QazAqparat-Anons: qarashanyń 9-y men 15-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

AQORDA

Qarashanyń 9-ynda  Aqordada    Elbasy Nursultan Nazarbaev  Belarýs  Respýblıkasynyń  Prezıdenti     A. Lýkashenkomen kezdesedi.

ÚKІMET

Qarashanyń 9-ynda Úkimet úıinde Premer-Mınıstr K.Másimov   Belarýs   premerimen  kezdesedi.

Qarashanyń 9-ynda Іshki ister  mınıstrliginde aptalyq  brıfıng   ótedi.

Qarashanyń 9-ynda  Syrtqy  ister mınıstrliginde aptalyq brıfıng   ótedi.

PARLAMENT

Qarashanyń 9-ynda  Parlament  Májilisinde   Úkimet saǵaty  ótedi.

QOǴAM

Qarashanyń 5-i men 9-y aralyǵynda Ystambul qalasynda Islam Konferentsııasy Uıymynyń (IKU) Ekonomıka jáne saýda yntymaqtastyǵy jónindegi turaqty komıtetiniń 25-jyldyǵyna oraı IKU múshe memleketterdiń basshylarynyń qatysýymen Ekonomıkalyq sammıt ótýde.

Qarashanyń 8-11-i aralyǵynda Ortalyq  Azııaǵa  Germanııa  ekonomıkasy Shyǵys    komıtetiniń tóraǵasy  Klaýs  Mangold  bastaǵan      delegatsııa  saparmen  keledi.  Delegatsııa       alǵashqy aıaldamasyn   Qazaqstanǵa  jasady.     Shyǵys komıteti   german   ekonomıkasynyń basyn qosyp,   sonyń   atynan   áreket etetin    organ. Komıtet    ekonomıkany   jańartýdy qoldaýǵa   múddeli.

Qarashanyń 9-ynda  Qazaqstannyń Premer-Mınıstri  Kárim Másimov    Klaýs Mangoldpen      jáne       ekonomıkalyq delegatsııamen   kezdesedi. Sondaı-aq,     ekonomıka jáne     bıýdjettik  josparlaý,    ındýstrııa jáne  saýda mınıstrlikterinde de kezdesý    josparlanyp otyr.

ASTANA

Qarashanyń 9-ynda  Ulttyq akademııalyq  kitaphanada «Saıası kommýnıkatsııadaǵy qazaq   tili»  taqyrybynda  «dóńgelek  ústel»  otyrysy  ótedi.

Qarashanyń 9-ynda  «Redısson»  otelinde   QR  Indýstrııalandyrý kartasyna  engizý maqsatynda  belarýs  kompanııalarynyń  ınvestıtsııalyq  jobalarynyń tanystyrylymy bolady.

Qarashanyń 10-ynda  Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynyń kontsert zalynda  Kenen Ázirbaevtyń 125 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan «Bulbul edi, dúldúl edi Kenekeń» atty saltanatty kesh ótedi. Uıymdastyrýshysy - QR Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi.

Qarashanyń 10-y kúni Astanada «Nur Otan» partııasynyń bastamasymen Reseı jáne Qazaqstan sarapshylarynyń «Ulttyq kóshbasshy fenomeni: tarıh jáne jańashyldyq» atty halyqaralyq forýmy ótedi.

Qarashanyń  11-i kúni Astanadaǵy «Dıplomat» qonaq úıinde Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Qyzyl  aı qoǵamy «Qazaqstan halqynyń osal toptaǵy sanyn azaıtýda QR-daǵy Qyzyl  aı qoǵamynyń róli» taqyrybynda qoǵamdyq tyńdaýlar ótkizedi. Oǵan Qyzyl aı halyqaralyq komıtetiniń aımaqtardaǵy ókildikteriniń, Qyzyl   aı jáne Ortalyq Azııa boıynsha Qyzyl  aı halyqaralyq qaýymdastyǵynyń basshylary qatysady.

Qarashanyń 13-inde elordadaǵy Qazaq ulttyq mýzyka akademııasynda Brazılııa klassıkalyq mýzykasynyń kontserti ótedi.

Qarashanyń 14-i kúni Astanadaǵy «Kórme» saraıynda «Astananyń kishkentaı arýy - 2010» ulttyq  balalardyń ásemdik pen talant konkýrsynyń V fınaldyq baıqaýy ótedi.

ALMATY

Qarashanyń  9-ynda  «Qazjol»  qonaqúıinde    Úkimettiń,    Kásipodaqtar  Federatsııasy men Ónerkásipshiler  odaǵynyń arasyndaǵy  úshjaqty kelisimge arnalǵan   respýblıkalyq konferentsııa    ótedi.

Qarashanyń 9-ynda Qazaqtyń  Ulttyq   tehnıkalyq ýnıversıtetiniń kitaphanasynda   elimizdiń  joǵary  jáne  orta kásiptik  oqý  oryndarynyń kitaphanalarynyń  elektrondyq resýrstaryna arnalǵan     shara ótedi.

Qarashanyń 9-ynda   Qazaqstan   baspasóz  klýbynda «Qazaqstanda   kohlearlyq   ımplantatsııa baǵdarlamasyna    respýblıkalyq   bıýdjetten bólinetin qarjynyń  jetimsizdigi  týraly»    baspasóz máslıhaty  ótedi.

ATAÝLY KÚNDER. ELEÝLІ OQIǴALAR. MEREKELER.

9 QARAShA, DÚISENBІ

Halyqaralyq fashızmge, násilshildikke jáne antısemıtızmge qarsylyq kúni. 1938 jylǵy qarashanyń 9-ynan 10-yna qaraǵan túni «Hrýstal túni» nemese «Vıtrınalar qıratylǵan tún» atalǵan Germanııadaǵy evreılerdi jappaı oırandaý bastaldy. «Hrýstal túni» nemese «Vıtrınalar qıratylǵan tún» Holokostyń - aqyr sońy 6 000 000 evreıdi qazaǵa ushyratqan, evreı halqyna qatysty jappaı zorlyq-zombylyq kórsetýdiń bastamasy edi.

Ýkraın jazýy men tili kúni. Ýkraına prezıdentiniń 1997 jylǵy jarlyǵymen bekitilgen jáne jyl saıyn slavıan jazýynyń qudiretti tulǵalary Kırıll men Mefodııdiń izbasary - ýkraındyq shejireshi Nestordyń qurmetine atalyp ótedi.

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2004) 9-11 qarashada Astanada «Qazaqstannyń úzdik taýarlary» respýblıkalyq konkýrsy ótti. Oǵan 100-den astam otandyq kásiporyndar qatysty. Konkýrstyń basty maqsaty - ımportpen naqty kúreske qatysý, naryqty meńgerý, otandyq ónimge senim tapshylyǵyn joıý, kásiporyndardyń ónim sapasyn arttyrý baǵytyndaǵy is-qımyldary men jetistikterin yntalandyrý, kásiporyndar basshylary men mamandaryn sapa júıesin engizýge baǵdarlaý.

5 jyl buryn (2004) Óskemenniń Óner murajaıynda «Samorodok» erikti sýretshiler klýbynyń betashar rásimi bolyp ótti. Vernısajda oblystyń alys aýdandarynan jetkizilgen, jańa tolqyn ókilderi sanalatyn 10 sýretshilerdiń jáne tanymal jergilikti 21 sýretshiniń týyndylary qoıyldy.

3 jyl buryn (2006) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasy men Qyrǵyz Respýblıkasy arasyndaǵy odaqtastyq qatynastar týraly Kelisimdi bekitý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

ESІMDER

70 jyl buryn (1939-1994) qyrǵyz kınoakteri, sýretshi, Qyrǵyz KSR-iniń jáne KSRO-nyń halyq ártisi, Qyrǵyz KSR-iniń halyq sýretshisi ChOKMOROV Súımenqul dúnıege keldi.

Qyrǵyz Respýblıkasynda týǵan.

Bishkek kórkemsýret ýchılışesin, Lenıngradtyń (qazirgi Sankt-Peterbor) keskindeme, músin jáne arhıtektýra ınstıtýtyn bitirgen.

Bishkek kórkemsýret ýchılışesi dırektorynyń orynbasary, oqytýshysy bolǵan. 1987-1991 jyldary - Qyrǵyzstan Sýretshiler odaǵynyń tóraǵasy.

