.

1 jyl buryn (2009) Almatyda Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasy rejısser Sábıt Qurmanbekovtyń «Seker» atty jańa fılminiń tanystyrylymy ótti.

Fılmniń resmı tusaý keseri «Star Cinema Mega Center Almaty» kınoteatrynda ótti.

Rólderde - Aıaýlym Ahmetbekova, Nurjuman Yqtymbaev, Bolat Qalymbetov, Irına Grıneva jáne taǵy basqalary.

Sıýjettiń jelisi boıynsha fılmniń bas keıipkeri Seker esimdi jasóspirim qyz ul baladaı ósedi, shalbar kıip, atqa minedi. Onyń ákesi 4 qyzdy tárbıeleıdi. Uldy ańsaǵan áke óziniń tuńǵysh qyzyn uldaı tárbıeleıdi. Seker óziniń ul emes ekenin túsingennen keıin, ózin tabýǵa tyrysady.

ESІMDER

75 jyl buryn (1935-1990) jýrnalıst, aýdarmashy, jazýshy, synshy TOQBERGENOV Tólegen dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. S.M. Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirigi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

Ol Qazaq radıosynda redaktor, aǵa redaktor, bas redaktor bolyp, keıinnen «Mektep», «Jazýshy» baspalarynda qyzmet atqardy. «Juldyz» jýrnalynda, «Qazaq ádebıeti» gazetinde bólim jumystaryn basqarǵan.

Onyń «Toǵyz taraý», «Úsh toǵys», «Qos qaǵys» atty ádebı syn-maqalalar jınaqtary jaryq kórgen. Ádebı jáne kórkem aýdarma salasynda eńbek etip, A.Aldan-Semenovtyń «Semenov-Tıanshanskıı», K.Sımonovtyń «Óliler men tiriler» trılogııasynyń eki kitabyn, B.Tomastyń «Meniń ápkem» pesasyn aýdarǵan.

60 jyl buryn (1950-1998) akter, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi QULYBEKOV Toqsyn dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Kerbulaq aýdanynda týǵan. Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty memlekettik konservatorııasyn (qazirgi Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) bitirgen.

1968-1970 jyldary Amangeldi ujymsharynda mádenıet úıiniń meńgerýshisi, Qazaq radıosynyń dıktory, rejısseri bolyp istedi. Sondaı-aq ol sol tusta kórermenderdiń súıikti baǵdarlamalary bolǵan «Qymyzhana», «Altybaqan», «Jebe» telehabarlarynyń júrgizýshisi boldy. 1984 jyldan ómiriniń sońyna deıin «Tamasha» oıyn-saýyq otaýynyń quramynda óner kórsetti. «Jiger» jastar festıvaliniń laýreaty.

QAZANNYŃ 21-І, BEISENBІ

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2005) Aqtaý teńiz portynda «Batyr» býksır-kantovşıginiń tanystyrylymy ótti. Quny úsh mıllıon dollardy quraıtyn keme Rýmynııanyń «Damen shipyard gorinchem» kompanııasynda jasalǵan. Ol kemelerdi arqanmen baılaýǵa, órt sóndirýge jáne tasymaldaýǵa qajetti barlyq zamanaýı jabdyqtarmen jabdyqtalǵan. Portyn mamandary Gollandııadan oqyp keldi.

5 jyl buryn (2005) Tarazda jańa óndiristiń - Qazaqstandaǵy birden-bir keramzıt buıymdaryn óndiretin zaýyttyń tanystyrylymy boldy. «Keramık-Invest» JShS-ine Reseıde jáne basqa elderde qurylys materıaldaryn óndiretin zaýyttar tobynyń - «Stroıteh» ǵylymı-óndiristik ortalyǵy» Reseı kompanııasy ınvestıtsııa salyp otyr. Bul Qazaqstandaǵy teńdesi joq biregeı óndiris. Reseıde osyǵan uqsas 20 shaqty kásiporyn bar. Shet elderde avtomattandyrý deńgeıi tap osyndaı qurylys taqtalaryn shyǵaratyn kásiporyn joq. «Keramık-Invest» JShS-iniń negizgi ónimi - qurylys ındýstrııasynda úlken suranysqa ıe bolyp otyrǵan beriktigi joǵary jáne joǵary sapaly tósem taqtalary, sondaı-aq zaýyt sándik árleý taqtalaryn da shyǵarady

5 jyl buryn (2005) Sankt-Peterborda Ulttar úıi ashyldy.

