QazAqparat-Anons: qazannyń 1-i men 4-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASY

Қazannyң 1-inde Elbasy Nұrsұltan Nazarbaevtyң    Atyraý  oblysyna  jұmys sapary  jalғasady.Tүske deıin   Prezıdent       Atyraýda salynғan  jaңa nysandardy aralaıdy dep    josparlanýda.     Nұrsұltan  Nazarbaev      100 oryndyқ jaңa perzenthananyң ashylý,    Atyraý  jylý-elektr ortalyғyndaғy қýaty  25 mVt     týrbınany  iske  қosý rәsimderine   қatysady,   Mұz  aıdynynda   bolady.

Қazannyң 2-sinde Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti N.Nazarbaevtyң Әzirbaıjanғa  resmı sapary josparlanýda. Eki el basshylary ekijaқty jәne kөpjaқty formattaғy қazaқstan-әzirbaıjan arasyndaғy  өzara yntymaқtastyқ perspektıvalary mәselelerin talқylaýdy josparlaýda.

Қazannyң 3-inde Nahıchevanda (Әzirbaıjan Respýblıkasy) Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti N. Nazarbaev қatysatyn   Tүrki tildes elder basshylarynyң 9-shy Sammıti өtedi.

PARLAMENT

Қazannyң 1-inde  Parlament  Senatynyң  plenarlyқ   otyrysy  өtedi.

ҮKІMET

Қazannyң 1-inde Baký қalasynda ekonomıkalyқ yntymaқtastyқ mәseleleri boıynsha 6-shy қazaқstan-azerbaıdjan үkimetaralyқ komıssııa otyrysy josparlanyp otyr. Үkimetaralyқ komıssııa otyrysynda қazaқstan tarapynan ҚR Energetıka jәne mıneraldy resýrstar Mınıstri Saýat Mynbaev al azerbaıdjan jaғynan - AR Өnerkәsip jәne energetıka Mınıstri Natıg Alıev bastaғan delegatsııalar қatyspaқ.

Қazannyң 1-inde  Қarjy mınıstrliginde  «Salyқ tөleýshi kabıneti»   web-қosymshasynyң  tanystyrylymy өtedi.

Қazannyң 2-sinde Astanada ekonomıkalyқ yntymaқtastyқ boıynsha қazaқstan-polsha үkimetaralyқ komıssııasy өtedi. Otyrysta қazaқstan tarapynan ҚR Syrtқy ister mınıstrliginiң Jaýapty hatshysy Rapıl Joshybaev al polsha jaғynan - PR Premer-mınıstrdiң orynbasary - Ekonomıka Mınıstri Valdemar Pavlıak bastaғan delegatsııalar қatyspaқ.

ҚOҒAM

Қyrkүıektiң  28-i men  қazannyң 9-y aralyғynda Varshava қalasynda myңnan astam ұlttyқ delegatsııalar өkilderi, adam құқyқtary men demokratızatsııalaý jөnindegi kөptegen үkimettik emes ұıymdardyң (ҮEҰ), akademııalyқ top өkilderiniң қatysýymen adam өlshemi salasyndaғy mindettemelerdi oryndaý barysyna қatysty jyl saıynғy EҚYҰ Keңesi өtkiziledi. Keңeske Қazaқstan jaғynan SІM Erekshe tapsyrmalar jөnindegi Elshisi Mәdına Jarbosynova bastaғan delegatsııa қatysady.

Қazannyң 1-2-sinde Қazaқstanғa Egıpet Arab Respýblıkasy Syrtқy ister mınıstriniң orynbasary Ahmed Fatah Alanyң issapary josparlanýda.

Қazannyң 2-sinde Қazaқstanғa Brazılııa Federatıvti Respýblıkasynyң Damý, өndiris jәne halyқaralyқ saýda mınıstriniң orynbasary Ivan Joao Gımaraes Ramalo bastaғan brazılııalyқ bıznes-delegatsııa keledi

ASTANA

Қyrkүıektiң 11-i men   қazannyң 11-i aralyғynda  Қazaқstannyң Tұңғysh   Prezıdentiniң mұrajaıynda   Қostanaı  oblystyқ mұrajaı  қorlarynyң  «Ұlttyқ  mәdenıetter  besigi»   taқyrybyndaғy  kөrmesi    өtedi.

Қyrkүıektiң 15-i men қazannyң 15-i aralyғynda  Astanada    tazalyқ  aılyғy өtedi.

Қazannyң 1-inde Prezıdenttik mәdenıet ortalyғy mұrajaıynyң kөrkemsýret galereıasynda  sýretshi Jeңisbek Әbdiramannyң «Atameken» atty jeke kөrmesiniң ashylýy bolady.

Қazannyң  1-inde    Ұlttyқ   akademııalyқ  kitaphanada S.Құsaıynovtyң  «Saıyn dala, salt-dәstүr   syr shertedi  sýrette»   fotokөrmesi  ashylady.

Қazannyң 2-9 aralyғynda Astanada  tұңғysh ret Bүkilәlemdik týrıstik ұıymnyң  (UNWTO) Bas Assambleıasynyң XVIII sessııasy  өtedi.  Oғan  әlemniң 156 elinen 600 delegat қatyspaқ.