«Taý joly», «Uzatý», «Avtoportret», «Ana», «Manasshy» jáne Saıaqbaı Karalaevtyń, akterler A.Jańqorazovanyń, S.Jumadilovtiń portretteriniń avtory.

1968 jyldan kınoǵa túsken. M.Áýezovtiń «Qarash-Qarash» pen «Kókserek» shyǵarmasy boıynsha qoıylǵan fılmderde Baqtyǵul men Aqanǵuldyń rólin oryndap, akterlik úzdik sheberligimen erekshe kózge tústi.

Ózbek KSR-i jáne Qyrǵyz KSR-i Memlekettik syılyqtarynyń, Búkilodaqtyq Lenın komsomoly syılyǵynyń, Qyrǵyzstannyń Halyqaralyq Sh.Aıtmatov klýby men «Altyn kópir» syılyqtarynyń laýreaty.

Qyrǵyz KSR-i Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolǵan.

«Qurmet belgisi» ordenimen jáne birneshe medaldarmen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1959) general-maıor, Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly kúshter Aeroutqyr áskerleriniń qolbasshysy MAIKEEV Murat Jáleluly dúnıege keldi.

Aqtóbe qalasynda týǵan.

I.S.Konev atyndaǵy Almaty joǵarǵy jalpy-áskerı komandalyq ýchılışesin, M.V.Frýnze atyndaǵy Áskerı akademııany bitirgen.

1980-1994 jyldary - Germanııadaǵy Keńes áskerleri tobynda Zabaıkale Áskerı okrýginde vzvod, rota komandıri, motoatqyshtar batalonynyń shtab bastyǵy, komandıri. 1994-1998 jyldary - Respýblıkalyq gvardııanyń 1-inshi polkinde áskerı daıyndyq bóliminiń josparlaý jáne baqylaý bóliminiń bólimshe bastyǵy, qamtamasyz etý batalonynyń komandıri, brıgada komandıriniń orynbasary, polk komandıri. 1998-2000 jyldary - motoatqyshtar dıvızııasy komandıriniń orynbasary. 2000-2002 jyldary - Saryózek qalasyndaǵy Ońtústik áskerı okrýginiń motoatqyshtar dıvızııasynyń komandıri. 2002-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Bas shtabynyń Tárbıe jáne áleýmettik-quqyqtyq jumys departamentiniń bastyǵy - Bas shtab bastyǵynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2003 jyldyń qyrkúıeginen.

2-dárejeli «Aıbyn» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

45 jyl buryn (1964) ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty, «Jetisý» áleýmettik-kásipkerlik korporatsııasy basqarma tóraǵasy SMANQULOV Asqar Sultanuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan.

V.I.Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtet) bitirgen.

«Remdortehnıka» óndiristik birlestiginiń tseh sheberi, «ıÝnıtek-Kazekspotsentr» BK Almaty fılıaly dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 1997-2002 jyldary - «KazTransOıl» JAQ-nyń vıtse-prezıdenti. 2002-2004 jyldary - «KazTransOıl» JAQ-nyń bas dırektory, 2004 jylǵy qańtardyń 5-nen - «QazMunaıGaz» UK» JAQ prezıdenti apparatynyń jetekshisi. 2004-2009 jyldary - Almaty qalasy ákiminiń orynbasary. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jylǵy aqpannyń 24-nen.

«Qazaqstan Táýelsizdigine - 10-jyl», «Shapaǵat» medaldarymen marapattalǵan.

35 jyl buryn (1974) saıasattanýshy, saıası ǵylymdar kandıdaty, «Berkýt-Monıtorıng» zertteý kompanııasynyń dırektory ÚMBETÁLIEVA Tolǵanaı Bódenqyzy dúnıege keldi.

Jambyl oblysynda týǵan.

Abaı atyndaǵy Almaty memlekettik ýnıversıtetin jáne onyń aspırantýrasyn bitirgen. 2002-2003 jyldary Germanııadaǵy Gýmboldt ýnıversıtetinde tájirıbeden ótken.

1996-2000 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet, aqparat jáne qoǵamdyq kelisim mınıstrliginiń muraǵat jáne qujattamany basqarý jónindegi komıtet janyndaǵy qujat júrgizý jáne muraǵat isi jónindegi ǵylymı-tehnıkalyq ortalyqtyń ádiskeri, jetekshi mamany. 2000-2001 jyldary - Ortaazııalyq saıası zertteýler agenttiginde saıası taldaý qyzmetiniń ǵylymı qyzmetkeri. 2001-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń ǵylymı hatshysy. 2004-2005 jyldary - «Repýtatsııa» kommýnıkatıvtik tehnologııalar ortalyǵynyń taldaýshysy. 2006-2007 jyldary - Germanııadaǵy Europa Universitaet Viadrina ýnıversıtetiniń oqytýshysy. 2007-2008 jyldary - «Alternatıva» dilgir zertteýler ortalyǵynyń Syrtqy baılanystar jónindegi dırektorynyń orynbasary. Qazirgi qyzmetinde - 2008 jyldan.

«Saıası tehnologııalar» kitabynyń, 30-dan astam ǵylymı jarııalanymdardyń avtory. 

10 QARAShA, SEISENBІ

Dúnıejúzilik jastar kúni. Bul kúni 1945 jylǵy 29 qazan - 10 qarashada Londonda ótken Dúnıejúzilik jastar konferentsııasynda Dúnıejúzilik Demokratııalyq Jastar Federatsııasynyń negizi qalandy. Sodan bastap 10 qarasha atalyp ótedi

Panama táýelsizdiginiń alǵashqy jarııalanǵan kúni. 1821 jyldyń 10 qarashasynda qazirgi Panamanyń aýmaǵynda ornalasqan, iri eki qalanyń biri - Los-Santostyń turǵyndary ıspandyq bıleýshilerden táýilsizdikterin jarııalady. Panamanyń merekelik kúntizbesinde bul kún - Panama táýilsizdiginiń alǵashqy jarııalanǵan kúni dep atalady.

Qyrǵyzstannyń ǵylym kúni. Qyrǵyz Respýblıkasy Úkimetiniń 2002 jylǵy 14 qańtardaǵy Qaýlysymen bekitilgen. Jyl saıyn 10 qarashada atalyp ótedi.

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2004) Qazaqstannyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynda 2005-2007 jyldary «elektrondyq úkimet» Memlekettik baǵdarlamasyn uıymdastyrý týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

5 jyl buryn (2004) Pavlodar kórkemóner murajaıynda Qazaqstandaǵy Brıtan Keńesi usynǵan aǵylshyn sýretshi-kórkemdeýshileriniń «Kóńildi qaryndash» balalar kitaptarynyń jáne «Shyǵys-Batys-Shyǵys» plakattar kórmesi bolyp ótti.

«Kóńildi qaryndash» kórmege kelýshilerdi aǵylshynnyń 13 ataqty balalar kitaptaryn kórkemdeýshiniń shyǵarmalarymen tanystyrdy. Kartınalarda ertegilerdiń, ájýa sýretterdiń keıipkerleri, kollajdar beınelengen. Kórmeni qurastyrǵan - ataqty balalar jazýshysy jáne kórkemdeýshi Kventın Bleık.

«Shyǵys-Batys-Shyǵys» kórmesi Ulybrıtanııa men Qazaqstannyń tórt ǵasyr boıǵy mádenı jáne ekonomıkalyq baılanystaryna arnalǵan. Fotosýretter, qalammen salynǵan sýretter jáne mátinder arqyly jetkizilgen 13 plakatta Qazaqstanda 1552 jyly bolǵan tuńǵysh aǵylshyndyq kópes-jıhankez Entonı Djenkınson týraly, izgi nıet pen ózara qurmetke negizdelgen kópjyldyq tehnıkalyq, ekonomıkalyq jáne mádenı yntymaqtastyq jaıynda áńgimelenedi.

5 jyl buryn (2004) Pavlodar oblysy Ertis aýdanynyń Qosaǵash aýylynda jańa meshit ashyldy.