Búgingi kúni Ulttar úıi Peterborda turatyn 36 kórkem ónerpazdar ujymyn, ǵylymı ortalyqtaryn jáne 130-ǵa tarta halyqtardyń ókilderin biriktirip otyr.

1 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas prokýratýrasy uıymdastyrǵan Qazaqstan Respýblıkasy men Eýropalyq Odaq arasyndaǵy qurylymdyq kelisimniń otyrysy barysynda «2009-2012 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Adam quqyqtary salasyndaǵy Ulttyq is-qımyl josparynyń» tanystyrylymy ótti.

1 jyl buryn (2009) Bishkekte Ortalyq Azııanyń jazýshy-áıelderiniń «Tordaǵy bulbul» atty jınaǵynyń tanystyrylymy ótti.

Jınaqqa Ortalyq Azııa respýblıkalarynyń jazýshy-áıelderiniń jumystary engen. Qazaqstannan jınaqqa Madına Omarova men Zarına Jandosovanyń jumystary kirdi. Kitap qyrǵyzstan men fındik PEN-ortalyqtarynyń yntymaqtastyǵymen qazaqstandyq «Eskendir» baspasynan shyǵaryldy. Jınaqtyń taralymy bir jarym myń dana.

1 jyl buryn (2009) Astanada Qazaqstannyń tuńǵysh jel atlasynyń tanystyrylymy ótti.

Atalmysh jel atlasy Qazaqstan aýmaǵyndaǵy kez kelgen núktedegi jeldiń jyldyq ortasha jyldamdyǵy jaıynda habardar etetin ınteraktıvti karta bolyp tabylady. Atlasty jasaýshylardyń aıtýynsha, Qazaqstan jeriniń 50 myń sharshy kılometri jel energetıkasyn damytýǵa qolaıly. Al osy áleýet paıdaǵa jaratylyp jatatyn bolsa, jylyna 900 myń GVt /saǵ. elektr energııasy alynady dep boljanýda. Atlas - jel energııasyn alýdyń tıimdi, basymdyqty aımaqtaryn ońaı anyqtaýǵa múmkindik berip, osy salaǵa ınvestıtsııalar tartýǵa, jel energııasyn óndirý kórsetkishterin arttyrýǵa jol ashady.

ESІMDER

80 jyl buryn (1930-1986) qoǵam qaıratkeri, bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty MAShEEV Táńirbergen Syzdyquly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Qarqaraly qalasynda týǵan. Almaty zooveterınarlyq ınstıtýtyn (qazirgi Qazaq ulttyq agrarly ýnıversıteti) bitirgen.

1959-1960 jyldary - Qazaqstan LKJO Almaty oblystyq komıtetiniń birinshi hatshysy, 1960-1961 jyldary - Qazaqstan LKJO OK-tyń birinshi hatshysy. 1961-1966 jyldary - Kegen aýdandy «Qarqara» keńsharynyń dırektory. 1966-1968 jyldary - «Degeres» keńsharynyń dırektory. 1968-1970 jyldary - Almaty oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy. 1970-1973 jyldary - Almaty oblystyq partııa komıteti aýyl sharýashylyǵy bóliminiń meńgerýshisi. 1973-1977 jyldary - Jambyl aýdany «Roslavlskıı» keńsharynyń dırektory qyzmetterin atqarǵan. 1977-1986 jyldary Qazaq KSR Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi basqarmasynda jumys istedi.