Қazannyң 2-sinde Astanada Brazılııa Federatıvti Respýblıkasynyң Damý, өndiris jәne halyқaralyқ saýda mınıstriniң orynbasary Ivan Joao Gımaraes Ramalonyң  Қazaқstanғa sapary aıasynda «Қazaқstan-Brazılııa: yntymaқtastyқ perspektıvalary» atty bıznes-forým өtedi.      Forýmғa әýe, taý-ken, energetıka, metall өndirý, baılanys, medıtsına, hımııa, aýylsharýashylyқ, agroөnerkәsip jәne tamaқ syndy  әrtүrli sala өkilderinen құralғan 20-dan asa brazılııalyқ kompanııa өkilderi қatysady dep kүtilýde.

Қazannyң  3-inde  Astanada Brazılııa Federatıvti Respýblıkasynyң Damý, өndiris jәne halyқaralyқ saýda mınıstriniң orynbasary Ivan Joao Gımaraes Ramalonyң  қatysýymen қazaқstandyқ BAҚ өkilderine arnalғan baspasөz  mәslıhaty өtedi.

Astanada қazannyң 4-i kүni «Қazanat» ıppodromynda  ұlttyқ at sporty tүrlerinen festıval өtedi.   Atalmysh sharanyҚR  Týrızm jәne sport mınıstrligi, Astana қalasynyң әkimdigi jәne ҚR Ұlttyқ at sporty tүrleriniң қaýymdastyғy birigip ұıymdastyrýda. Bұl bәseke Bүkilәlemdik týrıstik ұıymnyң  (UNWTO) Bas Assambleıasynyң XVIII sessııasyna oraılastyrylyp otyr. Қazannyң 2-9 kүnderi өtetin bұl alқaly jıyn bıyl elimizde tұңғysh ret ұıymdastyrylýda. Oғan  әlemniң 156 elinen 600 delegat қatyspaқ.

ALMATY

Almatyda қyrkүıek aıynyң 25-inen қazan aıynyң 5-ine deıin dәstүrli 4  қalalyқ «Almaty - meniң sүıikti қalam» atty foto baıқaý өtedi. Sharany Almaty қalasy jastar saıasatynyң  memlekettik damytý қory men Ә. Қasteev atyndaғy memlekettik өner mұrajaıy ұıymdastyrýda.

Қazannyң  1-inde Almaty  әkimdiginde  «Sapa  jәne  daғdarys:  mүmkindikter»  atty  IV  Almaty    halyқaralyқ  forýmy   өtedi.

AIMAҚ

2009 JYLDYҢ ҚAZAN AIYNDA:

OҚIҒALAR

130 jyl bұryn (1879) aғartýshy Ybyraı Altynsarınniң (1841-1889) «Қyrғyz hrestomatııasy» basylyp shyқty. Bұl - қazaқ aýyz әdebıeti týyndylary: ertegiler, aңyzdar, maқal-mәtelder, jұmbaқtar jınaғy.

100 jyl bұryn (1909) Sankt-Peterborda Abaı Құnanbaevtyң (1845-1904) alғashқy jyr jınaғy basylyp shyқty. Aқynnyң 1889-1990 jyldary keıbir өleңderi Ombyda «Dala Ýalaıattary» gazeti betterinde jarııalanғan bolatyn.

85 jyl bұryn (1924) Aқmola oblystyқ memlekettik mұraғaty құryldy.Aқmola ýezdik mұraғaty bolyp құrylyp, 1928 jyly - okrýgtik, 1932 jyly - Aқmola aýdandyқ, 1939 jyldan bastap Aқmola oblystyқ memlekettik mұraғaty, 1960-1993 jyldary - Tselınograd oblystyқ memlekettik mұraғaty bolyp atalғan. Aқmola oblystyқ memlekettik mұraғaty - Aқmola oblysynyң tarıhyna baılanysty құjattardy memlekettik saқtaýғa alғan arnaýly mekeme. Mұraғatta oblystyқ, ýezdik, aýdandyқ, bolystyқ revkomdar men Keңesterdiң atқarý komıtetteriniң қyzmetin aıғaқtaıtyn 1917 jyldan bergi tarıhı құjattar jınaқtalғan. Oblys jerindegi kәsiporyndar men aýyl sharýashylyқ, halyқ aғartý, zaң қorғaý, densaýlyқ saқtaý men mәdenı aғartý oryndarynyң jұmysyn aıғaқtaıtyn құndy derekter saқtalady. Tyң өlkesi kezindegi bүkil Soltүstik Қazaқstannyң ekonomıkasy men mәdenıetin sıpattaıtyn қorlar kesheni bar.

70 jyl bұryn (1939) Jambyl oblystyқ mұraғaty құryldy. Ғylymı-anyқtamalyқ әdebıetter қory 1,5 myңғa jýyқ. Құjattardyң hronologııasy 1917 jyldan bastalady. Қarataý қalalyқ bөlimshesi, 8 aýdanda bөlimsheleri bar. 

79 jyl bұryn(1970) «Өskemen» қonaқ үıi paıdalanýғa berildi.

68 jyl bұryn (1941) Petropavl №239 zaýyty (V.Kýıbyshev atyndaғy Petropavl mashına jasaý zaýyty) alғashқy өnimin berdi.

51 jyl bұryn (1958) Өskemen құrylys-jol ınstıtýty ashyldy. Қazirgi ataýy - D.Serikbaev atyndaғy Shyғys Қazaқstan memlekettik tehnıkalyқ ýnıversıteti. Қazaқstannyң asa iri tehnıkalyқ joғary oқý orny. Tehnıkalyқ әri ekonomıkalyқ beıindegi, sondaı-aқ aқparattyқ tehnologııalar, sәýlet өneri men dızaın aıasynda mamandar daıyndaıdy.