3 jyl buryn (2006) Almatyda jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń búkil aýmaǵynda qazaq kásibı mýzykalyq mádenıeti negizin qalaýshylardyń biri, Qazaq KSR halyq ártisi, kompozıtor, Qazaq radıosynyń hormeısteri, Qurmanǵazy atyndaǵy memlekettik akademııalyq halyq aspaptar orkestriniń dırıjeri Latıf Hamıdıdiń týǵanyna 100 jyl tolýyna arnalǵan «Meretoılyq jáne estelik datalar» serııasymen shyǵarylǵan kórkem poshta markasy poshtalyq aınalymǵa engizildi. Marka ofsettik tásilmen 4 túste basylǵan, jıekteri órnekti oryndalyp, tırajy 50 000 danamen taratylǵan. Sýretshisi - D.Muhamedjanov. Markalar Pekın poshtalyq tólem belgileri fabrıkasynda basyp shyǵarylǵan.

ESІMDER

100 jyl buryn (1909-1986) sáýletshi, sáýlet óneri ǵylymynyń professory, KSRO qurylys jáne sáýlet akademııasynyń korrespondent múshesi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen arhıtektory MEŃDІQULOV Malbaǵar dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Reseı Federatsııasynyń Orynbor oblysynda týǵan.

Tashkenttegi Orta Azııa ındýstrııa ınstıtýtyn bitirgen.

1953-1955 jyldary - Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń sáýlet, qurylys jáne qurylys materıaldary ınstıtýtynyń dırektory. 1955-1956 jyldary Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń janyndaǵy sáýlet isteri basqarmasynyń bastyǵy. 1957-1962 jyldary - KSRO Qurylys jáne sáýlet akademııasy qazaq bólimshesiniń jetekshisi. 1964-1971 jyldary - Almaty qalasynyń bas sáýletshisi. 1971-1981 jyldary - Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýty sáýlet tarıhy kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

Kóptegen ǵımarattar jobalarynyń avtory, onyń ishinde Almatydaǵy sharap zaýyty úıi men Neke saraıyn, Batys Qazaqstańdaǵy memorıaldy meshit-ǵımarattardy bir júıege keltirip, ǵylymı turǵyda zertteýdiń negizin kalady.

Onyń ǵylymı-zertteý jumystarynyń nátıjesinde Shopan Ata, Beket Ata, Asan Qoja, Seısen Ata kesene-keshenderi jaıly qundy biregeı basylymdar jaryq kórdi.

Jaýyngerlik Qyzyl Tý, 1, 2-dárejeli Otan soǵysy, Qyzyl Juldyz, «Qurmet Belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan. Ol turǵan úıde memorıaldy taqta ornatylǵan, Almatydaǵy býlvarǵa esimi berilgen. Qazaq memlekettik sáýlet-qurylys akademııasynda M.Meńdiqulov stıpendııasy men úzdik dıplom bekitilgen, aýdıtorııa ashylǵan.

55 jyl buryn (1954) fılologııa ǵylymynyń kandıdaty, 2-synypty Tótenshe jáne Ókiletti ýákil, Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń erekshe tapsyrmalar boıynsha Elshisi JARBOSYNOVA Mádına Bıneshqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan.

Almaty pedagogıkalyq shet tilder ınstıtýtyn, KSRO Ǵylym Akademııasynyń Til bilimi ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen.

Almaty pedagogıkalyq shet tilder ınstıtýtynyń oqytýshysy, aǵa oqytýshysy, Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy bolyp qyzmet atqarǵan. 1991-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi Sheteldik aqparat jáne aýdarmalar sektorynyń meńgerýshisi. 1995-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń birinshi hatshysy, keńesshisi, Halyqaralyq uıymdar jáne halyqaralyq ekonomıkalyq qatynastar basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, basqarma bastyǵy. 1997 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń kópjaqty yntymaqtastyq departamenti dırektorynyń orynbasary. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń BUU jáne halyqaralyq ekonomıkalyq uıymdar basqarmasynyń bastyǵy - 1-departament dırektorynyń orynbasary. 1998-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi 1-departamentiniń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister vıtse-mınıstri. 1999-2003 jyldary BUU-daǵy Qazaqstannyń Turaqty ókili, Qazaqstan Respýblıkasynyń Kýba Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi qyzmetin qosymsha atqarǵan. 2003 jyldyń aqpanynan naýryzyna deıin - Birikken Ulttar Uıymy Bas assambleıasynyń Tóraıymy. Qazirgi qyzmetinde - 2003 jyldyń tamyzynan.

QR Prezıdenti janyndaǵy adam quqyqtary jónindegi komıssııanyń múshesi.

Medalmen marpattalǵan.

35 jyl buryn (1974) Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne saýda mınıstrliginiń jaýapty hatshysy KVıATKOVSKII Edýard Olegovıch dúnıege keldi.

Qaraǵandy qalasynda týǵan.

Halyqaralyq týrızm jáne menedjment ınstıtýtyn, Abaı atyndaǵy Almaty memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

«Trýd» gazetiniń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy ókildiginiń menedjeri, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Joǵarǵy ekonomıkalyq keńesi hatshylyǵynyń aǵa sarapshysy qyzmetin atqarǵan. 1997-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Strategııalyq josparlaý agenttiginiń bas mamany, basqarma bastyǵynyń orynbasary, bólim bastyǵy, áleýmettik-ekonomıkalyq taldaý departamenti dırektorynyń orynbasary. 2001-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Tabıǵı monopolııany retteý, básekelestikti qorǵaý jáne shaǵyn bıznesti qoldaý agenttigi monopolııaǵa qarsy saıasat departamentiniń dırektory, Shaǵyn bıznesti qoldaý departamentiniń dırektory. 2002-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ekonomıka mınıstrliginiń «Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» respýblıkalyq memlekettik kásiporyn bas dırektorynyń orynbasary. 2003-2006 jyldary - «Eksporttyq kredıtter men ınvestıtsııalar boıynsha Memlekettik saqtandyrý korporatsııasy» AQ basqarmasy tóraǵasynyń orynbasary. 2006-2009 jyldary - «Shaǵyn kásipkerlikti damytý qory» AQ dırektorlar keńesi basqarmasy tóraǵasynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldyń tamyzynan.

Medalmen marapattalǵan.

11 QARAShA, SÁRSENBІ

Polsha Respýblıkasynyń ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni. Polsha - Ortalyq Eýropadaǵy, Vısla men Odra ózenderiniń aýmaǵyndaǵy memleket. Soltústigin Baltyq teńizi shaıyp jatsa, batysynda Germanııamen shektesedi, ońtústik-batysynda Chehııamen, ońtústiginde Slovakııamen, ońtústik-shyǵysynda Ýkraınamen, shyǵysynda Belorýssııamen, soltústik-shyǵysynda Lıtvamen jáne Reseımen shektesedi. Astanasy - Varshava. Memleket basshysy - prezıdent. Zań shyǵarýshy organ - eki palataly parlament (Seım men Senat). Ákimshilik bólinisi - 16 voevodstvo, povıattar, gmınder. Resmı tili - polıak tili. Aqshalaı birligi - zlotyı.

Belgııanyń memlekettik meıramy - Tatýlastyq kúni (1918). 1918 jyldyń 11 qarashasyndaǵy Antanta men Germanııa arasyndaǵy tatýlastyq kelisimine qol qoıylýynyń kezekti jyldyǵyna oraı atalyp ótedi jáne qaza tapqan barlyq frantsýz jáne belgııalyq soldattardy eske alý kúni bolyp esepteledi.

Latvııanyń memlekettik meıramy - Lachplesıs kúni (1919). 1919 jylǵy osy kúni Bermont áskerleriniń Rıgaǵa shabýyldaryn jas latvııalyq áskerı qurylymdary qaıtarǵan. Osy oqıǵaǵa baılanysty 1919 jyldyń 11 qarashasynda Lachplesıs jaýynger ordeni bekitilgen. 1920 jylǵy 18 qarashada ordenniń jarǵysy jáne onyń «Latvııa úshin» urany qabyldandy.

