QazAqparat-Anons: qarashanyń 12-ci men 15-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

Qarashanyń 12-sinde  Syrtqy ister mınıstrliginde  Memlekettik  hatshy-Syrtqy ister mınıstri Qanat  Saýdabaev    Slovenııa  Respýblıkasynyń Syrtqy  ister mınıstrimen  jáne  EQYU Bas hatshysymen  kezdesedi.

PARLAMENT

Qarashanyń 12-sinde   Parlament Senatynyń  jalpy  otyrysy  ótedi.

QOǴAM

Qarashanyń 11-i men 12-si kúnderi Astanaǵa Slovenııa Prezıdenti Danılo Tıýrktiń memlekettik sapary josparlanýda. Qazaqstanǵa saparynda Slovenııa Prezıdenti qazaqstandyq-slovenııalyq bıznes-forým jumysyna qatysyp, elimizdiń joǵary oqý oryndarynyń birinde dáris oqıdy dep kútilýde.

ASTANA

Qarashanyń 9-y men 13-i aralyǵyndaAstanada Halyqaralyq qyzyl krest komıteti L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııalyq ulttyq ýnıversıtetimen birlese otyryp, QR Syrtqy ister mınıstrliginiń qoldaýymen, «Qazirgi kezdegi qaýip-qaterler jáne gýmanıtarlyq normalar» atty halyqaralyq forým ótkizýde Alqaly jıyn baǵdarlamasy qazirgi kezdegi áleýetti gýmanıtarlyq máselelerge baılanysty ulttyq zańnamaǵa gýmanıtarlyq normalardy engizý men olardy qoldaný jónindegi taqyryptardy qamtıtyn bolady.

Qarashanyń 10-12-si  aralyǵynda Astana  qalasynyń  Sol jaǵalaýynda, Dostyq kóshesi, 3 mekenjaıyndaǵy «Kórme» kesheninde «Qazavtojol - 2009». Jabdyqtar, qurylys jáne jol kesheniniń qyzmet kórsetý ındýstrııasy» VI Qazaqstandyq halyqaralyq kórme ótkiziledi. 

Qarashanyń  12-sinde Kásipodaqtar  federatsııasynyń   keńsesinde   «dóńgelek  ústel»  otyrysy  ótedi.

Qarashanyń 12-sinde «Astana  sý arnasy» kásipornynda   «Jumys berýshi  jáne  jumysshy - áleýmettik  jáne  eńbek qatynastaryn  retteý  sýbektileri»  degen taqyrypta semınar-keńes ótedi.

Qarashanyń 12-sinde  Astana ákimdiginde qalalyq máslıhattyń májilisi  ótedi.

Qarashanyń 12-sinde  Ulttyq  baspasóz klýbynda «Qazaq  eli» monýmentiniń  tóńiregindegi   máselege     arnalǵan  baspasóz máslıhaty   bolady.

Qarashanyń 12-sinde  «Rıksos»    otelinde  QR Prezıdentiniń  «Altyn sapa» syılyǵy konkýrsynyń  jeńimpazdaryn    marapattaý  rásimi   bolady.

Qarashanyń 12-sinde Bas prokýratýrada   aptalyq  brıfıng    ótedi.

Qarashanyń 12-sinde Kongress-holda   aqyn,  ánshi  jáne  kompozıtor  Iran-sal  Tasqaranyń  «Táýelsizdik  shattyǵy»   shyǵarmashylyq kontserti    bolady.

Qarashanyń 12-sinde  «Nur Otan» partııasynyń elordalyq fılıalynda  «Jastar  úshin sporttyq ınfraqurylymdardy  júıeli  damytý -  ómir sapasynyń  jańa   deńgeıiniń   elementi»  degen taqyrypta «dóńgelek  ústel»  otyrysy  bolady.

Qarashanyń 13-inde elordadaǵy Qazaq ulttyq mýzyka akademııasynda Brazılııa klassıkalyq mýzykasynyń kontserti ótedi.

Qarashanyń 14-i kúni Astanadaǵy «Kórme» saraıynda «Astananyń kishkentaı arýy - 2010» ulttyq  balalardyń ásemdik pen talant konkýrsynyń V fınaldyq baıqaýy ótedi.

ALMATY

Qarashanyń 12-sinde Qazaq-brıtan   tehnıkalyq ýnıversıtetinde  «Sapa menedjmenti ádistemesin ıgergen  mamandardy daıyndaýdyń ózektiligi»   degen taqyrypqa arnalǵan  konferentsııa  ótedi.

Qarashanyń 12-sinde   QR Ortalyq Memlekettik  murajaıynda «І  Arǵynbaev  oqýlary»  halyqaralyq konferentsııasy  ótedi.

Qarashanyń 12-sinde «Alataý»  shıpajaıynda «Túrki áleminiń  ózekti  problemalary» degen  taqyrypta  halyqaralyq konferentsııa  ótedi.

Qarashanyń  12-sinde Ulttyq  kitaphanada «Mýzykalyq-estetıkalyq tárbıe»  3 tomdyǵynyń  tanystyrylymy  bolady.