50 jyl bұryn (1959) jazýshy Sәýirbek Baқbergenov қazaқtyң kүıshisi Dına Nұrpeıisovanyң өmiri men shyғarmashylyғynan syr shertetin balalarғa arnalғan «Dına» atty povest jazyp shyғardy.

45 jyl bұryn (1964) Қalıjan Bekқojın (1913-1990) revolıýtsıoner Әlibı Jangeldın jәne aқyn Sәken Seıfýllınge arnalғan «Sұңқar týraly aңyz» poemasyn jazdy.

40 jyl bұryn (1969) jazýshy Әljappar Әbishev өziniң «Naızaғaı» atty romanyn jazyp bitirdi. Bұl kitapta қazaқ halқynyң er jүrek ұly - azattyқ jәne әdilettilik үshin kүresker, belgili aқyn jәne kompozıtor Mәdıdiң өmir sүrgen sol kezdegi tұrmys-tirshilik, әdet-ғұryp, salt-dәstүr jәne әbigerlik kөrinisteri baıandalғan. Basyna tүsken aýyr soқpaқtar halyқ jaқtaýshysynyң tabandylyғy men mүdirmestiginen bas tartқyzbaıdy.

25 jyl bұryn (1984) қazaқtyң kөrnekti aқyny Kenen Әzirbaevtiң (1884-1976) 100-jyldyқ mereıtoıyna arnap «Jazýshy» baspasy «Pesnı gor ı stepeı» atty jyrlary, aıtystar men poemalar jınaғyn basyp shyғardy.

1 ҚAZAN, BEISENBІ

Kıpr Respýblıkasynyң Memlekettik meıramy - Tәýelsizdik kүni (1960). Sırııanyң batysynda jәne Tүrkııanyң oңtүstiginde ornalasқan, Jerorta teңiziniң kөlemi jaғynan үshinshi aralynda ornalasқan memleket. Astanasy - Nıkosııa. Memlekettik tilderi - grek tili (kıprlik dıalekt), tүrik tili. Memlekettik құrylymy - respýblıka. Memleket basshysy - prezıdent. Aқsha birligi - kıpr fýnty (tүrik bөliginde tүriktiң lırasy da қoldanysta). 1960 jyly Kıpr Respýblıkasy өz tәýelsizdigin jarııalady. Kelisimshart boıynsha Ұlybrıtanııanyң birneshe әskerı bazasy Kıpr jerinde әli kүnge deıin bar.

Қazaқstan Respýblıkasy men Kıpr Respýblıkasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy sәýirdiң 2-de ornatyldy.

Nıgerııa Federatıvtik Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1960). Memleket Batys Afrıkada ornalasқan. Soltүstikte Nıgermen shektesedi, shyғysynda - Chadpen jәne Kamerýnmen, batysynda - Benınmen shektesedi. Oңtүstigin Gvıneıa shyғanaғy shaıyp jatyr. Astanasy - Abýdja. Memlekettik tili - aғylshyn tili. Memleket basshysy jәne қarýly kүshteriniң қolbasshysy - general. Aқsha birligi - naıra.

Tývalýdyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1978). Bұl memleket toғyz araldan tұratyn, Tynyқ mұhıttyң batys bөliginde ornalasқan. Fýnafýtı negizgi araly bolyp sanalady. Astanasy - Fongafale. Memlekettik tilderi - tývalý, aғylshyn tilderi. Memlekettik құrylymy - konstıtýtsııalyқ monarhııa. Memleket basshysy - Ұlybrıtanııa patshaıymynyң ұsynýymen taғaıyndalatyn general-gýbernator. Үkimet basshysy - premer-mınıstr. Aқsha birligi - avstralııalyқ dollar.

ҚHR Memlekettik meıramy - Қytaı Halyқ Respýblıkasynyң құrylғan kүni (1949). Қazaқstan Respýblıkasy men Қytaı Halyқ Respýblıkasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy қaңtardyң 3-de ornatylғan.   

Palaý Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1994). Palaý Respýblıkasy - Fılıppın araldarynan shyғysқa қaraı 500 shaқyrym қashyқtyқta ornalasқan, tynyқ mұhıttyң Fılıppın teңizindegi memleket. Jalpy kөlemi 458 sharshy shaқyrym, shamamen 200-deı araldan tұrady. Atқarýshy bılik basshysy - prezıdent. Zaң shyғarýshy organy - eki palataly ұlttyқ zaң shyғarýshy jınalys (senat pen delegattar palatasy). Aқsha birligi - AҚSh dollary.

Halyқaralyқ egde kisiler kүni. Halyқaralyқ statıstıka boıynsha, 20 ғasyrdyң ekinshi jartysynda өmir sүrýdiң ortasha ұzaқtyғy 20 jylғa artқan. 2005 jyly 1 mıllıard adam 60-tyң asқarynan өtedi. 2050 jyly 65 jastan үlken kisiler sany eki esege artady. Al 2150 jyly 60 jastan asқandardyң sany jer betindegi halyқtyң teң jartysyn құraıdy. Planeta halқynyң қartaıýy egde kisilerdiң jaғdaılarynyң jaқsarýyna keri әser keltirýi mүmkin. Sondyқtan Madrıdte өtken BҰҰ-nyң konferentsııasynda egde kisilerdiң mәselelerin sheshýge arnalғan jospar құryldy. Құjatta үlken kisilerdiң densaýlyғyna eң basty nazar aýdarғan jөn delingen. Konferentsııada, sondaı-aқ keıingi ұrpaқtyң egde kisilermen dөreki sөılesýi mәselesi alғash ret talқylanғan.