Kanadada Eske alý kúni. Jyl saıyn 11-i aıdyń 11-i kúni saǵat 11-de búkil Kanada qalypty yrǵaǵyn toqtatyp, eki mınýt únsiz qalady. Osy eki mınýt tynyshtyqtarynda kanadalyqtar óz ómirlerin ulttyń jarqyn bolashaǵy úshin qıǵan otandastaryn eske alýǵa arnaıdy. Bul dástúr 1919 jyldan, Birinshi Dúnıejúzilik soǵystyń aıaqtalýyna bir jyl tolýyna oraı, Korol V Georg «Imperııanyń barlyq halyqtaryna» ómir súrý quqyǵy men otandastarynyń bostandyǵy úshin ómirlerin qurban etkenderdi máńgi este qaldyrýǵa shaqyrǵan úndeý arnaýymen bastalǵan edi.

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2004) Astanada Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń IV Quryltaıy ótti. Bul sharaǵa barlyq oblystardan delegattar, qazaq qoǵamdastyǵynyń shet elderdegi ókilderi de qatysty. Memlekettik tildiń qoldanylýy men damýy, onyń mártebesin arttyrý, sondaı-aq respýblıkadaǵy ultaralyq kelisim men saıası turaqtylyqty nyǵaıtý máseleleri talqylandy.

5 jyl buryn (2004) 11-13 qarashada Almatydaǵy Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasynda N.Tilendıev atyndaǵy I Respýblıkalyq dırıjerler konkýrsy ótti. Ony ataqty kompozıtordyń óz atyndaǵy Akademııalyq folklorlyq-etnografııalyq orkestr ashty. Óner saıysyn uıymdastyrýshylar - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet, aqparat jáne sport mınıstrligi men Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasy.

5 jyl buryn (2004) Almatyda «Taza alaý jaǵamyz» dep atalǵan «Kúmis kitap» serııasynyń tuńǵysh tomy jaryq kórdi. Kitap ádebı janrlardyń - tarıhı zertteý, saıası esse jáne tipti shytyrman oqıǵaly áńgimeleý tárizdi sıntezden quralǵan. Basylymnyń negizgi arqaýynyń biri - sondaı termın qalyptaspaı turyp-aq, keń-baıtaq Dalada óz betinshe-aq áleýmettik-ekonomıkalyq qubylys bolyp qalyptasqan Evrazııa uǵymynyń kóne bastaýlaryn ashyp kórsetý.

3 jyl buryn (2006) Pavlodar oblysynyń Baıanaýyl aýdanynda kórnekti entsıklopedııashy-ǵalym, aǵartýshy jáne ádebıetshi Máshhúr Júsip Kópeev kesenesiniń ashylýy boldy. Keshendi kesene sary altyn tústi kirpishpen turǵyzylǵan, keseneniń ózine 73 baspaldaqpen kóteriledi - Máshhúr Júsip osynsha jyl ómir súrgen. Ǵımarattyń ishinde musylman dinı ustanymdary negizinde eki bólme - zırathana men gýrhana bar. Birinshisi namaz oqyp, kelýshilerdiń erkin áńgimelesýine arnalsa, gýrhanada sandyqtas ornalasqan. Ol qordaılyq granıtten kóne túrkilik úlgide, adam ómiriniń kezeńderine sáıkes, úsh deńgeıde oryndalǵan. Altynmen aptalǵan kireberis esikti kórkem órnektep, ásem áshekeılegen eń úzdik qazaqstandyq zergerlerdiń biri - Qyrym Altynbekov. 14 metrlik  eki kúmbezge Allanyń 99 aty jazylǵan. Kórikti keshenniń avtorlary - Bek Ybyraev pen Sádýaqas Aǵytaev.

ESІMDER

85 jyl buryn (1924-1985) aqyn, jazýshy AMANShIN Berqaıyr Sálimuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynda týǵan.

Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtet) bitirgen.

Atyraý, Jambyl oblystarynda ár túrli jaýapty qyzmetter atqarǵan. 1952-1953 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy OK-niń nusqaýshysy. Respýblıkalyq gazet-jýrnaldar men baspa oryndarynda jumys istedi.

Alǵashqy «Óleńder» jınaǵy 1954 jyly jaryq kórdi. «Jylqyly aýylda» (1956), «Butaqtaǵy bulbuldar», «Jetisý - Jaıyq», «Aqbota», «Meniń ómirbaıanym», «Mańǵystaýym meniń», «Aq júrekter», «Jaıyq jeli», «Qutty meken» atty óleńder men poemalar jınaqtarynyń, «Jan muńy», «Kókjar», «Gúl kótergen» áńgimeler men povesterdiń, «Mahambettiń taǵdyry» romanynyń avtory.

«Isataıdyń semseri», «Tanystyq kerek», «Jylama, Dámesh» (M.Gershpen birge), «Mańǵystaý oqıǵasy» pesalary respýblıkalyq, oblystyq teatr sahnalarynda qoıylǵan.

Mahambet, ЬІ.Shórekov shyǵarmalaryn jınastyryp, júıelep bastyrýǵa eleýli eńbek sińirdi. L.N.Tolstoı, A.S.Pýshkın, S.ıÝlaev, t.b. shyǵarmalaryn, kóne orys ádebıeti eskertkishi - «Igor joryǵy týraly jyrdy» qazaq tiline aýdarǵan.

75 jyl buryn (1934) dáriger-otorınolarıngolog, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor ShAIYQOV Zadash Shaıyquly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysy Qarqaraly aýdanynda týǵan.

Qaraǵandy memlekettik medıtsınalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qaraǵandy memlekettik medıtsınalyq akademııa), KSRO Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Ortalyq dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen.

Qaraǵandy memlekettik medıtsınalyq ınstıtýty kafedrasynyń assıstenti, meńgerýshisi, professory, Tselınograd medıtsınalyq ınstıtýtynyń (qazirgi Aqmola memlekettik medıtsınalyq akademııasy) kafedra meńgerýshisi, ǵylymı jumystar jónindegi prorektory qyzmetterin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri otorınolarıngologııa máselelerine - kómeı isik aýrýlarynyń klınıkasy men emi, qulaq mıkrohırýrgııasy, tanaý, keńirdek aýrýlaryna arnalǵan.

12 QARAShA, BEISENBІ

Ázirbaıjan Konstıtýtsııasy kúni. Respýblıkanyń Negizgi zańy 1995 jylǵy 12 qarashada qabyldanǵan, sol kúni táýelsiz Ázirbaıjanda tuńǵysh parlamenttik saılaý ótti. Konstıtýtsııa kúnin bekitý týraly sheshim 1996 jylǵy 6 aqpanda qabyldandy.

Búkilálemdik sapa kúni. Birikken Ulttar Uıymynyń qoldaýymen Eýropalyq sapa uıymy (ESU) bekitken. Jyl saıyn qarashanyń ekinshi beısenbisinde atalyp ótedi.

Búkilálemdik ıýzabılıtı kúni. «Búkilálemdik qoldanýshylyq kúni» (World Usability Day) 2005 jyly qurylǵan. Jyl saıyn qarashanyń ekinshi beısenbisinde atap ótiledi. «ıÝzabılıtı» (Usability) aǵylshyn tilinen sózbe-sóz aýdarǵanda «yńǵaıly, qolaıly jáne qarapaıym paıdalana, qoldana alý» degen maǵyna beredi. Bul meıramnyń mıssııasy - adamzat úshin asa mańyzdy ónimder men qyzmetterdi qınalyssyz paıdalanýǵa jetimdilikti qarapaıymdandyrý jáne paıdalaný qarapaıymdylyǵyn arttyrý qajettiligi jaıly qoǵamdyq pikirdi jaqsartý. «Búkilálemdik ıýzabılıtı kúniniń» basty urany: «Qarapaıymdandyraıyq!». Óıtkeni, qarapaıym jáne uǵynyqty tehnologııalar árkimniń de ómirin qarapaıym etip kórsetip, álemniń kez-kelgen túpkirinde olardyń sapasyn arttyrady.

Reseı Jınaq banki qyzmetkerleriniń kúni. 1841 jylǵy 30 qazanda (eski sanaý boıynsha 12 qarashada) ımperator І Nıkolaı Reseıde jınaq kassalaryn qurý týraly Jarlyq shyǵarǵan. 1998 jyldan atap ótiledi.

OQIǴALAR

283 jyl buryn (1726) ІІ Ekaterına patshaıym Syrym Datulyn tutqynnan bosatý týraly baron O.Igelstromǵa jarlyq hat (reskrıpt) joldady.