Eńbek Qyzyl Tý ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

65 jyl buryn (1945) akter, rejısser, stsenarııshi, prodıýser, Reseı Federatsııasynyń Halyq ártisi MIHALKOV Nıkıta Sergeevıch dúnıege keldi.

Máskeý qalasynda týǵan. B.V.Şýkın atyndaǵy teatr ýchılışesin, Búkilodaqtyq memlekettik kınematografıster ınstıtýtyn bitirgen.

«Tender arasynda ózi, ózderi arasynda bóten», «Mahabbat quly», «Bes kesh boıynda» sııaqty fılmderdiń rejısseri. «Ýrga», «Sibir shashtarazy», «Kúnnen qaljyraǵandar» fılmderi úshin úsh ret RF Memlekettik syılyǵynyń laýreaty atanǵan. 1991 jyly Venetsııada ótken Halyqaralyq kınofestıvalda «Ýrga» fılmi úshin «Altyn arystan» syılyǵyn, «Kúnnen qaljyraǵandar» fılmi úshin «Oskar» syılyǵyn ıelengen. Ol qazaq kınosyna da óz úlesin qosyp, «Mánshúk týraly án» fılmine túsip, «Transsibir júrdek poıyzy» fılminiń stsenarııin jazýǵa qatysqan.

1992 jyldan - Reseı mádenıet qorynyń tóraǵasy, 1998 jyldan - Reseı kınematografıster Odaǵynyń tóraǵasy, «TRITE stýdııasynyń» prezıdenti qyzmetterin atqarady.

Eńbek Qyzyl Tý, «Otan aldynda sińirgen eńbegi úshin» ordenderimen marapattalǵan. Qazaq KSR-iniń Memlekettik syılyǵynyń laýreaty.

QAZANNYŃ 22-І, JUMA

Daǵystannyń Memlekettik meıramy - Aq tyrnalar merekesi

Daǵystannyń halyq aqyny Rasýl Ǵamzatovtyń bastamasymen, poezııa merekesi retinde soǵys dalasynda mert bolǵan barlyq jaýyngerlerdiń rýhyn ardaqtaý maqsatynda jıyrma jyldan astam ýaqyt atap ótilýde.

OQIǴALAR

95 jyl buryn (1915) Semeıdiń temirjol vokzaly ashyldy. Semeı vokzalynyń tarıhy 1915 jyly qazanda osynda Novonıkolaevtan alǵashqy poıyz kelgen kúnnen bastalady.

Osy jyldar ishinde ol eki ret kúrdeli jóndeýden ótti. Óz tarıhynda mıllıondaǵan jolaýshylardy qabyldap, shyǵaryp saldy.

5 jyl buryn (2005) Kókshetaýdyń «Jaılaý» yqshamaýdanynda medrese ashyldy. Dinı mekteptiń ashylýyna qoldaý kórsetkender «Naýan hazret» meshiti jáne «Qaırat» qaıyrymdylyq qory. Medrese oqýǵa, bes ýaqyt namazǵa arnalǵan bólmelermen jabdyqtalǵan, jáne onda ashana men demalys bólmeleri bar.

5 jyl buryn (2005) Almaty «A-club» sporttyq-saýyqtyrý ortalyǵy ashyldy.

«A-club» sporttyq-saýyqtyrý ortalyǵy Almaty ortalyǵynyń mańyndaǵy Remızovsk shatqalynda ornalasqan burynǵy Demalys úıiniń ornynda salynǵan.

5 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Eýropa Qaıta Qurý jáne Damý Banki arasyndaǵy Tehnıkalyq járdemdesý men yntymaqtastyq týraly negizdemelik kelisimdi bekitý týraly» jáne «Halyqty jumyspen qamtý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdarǵa qol qoıdy.