Halyқaralyқ mýzyka kүni. Ol 1975 jyly ıÝNESKO halyқaralyқ mýzykalyқ keңesiniң bastamasymen atalyp өtedi. Bұl merekeni belgileýge sebep bolғan tұlғalardyң biri - ұly orys kompozıtory Dmıtrıı Shostakovıch.

OҚIҒALAR

87 jyl bұryn (1922) Kөkshetaý-Býrabaı temir jol ýchaskesi paıdalanýғa berildi.

10 jyl bұryn(1999) AҚSh Halyқaralyқ kүlki kүnin alғash ret atap өtti. Bұl merekeni amerıkandyқ sýretshi Harvı Bell oılap tapty. Ol bұl kүn «jaқsy kөңil-kүıge jәne ıgi isterge baғyttalý kerek» dep sanady.

ESІMDER

105 jyl bұryn (1904-1981) ғalym, tehnıka ғylymdarynyң doktory, professor, Қazaқstan Ғylym Akademııasynyң akademıgi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen ғylymı қaıratkeri GORıAEV Mıhaıl Ivanovıch dүnıege keldi.

Reseıdiң Perm oblysynda týғan.

Perm memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

1936-1939 jyldary - Almaty zootehnıkalyқ maldәrigerlik ınstıtýtynyң kafedra meңgerýshisi. 1939-1946 jyldary - KSRO Ғylym Akademııasy Қazaқ fılıalynyң hımııalyқ-tehnologııalyқ ınstıtýtynyң laboratorııa meңgerýshisi, dırektory. 1946-1981 jyldary Қazaқstan Ғylym Akademııasynyң vıtse-prezıdenti, Қazaқstan Hımııa ғylymdary ınstıtýtynyң laboratorııa meңgerýshisi, tabıғı jәne bıologııalyқ aktıvti қosylystar bөliminiң bastyғy қyzmetterin atқarғan.

Negizgi ғylymı eңbekteri efır maılaryn zertteýge, olardy өnerkәsiptik jolmen өndirý әdisterin jetildirýge arnalғan. Maңғystaý mұnaıynyң құramyndaғy қatty parafınderden belok bөlip alyp, ony mal azyғy retinde paıdalanýdy ұsyndy.

100 өnertabystyң avtory.

Lenın, Oktıabr Revolıýtsııasy, Eңbek Қyzyl Tý, «Құrmet Belgisi» ordenderimen marapattalғan.

100 jyl bұryn (1909-1988) қoғam қaıratkeri, ғalym, ekonomıka ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstan Ғylym akademııasynyң akademıgi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen ғylym kaıratkeri BӘIІShEV Saқtaғan Bәıishұly dүnıege keldi. Ұly Otan soғysyna қatysқan.

Aқtөbe oblysy Baıғanın aýdanynyң Aқjar aýylynda týғan.

1927 jyly Temir orys-қazaқ jetijyldyқ mektebin bitirip, Қarsaқpaıda jas pıonerler aýdandyқ bıýrosynyң tөraғasy bolғan. 1930 jyly Tүrkistan қalasynda BLKJO aýdandyқ komıtetiniң hatshysy bolyp istegen. Osy jұmystarda jүrgende-aқ S.Bәıishev ekonomıkalyқ zertteýlermen shұғyldana bastaғan. Jýrnalıstıkaғa degen құshtarlyқ S.Bәıishevti respýblıkalyқ jastar gazeti - «Lenınshil jasқa» alyp keledi. Mұңda ol alғashқyda bөlim meңgerýshisi, sosyn redaktordyң orynbasary қyzmetterin atқarғan. S.Bәıishev 1937-1941 jyldary Almaty joғary oқý oryndarynda sabaқ bergen. 1937-1938 jyldary - Қazaқ Marksızm-lenınızm ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң dırektory. 1938-1941 jyldary - «Sotsıalıstik Қazaқstan» («Egemen Қazaқstan») gazetiniң jaýapty redaktory. 1941-1945 jyldary - Keңes Armııasy қatarynda әskerı құramanyң komıssary, saıası bөlim bastyғy, Keңes Armııasynyң Saıası Basқarmasy apparatynyң jaýapty қyzmetkeri. 1946-1956 jyldary - KOKP Ortalyқ komıteti janyndaғy Marksızm-lenınızm ınstıtýty Қazaқ fılıalynyң, Қazaқstan Kompartııasy Ortalyқ komıtetiniң janyndaғy Partııa tarıhy ınstıtýtynyң dırektory, 1956-1968 jyldary - Қazaқ KSR Ғylym akademııasynyң vıtse-prezıdenti қyzmetimen қatar Ekonomıka ınstıtýtynyң dırektory. 1968-1982 jyldary Ekonomıka ınstıtýtynyң bөlim meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. Osy jyldary ol elimizde ғylymı kadrlar daıarlaý, jaңa ғylym salalaryn қalyptastyrý isine eleýli үles қosty. Ol alpysқa jýyқ ғylym kandıdattary men doktorlarynyң ғylymı jetekshisi boldy. S.Bәıishev Karl Marks «Kapıtalynyң» І-tomynyң taraýlaryn, V.Lenınniң «Reseıde kapıtalızmniң damýy», «Imperıalızm - kapıtalızmniң joғary satysy» atty kүrdeli eңbekterin tұңғysh ret қazaқ tiline aýdarғan. Ғalym 1959 jyly Respýblıka Joғarғy Keңesiniң Tөraғasy bolyp saılandy. Ғylymı jәne қoғamdyқ қyzmeti kezinde 300-den asa ғylymı maқala, 7 monografııa jarııalady. Өmiriniң soңғy jyldaryn akademık Saқtaғan Bәıishev oқytýshylyқ jұmysқa arnap, ғylymı kadrlar men ekonomısterdiң jaңa ұrpaғyn daıarlaý salasynda ұlanғaıyr is tyndyrdy.