50 jyl buryn (1959) 12-14 qarashada baspasóz quraldary ókilderiniń shyǵarmashylyq uıymy - Qazaqstan jýrnalıster odaǵy quryldy.

Qazaqstan jýrnalıster odaǵynyń tarıhy ótken ǵasyrdyń 20-jyldarynan bastaý alady. Qazaqstan jýrnalısteriniń tuńǵysh sezinde «Baspasóz týraly» degen taqyrypta baıandama jasap, baspasózdiń mindetterin aıqyndap berdi. Bul kezde orys tilinde 16, qazaq tilinde 12, uıǵyr tilinde 1 gazet shyǵyp turǵan. Sezd baspasóz qyzmetkerleriniń uıymyn quryp, onyń Búkilqazaqstandyq Ortalyq bıýrosyn saılady, tóraǵalyǵyna T.Rysqulovty bekitti.

1959 jylǵy 12-14 qarashada ótken Qazaqstan Jýrnalısteriniń 1-sezinde Qazaqstan jýrnalıster odaǵy quryldy. 2001 jyly sáýirde qaıta tirkeldi. 2003 jylǵy derek boıynsha Qazaqstanda 2 myńǵa jýyq buqaralyq aqparat quraldary, 44 respýblıkalyq jáne aımaqtyq teleradıokompanııalar jumys isteıdi. Qazaqstan jýrnalıster odaǵynyń 5 myń múshesi bar.

5 jyl buryn (2004) Óskemende Aýǵanstanda qaza tapqan shyǵys-qazaqstandyq ınternatsıonalıst-jaýyngerler qurmetine salynǵan Memorıaldyń ashylý saltanaty boldy. Bireýi túzý, ekeýi ushtary kólbeý - aspanǵa umtylǵan úsh stella jáne sony kómkergen granıtti qabyrǵaǵa qaza bolǵandar esimi oıyp jazylǵan 12 metrlik monýment Ertistiń jaǵasynda, qalanyń ortalyǵynda ornatylǵan.

5 jyl buryn (2004) Máskeýde Ujymdyq qaýipsizdik týraly Shart uıymy (UQShU) elderiniń syrtqy ister mınıstrleriniń kezdesýi ótti. UQShU quramyna Armenııa, Belarýs, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Reseı men Tájikstan kiretin kópfýnktsıonaldy áskerı-saıası ıntegratsııalyq júıe. Uıymnyń negizgi mindeti - múshe-memleketterdiń ulttyq qaýipsizdigine kez-kelgen qaterge tıimdi qımyl tanyta alatyn damyǵan ujymdyq qaýipsizdik jaǵdaıyn jasaý bolyp tabylady.

ESІMDER

100 jyl buryn (1909-1962) ǵalym, ekonomıka ǵylymynyń kandıdaty, dotsent EROFEEV Nıkolaı Aleksandrovıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Sımbırsk gýbernııasyndaǵy Panskaıa Sloboda selosynda týǵan.

1935 jyly Lenıngradtyń (Sankt-Peterbor) ındýstrıaldyq ınstıtýtyn, B(b)KP OK janyndaǵy Joǵarǵy ozyq tájirıbe mektebin bitirgen.

1940-1941 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıteti ónerkásip bóliminiń meńgerýshisi. 1941-1945 jyldary - Qazaq KSR Halyq Komıssarlar Keńesi Tóraǵasynyń orynbasary. 1945-1950 jyldary - Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi janyndaǵy Kásipshilik kooperatsııasynyń basqarma bastyǵy. 1950-1952 jyldary - Qazaq KSR Kásipshilik kooperatsııasy keńesi basqarmasynyń bastyǵy. 1952-1953 jyldary - Qazaqstan ǴA Ekonomıka ınstıtýty dırektorynyń orynbasary. 1953-1954 jyldary - Qazaqstan ǴA partııa komıtetiniń hatshysy. 1954-1962 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) aǵa oqytýshysy, dotsenti, ónerkásip ekonomıkasy kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

«Ekonomıcheskıe admınıstratıvnye raıony Kazahskoı SSR», «Vedýşaıa rol sotsıalıstıcheskoı promyshlennostı v razvıtıe narodnogo hozıaıstva SSSR. Razvıtıe promyshlennostı Kazahskoı SSR», «Ýchıs hozıaıstvovat», «Otraslevaıa strýktýra promyshlennostı SSSR. Razvıtıe otraslevoı strýktýry promyshlennostı Kazahskoı SSR» kitaptarynyń avtory.

Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi 2-3-shaqyrylymdarynyń depýtaty.

«Qurmet Belgisi» ordenimen, medalmen marapattalǵan.

95 jyl buryn (1914-2001) aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń kandıdaty, dotsent, memleket jáne qoǵam qaıratkeri ІLIıASOV Ǵubaıdolla Otaruly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynyń Jánibek aýdanynda týǵan.

Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen.

Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi aýylsharýashylyq tobynyń bastyǵy qyzmetin atqarǵan. 1950-1952 jyldary - Qazaq KSR jeńil ónerkásip mınıstriniń birinshi orynbasary. 1952-1954 jyldary - Kókshetaý oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 1954-1955 jyldary - Aqmola oblystyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy. 1956-1959 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1959-1961 jyldary - Qyzylorda oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1961-1975 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) oqytýshysy, aǵa oqytýshysy.

Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi 4-5-shaqyrylymdarynyń depýtaty.

2 márte 2-dárejeli Otan soǵysy, Qyzyl Juldyz, Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen, medaldarmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

13 QARAShA, JUMA

Halyqaralyq soqyrlar kúni. 1784 jyly Parıjde álemde tuńǵysh ret soqyrlar úshin ınternat ashqan, frantsýz aǵartýshysy, tıflopedagogıkanyń negizin qalaǵan Valentın Gaıýı (1745-1822) týǵan kúni ótkiziledi.

Reseıde radıatsııalyq, hımııalyq jáne bıologııalyq qaterlerden qorǵaý áskerleri kúni. Respýblıkanyń Revolıýtsııalyq Áskerı Keńesiniń №220 buıryǵymen is-qımyl ústindegi armııada alǵashqy hımııalyq qorǵaý organdary men bólimsheleri qurylǵan 1918 jyldyń 13 qarashasy - Radıatsııalyq, hımııalyq jáne bıologııalyq qaterlerden qorǵaý áskerleriniń resmı qurylǵan kúni bolyp esepteledi. 1992 jyldyń tamyzynan bastap hımııalyq áskerler qazirgi ataýlaryna ıe boldy.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2006) Oralda «Batys Qazaqstan oblysyndaǵy bilim berý júıesiniń tarıhy» elektrondyq aqparattyq anyqtamalyq jaryq kórdi. Basylymda BQO-nyń muraǵattary men murajaılarynan alynǵan naqty statıstıkalyq málimetter keltirilgen. Anyqtamalyqtan qujattamalyq málimetterdi, sonyń ishinde XIX ǵasyrdan bastap qazirgi kúnderge deıingi kezeńdi qamtıtyn sýretter de bar, osy aýmaqtaǵy alǵashqy pedagogıkalyq basylymdar jaıly, balalar uıymdary, oqýshylar sany, t.b. týraly bilýge bolady.

3 jyl buryn (2006) Pavlodar oblysynyń Ekibastuz qalasynda alǵashqy «sóıleıtin» baǵdarshamdar qoıyldy. Olardyń biri soqyrlarǵa arnalǵan kitaphanaǵa barar joldaǵy kóshege ornatylsa, ekinshisi áleýmettik qorǵaý bólimi ornalasqan ǵımaratqa qarsy ornatylyp, zaǵıp qalalyqtarǵa úlken kómek kórsetýde. Baǵdarsham kúshti estiletin jáne aıqyn daýyspen júrginshilerge jasyl sham janǵanyn habardar etedi. Bul kóshelerden ótý nashar kóretinder úshin qaýipsizdikti qamtamasyz etip, sóıleıtin baǵdarsham kózderi kóretinderdi de tártipke keltirgeni daýsyz.