3 jyl buryn (2007) Pavlodarda Tóleýbek Qońyrovtyń «Bókeıhannan Baýbekke deıin» atty jańa kitaby jaryq kórdi. Jergilikti jýrnalıstıka ardageriniń kitabynda jerlesteri men Uly Otan soǵysyna qatysýshylar jaıynda ocherkter, áskerı býyn balalary jaıyndaǵy áńgimeler basylǵan. Baspada jarııalanǵan suhbatta 70 jastaǵy avtor ómiri men shyǵarmashylyq joly, oblystyq «Saryarqa samaly» gazetindegi qyzmeti jaıynda aıtyp beredi.

3 jyl buryn (2007) Halal ónimderin standarttaý men sertıfıkattaý jónindegi memleketaralyq komıtet pen memleketaralyq keńes quryldy. Onyń quramyna Qyrǵyzstan, Reseı, Qazaqstan jáne Malaızııa elderi kirdi. Qazirgi kezde elde 150-den astam fabrıkalar men kásiporyndar sharıǵat zańdaryna súıenip, taza ónim óndirýdi qolǵa alǵan.

3 jyl buryn (2007) Shymkentte jastar dinı bilim alatyn jańa oqý orny ashyldy. Bul - bozbalalar men boıjetkender qatar bilim ala alatyn alǵashqy dinı mekeme. Oqýdyń uzaqtyǵy 2,5 jyl. Jańa medreseniń óz jataqhanasy, kitaphanasy, kompıýterlik synyby, sporttyq zaly jáne meshiti bar.

1 jyl buryn (2009) «Aqtóberentgen» AQ-nyń jetekshi ınjeneri Ivan Kıselnıkovtyń basshylyǵymen «Sanjar» atty biregeı kishidozaly flıýrografııalyq rentgen apparaty usynyldy. Mundaı birinshi apparat oblys ortalyǵynyń aýrýhanalaryna qoıyldy.

Bul joǵary tehnologııalyq apparattyn biregeıligi sonshalyq, onda alǵash ret skanerlik rentgendik tekserý amaly qoldanyldy, biraq qaralýshy adamnyń kúndelikti mólsherinen aspaıtyn mıkroskopııalyq sáýlege shaldyǵady. Jańa apparatta sáýlege shaldyǵýdan qoryqpaı, flıýrografııany jylyna 200 ret túsýge bolady. Bul apparatta aldyn alý maqsatynda ádettegiden jıi balalardy, jasóspirimderdi, júkti áıelderdi tekserýge bolady.

Apparattyń basqa erekshelikteriniń ishinde joǵary qarama-qarsy bolyp turǵan sezgishtik, ruqsat etiletin qabilettiligi, dınamıkalyq dıapazon jáne skanerlik órisi kóbeıýi bolyp tabylady. Apparattyń qurylymy adam aǵzasynyń barlyq múshesin túsirýge múmkindik beredi jáne jumsaq ulpalardy, súıek qurylymyn bir sýretten qaraýǵa bolady. Skanerlik órisi 1200 mm deıin kóbeıgen, al jáı apparattar 400-de 400 mm ǵana bolady. Apparatqa tıisti sertıfıkat berilgen.

1 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev Túrkııanyń joǵary memlekettik nagradasymen marapattaldy.

ESІMDER

140 jyl buryn (1870-1953) orys jazýshysy, Nobel syılyǵynyń laýreaty BÝNIN Ivan Alekseevıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Voronej qalasynda týǵan. Onyń ádebı qaýymǵa 1887 jyly jaryqqa shyqqan alǵashqy kórkem dúnıelerimen-aq tanyla bastaǵan. «Kúzgi japyraqtar» jınaǵy úshin 1901 jyly Reseı Ǵylym Akademııasynyń A.S. Pýshkın atyndaǵy syılyǵyn aldy. «Antonov almasy», «Qaraǵaılar», «Jańa jol» atty shyǵarmalar jınaǵyn da oqyrman qaýym jyly qabyldaǵan. Ómiriniń sońǵy sátterinde jazylǵan estelikter men maqalalary 1990 jyly Máskeýde «Sovetskıı pısatel» baspasynan «Okaıannye dnı» degen atpen jaryq kórdi. Keńes ókimetin, bolshevıkter bıligin ómir boıy moıyndamaı ótken Býnın keńes jazýshylary, keńes qoǵamy týraly óziniń shynaıy oılaryn atalmysh kitapta jan-jaqty jazyp qaldyrǵan.