Sh.Ýәlıhanov atyndaғy syılyқtyң ıegeri. KSRO ordenderimen, medaldarmen marapattalғan.

Aқtөbe қalasyndaғy oblystyқ ғylymı-әmbebap kitaphanaғa,Almaty қalasyndaғy bir kөshege, Temir қalasyndaғy orta mektepke ғalymnyң esimi berilgen.

45 jyl bұryn (1964) ғalym, medıtsına ғylymynyң doktory, Қazaқstan Respýblıkasy densaýlyқ saқtaý isiniң үzdigi DӘÝLETBAEV Damır Abaıdildәұly dүnıege keldi.

Қyzylorda қalasynda týғan.

Aқtөbe memlekettik medıtsınalyқ ınstıtýtyn bitirgen.

Қyzylorda oblystyқ aýrýhanasynyң reanımatolog dәrigeri, hırýrgi, aýrýhana bas dәrigeriniң emdeý jөnindegi orynbasary boldy. 1999-2003 jyldary - Қyzylorda oblystyқ densaýlyқ saқtaý basқarmasynyң bastyғy. 2003-2005 jyldary - Қyzylorda oblystyқ medıtsınalyқ ortalyғynyң dırektory. 2005-2006 jyldary - Қazaқstan medıtsına ýnıversıtetiniң ғylymı keңesshisi. 2006-2008 jyldary A.Syzғanov atyndaғy hırýrgııalyқ ғylymı ortalyғynyң өңesh, asқazan, jәne kөkirek aralyқ hırýrgııa bөliminiң bas ғylymı қyzmetkeri bolғan. 2008 jyldyң қyrkүıek aıynan Almaty medıtsına kolledjiniң dırektory.

1 monografııa, 72 ғylymı eңbektiң, 9 өner tabystyң avtory. Ғalymnyң jetekshiligimen 4 kandıdattyқ dıssertatsııa қorғaldy.

«Қazaқstan tәýelsizdigine 10 jyl» medalimen marapattalғan.

2 ҚAZAN, JҰMA

Gvıneıa Respýblıkasynyң memlekettik meıramy - Tәýelsizdik kүni (1958). Memleket Batys Afrıkada ornalasқan. Soltүstiginde Gvıneıa-Bısaýmen, Senegal jәne Malımen shektesse, shyғysy men oңtүstik-shyғysynda - Kot-d'Ivýarmen, oңtүstiginde Lıberııamen jәne Serra-Leonmen shektesedi. Batys jaғalaýyn Atlant mұhıty shaıyp jatyr. Astanasy - Konakrı. Memlekettik tili - frantsýz. Memlekettik құrylymy - respýblıka. Memleket basshysy - prezıdent. Aқsha birligi - gvıneıalyқ frank.

Қazaқstan Respýblıkasy men Gvıneıa Respýblıkasy arsyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynastar 1992 jylғy maýsymnyң 6-da ornatylғan.

Bүkilәlemdik aýylsharýashylyғy janýarlarynyң kүni.

Bұl mereke 70 jyldan asa ýaқyttan beri atalyp keledi. Kөptegen elderde tabıғat қorғaý ұıymdarynyң bastamasymen үı janýarlaryna қamқorlyқpen қaraý mәselesine baılanysty kөptegen zaңdar қabyldandy. Sodan beri өrkenıetti elderde үı janýarlary otbasy mүshesi retinde esepteledi. Olar da jaқsy tamaқ iship, medıtsınalyқ kөmekke құқyғy bar, tipti meıramdary bar.

OҚIҒALAR

18 jyl bұryn (1991) Қazaқstannyң tұңғysh ғaryshkeri, Halyқ қaһarmany Toқtar Әýbәkirov ғaryshқa ұshty. Reseılik A.Volkov, avstrııalyқ F.Fıbekpen birge Baıқoңyrdan «Soıýz-TM-13» kemesimen ұshyp, «Mır» orbıtalyқ kesheniniң kosmonavt-zertteýshi bolғan. Onda barlyқ ғaryshkerlermen birge tehnologııa, metallýrgııa, medıtsına salalary jәne Aral teңizi aımaғy boıynsha ғylymı-zertteý jұmystaryn jүrgizip, 10 қazanda «Soıýz-TM-12» kemesimen Jerge oralғan. Ғaryshta 7 kүn 22 saғat 13 mınýt bolғan.

68 jyl bұryn (1941) Mәskeýdi jaýlaýғa arnalғan gıtlerlik jospar - «Taıfýn» operatsııasy bastaldy. Gıtler әskerlerine «үsh jarym aıda, қys tүspeı jatyp, jaýdy jeңemiz. Barlyқ daıyndyқ aıaқtaldy. Bүgin bұl jyldyң eң sheshýshi soғysy bolady» dep habarlaғan bolatyn. Eki aıdan soң Mәskeý tүbinde keңes әskerleriniң қarsy shabýylyna ұshyraғan ol, endi Mәskeýdi joıýdy emes, өz armııasyn aman alyp қalýdy oılady.