3 jyl buryn (2006) Qyzylordada terme janryndaǵy maqamdar jınaǵynan turatyn belgili kúıshi Erbolat Mustafaevtyń kitaby jarııalandy. Bul kitap «Mádenı mura» jáne «Óner jyly» aýmaǵynda shyǵarylyp otyr. Atalǵan janrda halyq ańyzdary jáne aýyz ádebıeti shyǵarmalary óleń túrinde dombyranyń súımeldeýimen oryndalady. Avtor - respýblıkalyq jáne halyqaralyq óner saıystarynyń birneshe márte jeńimpazy, oryndaýshylarǵa jáne mýzyka súıetinderge tanymal nemese onsha tanymal emes 35 jyrdy zerttep, notaǵa túsirgen, sóıtip olardy osy jınaqqa endirip otyr.

ESІMDER

55 jyl buryn (1954) «Nur Otan» HDP Qaraǵandy oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary BAZARBAEV Asqar Ermyrzauly dúnıege keldi.

Taldyqorǵan qalasynda týǵan.

V.I.Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (Q.I.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

Eńbek jolyn Almaty rýdalyq emes materıaldar kombınatynyń jumysshysy bolyp bastaǵan. 1977-1982 jyldary - Qaraǵandy metallýrgııa kombınatynyń ınjeneri, aǵa ınjeneri, partııa komıtetiniń nusqaýshysy. 1982-1983 jyldary - Temirtaý qalalyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy. 1983-1988 jyldary - Qaraǵandy oblystyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy, ónerkásip bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 1988-1991 jyldary - Temirtaý qalalyq partııa komıtetiniń ekinshi, birinshi hatshysy. 1991-1993 jyldary - «TSK Stıl» birikken kásiporyn ókildiginiń dırektory. 1993-1995 jyldary - Qaraǵandy metallýrgııa kombınatynyń bas dırektorynyń orynbasary - ókildiktiń dırektory, 1995-1996 jyldary - «Ispat-Qarmet» AQ-y Almaty qalasyndaǵy bıýrosynyń keńesshisi. 1996-1998 jyldary - «Hleb Ltd» JShS dırektorynyń orynbasary. 1998-1999 jyldary - «Bazarstan» kompanııasy» JShS-niń prezıdenti. 1999-2002 jyldary - Qaraǵandy oblysy ákiminiń kómekshisi. 2002-2007 jyldary Qaraǵandy oblysy ákimi apparatynyń basshysy, oblys ákiminiń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2007 jyldan.

Medalmen, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1959) jýrnalıst, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń BAQ salasyndaǵy syılyǵynyń laýreaty, «Vremıa» gazeti bas redaktorynyń orynbasary BOREIKO Vadım Nıkolaevıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynyń Kalınıngrad qalasynda týǵan.

M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

1980-1982 jyldary - «Lenınskaıa smena» respýblıkalyq jastar gazeti jaýapty hatshysynyń orynbasary. 1982-1983 jyldary - «Na straje» gazetiniń jaýapty hatshysy. 1983-1989 jyldary - «Ognı Alataý» gazeti jaýapty hatshysynyń orynbasary. 1989-1992 jyldary - «Gorızont» gazetiniń jaýapty hatshysy. 1992-1993 jyldary -«Caravan Business News» jýrnalynyń jaýapty hatshysy. 1993-1994 jyldary - «ABV» gazetiniń jaýapty hatshysy, redaktordyń orynbasary, 1994-1996 jyldary - «Karavan-blıts» gazetiniń jaýapty hatshysy. 1996-1997 jyldary - «Kakadý» jáne «Býdem!» jýrnaldarynyń jaýapty hatshysy. 1997-1998 jyldary - «ıÝrıdıcheskaıa gazetanyń» jaýapty hatshysy. 1998-1999 jyldary - «KTK» telearnasynyń bas redaktory qyzmetterin atqarǵan. 1999 jyldyń tamyzynan «Vremıa» gazetiniń jaýapty hatshysy, sholýshysy, bas redaktordyń orynbasary.

40 jyl buryn (1969) «Qazposhta» AQ-y qoǵammen baılanys qyzmetiniń jetekshisi OLJABAIULY Naızabek dúnıege keldi.

Atyraý oblysynda týǵan.

Abaı atyndaǵy Almaty memlekettik ýnıversıtetin, Moskvadaǵy Ashyq Reseı ýnıversıtetin bitirgen.

1991-1992 jyldary - «Maksımým» radıosynda «Sálem» baǵdarlamasynyń avtory ári júrgizýshisi. 1992-1997 jyldary - «Dala TV» telekompanııasynyń bas redaktory, «Qazaqstan teleradıosy» respýblıkalyq korporatsııasynyń strategııa jáne damý basqarmasynyń bastyǵy. 1997-1998 jyldary - «Shahar» teleradıokompanııasynyń bas prodıýseri. 1998-2000 jyldary - «Qazaqstan temir joly» respýblıkalyq memlekettik kásiporyny baspasóz qyzmetiniń jetekshisi. 2000-2002 jyldary - «QazTransGaz» JAQ-nyń qoǵammen baılanys jónindegi departamentiniń dırektory. 2002-2004 jyldary - «Repýtatsııa» ortalyǵynyń korporatıvtik damý jónindegi atqarýshy dırektory. 2004-2005 jyldary - Jambyl oblysy ákiminiń keńesshisi, «Merkýrıı» JShS-gi bas dırektorynyń qoǵammen baılanys jónindegi keńesshisi. 2005-2009 jyldary - «SAT & Company» JShS-gi bas dırektorynyń qoǵammen baılanys jónindegi keńesshisi qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldyń mamyrynan.

14 QARAShA, SENBІ

Dúnıejúzilik dıabetke qarsy kúres kúni. 1991 jyldan, Dj.Makleodpen birlesip ınsýlın gormonyn ashqan kanadalyq fızıolog Frederık Grant Bantıngtiń týǵan kúninde atalyp ótedi.

Rossııada sotsıolog kúni. 1901 jyldyń 14 qarashasynda Parıjde Orys joǵarǵy qoǵamdyq bilimder mektebi ashylady, ol álemdik ǵylym tarıhyndaǵy tuńǵysh áleýmettik fakýltet tájirıbesi dep esepteledi. Reseıde 1994 jyldan bekitilgen osy kúnnen bastap Sankt-Peterbor ýnıversıteti sotsıologııa fakýltetinde jyl saıyn atap ótiledi. Reseıdegi tuńǵysh akademııalyq sotsıologııa da naq osy jerde dúnıege kelgen.

Úndistandaǵy Bal dıvas (Balalardy qorǵaý kúni). Ataqty memleket qaıratkeri, táýelsiz Úndi eliniń tuńǵysh premer-mınıstri Djavaharlal Nerýdiń (1889 jyldyń 14 qarashasynda týǵan) týǵan kúni búkil el bolyp, «Balalardy qorǵaý kúni» retinde atalyp ótedi.

OQIǴALAR

70 jyl buryn (1939) Jambyl oblysy qurylǵan. Ortalyǵy - Taraz qalasy. Oblys 10 aýdannan, úsh qala Qarataý, Jańatas, Shý aýdan ortalyqtarynan turady. Sońǵy júz jyl ishinde qala aty birneshe ret ózgertildi: Áýlıe-ata, Mırzoıan, Jambyl, al 1997 jyly alǵashqy Taraz aty qaıtaryldy. Qala terrıtorııasynda X-XI ǵasyrlardyń «Aısha bıbi», «Babadja qatyn», X-XIII ǵasyrlardyń «Qarahan», «Dáýitbek» tarıhı eskertkishteri ornalasqan.

14 jyl buryn (1995) Oral qalasynda halyqaralyq «Bóbek» qorynyń ókildigi retinde «Baldyrǵan» qoǵamdyq balalar qory ashyldy.

10 jyl buryn (1999) «Habar» telearnasynda jańalyqtar alǵash ret aǵylshyn tilinde oqyla bastady - «Khabar News weekly review». Alǵashqy júrgizýshiler - aqyn qyz Sabrına Vellı men jýrnalıst Djon Mann; joba redaktory - taǵy bir aǵylshyn qyzy Pola Raberford.

3 jyl buryn (2006) Astanada memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen AQSh Elshiliginiń resmı ashylý saltanaty bolyp ótti.