Qarashanyń  12-sinde Tuńǵysh  Prezıdenttiń   qorynda  qazaq tili  boıynsha olımpıadanyń  jeńimpazdaryn  marapattaý  rásimi    bolady. 

Qarashanyń   12-sinde «Interfaks» baspasóz máslıhatynda  «Jolaýshylar tasymaly» aktsıonerlik qoǵamyndaǵy  kezekti  janjal týraly»    baspasóz   máslıhaty  bolady.

Qarashanyń 12-sinde Qazaqtyń Ulttyq  tehnıkalyq ýnıversıtetinde  R.Shardabaevtyń «Munaı: keshe, búgin, erteń»    kitabynyń   tanystyrylymy  bolady.

ATAÝLY KÚNDER. ELEÝLІ OQIǴALAR. MEREKELER.

12 QARAShA, BEISENBІ

Ázirbaıjan Konstıtýtsııasy kúni. Respýblıkanyń Negizgi zańy 1995 jylǵy 12 qarashada qabyldanǵan, sol kúni táýelsiz Ázirbaıjanda tuńǵysh parlamenttik saılaý ótti. Konstıtýtsııa kúnin bekitý týraly sheshim 1996 jylǵy 6 aqpanda qabyldandy.

Búkilálemdik sapa kúni. Birikken Ulttar Uıymynyń qoldaýymen Eýropalyq sapa uıymy (ESU) bekitken. Jyl saıyn qarashanyń ekinshi beısenbisinde atalyp ótedi.

Búkilálemdik ıýzabılıtı kúni. «Búkilálemdik qoldanýshylyq kúni» (World Usability Day) 2005 jyly qurylǵan. Jyl saıyn qarashanyń ekinshi beısenbisinde atap ótiledi. «ıÝzabılıtı» (Usability) aǵylshyn tilinen sózbe-sóz aýdarǵanda «yńǵaıly, qolaıly jáne qarapaıym paıdalana, qoldana alý» degen maǵyna beredi. Bul meıramnyń mıssııasy - adamzat úshin asa mańyzdy ónimder men qyzmetterdi qınalyssyz paıdalanýǵa jetimdilikti qarapaıymdandyrý jáne paıdalaný qarapaıymdylyǵyn arttyrý qajettiligi jaıly qoǵamdyq pikirdi jaqsartý. «Búkilálemdik ıýzabılıtı kúniniń» basty urany: «Qarapaıymdandyraıyq!». Óıtkeni, qarapaıym jáne uǵynyqty tehnologııalar árkimniń de ómirin qarapaıym etip kórsetip, álemniń kez-kelgen túpkirinde olardyń sapasyn arttyrady.

Reseı Jınaq banki qyzmetkerleriniń kúni. 1841 jylǵy 30 qazanda (eski sanaý boıynsha 12 qarashada) ımperator І Nıkolaı Reseıde jınaq kassalaryn qurý týraly Jarlyq shyǵarǵan. 1998 jyldan atap ótiledi.

OQIǴALAR

283 jyl buryn (1726) ІІ Ekaterına patshaıym Syrym Datulyn tutqynnan bosatý týraly baron O.Igelstromǵa jarlyq hat (reskrıpt) joldady.

50 jyl buryn (1959) 12-14 qarashada baspasóz quraldary ókilderiniń shyǵarmashylyq uıymy - Qazaqstan jýrnalıster odaǵy quryldy.

Qazaqstan jýrnalıster odaǵynyń tarıhy ótken ǵasyrdyń 20-jyldarynan bastaý alady. Qazaqstan jýrnalısteriniń tuńǵysh sezinde «Baspasóz týraly» degen taqyrypta baıandama jasap, baspasózdiń mindetterin aıqyndap berdi. Bul kezde orys tilinde 16, qazaq tilinde 12, uıǵyr tilinde 1 gazet shyǵyp turǵan. Sezd baspasóz qyzmetkerleriniń uıymyn quryp, onyń Búkilqazaqstandyq Ortalyq bıýrosyn saılady, tóraǵalyǵyna T.Rysqulovty bekitti.

1959 jylǵy 12-14 qarashada ótken Qazaqstan Jýrnalısteriniń 1-sezinde Qazaqstan jýrnalıster odaǵy quryldy. 2001 jyly sáýirde qaıta tirkeldi. 2003 jylǵy derek boıynsha Qazaqstanda 2 myńǵa jýyq buqaralyq aqparat quraldary, 44 respýblıkalyq jáne aımaqtyq teleradıokompanııalar jumys isteıdi. Qazaqstan jýrnalıster odaǵynyń 5 myń múshesi bar.

5 jyl buryn (2004) Óskemende Aýǵanstanda qaza tapqan shyǵys-qazaqstandyq ınternatsıonalıst-jaýyngerler qurmetine salynǵan Memorıaldyń ashylý saltanaty boldy. Bireýi túzý, ekeýi ushtary kólbeý - aspanǵa umtylǵan úsh stella jáne sony kómkergen granıtti qabyrǵaǵa qaza bolǵandar esimi oıyp jazylǵan 12 metrlik monýment Ertistiń jaǵasynda, qalanyń ortalyǵynda ornatylǵan.