ESІMDER

85 jyl bұryn (1924-1987) jazýshy IMANBAEV Zeınel-Ғabı dүnıege keldi. Ұly Otan soғysyna қatysқan.

Soltүstik Қazaқstan oblysy Sergeeev aýdany Ortaқkөl aýylynda týғan.

Baıan orta mektebin bitirgennen keıin ұjymsharda esepshi bolyp jұmys istegen.

«Қanatty өmir» atty ocherktiң, «Bastama» әңgimeler jınaғynyң, «Sұңқar týraly jyr» derekti povesterdiң, «Қyran tүlegi», «Aýyl tүtini» kitaptarynyң, «Syrymbet», «Arlan», «Dala kөktemi», «Kishkene malshy», «Keң aımaқ», «Jas shybyқtar», «Solmaıtyn gүl», «Najaғaıly tүn» atty týyndylardyң avtory. Jekelegen әңgime-ocherkteri mektep oқýlyқtaryna engen.

«1941-1945 Ұly Otan soғysy jyldarynda eңbektegi erligi үshin» medalimen marapattalғan.

65 jyl bұryn (1944) ғalym, pedagogıka ғylymdarynyң doktory SIҚYMBAEV Igilik dүnıege keldi.

Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Tүlkibas aýdanynda týғan.

Shymkent pedagogıkalyқ ınstıtýtyn jәne onyң aspırantýrasyn bitirgen.

1969-1975 jyldary mұғalim bolyp jұmys istegen. 1975-1978 jyldary - Shymkent pedagogıkalyқ ınstıtýty mәdenı-aғartý jұmystary teorııasy kafedrasynyң aғa oқytýshysy. 1981-1984 jyldary - mәdenı-aғartý jұmystary fakýlteti dekanynyң orynbasary. 1988-1997 jyldary - mәdenı-aғartý teorııasy kafedrasynyң meңgerýshisi. 1997-1999 jyldary - aғa ғylymı қyzmetkeri. 2001-2007 jyldary - Shymkent әleýmettik-pedagogıkalyқ ýnıversıteti mәdenıettaný jәne әleýmettik pedagogıkalyқ kafedrasynyң meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan.

65 ғylymı eңbektiң, onyң ishinde bir monografııa, bes oқý құralynyң avtory.

65 jyl bұryn (1944) basketbolshy, KSRO-nyң eңbek siңirgen sport sheberi JARMҰHAMEDOV Әljan Mұsyrbekұly dүnıege keldi.

Oңtүstik Қazaқstan oblysynda týғan.

1970-1974 jәne 1976-1980 jyldar aralyғynda KSRO-nyң, 1972 jyly Mıýnhendegi (Germanııa), 1980 jyly Mәskeýdegi (Reseı) Olımpıadalyқ oıyndarynyң, 1967, 1971 jәne 1979 jyldary Eýropanyң chempıony.

«Құrmet belgisi» ordenimen marapattalғan.

60 jyl bұryn (1949) «Eýrazııa» Halyқaralyқ ekonomıkalyқ akademııasynyң akademıgi, Қazaқstan Respýblıkasy Parlament Mәjilisiniң depýtaty TІLEÝBERDIN Altaı Abylaıұly dүnıege keldi.

Almaty қalasynda týғan.

Almaty halyқ sharýashylyғy ınstıtýtyn bitirgen.

1972-1981 jyldary - Қazaқ KSR-i Memlekettik jospar ekonomısi, aғa ekonomısi, bas mamany. 1981-1986 jyldary - Қazaқstan Ortalyқ Komıteti Kommýnıstik partııasynyң nұsқaýshysy. 1986-1991 jyldary - Almaty oblystyқ partııa komıteti ekonomıka bөliminiң meңgerýshisi, Mınıstrler Keңesi tөraғasynyң, Қazaқ KSR Premer-Mınıstri kөmekshisi, Қazaқ KSR Prezıdent Apparatynyң jәne Mınıstrler Kabıneti naryқ ekonomıkasy jөnindegi tobynyң konsýltanty. 1991-1994 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy vıtse-prezıdentiniң keңesshisi, kөmekshisi, Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң keңesshisi. 1994-2000 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti hatshylyғynyң meңgerýshisi, Қazaқstan Respýblıkasy ekonomıka mınıstri, Қazaқstan Respýblıkasy Premer-Mınıstr Keңsesiniң jetekshisi, Қazaқstan Respýblıkasy tabıғı monopolııalardy retteý, bәsekelestikti қorғaý jәne shaғyn kәsipkerlikti қoldaý agenttiginiң tөraғasy. 2000-2007 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Premer-Mınıstri Keңsesiniң basshysy қyzmetin atқarғan. 2007 jyldan - Parlament Mәjilisiniң depýtaty - Қazaқstan Respýblıkasy Parlamenti Mәjilisiniң Agrarlyқ mәseleler komıtetiniң mүshesi.

3 ҚAZAN, SENBІ

Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyң memlekettik meıramy - Germanııanyң birigý kүni (1990). Memleket Ortalyқ Eýropada ornalasқan. Soltүstiginde Danııamen shektesse, shyғysynda - Polshamen jәne Cheh Respýblıkasymen, oңtүstiginde - Avstrııamen jәne Shveıtsarııamen, batysynda - Frantsııamen, Lıýksembýrgpen, Belgııamen jәne Nıderlandııamen shektesedi. Soltүstigin Soltүstik jәne Baltyқ teңizderi shaıyp jatyr. Astanasy - Berlın. Memlekettik tili - nemis tili. Memlekettik құrylymy - federatıvtik respýblıka. Memleket basshysy - prezıdent, үkimet basshysy - kantsler. Nemister birligi kүni 1990 jylғy Batys jәne Shyғys Germanııanyң birikken kүni atap өtiledi. Sonymen birge bұl kүn resmı ұlttyқ mereke jәne memlekettik demalys kүni bop jarııalanғan.