3 jyl buryn (2006) 14-17 qarashada Almatyda Iran taýarlarynyń Qazaqstandaǵy kórmesi ótti. Oǵan munaı hımııasy, ınjenerlik jáne tehnıkalyq qyzmet, qurylys materıaldary, kilem toqý, taǵam ónimderi men aýyl sharýashylyǵy, jıhaz jáne úı jabdyqtary, mata men kıim-keshek, qoldan toqylǵan buıymdar sııaqty salalarda jumys isteıtin ırandyq kompanııalar qatysty. Saraptamaǵa sáıkes, ırandyq óndirýshiler ónimderi qazaqstandyq naryqta, alys shetelder arasynda, Qytaı men Túrkııadan keıingi, úshinshi oryn alady eken.

ESІMDER

115 jyl buryn (1894-1957) dombyrashy, pedagog, Qazaqstannyń halyq ártisi MUHITOV Luqpan dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynyń Jympıty aýdanynda týǵan.

Halyq kompozıtorlary men halyq kúılerin bizdiń zamanymyzǵa jetkizip, nasıhattaǵan. Halyq kompozıtory Muhıt Meralyulynyń nemeresi. Ákesi Shoń erterekte qaıtys bolǵan. Atasy Muhıttyń tárbıesinde ósip, ónerpazdyq taǵlymyn alǵan. Abyl kúıshiden bergi Tazbala, Sáýlebaı, Káýen, Qurmanǵazy shyǵarmalaryn meılinshe kóp ıgergen. Onyń «Nar atý», «Ótti-ketti», «Sán-áý», «Boz tóbe», «Kerbez aqjeleń», «Bala qaratós», «Jem sýy», t.b. shyǵarmalarynyń qundylyǵy joǵary. L.Muhıtovtyń 1933 j. Almatyda ótken malshylar sletine qatysyp, óziniń dombyrashylyq ári ánshilik ónerin tanytty. A.Jubanov ony mýzyka-dramalyq tehnıkýmǵa qyzmetke shaqyrdy. Sonda júrip kompozıtor E.G.Brýsılovskııge atasy Muhıttyń ánderin aıtyp, notaǵa túsirtti, kóptegen kúıler jazdyrdy. Mýzyka tehnıkýmynyń stýdentteri men oqytýshylarynan quralǵan dombyrashylar ansambli búgingi Qurmanǵazy atyndaǵy halyq aspaptar orkestriniń negizi boldy. Ol 1934 jyldan osy orkestrdiń tobynda dombyrashy kontsertmeıster ári ustaz retinde eńbek etti. 1936 jyly Qazaqstannyń Máskeýde ótken onkúndiginde ol oryndaǵan «Aqsaq qulan» kúıi qazaq dombyrasynyń qasıetin odaqqa tanytty. 2-dúnıejúzilik soǵys jyldary kontsert brıgadasymen maıdangerler arasynda óner kórsetti. Qurmanǵazy orkestriniń sheteldik saparlaryna qatysty. 1944-1952 jyldary Almaty memlekettik konservatorııasynda ustazdyq etip, N.Tilendıev, Q.Muhıtov, F.Sultanov, t.b. shákirtterin tárbıeledi.

80 jyl buryn (1929-1998) etnograf, tarıh ǵylymynyń doktory MUQANOV Marat Sábıtuly dúnıege keldi.

Soltústik Qazaqstan oblysynyń Jambyl aýdanynda týǵan.

Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

1954-1955 jyldary Óskemen qalasynda tarıhı-ólketaný murajaıynda jumys istegen. 1956 jyldan etnografııa salasynda zertteý júmystarymen aınalysa bastaǵan. 1956-1987 jyldary Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń M.Muqanov uıymdastyrǵan etnologııalyq 6 ekspedıtsııasy Qazaqstannyń 9 oblysynda bolyp, onda qazaqtyń etnogenezi men etnografııasy jáne halyqtyń mádenı qarym-qatynastarynyń tarıhy jónindegi eńbekterine mol materıaldar jınady.

M.Muqanovtyń 40 ǵylymı eńbegi, onyń ishinde 6 monografııasy jaryq kórgen. «Etnıcheskıı sostav ı rasselenıe kazahov Srednego jýza», «Qazaq jeriniń tarıhy», «Iz ıstorıcheskogo proshlogo», t.b. kitaptardyń avtory. M.Muqanov Qazaqstannyń tarıhı-etnologııa ǵylymyna zor úlesin qosty.

55 jyl buryn (1954) Qazaqstan Respýblıkasynyń qurmetti sport qaıratkeri, Pavlodar oblystyq fızkýltýra jáne sport basqarmasynyń bastyǵy ShNEIDMıÝLLER Aleksandr Vıktorovıch dúnıege keldi.

Pavlodar oblysynda týǵan.

Pavlodar pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.

1975-1980 jyldary sport mektebinde jattyqtyrýshy-oqytýshy bolyp jumys istegen. 1980-1987 jyldary - «Trýd» Búkilodaqtyq erikti sport qoǵamynyń oblystyq «Eńbek» keńesinde bólim meńgerýshisi, tóraǵasy. 1987-1994 jyldary - Indýstrıaldy aýdany fızkýltýra jáne sport komıtetiniń tóraǵasy, Pavlodar traktor zaýyty «Traktor» stadıonynyń dırektory. 1994-1996 jyldary - Pavlodar oblystyq bodıbıldıng jáne paýerlıftıng federatsııasynyń tóraǵasy. 1996-1999 jyldary - Pavlodar qalasy ákimshiligi sport ǵımarattary basqarmasynyń bastyǵy. 1999-2001 jyldary - Pavlodar oblystyq týrızm jáne sport basqarmasynyń bastyǵy. 2001-2003 jyldary - Pavlodar oblysy ákimi is basqarmasynyń bastyǵy. 2003-2005 jyldary - Pavlodar oblystyq týrızm jáne sport departamentiniń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2005 jyldyń qańtarynan.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine - 10 jyl» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna - 10 jyl» medaldarymen marapattalǵan.

15 QARAShA, JEKSENBІ

Qazaqstan ulttyq valıýtasy kúni. Qazaqstannyń teńgesi - elimizdegi ulttyq valıýta. Kýpıýralar men aqshalarda teńgeniń belgisi qabyldanǵan. 1993 jylǵy 12 qarashada Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń «Qazaqstan Respýblıkasynda ulttyq valıýtany engizý týraly» Jarlyǵy shyqty. Sodan beri bul kún resmı túrde ulttyq valıýta kúni bolyp sanalady.

Qazaqstanda munaıshy kúni. Búginde Qazaqstannyń munaı júıesi - eń iri jáne serpindi damýshy sala. Munaı - eksporttyń basty salasy jáne valıýtalyq túsimderdiń negizgi kózi.

Brazılııa Respýblıkasy jarııalanǵan kún. 1889 jylǵy 15 qarashada ımperator taǵynan taıdyrylyp, respýblıka - Brazılııanyń Qurama Shtattary jarııa etildi. Jyl saıyn atalyp ótedi.

Belgııadaǵy Korol Dınastııasy kúni - Ulttyq meıram (1866). Ekinshi belgııalyq korol ІІ Leopold bekitken. 1866 jyldyń 15 qarashasynan toılanady. Bul kún, búkil saıası, mádenı jáne tildik ár alýandyǵyna qaramastan, belgııalyq ulttyń birligin pash etedi.

Dúnıejúzilik jaǵrafııalyq aqparattyq júıeler (JAJ) kúni. Birqatar iri amerıkalyq kompanııalar men uıymdardyń (Ulttyq jaǵrafııalyq qoǵam, USGS, Sun Microsystems, Hewlett - Packard, ESRI, t.b.) bastamasymen jyl saıyn atap ótiledi.

OQIǴALAR

68 jyl buryn (1941) Almaty kınostýdııasy Qazaqstanǵa kóshirilgen «Mosfılm» jáne «Lenfılm» kınostýdııalarymen - Ortalyq Birlesken Kınostýdııaǵa (OBKS) qosyldy. Ol 1944 jylǵa deıin Almatyda jumys istep, soǵys jyldarynda barlyq otandyq kórkem fılmderdiń 80 paıyzyn shyǵarǵan.

10 jyl buryn (1999) quny bes myń teńge banknot aınalymǵa shyǵaryldy.