Onyń «ne pýgaı menıa grozoı» degen óleńinin Abaı «Qorqytpa meni daýyldan» degen atpen qazaq tiline aýdarǵan. Jazýshynyń «Antonov almasy» jınaǵy Ǵ.Qaıyrbekov aýdarmasymen qazaq tilinde jaryq kórdi.

85 jyl buryn (1925-2004) qazaq ekonomısi, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qaraǵandy qalasynyń qurmetti azamaty QAShYQOV Shaǵataı Qashyquly dúnıege keldi.

Qaraǵandy qalasynda týǵan. Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Semeı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýty), jáne S.M. Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń aspırantýrasyn (qazirigi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen. Uly Otan soǵysyna qatysqan.

1947-1960 jyldary Qaraǵandy oblystyq halyq aǵartý mekemelerinde istegen. 1960-1965 jyldary Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy, dotsenti, 1965-1991 jyldary Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýty (qazirgi Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti) kafedrasynyń meńgerýshisi, 1991-2004 jyldary professory bolyp qyzmet atqarǵan.

Ǵylymı jumysynyń negizgi baǵyty - jıyntyq qoǵamdyq ónimniń udaıy óndiris protsesterin zertteý jáne sotsıalızm kezindegi memleket pen onyń kásiporyndary arasyndaǵy taza ónimdi bólý.

«Strýktýra ı tempy rosta natsıonalnogo dohoda», «Modıfıkatsııa chıstogo prodýkta v raspredelıtelnye formy natsıonalnogo dohoda» atty shyǵarmalarynyń avtory.

І-inshi dárejeli Otan soǵysy, «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

QAZANNYŃ 23-І, SENBІ

Vengrııanyń Memlekettik meıramy - Respýblıka kúni

1956 jylǵy qazannyń 23-inde táýelsizdik jolyndaǵy kúres bastalyp, 1989 jyly Vengrııa Respýblıkasynyń egemendigi jarııalandy.

Vengrııa Respýblıkasy - Eýropanyń ortalyǵynda ornalasqan memleket. Resmı tili - vengr (madıar) tili. Memleket basshysy - prezıdent. Zań shyǵarýshy organy - bir palataly Memlekettik jınalys. Astanasy - Býdapesht.

Qazaqstan Respýblıkasy men Vengrııa Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy naýryzdyń 24-inde ornatyldy.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2007) Groznyı qalasynyń meri Músilim Hýchıev Býtyrın atyndaǵy kósheniń ataýyn Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń atyna aýystyrý týraly ókimge qol qoıdy. Bul - eki halyqtyń arasyndaǵy baýyrlastyq baılanystardy nyǵaıtý isine qomaqty úles qosqan Qazaqstan Memleketiniń basshysyna kórsetilgen qurmet.

1 jyl buryn (2009) Semeıde Shákárim atyndaǵy Semeı memlekettik ýnıversıtetiniń stadıony saltanatty túrde ashyldy.

Stadıon joǵary oqý ornynyń rektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Erlan Sydyqovtyń jeke bastamasymen ýnıversıtet bas korpýsynyń mańyndaǵy bos alańqaıǵa salynǵan. Semeı memlekettik ýnıversıtetine qarasty jańa stadıonyń fýtbol alańyna qaladaǵy birinshi jáne ázirshe jalǵyz jasandy jamylǵy tóselgen.

1 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Chıragan Saraıynda Ystambuldyń Okan ýnıversıtetiniń Qurmetti doktory ataǵyna ıe boldy.