5 jyl buryn (2004) Máskeýde Ujymdyq qaýipsizdik týraly Shart uıymy (UQShU) elderiniń syrtqy ister mınıstrleriniń kezdesýi ótti. UQShU quramyna Armenııa, Belarýs, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Reseı men Tájikstan kiretin kópfýnktsıonaldy áskerı-saıası ıntegratsııalyq júıe. Uıymnyń negizgi mindeti - múshe-memleketterdiń ulttyq qaýipsizdigine kez-kelgen qaterge tıimdi qımyl tanyta alatyn damyǵan ujymdyq qaýipsizdik jaǵdaıyn jasaý bolyp tabylady.

ESІMDER

100 jyl buryn (1909-1962) ǵalym, ekonomıka ǵylymynyń kandıdaty, dotsent EROFEEV Nıkolaı Aleksandrovıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Sımbırsk gýbernııasyndaǵy Panskaıa Sloboda selosynda týǵan.

1935 jyly Lenıngradtyń (Sankt-Peterbor) ındýstrıaldyq ınstıtýtyn, B(b)KP OK janyndaǵy Joǵarǵy ozyq tájirıbe mektebin bitirgen.

1940-1941 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıteti ónerkásip bóliminiń meńgerýshisi. 1941-1945 jyldary - Qazaq KSR Halyq Komıssarlar Keńesi Tóraǵasynyń orynbasary. 1945-1950 jyldary - Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi janyndaǵy Kásipshilik kooperatsııasynyń basqarma bastyǵy. 1950-1952 jyldary - Qazaq KSR Kásipshilik kooperatsııasy keńesi basqarmasynyń bastyǵy. 1952-1953 jyldary - Qazaqstan ǴA Ekonomıka ınstıtýty dırektorynyń orynbasary. 1953-1954 jyldary - Qazaqstan ǴA partııa komıtetiniń hatshysy. 1954-1962 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) aǵa oqytýshysy, dotsenti, ónerkásip ekonomıkasy kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

«Ekonomıcheskıe admınıstratıvnye raıony Kazahskoı SSR», «Vedýşaıa rol sotsıalıstıcheskoı promyshlennostı v razvıtıe narodnogo hozıaıstva SSSR. Razvıtıe promyshlennostı Kazahskoı SSR», «Ýchıs hozıaıstvovat», «Otraslevaıa strýktýra promyshlennostı SSSR. Razvıtıe otraslevoı strýktýry promyshlennostı Kazahskoı SSR» kitaptarynyń avtory.

Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi 2-3-shaqyrylymdarynyń depýtaty.

«Qurmet Belgisi» ordenimen, medalmen marapattalǵan.

95 jyl buryn (1914-2001) aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń kandıdaty, dotsent, memleket jáne qoǵam qaıratkeri ІLIıASOV Ǵubaıdolla Otaruly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynyń Jánibek aýdanynda týǵan.

Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen.

Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi aýylsharýashylyq tobynyń bastyǵy qyzmetin atqarǵan. 1950-1952 jyldary - Qazaq KSR jeńil ónerkásip mınıstriniń birinshi orynbasary. 1952-1954 jyldary - Kókshetaý oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 1954-1955 jyldary - Aqmola oblystyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy. 1956-1959 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1959-1961 jyldary - Qyzylorda oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1961-1975 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) oqytýshysy, aǵa oqytýshysy.

Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi 4-5-shaqyrylymdarynyń depýtaty.

2 márte 2-dárejeli Otan soǵysy, Qyzyl Juldyz, Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen, medaldarmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

13 QARAShA, JUMA

Halyqaralyq soqyrlar kúni. 1784 jyly Parıjde álemde tuńǵysh ret soqyrlar úshin ınternat ashqan, frantsýz aǵartýshysy, tıflopedagogıkanyń negizin qalaǵan Valentın Gaıýı (1745-1822) týǵan kúni ótkiziledi.

Reseıde radıatsııalyq, hımııalyq jáne bıologııalyq qaterlerden qorǵaý áskerleri kúni. Respýblıkanyń Revolıýtsııalyq Áskerı Keńesiniń №220 buıryǵymen is-qımyl ústindegi armııada alǵashqy hımııalyq qorǵaý organdary men bólimsheleri qurylǵan 1918 jyldyń 13 qarashasy - Radıatsııalyq, hımııalyq jáne bıologııalyq qaterlerden qorǵaý áskerleriniń resmı qurylǵan kúni bolyp esepteledi. 1992 jyldyń tamyzynan bastap hımııalyq áskerler qazirgi ataýlaryna ıe boldy.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2006) Oralda «Batys Qazaqstan oblysyndaǵy bilim berý júıesiniń tarıhy» elektrondyq aqparattyq anyqtamalyq jaryq kórdi. Basylymda BQO-nyń muraǵattary men murajaılarynan alynǵan naqty statıstıkalyq málimetter keltirilgen. Anyqtamalyqtan qujattamalyq málimetterdi, sonyń ishinde XIX ǵasyrdan bastap qazirgi kúnderge deıingi kezeńdi qamtıtyn sýretter de bar, osy aýmaqtaǵy alǵashqy pedagogıkalyq basylymdar jaıly, balalar uıymdary, oqýshylar sany, t.b. týraly bilýge bolady.