5 jyl buryn (2004) «Ekopravda» gazetiniń - Qazaqstandaǵy tuńǵysh ekologııalyq gazettiń 500-inshi shyǵarylymy jaryq kórdi.

5 jyl buryn (2004) «Qazaqtelekom» AQ-yn Halyqaralyq Euromoney jýrnaly Ortalyq Azııadaǵy mańdaıaldy kompanııa dep tanydy.

Euromoney qarjy álemindegi jumystar jaıly jarııa etetin Eýropadaǵy eń iri kompanııalardyń biri. Aı saıyn munda halyqaralyq qarjy qaýymdastyǵy «bıznesti damytý úshin mańyzdy» dep baǵalanatyn maqalalar shyǵady.

3 jyl buryn (2006) Varshavada polıak tilinde tuńǵysh ret «Qazaq dalalarynyń ańyzdary» atalǵan qazaq halqy ertegileriniń jınaǵy jaryq kórdi. Bul kitapty Qazaqstanda týyp-ósken, qazir Polshada turatyn polıak-oralmandar - Prezıdent jubaıynyń, Polshanyń birinshi ledıi, panı Marııa Kachınskaıa men Qazaqstan Respýblıkasynyń Polshadaǵy Elshiliginiń qoldaýymen - shyǵarǵan. Ertegilerdi polıaktyq til mamany Aldona ıÝdına aýdarǵan, ertegiler ishindegi túrli-tústi bezendirýlerdi QR Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi júzege asyrǵan.

ESІMDER

120 jyl buryn (1889-1954) rejısser, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi LEONOV-VENDROVSKII Leont Vladımırovıch dúnıege kelgen.

Sankt-Peterbor qalasynda týǵan.

Sankt-Peterbor teatr ýchılışesi men sahna óneri tehnıkýmyn bitirgen.

1940-1954 jyldary Semeı oblystyq mýzyka drama teatrynyń kórkemdik jaǵyn basqardy, bas rejısserlyq qyzmetin atqardy. Osy teatrda M.Áýezovtiń «Qara qypshaq Qobylandysy» men «Syn saǵattasyn», Ǵ.Músirepov pen E.G.Brýsılovskııdiń «Qyz Jibegin», Sh.Qusaıynovtyń «Aldar kósesin», Á.Ábishevtiń «Dostyq mahabbatyn», L.A.ıÝhvıd pen A.B.Aleksandrovtyń «Malınovkadaǵy toıyn», T.G.Shevchenkonyń «Nazar Stodolıasyn», Ý.A.Gadjıbekovtiń «Arshın mal alanyn», t.b. qoıdy.

115 jyl buryn (1894-1938) aqyn, jazýshy, dramatýrg MAILIN Beıimbet (Bımuhamed) Jarmaǵambetuly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynda týǵan.

Arǵynbaı qajynyń medresesinde, Qostanaıdaǵy orys-qazaq mektebinde, Ýfadaǵy Ǵalııa medresesinde, Troıtsk qalasyndaǵy Ýázıfa medresesinde oqyǵan.

1923-1925 jyldary Qostanaı gýbernııalyq «Aýyl» gazetinde, 1925-1928 jyldary «Eńbekshi qazaq» gazetinde, 1928-1932 jyldary respýblıkalyq «Aýyl tili» gazetinde ádebı qyzmetker, redaktor boldy. 1932-1937 jyldary - «Sotsıalıstik Qazaqstan» gazetiniń bólim meńgerýshisi, redaktordyń orynbasary, «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bas redaktory qyzmetterin atqarǵan.

Ýfadaǵy Ǵalııa medresesinde oqyǵan jyldary tatardyń Ǵ.Ibragımov, M.Ǵafýrı aqyn-jazýshylarmen shyǵarmashylyq baılanysta boldy. Osy oqý ornyndaǵy «Sadaq» qoljazba jýrnalynda «Musylmandyq belgisi» atty tuńǵysh óleńi jaryq kórdi. Onyń alǵashqy shyǵarmalary - «Qostanaı ýezi, Dambar bolysy» ocherki, «Muqtajdyq», «Kóńilime» atty óleńi, «Mal», «Shuǵanyń belgisi» povesi, «Bolǵan is» áńgimesi «Aıqap» jýrnalynda, «Qazaq» gazetinde jarııalandy.

«Kedeıge», «Gúldense aýyl - gúldenemiz bárimiz», «Jazǵy jaılaýda», «Naýryz túlegi», «Kók sıyr», «Bizdiń jastar», «Myrqymbaı», «Áıt, shý... ala atym», «Qarasor», «Ber, Myrqymbaı, qolyńdy!», «Áı, Myrqymbaı», «Baıdyń qyzy», «Rázııa qyz», «Qashqyn kelinshek», «Zaıkúl», «Marjan», «Qandy kek», «Seksen som», «Kúlpash», «Talaq», «Qara shelek», «Aqtalǵan eńbek», «Sary ala ton», «Shapaıdyń haty», «Arystanbaıdyń Muqyshy»,  «Daýdyń basy - Daırabaıdyń kók sıyry», «Bıǵaıshanyń haty», «Ashtyq qurbany», «Soıqandy sodyrlar», «Kesindiler», «Alyptardy aralaǵanda», «Shuǵanyń belgisi», «Raýshan - kommýnıst», «Azamat Azamatych», «Qyzyl jalaý», «Qońsylar», «Tartys» atty poemalar, feletondar, ocherkter, povester men romandardyń, 25 pesanyń, lıbretto men stsenarıılerdiń avtory.

75 jyl buryn (1934) onkolog ǵalym, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri MUSYLMANBEKOV Qanı Jumkenuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Jańaarqa aýdanynda týǵan.

Qaraǵandy memlekettik medıtsına ınstıtýtyn bitirgen.

1957-1972 j. eńbek jolyn Jezqazǵan kenishinde telimdik terapevten bastap, Qaraǵandy oblystyq onkologııa dıpanseriniń bas dárigeri boldy. 1972 jyldan Qaraǵandy memlekettik medıtsına ınstıtýtynda (qazirgi Qaraǵandy medıtsına akademııasy) onkologııa kýrsynyń meńgerýshisi.

Negizgi ǵylymı eńbekteri qaterli isikke shaldyqqan naýqastardy hırýrgııalyq jolmen emdeýge arnalǵan. Óńesh, asqazan qaterli isigin hırýrgııalyq jáne terapevtik jolmen emdeý tásilderin jetildirdi. Ol óńeshtegi qaterli isikti sylyp tastaýdyń erekshe ádisin taýyp, sonyń nátıjesinde óńesh qaterli isigimen aýyratyn naýqastardyń operatsııadan keıingi ómirin uzartýǵa múmkindik beretin nátıje aldy. Operatsııadan keıin naýqastardyń ólimin jáne dertiniń asqynýyn azaıtýǵa múmkindik beretin adaptatsııalyq, ınvagınatsııalyq, t.b. anastomozdardyń túrlerin jasady.

13 ónertabystyń avtory, halyqaralyq deńgeıdegi 2 patenti bar, 20 ónertabystyq usynys engizgen.

60 jyl buryn (1949) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty tóraǵasynyń orynbasary KÓPEEV Muhambet Jumanazaruly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynda týǵan.

V.I.Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn, Almaty joǵary partııa mektebin, Abaı atyndaǵy Almaty memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

Eńbek jolyn taý-ken ornynda sheber, Qaraǵandy oblysynyń basqarmalaryndaǵy qyzmetterden bastaǵan. Jáırem-Atasý erkin ekonomıkalyq aımaq ákimshilik keńesiniń tóraǵasy bolyp saılanǵan. 1995 jyldyń jeltoqsanynan - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń Májilis depýtaty, 1999 jyldyń jeltoqsanynan - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilis tóraǵasynyń orynbasary. 2004 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasynyń Tótenshe jaǵdaılar jónindegi mınıstri. 2007 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty tóraǵasynyń orynbasary.

Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Demokratııalyq reformalar baǵdarlamasyn ázirleý jáne naqtylaý jónindegi memlekettik komıssııanyń, Parlamentaralyq odaqtyń múshesi.

«Parasat», ІІІ-dárejeli «Barys» ordenderimen, tórt medalmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet Gramotasymen marapattalǵan.