Okan ýnıversıtetin 1999 jyly Okan mádenıet, bilim jáne sport qory qurǵan bolatyn.

ESІMDER

45 jyl buryn (1965) ınjener-qurylysshy, ekonomıst, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, «Qazaqstan temir joly» UQ» AQ prezıdenti MAMIN Asqar Uzaqbaıuly dúnıege keldi. Astana qalasynda týǵan. Tselınograd ınjenerlik-qurylys ınstıtýtyn (L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııalyq ulttyq ýnıversıtet), G.V.Plehanov atyndaǵy Reseı ekonomıkalyq akademııasyn bitirgen.

Eńbek jolyn «Tselıntıajmash» trestiniń qurastyrýshysy bolyp bastady. 1991-1993 jyldary - Qazaqstan ınnovatsııalyq kásiporyndary odaǵy bas dırektorynyń orynbasary. 1993-1996 jyldary - «Inter-Esil» birikken kásiporynnyń bas dırektory. 1996-2000 jyldary - Aqmola (Astana) qalasy ákiminiń orynbasary. 1998-2000 jyldary - Aqmola erkin saýda aımaǵynyń ákimshilik keńesi tóraǵasynyń orynbasary. 2000-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Kólik jáne kommýnıkatsııalar vıtse-prezıdenti, Qazaqstan Respýblıkasynyń Kólik jáne kommýnıkatsııalar mınıstrligi Avtomobıl joldary komıtetiniń tóraǵasy. 2002-2003 jyldary - «Inkom Astana» JShS-iniń bas dırektory. 2003-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Indýstrııa jáne saýda birinshi vıtse-mınıstri, «Qazaqstan ınvestıtsııalyq qory» AQ-y Dırektorlar keńesiniń, «Qazaqstan damý banki» JAQ-y Dırektorlar keńesiniń, «Kazakhstan Engineering» UK» AAQ-y Dırektorlar keńesiniń múshesi. 2005-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Kólik jáne kommýnıkatsııalyq mınıstri. 2006-2008 jyldary - Astana qalasynyń ákimi qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2008 jyldan bastap.

2008 jyldan bastap - Qazaqstan Respýblıkasynyń hokkeı federatsııasynyń bastyǵy. «Astanaǵa 10 jyl» medalmen, «Qurmet» jáne ı ІІІ dárejedegi «Svıatoı blagovernyı knıaz Danııl Moskovskıı» ordenderimen marapattalǵan.

QAZANNYŃ 24-І, JEKSENBІ

Qarýsyzdaný aptalyǵy

Búkilálemdik beıbitshilik keńesi men Qarýsyzdaný jónindegi BUU Bas Assambleıasynyń arnaıy sessııasynyń sheshimimen 1978 jylǵy qazannyń 24-i men 31-i aralyǵynda jyl saıyn atap ótiledi.

Búkilálemdik aqparattyń damý kúni

BUU Bas Assambleıasynyń 27-inshi sessııasynyń sheshimimen (qarar A/RES/3038) 1973 jylǵy qazannyń 24-inde jyl saıyn atap ótiledi. Qararda aıtylǵandaı, 24 qazan Dúnıejúzilik kún Birikken Ulttar Uıymy kúnimen sáıkes kelýi kerek.

Bul kúnniń maqsaty álemdik jáne qoǵamdyq pikirdiń nazaryn damý máselelerine aýdarý jáne ony sheshýde halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý qajettiligi.

«Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynda qaza tapqan synaqshylardy eske alý kúni

1960-shy jyly osy kúni M.ıAngel qurastyrǵan R-16 jańa kontınentaralyq ballıstıkalyq zymyran synaq barysynda apatqa ushyrady. Elektrlik synaq júrgizý sátinde janarmaı toltyrylǵan zymyrannyń 2-inshi satydaǵy qozǵaltqyshy júıege eriksiz qosylyp ketken. Sonyń saldarynan órshigen órtten jáne janarmaı gazynan ýlanǵan 76 áskerı qyzmetker men ónerkásip ókilderi opat boldy. Olardyń ishinde artıllerııanyń Bas marshaly M.Nedelın, polıgonnan synaq jetekshileri polkovnıkter A.Nosov pen E.Ostashev bar. Búginde olardyń esimderi Baıqońyr qalasyndaǵy kóshelerge berilgen. Qazannyń 24-i jyl saıyn «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynda qaza tapqan synaqshylardy eske alý kúni retinde atap ótiledi.

Birikken Ulttar Uıymy kúni

Birikken Ulttar Uıymynyń Jarǵysy kúshine engen kún - 1945-inshi jylǵy qazannyń 24-i - 1948-inshi jyldan Birikken Ulttar Uıymy kúni retinde merekelenedi. Dástúr boıynsha ol búkil álemde Uıymnyń jetistikteri men maqsattaryna arnalǵan májilister, pikirtalastar men kórmeler ótkizý jolymen júzege asady.

1971-inshi jyly Bas Assambleıa barlyq uıymǵa múshe memleketter bul kúndi memlekettik meıram retinde atap ótýge usynys jasady (2782-nshi qarar (XXVI)).

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2005) Pavlodar memlekettik pedagogıka ınstıtýtynda jańa jaıly qonys - Stýdentter úıi ashyldy. Bul elimizdiń joǵary oqý oryndaryndaǵy páter úlgisindegi birden-bir jataqhana. Jataqhanada turýǵa ruqsatty oblys ákimi grantynyń ıegerleri birinshi bolyp aldy. Olar Stýdentter úıinde tegin turady.

3 jyl buryn (2007) Almatyda «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda «Álemdik klassıka» serııasymen jaryq kórgen «Ekonomıka» jáne «Adamzat aqyl-oıynyń qazynasy» serııasymen jaryq kórgen «Psıhologııa» atty qos 10 tomdyqtyń tanystyrylymy ótti.

1 jyl buryn (2009) «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynda ottegi-azot zaýyty iske qosyldy.

Ol zymyrantasyǵyshtardy ushyrý úshin otyn komponentterin óndirýmen aınalysatyn bolady.

Zaýyt jylyna eki ret - kúzdiń ekinshi jartysynda jáne qystyń aıaǵynda iske qosylady.

1 jyl buryn (2009) Astanada halqymyzdyń kórnekti qalamgeri, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, «Qurmet» ordeniniń ıegeri, professor-ǵalym Aqseleý Seıdimbekke arnalǵan memorıaldyq taqta ornatyldy.

Aqseleý qaı baǵytqa izin salsa da, óziniń ereksheligimen, utqyr oılarymen, bıik parasattylyǵymen aıryqsha kózge túsetin. Jan-jaqty, qarymdy qalamger bolatyn. Onyń qalamynan 30-dan astam kórkem, ǵylymı-tanymal monografııalar men kitaptar jaryq kórgen.

Kórnekti qoǵam qaıratkeri ár jyldary «Jas Alash», «Ortalyq Qazaqstan», «Egemen Qazaqstan» gazetterinde jumys istegen. «Zerde» jýrnalynyń jáne «Álem» almanahynda bas redaktor bolǵan. M. Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynda bólim meńgerýshisi, Y. Altynsarın atyndaǵy Bilim berý ınstıtýtynyń dırektory, Qazaq ulttyq bilim berý akademııasynyń birinshi prezıdenti, Prezıdenttik mádenıet ortalyǵy dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Ómiriniń sońyna deıin L. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory boldy.

1 jyl buryn (2009) Astanadaǵy № 54-shi qazaq mektep-lıtseıi kórnekti ǵalym, belgili qaıratker, marqum Aqseleý Seıdimbektiń esimimen atalǵan.