3 jyl buryn (2006) Pavlodar oblysynyń Ekibastuz qalasynda alǵashqy «sóıleıtin» baǵdarshamdar qoıyldy. Olardyń biri soqyrlarǵa arnalǵan kitaphanaǵa barar joldaǵy kóshege ornatylsa, ekinshisi áleýmettik qorǵaý bólimi ornalasqan ǵımaratqa qarsy ornatylyp, zaǵıp qalalyqtarǵa úlken kómek kórsetýde. Baǵdarsham kúshti estiletin jáne aıqyn daýyspen júrginshilerge jasyl sham janǵanyn habardar etedi. Bul kóshelerden ótý nashar kóretinder úshin qaýipsizdikti qamtamasyz etip, sóıleıtin baǵdarsham kózderi kóretinderdi de tártipke keltirgeni daýsyz.

3 jyl buryn (2006) Qyzylordada terme janryndaǵy maqamdar jınaǵynan turatyn belgili kúıshi Erbolat Mustafaevtyń kitaby jarııalandy. Bul kitap «Mádenı mura» jáne «Óner jyly» aýmaǵynda shyǵarylyp otyr. Atalǵan janrda halyq ańyzdary jáne aýyz ádebıeti shyǵarmalary óleń túrinde dombyranyń súımeldeýimen oryndalady. Avtor - respýblıkalyq jáne halyqaralyq óner saıystarynyń birneshe márte jeńimpazy, oryndaýshylarǵa jáne mýzyka súıetinderge tanymal nemese onsha tanymal emes 35 jyrdy zerttep, notaǵa túsirgen, sóıtip olardy osy jınaqqa endirip otyr.

ESІMDER

55 jyl buryn (1954) «Nur Otan» HDP Qaraǵandy oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary BAZARBAEV Asqar Ermyrzauly dúnıege keldi.

Taldyqorǵan qalasynda týǵan.

V.I.Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (Q.I.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

Eńbek jolyn Almaty rýdalyq emes materıaldar kombınatynyń jumysshysy bolyp bastaǵan. 1977-1982 jyldary - Qaraǵandy metallýrgııa kombınatynyń ınjeneri, aǵa ınjeneri, partııa komıtetiniń nusqaýshysy. 1982-1983 jyldary - Temirtaý qalalyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy. 1983-1988 jyldary - Qaraǵandy oblystyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy, ónerkásip bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 1988-1991 jyldary - Temirtaý qalalyq partııa komıtetiniń ekinshi, birinshi hatshysy. 1991-1993 jyldary - «TSK Stıl» birikken kásiporyn ókildiginiń dırektory. 1993-1995 jyldary - Qaraǵandy metallýrgııa kombınatynyń bas dırektorynyń orynbasary - ókildiktiń dırektory, 1995-1996 jyldary - «Ispat-Qarmet» AQ-y Almaty qalasyndaǵy bıýrosynyń keńesshisi. 1996-1998 jyldary - «Hleb Ltd» JShS dırektorynyń orynbasary. 1998-1999 jyldary - «Bazarstan» kompanııasy» JShS-niń prezıdenti. 1999-2002 jyldary - Qaraǵandy oblysy ákiminiń kómekshisi. 2002-2007 jyldary Qaraǵandy oblysy ákimi apparatynyń basshysy, oblys ákiminiń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2007 jyldan.

Medalmen, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1959) jýrnalıst, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń BAQ salasyndaǵy syılyǵynyń laýreaty, «Vremıa» gazeti bas redaktorynyń orynbasary BOREIKO Vadım Nıkolaevıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynyń Kalınıngrad qalasynda týǵan.

M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

1980-1982 jyldary - «Lenınskaıa smena» respýblıkalyq jastar gazeti jaýapty hatshysynyń orynbasary. 1982-1983 jyldary - «Na straje» gazetiniń jaýapty hatshysy. 1983-1989 jyldary - «Ognı Alataý» gazeti jaýapty hatshysynyń orynbasary. 1989-1992 jyldary - «Gorızont» gazetiniń jaýapty hatshysy. 1992-1993 jyldary -«Caravan Business News» jýrnalynyń jaýapty hatshysy. 1993-1994 jyldary - «ABV» gazetiniń jaýapty hatshysy, redaktordyń orynbasary, 1994-1996 jyldary - «Karavan-blıts» gazetiniń jaýapty hatshysy. 1996-1997 jyldary - «Kakadý» jáne «Býdem!» jýrnaldarynyń jaýapty hatshysy. 1997-1998 jyldary - «ıÝrıdıcheskaıa gazetanyń» jaýapty hatshysy. 1998-1999 jyldary - «KTK» telearnasynyń bas redaktory qyzmetterin atqarǵan. 1999 jyldyń tamyzynan «Vremıa» gazetiniń jaýapty hatshysy, sholýshysy, bas redaktordyń orynbasary.

40 jyl buryn (1969) «Qazposhta» AQ-y qoǵammen baılanys qyzmetiniń jetekshisi OLJABAIULY Naızabek dúnıege keldi.

Atyraý oblysynda týǵan.

Abaı atyndaǵy Almaty memlekettik ýnıversıtetin, Moskvadaǵy Ashyq Reseı ýnıversıtetin bitirgen.