Қazaқstan Respýblıkasy men Germanııa Federatıvtik Respýblıkasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynastar 1992 jylғy  aқpannyң 12-de ornatylғan.

Halyқaralyқ janýarlardy қorғaý kүni.

Bұl mereke 1931 jyldan beri tabıғat қorғaý қozғalysy jaқtastary tarapynan Halyқaralyқ kongreste қabyldandy. Sodan beri janýarlardy қorғaý қoғamy bұl ataýly kүndi toılap keledi.

OҚIҒALAR

52 jyl bұryn (1957) KSRO-da alғash ret әlemdegi jerdiң jasandy serigi «Spýtnık-І» ұshyryldy. Sodan beri 4-10 қazan aralyғynda Dүnıejүzilik kosmos kүni atalyp өtiledi.

19 jyl bұryn (1990) eki el - GDR men FRG әlemdik kartadan alynyp tastalyp, ornyna Germanııa degen memleket paıda boldy. Berlınde bұl kүni GDR-diң baıraғy tүsirilip, sol kүnnen bastap bұl memlekettiң aty joıyldy.

ESІMDER

70 jyl bұryn (1939) jazýshy, Қazaқstan Respýblıkasynyң eңbek siңirgen mәdenıet қyzmetkeri ҚALDYBAEV Әdilhan dүnıege keldi.

Jambyl oblysynyң Shý aýdanyndaғy «Kerbұlaқ» ұjymsharynda týғan.

Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң fılologııa fakýltetin bitirgen. Eңbek jolyn 1963 jyly Қyzylorda oblysynyң Aral aýdanyndaғy Bөgen orta mektebinde қazaқ tili men әdebıeti pәniniң mұғalimi bolyp bastaғan. 1965 jyldan Jambyl oblystyқ teledıdar jәne radıo habarlaryn taratý jөnindegi komıtetiniң redaktory, oblystyқ «Eңbek týy» gazetiniң әdebı қyzmetkeri, Jambyl oblystyқ partııa komıtetiniң nұsқaýshysy қyzmetterin atқarғan. 1976-1995 jyldary - oblystyқ «Eңbek týy» («Aқ jol») gazeti redaktorynyң orynbasary, redaktory.

Қazaқstan Jazýshylar odaғy basқarmasynyң mүshesi, Қazaқstan Jazýshylar jәne Jýrnalıster odaқtary oblystyқ ұıymdarynyң tөraғasy.

Balalar men jasөspirimderge arnalғan «Kөk dөңgelek», «Қos tentek», «Sý tasýshy Әshirbek», «Baınash soldat», «Shanshar ataı», «Mıshka - meniң dosym», «Өzen jaғasynda», «Meniң aғam - soldat», «Kөk dөңgelek», «Avtobýs aıaldamasy» kitaptarynyң avtory. «Ata» degen atpen taңdamaly shyғarmalary jaryқ kөrdi. Jazýshynyң birқatar týyndylary orys, belarýs, armıan, tүrkimen, tatar tilderine aýdarylғan.

«Shanshar» ataı atalғan komedııasy 1980 jyly Jambyl oblystyқ drama teatrynda қoıylyp, balalar men jastarғa arnalғan spektaklderdiң Bүkilodaқtyқ baıқaýynda birinshi orynғa ıe boldy.

4 ҚAZAN, JEKSENBІ

Lesoto Koroldiginiң Ұlttyқ meıramy - Tәýelsizdik kүni (1966). Bұl el Afrıkanyң oңtүstiginde ornalasқan. Astanasy - Maserý. Memlekettik tilderi - aғylshyn, soto tilderi. Memlekettik құrylymy - parlamenttik demokratııa negizi bar konstıtýtsııalyқ monarhııa. Memleket basshysy - korol. Үkimet basshysy - premer-mınıstr. Aқsha birligi - ma-lotı.

Mұғalim kүni. Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaevtyң 1998 jylғy 20 қaңtaryndaғy Jarlyғyna sәıkes қazannyң birinshi jeksenbisinde atalyp өtedi.

OҚIҒALAR

15 jyl bұryn (1994) Angola Respýblıkasymen Dıplomatııalyқ қarym-қatynastar ornatý týraly hattamaғa қol қoıyldy.

10 jyl bұryn (1999) Prezıdent N.Nazarbaev Eýropadaғy қaýipsizdik jәne yntymaқtastyқ ұıymynyң sol kezdegi tөraғasy, Norvegııanyң Syrtқy ister mınıstri K.Vollebekty қabyldady. Kezdesý barysynda N.Nazarbaev pen K.Vollebek Қyrғyzstandaғy jaғdaı, Stambýlda өtetin EҚYҰ sammıti jәne respýblıkadaғy parlamenttik saılaýdy өtkizýge daıyndyқ barysy týraly pikir almasty. Sondaı-aқ memleket basshysy men EҚYҰ-nyң tөraғasy әlemdegi jәne Ortalyқ Azııadaғy қoғamdyқ өmirdi demokratııalandyrý үrdisin keңeıtý men tereңdetýdiң ahýaly jәne keleshegin talқylady. Әңgime barysynda sonymen қatar kөlik jәne kommýnıkatsııa, sýmen jabdyқtaý, ekologııa salalarynda Қazaқstan Respýblıkasy men Norvegııa Koroldigi arasyndaғy ekijaқty yntymaқtastyқty keңeıtýdiң bolashaғy қarastyryldy.