№54 mektep-lıtseıi Elbasynyń «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy boıynsha boı kótergen alǵashqy mektep jáne ol barlyq jaǵynan zamanaýı talaptarǵa sáıkes keledi.

1 jyl buryn (2009) Býrabaıda Abylaı han atyndaǵy «Býrabaı» memlekettik ulttyq parkiniń ekspozıtsııa kesheniniń ashylýy barysynda Tarıhta «Shańdy joryq» degen ataýmen qalǵan oqıǵa Býrabaıdaǵy Abylaı han murajaıynyń bir qabyrǵasyna bezendirildi Abylaı han alańyndaǵy aıtýly keshen taqyryptyq jazýlardan, «Áskerı keńes» sáýlet kompozıtsııasynan, aqparattyq stendiden turady. Igilikti istiń uıytqysy bolǵan QR Prezıdentiniń Іs basqarmasy men «Nur Otan» halyqtyq -demokratııalyq partııasy. Keshenniń basty maqsaty - keń kólemdi, tanymdyq, ıdeologııalyq jáne otansúıgishtik rýhtaǵy tárbıelik jumystardy atqarýdy kózdeıdi.Sonymen qatar jas býyndy Qazaqstannyń baı tarıhynan, mádenıetinen habardar etip, óńirde týrıstik klasterdi keńinen óristestýge baǵyttalǵan.

ESІMDER

100 jyl buryn (1910-1987) ǵalym, bıologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri DARQANBAEV Temirbaı Baıbosynuly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynyń Qarabalyq aýdanynda týǵan. M.V. Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetin jáne KSRO Ǵylym Akademııasy janyndaǵy bıohımııa ınstıtýtynyń (qazirgiMıkroorganızmderdiń fızıologııa jáne bıohımııa ınstıtýty) aspırantýrasyn bitirgen.

1941-1946 jyldary - KSRO Ǵylym Akademııasynyń Qazaq bólimshesinde aǵa ǵylymı qyzmetker, zerthana meńgerýshisi. 1946-1970 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetinde oqý isi jónindegi prorektory, kafedra meńgerýshisi jáne rektory. 1972-1983 jyldary - Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń bıologııalyq ǵylymdar bóliminiń akademık-hatshysy. 1983-1987 jyldary - Molekýlalyq bıologııa jáne bıohımııa ınstıtýtynda dándi daqyldar zerthanasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

Ol Qazaqstan bıdaıynyń taǵamdyq mańyzy men tehnologııalyq qasıetterine baǵa berip, olardyń quramyndaǵy beloktardyń túzilý jáne kebý zańdylyqtaryn anyqtady. Ol bıdaı dáninde amılaza fermentiniń jasyryn túrde kezdesetinin dáleldep onyń bıosıntezin zerttegen. Amılaza fermentiniń, glıadındermen qatar, bıdaı sorttarynyń sapalyq kórsetkishi bola alatyndyǵyn anyqtaǵan.

Lenın, Eńbek Qyzyl Tý, eki ret «Qurmet belgisi» ordenderimen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1960) Almaty qalalyq sotynyń tóraǵasy BÁRPІBAEV Tilektes Esheıuly dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Jambyl aýdanynda týǵan. S.M. Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirigi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

1986-1990 jyldary - Qaskelen aýdandyq ishki ister bóliminiń nusqaýshysy, Jambyl aýdandyq ishki ister bóliminiń tergeýshisi. 1990-1992 jyldary - Jambyl aýdandyq prokýratýrasynyń tergeýshisi. 1992-1999 jyldary - Jambyl aýdandyq sotynyń sýdıasy, tóraǵasy. 1999-2002 jyldary - Almaty oblystyq sotynyń tóraǵasy. 2002-2003 jyldary - Almaty qalalyq sotynyń azamattar isi jónindegi kollegııasynyń tóraǵasy. 2003-2007 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy sotynyń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2007 jyldan bastap.

«Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl» medalimen marapattalǵan.