1991-1992 jyldary - «Maksımým» radıosynda «Sálem» baǵdarlamasynyń avtory ári júrgizýshisi. 1992-1997 jyldary - «Dala TV» telekompanııasynyń bas redaktory, «Qazaqstan teleradıosy» respýblıkalyq korporatsııasynyń strategııa jáne damý basqarmasynyń bastyǵy. 1997-1998 jyldary - «Shahar» teleradıokompanııasynyń bas prodıýseri. 1998-2000 jyldary - «Qazaqstan temir joly» respýblıkalyq memlekettik kásiporyny baspasóz qyzmetiniń jetekshisi. 2000-2002 jyldary - «QazTransGaz» JAQ-nyń qoǵammen baılanys jónindegi departamentiniń dırektory. 2002-2004 jyldary - «Repýtatsııa» ortalyǵynyń korporatıvtik damý jónindegi atqarýshy dırektory. 2004-2005 jyldary - Jambyl oblysy ákiminiń keńesshisi, «Merkýrıı» JShS-gi bas dırektorynyń qoǵammen baılanys jónindegi keńesshisi. 2005-2009 jyldary - «SAT & Company» JShS-gi bas dırektorynyń qoǵammen baılanys jónindegi keńesshisi qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jyldyń mamyrynan.

14 QARAShA, SENBІ

Dúnıejúzilik dıabetke qarsy kúres kúni. 1991 jyldan, Dj.Makleodpen birlesip ınsýlın gormonyn ashqan kanadalyq fızıolog Frederık Grant Bantıngtiń týǵan kúninde atalyp ótedi.

Rossııada sotsıolog kúni. 1901 jyldyń 14 qarashasynda Parıjde Orys joǵarǵy qoǵamdyq bilimder mektebi ashylady, ol álemdik ǵylym tarıhyndaǵy tuńǵysh áleýmettik fakýltet tájirıbesi dep esepteledi. Reseıde 1994 jyldan bekitilgen osy kúnnen bastap Sankt-Peterbor ýnıversıteti sotsıologııa fakýltetinde jyl saıyn atap ótiledi. Reseıdegi tuńǵysh akademııalyq sotsıologııa da naq osy jerde dúnıege kelgen.

Úndistandaǵy Bal dıvas (Balalardy qorǵaý kúni). Ataqty memleket qaıratkeri, táýelsiz Úndi eliniń tuńǵysh premer-mınıstri Djavaharlal Nerýdiń (1889 jyldyń 14 qarashasynda týǵan) týǵan kúni búkil el bolyp, «Balalardy qorǵaý kúni» retinde atalyp ótedi.

OQIǴALAR

70 jyl buryn (1939) Jambyl oblysy qurylǵan. Ortalyǵy - Taraz qalasy. Oblys 10 aýdannan, úsh qala Qarataý, Jańatas, Shý aýdan ortalyqtarynan turady. Sońǵy júz jyl ishinde qala aty birneshe ret ózgertildi: Áýlıe-ata, Mırzoıan, Jambyl, al 1997 jyly alǵashqy Taraz aty qaıtaryldy. Qala terrıtorııasynda X-XI ǵasyrlardyń «Aısha bıbi», «Babadja qatyn», X-XIII ǵasyrlardyń «Qarahan», «Dáýitbek» tarıhı eskertkishteri ornalasqan.

14 jyl buryn (1995) Oral qalasynda halyqaralyq «Bóbek» qorynyń ókildigi retinde «Baldyrǵan» qoǵamdyq balalar qory ashyldy.

10 jyl buryn (1999) «Habar» telearnasynda jańalyqtar alǵash ret aǵylshyn tilinde oqyla bastady - «Khabar News weekly review». Alǵashqy júrgizýshiler - aqyn qyz Sabrına Vellı men jýrnalıst Djon Mann; joba redaktory - taǵy bir aǵylshyn qyzy Pola Raberford.

3 jyl buryn (2006) Astanada memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen AQSh Elshiliginiń resmı ashylý saltanaty bolyp ótti.

3 jyl buryn (2006) 14-17 qarashada Almatyda Iran taýarlarynyń Qazaqstandaǵy kórmesi ótti. Oǵan munaı hımııasy, ınjenerlik jáne tehnıkalyq qyzmet, qurylys materıaldary, kilem toqý, taǵam ónimderi men aýyl sharýashylyǵy, jıhaz jáne úı jabdyqtary, mata men kıim-keshek, qoldan toqylǵan buıymdar sııaqty salalarda jumys isteıtin ırandyq kompanııalar qatysty. Saraptamaǵa sáıkes, ırandyq óndirýshiler ónimderi qazaqstandyq naryqta, alys shetelder arasynda, Qytaı men Túrkııadan keıingi, úshinshi oryn alady eken.

ESІMDER

115 jyl buryn (1894-1957) dombyrashy, pedagog, Qazaqstannyń halyq ártisi MUHITOV Luqpan dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynyń Jympıty aýdanynda týǵan.