5 jyl bұryn (2004) «Қazpochta» aktsıonerlik қoғamy Қazaқstan Respýblıkasy aýmaғynda pochta aınalymyna «Құttyқtaımyz!» kýpondy kөrkem poshtalyқ markasy poshtalyқ tөlemderdiң memlekettik belgisin engizdi. Қazposhta қyzmetin paıdalanýshy өz sýreti salynғan marka ala alady. Ol үshin poshtamtқa kelip sýretke tүsip, kýponmen өziniң jaқyn týystaryna hat jiberse ғana bolғany.

1 jyl bұryn (2008) қazannyң 4-11 aralyғynda Tүrkııada «Reseı baspa BAҚ-nyң naryғy: үrdister, jaңa tehnologııalar, kelisim-shart қatynastary» taқyrybyndaғy Baspa өnimderin taratýshylar assotsıatsııasynyң (BӨTA) XV halyқaralyқ semınary bolyp өtti.

Forýmda baspasөz naryғynyң reseılik jәne sheteldik sarapshylary, baspa үıleriniң jәne taratýshy mekemelerdiң basshylary, medıabıznes salasynda isteıtin aımaқtyқ ұıymdardyң өkilderi baıandamalar jasap, habarlamalar taratyp, sөz sөıledi.

ESІMDER

105 jyl bұryn (1904-1987) ғalym, aýdarmashy, fılologııa ғylymdarynyң doktory, professor KENJEBAEV Beısenbaı dүnıege keldi.

Oңtүstik Қazaқstan oblysy Ordabasy aýdany Bөgen aýylynda týғan.

Mәskeýdegi Shyғys eңbekshileri kommýnıstik ýnıversıtetin, Kazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

«Jas қaırat», «Lenınshil jas» («Jas alash»), «Keңes týy», «Oңtүstik Қazaқstan», «Sotsıalıstik Қazaқstan» («Egemen Қazaқstan») gazetterinde redaktor, bөlim meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. 1941-1944 jyldary - Қazaқstan memlekettik birikken baspasynyң bas redaktory. 1961-1987 jyldary - Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң (әl-Farabı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ ýnıversıteti) қazaқ әdebıeti kafedrasynyң meңgerýshisi, professory.

Kenjebaev - қazaқ әdebıetiniң mәselelerine, қazaқ baspasөziniң tarıhyna arnalғan irgeli eңbekterdiң, Abaı, S.Toraıғyrov, J.Jabaev, M.Seralın, M.Әýezov, S.Shәripovterdiң өmiri men shyғarmalary týraly zertteýlerdiң avtory. Joғary oқý oryndary stýdentterine arnalғan oқýlyқtar men hrestomatııalar, «Tympı», «Kөңil ashar» satıralyқ folklor mұralaryn jarııalady. «Asaý jүrek» әңgimeler jınaғy jaryқ kөrgen.

Lenın ordenimen jәne medaldarmen marapattalғan.

50 jyl bұryn (1959) Қazaқstan Respýblıkasy Densaýlyқ saқtaý mınıstrliginiң қarjy jәne ekonomıka departamenti basshysy RAEVA Baқytjan Temirbaıқyzy dүnıege keldi.

Almaty oblysy Shamalғan aýlynda týғan.

Moskva gıdromelıoratıvti ınstıtýtyn, Almaty ekonomıka jәne statıstıka ınstıtýtyn bitirgen. London қalasyndaғy Ekonomıkalyқ jәne saıası ғylymdar mektebinde kәsibin joғarylatý kýrsynan өtken.

1984-1985 jyldary - Үlken Almaty kanalyn paıdalaný jөnindegi basқarmasynyң ınjeneri. 1985-1986 jyldary - Almaty oblysy Қaskelen aýdany «Drýjba» keңsharynyң ınjeneri, komsomol komıtetiniң hatshysy. 1986-1992 jyldary - Қazaқstan LKJO Қaskelen aýdandyқ komsomol komıtetiniң birinshi hatshysy. 1995-1999 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasy Eңbek jәne halyқty әleýmettik қorғaý mınıstrliginiң Қaskelen jәne Almaty қalalaryndaғy әleýmettik қorғaý bөliminiң bastyғy, memlekettik ınspektor, jұmyspen қamtý ıspektsııasy bөliminiң bastyғy. 1999-2000 jyldary - Densaýlyқ saқtaýdyң medıtsınalyқ jәne ekonomıkalyқ mәseleleri jөnindegi ғylymı ortalyқtyң kishi ғylymı қyzmetkeri. 2000-2001 jyldary - Қazaқstan Respýblıkasynyң Densaýlyқ saқtaý isteri jөnindegi agenttiginiң қarjylandyrý bөliminiң bastyғy, bas mamany. 2001-2007 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Densaýlyқ saқtaý mınıstrligi bıýdjettik baғdarlamalardy josparlaý jәne monıtorıngi bөliminiң bastyғy, қarjy jәne ekonomıka departamenti josparlaý jәne ekonomıka basқarmasynyң bastyғy, қarjy jәne ekonomıka departamenti bastyғynyң orynbasary қyzmetterin atқarғan.

Қazirgi қyzmetinde - 2007 jyldan.