Halyq kompozıtorlary men halyq kúılerin bizdiń zamanymyzǵa jetkizip, nasıhattaǵan. Halyq kompozıtory Muhıt Meralyulynyń nemeresi. Ákesi Shoń erterekte qaıtys bolǵan. Atasy Muhıttyń tárbıesinde ósip, ónerpazdyq taǵlymyn alǵan. Abyl kúıshiden bergi Tazbala, Sáýlebaı, Káýen, Qurmanǵazy shyǵarmalaryn meılinshe kóp ıgergen. Onyń «Nar atý», «Ótti-ketti», «Sán-áý», «Boz tóbe», «Kerbez aqjeleń», «Bala qaratós», «Jem sýy», t.b. shyǵarmalarynyń qundylyǵy joǵary. L.Muhıtovtyń 1933 j. Almatyda ótken malshylar sletine qatysyp, óziniń dombyrashylyq ári ánshilik ónerin tanytty. A.Jubanov ony mýzyka-dramalyq tehnıkýmǵa qyzmetke shaqyrdy. Sonda júrip kompozıtor E.G.Brýsılovskııge atasy Muhıttyń ánderin aıtyp, notaǵa túsirtti, kóptegen kúıler jazdyrdy. Mýzyka tehnıkýmynyń stýdentteri men oqytýshylarynan quralǵan dombyrashylar ansambli búgingi Qurmanǵazy atyndaǵy halyq aspaptar orkestriniń negizi boldy. Ol 1934 jyldan osy orkestrdiń tobynda dombyrashy kontsertmeıster ári ustaz retinde eńbek etti. 1936 jyly Qazaqstannyń Máskeýde ótken onkúndiginde ol oryndaǵan «Aqsaq qulan» kúıi qazaq dombyrasynyń qasıetin odaqqa tanytty. 2-dúnıejúzilik soǵys jyldary kontsert brıgadasymen maıdangerler arasynda óner kórsetti. Qurmanǵazy orkestriniń sheteldik saparlaryna qatysty. 1944-1952 jyldary Almaty memlekettik konservatorııasynda ustazdyq etip, N.Tilendıev, Q.Muhıtov, F.Sultanov, t.b. shákirtterin tárbıeledi.

80 jyl buryn (1929-1998) etnograf, tarıh ǵylymynyń doktory MUQANOV Marat Sábıtuly dúnıege keldi.

Soltústik Qazaqstan oblysynyń Jambyl aýdanynda týǵan.

Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

1954-1955 jyldary Óskemen qalasynda tarıhı-ólketaný murajaıynda jumys istegen. 1956 jyldan etnografııa salasynda zertteý júmystarymen aınalysa bastaǵan. 1956-1987 jyldary Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń M.Muqanov uıymdastyrǵan etnologııalyq 6 ekspedıtsııasy Qazaqstannyń 9 oblysynda bolyp, onda qazaqtyń etnogenezi men etnografııasy jáne halyqtyń mádenı qarym-qatynastarynyń tarıhy jónindegi eńbekterine mol materıaldar jınady.

M.Muqanovtyń 40 ǵylymı eńbegi, onyń ishinde 6 monografııasy jaryq kórgen. «Etnıcheskıı sostav ı rasselenıe kazahov Srednego jýza», «Qazaq jeriniń tarıhy», «Iz ıstorıcheskogo proshlogo», t.b. kitaptardyń avtory. M.Muqanov Qazaqstannyń tarıhı-etnologııa ǵylymyna zor úlesin qosty.

55 jyl buryn (1954) Qazaqstan Respýblıkasynyń qurmetti sport qaıratkeri, Pavlodar oblystyq fızkýltýra jáne sport basqarmasynyń bastyǵy ShNEIDMıÝLLER Aleksandr Vıktorovıch dúnıege keldi.

Pavlodar oblysynda týǵan.

Pavlodar pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.

1975-1980 jyldary sport mektebinde jattyqtyrýshy-oqytýshy bolyp jumys istegen. 1980-1987 jyldary - «Trýd» Búkilodaqtyq erikti sport qoǵamynyń oblystyq «Eńbek» keńesinde bólim meńgerýshisi, tóraǵasy. 1987-1994 jyldary - Indýstrıaldy aýdany fızkýltýra jáne sport komıtetiniń tóraǵasy, Pavlodar traktor zaýyty «Traktor» stadıonynyń dırektory. 1994-1996 jyldary - Pavlodar oblystyq bodıbıldıng jáne paýerlıftıng federatsııasynyń tóraǵasy. 1996-1999 jyldary - Pavlodar qalasy ákimshiligi sport ǵımarattary basqarmasynyń bastyǵy. 1999-2001 jyldary - Pavlodar oblystyq týrızm jáne sport basqarmasynyń bastyǵy. 2001-2003 jyldary - Pavlodar oblysy ákimi is basqarmasynyń bastyǵy. 2003-2005 jyldary - Pavlodar oblystyq týrızm jáne sport departamentiniń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2005 jyldyń qańtarynan.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine - 10 jyl» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna - 10 jyl» medaldarymen marapattalǵan.

15 QARAShA, JEKSENBІ

Qazaqstan ulttyq valıýtasy kúni. Qazaqstannyń teńgesi - elimizdegi ulttyq valıýta. Kýpıýralar men aqshalarda teńgeniń belgisi qabyldanǵan. 1993 jylǵy 12 qarashada Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń «Qazaqstan Respýblıkasynda ulttyq valıýtany engizý týraly» Jarlyǵy shyqty. Sodan beri bul kún resmı túrde ulttyq valıýta kúni bolyp sanalady.

Qazaqstanda munaıshy kúni. Búginde Qazaqstannyń munaı júıesi - eń iri jáne serpindi damýshy sala. Munaı - eksporttyń basty salasy jáne valıýtalyq túsimderdiń negizgi kózi.

Brazılııa Respýblıkasy jarııalanǵan kún. 1889 jylǵy 15 qarashada ımperator taǵynan taıdyrylyp, respýblıka - Brazılııanyń Qurama Shtattary jarııa etildi. Jyl saıyn atalyp ótedi.

Belgııadaǵy Korol Dınastııasy kúni - Ulttyq meıram (1866). Ekinshi belgııalyq korol ІІ Leopold bekitken. 1866 jyldyń 15 qarashasynan toılanady. Bul kún, búkil saıası, mádenı jáne tildik ár alýandyǵyna qaramastan, belgııalyq ulttyń birligin pash etedi.

Dúnıejúzilik jaǵrafııalyq aqparattyq júıeler (JAJ) kúni. Birqatar iri amerıkalyq kompanııalar men uıymdardyń (Ulttyq jaǵrafııalyq qoǵam, USGS, Sun Microsystems, Hewlett - Packard, ESRI, t.b.) bastamasymen jyl saıyn atap ótiledi.

OQIǴALAR

68 jyl buryn (1941) Almaty kınostýdııasy Qazaqstanǵa kóshirilgen «Mosfılm» jáne «Lenfılm» kınostýdııalarymen - Ortalyq Birlesken Kınostýdııaǵa (OBKS) qosyldy. Ol 1944 jylǵa deıin Almatyda jumys istep, soǵys jyldarynda barlyq otandyq kórkem fılmderdiń 80 paıyzyn shyǵarǵan.

10 jyl buryn (1999) quny bes myń teńge banknot aınalymǵa shyǵaryldy.

5 jyl buryn (2004) «Ekopravda» gazetiniń - Qazaqstandaǵy tuńǵysh ekologııalyq gazettiń 500-inshi shyǵarylymy jaryq kórdi.

5 jyl buryn (2004) «Qazaqtelekom» AQ-yn Halyqaralyq Euromoney jýrnaly Ortalyq Azııadaǵy mańdaıaldy kompanııa dep tanydy.

Euromoney qarjy álemindegi jumystar jaıly jarııa etetin Eýropadaǵy eń iri kompanııalardyń biri. Aı saıyn munda halyqaralyq qarjy qaýymdastyǵy «bıznesti damytý úshin mańyzdy» dep baǵalanatyn maqalalar shyǵady.

3 jyl buryn (2006) Varshavada polıak tilinde tuńǵysh ret «Qazaq dalalarynyń ańyzdary» atalǵan qazaq halqy ertegileriniń jınaǵy jaryq kórdi. Bul kitapty Qazaqstanda týyp-ósken, qazir Polshada turatyn polıak-oralmandar - Prezıdent jubaıynyń, Polshanyń birinshi ledıi, panı Marııa Kachınskaıa men Qazaqstan Respýblıkasynyń Polshadaǵy Elshiliginiń qoldaýymen - shyǵarǵan. Ertegilerdi polıaktyq til mamany Aldona ıÝdına aýdarǵan, ertegiler ishindegi túrli-tústi bezendirýlerdi QR Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi júzege asyrǵan.

ESІMDER

120 jyl buryn (1889-1954) rejısser, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi LEONOV-VENDROVSKII Leont Vladımırovıch dúnıege kelgen.

Sankt-Peterbor qalasynda týǵan.

Sankt-Peterbor teatr ýchılışesi men sahna óneri tehnıkýmyn bitirgen.

1940-1954 jyldary Semeı oblystyq mýzyka drama teatrynyń kórkemdik jaǵyn basqardy, bas rejısserlyq qyzmetin atqardy. Osy teatrda M.Áýezovtiń «Qara qypshaq Qobylandysy» men «Syn saǵattasyn», Ǵ.Músirepov pen E.G.Brýsılovskııdiń «Qyz Jibegin», Sh.Qusaıynovtyń «Aldar kósesin», Á.Ábishevtiń «Dostyq mahabbatyn», L.A.ıÝhvıd pen A.B.Aleksandrovtyń «Malınovkadaǵy toıyn», T.G.Shevchenkonyń «Nazar Stodolıasyn», Ý.A.Gadjıbekovtiń «Arshın mal alanyn», t.b. qoıdy.

115 jyl buryn (1894-1938) aqyn, jazýshy, dramatýrg MAILIN Beıimbet (Bımuhamed) Jarmaǵambetuly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynda týǵan.

Arǵynbaı qajynyń medresesinde, Qostanaıdaǵy orys-qazaq mektebinde, Ýfadaǵy Ǵalııa medresesinde, Troıtsk qalasyndaǵy Ýázıfa medresesinde oqyǵan.

1923-1925 jyldary Qostanaı gýbernııalyq «Aýyl» gazetinde, 1925-1928 jyldary «Eńbekshi qazaq» gazetinde, 1928-1932 jyldary respýblıkalyq «Aýyl tili» gazetinde ádebı qyzmetker, redaktor boldy. 1932-1937 jyldary - «Sotsıalıstik Qazaqstan» gazetiniń bólim meńgerýshisi, redaktordyń orynbasary, «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bas redaktory qyzmetterin atqarǵan.

Ýfadaǵy Ǵalııa medresesinde oqyǵan jyldary tatardyń Ǵ.Ibragımov, M.Ǵafýrı aqyn-jazýshylarmen shyǵarmashylyq baılanysta boldy. Osy oqý ornyndaǵy «Sadaq» qoljazba jýrnalynda «Musylmandyq belgisi» atty tuńǵysh óleńi jaryq kórdi. Onyń alǵashqy shyǵarmalary - «Qostanaı ýezi, Dambar bolysy» ocherki, «Muqtajdyq», «Kóńilime» atty óleńi, «Mal», «Shuǵanyń belgisi» povesi, «Bolǵan is» áńgimesi «Aıqap» jýrnalynda, «Qazaq» gazetinde jarııalandy.

«Kedeıge», «Gúldense aýyl - gúldenemiz bárimiz», «Jazǵy jaılaýda», «Naýryz túlegi», «Kók sıyr», «Bizdiń jastar», «Myrqymbaı», «Áıt, shý... ala atym», «Qarasor», «Ber, Myrqymbaı, qolyńdy!», «Áı, Myrqymbaı», «Baıdyń qyzy», «Rázııa qyz», «Qashqyn kelinshek», «Zaıkúl», «Marjan», «Qandy kek», «Seksen som», «Kúlpash», «Talaq», «Qara shelek», «Aqtalǵan eńbek», «Sary ala ton», «Shapaıdyń haty», «Arystanbaıdyń Muqyshy»,  «Daýdyń basy - Daırabaıdyń kók sıyry», «Bıǵaıshanyń haty», «Ashtyq qurbany», «Soıqandy sodyrlar», «Kesindiler», «Alyptardy aralaǵanda», «Shuǵanyń belgisi», «Raýshan - kommýnıst», «Azamat Azamatych», «Qyzyl jalaý», «Qońsylar», «Tartys» atty poemalar, feletondar, ocherkter, povester men romandardyń, 25 pesanyń, lıbretto men stsenarıılerdiń avtory.

75 jyl buryn (1934) onkolog ǵalym, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri MUSYLMANBEKOV Qanı Jumkenuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Jańaarqa aýdanynda týǵan.

Qaraǵandy memlekettik medıtsına ınstıtýtyn bitirgen.

1957-1972 j. eńbek jolyn Jezqazǵan kenishinde telimdik terapevten bastap, Qaraǵandy oblystyq onkologııa dıpanseriniń bas dárigeri boldy. 1972 jyldan Qaraǵandy memlekettik medıtsına ınstıtýtynda (qazirgi Qaraǵandy medıtsına akademııasy) onkologııa kýrsynyń meńgerýshisi.

Negizgi ǵylymı eńbekteri qaterli isikke shaldyqqan naýqastardy hırýrgııalyq jolmen emdeýge arnalǵan. Óńesh, asqazan qaterli isigin hırýrgııalyq jáne terapevtik jolmen emdeý tásilderin jetildirdi. Ol óńeshtegi qaterli isikti sylyp tastaýdyń erekshe ádisin taýyp, sonyń nátıjesinde óńesh qaterli isigimen aýyratyn naýqastardyń operatsııadan keıingi ómirin uzartýǵa múmkindik beretin nátıje aldy. Operatsııadan keıin naýqastardyń ólimin jáne dertiniń asqynýyn azaıtýǵa múmkindik beretin adaptatsııalyq, ınvagınatsııalyq, t.b. anastomozdardyń túrlerin jasady.

13 ónertabystyń avtory, halyqaralyq deńgeıdegi 2 patenti bar, 20 ónertabystyq usynys engizgen.

60 jyl buryn (1949) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty tóraǵasynyń orynbasary KÓPEEV Muhambet Jumanazaruly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynda týǵan.

V.I.Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn, Almaty joǵary partııa mektebin, Abaı atyndaǵy Almaty memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

Eńbek jolyn taý-ken ornynda sheber, Qaraǵandy oblysynyń basqarmalaryndaǵy qyzmetterden bastaǵan. Jáırem-Atasý erkin ekonomıkalyq aımaq ákimshilik keńesiniń tóraǵasy bolyp saılanǵan. 1995 jyldyń jeltoqsanynan - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń Májilis depýtaty, 1999 jyldyń jeltoqsanynan - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilis tóraǵasynyń orynbasary. 2004 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasynyń Tótenshe jaǵdaılar jónindegi mınıstri. 2007 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty tóraǵasynyń orynbasary.

Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Demokratııalyq reformalar baǵdarlamasyn ázirleý jáne naqtylaý jónindegi memlekettik komıssııanyń, Parlamentaralyq odaqtyń múshesi.

«Parasat», ІІІ-dárejeli «Barys» ordenderimen, tórt medalmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet Gramotasymen marapattalǵan.