QazAqparat-Anons: qańtardyń 28-i men aqpannyń 1-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASYAldaғy aқpannyң 3-i kүni Elbasy Nұrsұltan Nazarbaevtyң қatysýymen Berlınde Қazaқstannyң Germanııadaғy jyly ashylady. Bұl kүni Berlındegi Үlken kontsert zalynda Elbasynyң қatysýymen Қazaқstannyң Germanııadaғy jyly saltanatty tүrde ashylyp, elimizdiң өner sheberleriniң kontserti өtedi.ҮKІMETҚaңtardyң 28-inde Әdilet mınıstrligi alқasynyң mәjilisi өtedi. Қaңtardyң 28-sinde Қarjy mınıstrliginde «Memlekettik satyp alýlar týraly» ҚR zaңynyң tanystyrylymy boıynsha respýblıkalyқ keңes өtedi. Қaңtardyң 28-inde Іshki әsker komıtetinde Іshki әsker Әskerı keңesiniң mәjilisi өtedi. Қaңtardyң 28-inde Zeınetaқy tөleý jөnindegi memlekettik ortalyқta Eңbek jәne halyқty әleýmettik қorғaý mınıstrligi alқasynyң mәjilisi өtedi. Қaңtardyң 31-inde («Mınıstrlikter үıi» әkimshilik ғımaraty, 7-kireberis, 1-қabat, Mәjilis zaly) Қazaқstan Respýblıkasynyң Premer-Mınıstri Kәrim Mәsimovtiң қatysýymen Ekonomıka jәne bıýdjettik josparlaý mınıstrliginiң alқa otyrysy өtedi. Alқa otyrysynda mınıstrliktiң 2008 jyldaғy negizgi қyzmeti қorytyndylanyp, 2009 jyly Mmınıstrliktiң aldyna қoıғan negizgi mindetteri қarastyrylady.PARLAMENTҚaңtardyң 28-inde Parlament Mәjilisiniң jalpy otyrysy өtedi. ҚAZAҚSTAN JӘNE ӘLEM2009 jylғy қaңtardyң 1-inen bastap Қazaқstan Respýblıkasy Eýropadaғy қaýipsizdik pen yntymaқtastyқ jөnindegi ұıymnyң tөraғalary Үshtiginiң құramyna kirdi. EҚYҰ erejelerine sәıkes Үshtikti Ұıymnyң қazirgi, aldyңғy jәne keıingi tөraғalary құraıdy. Bıylғy jyly EҚYҰ Үshtigine Grekııa (қazirgi tөraғa), Fınlıandııa (2008 jyly tөraғalyқ etken) jәne Қazaқstan (2010 jylғy tөraғa) қatysady. ҰLTTYҚ BANKҚR Ұlttyқ Bankiniң Basқarmasy 2009 jylғy қaңtardyң 1-inen bastap Ұlttyқ Bankiniң resmı қaıta қarjylandyrý jyldyқ stavkasyn 10 paıyz deңgeıinde belgileýge sheshim қabyldady.ҚOҒAM2009 jylғy aқpannyң 25-i men naýryzdyң 6-sy aralyғynda Қazaқstan Respýblıkasynda Ұlttyқ halyқ sanaғy өtkiziledi. 2009 jylғy қaңtardyң 1-inen bastap Қazaқstan Respýblıkasynda jaңa Salyқ jәne Bıýdjet kodeksteri kүshine endi. TMDҚaңtardyң 29-y men 30-ynda Bishkek қalasynda TMD-ғa mүshe memleketterdiң jastar isteri jөnindegi keңesiniң otyrysy өtedi. Atalmysh otyrysқa «Jas Otan» jastar қanatynyң atқarýshy hatshysy Nұrlan Өteshov қatysady. Aıdyң soңynda өtetin basқosýda TMD-ғa mүshe memleketterde «Jastar jyly» dep jarııalanғan 2009 jyldyң is-sharalar jospary talқylanyp, bekitilmek. Sondaı-aқ jastardyң eңbekpen қamtylý mәselesi, TMD aıasynda қarym-қatynasty damytý men jastar saıasatyndaғy өzge de өzekti sұraқtar қaralady dep kүtilýde. ASTANAҚaңtardyң 28-inde Astana Іshki ister departamenti Jol polıtsııasy basқarmasynda aptalyқ brıfıng өtedi. Қaңtardyң 28-inde AҚSh Elshiliginde Elshi Rıchard Hogland baspasөz mәslıhatyn өtkizedi. ҚazAқparat 28-inde Halyқaralyқ baspasөz ortalyғynda «Astana қalasy Jastar mәslıhatynyң 2008 jylғy jұmys қorytyndysy boıynsha» baspasөz mәslıhaty өtedi. Қaңtardyң 28-inde Almaty aýdany boıynsha Salyқ komıtetinde Mәlimetterdi өңdeý ortalyғynyң tanystyrylymy өtedi. Қaңtardyң 28-inde Statıstıka departamentinde Ұlttyқ halyқ sanaғyna daıyndyқ mәseleleri boıynsha apta saıynғy brıfıng өtedi. Қaңtardyң 29-ynda ҚR Parlamenti Mәjilisiniң depýtaty Gүljan Қaraғұsovanyң jetekshiligimen daғdarysқa қarsy kүres baғdarlamasy aıasynda bөlingen memlekettik қarjynyң paıdalanýyn baқylaý jөnindegi komıssııanyң kezekti jұmys otyrysy өtkiziledi. Komıssııa mүsheleri ? ҚR Parlamenti Senaty men Mәjilisiniң depýtattary, Үkimetttik emes ұıymdardyң өkilderi memlekettik organdarmen өzara is-әreket tetikterin odan әri қarastyrady. Basқosýda kelesi otyrysta talқylanatyn basty maқsattar aıқyndalmaқ. ALMATY Қaңtardyң 21-i men 28-i aralyғynda «Lenıngradtyң erligi» derekti fılminiң kөrsetilimi bolady. Bұl қaıyrymdylyқ aktsııasy batyr-қala Lenıngradtyң құrsaýdan bosatylғanyna 65 jyl tolýyna oraı ұıymdastyrylyp otyr.Almatydaғy ҚR Memlekettik ortalyқ mұrajaıynda қaңtardyң 28-inde «Aýғanstan tragedııasy. 20 jyldan keıin» dep atalatyn kөrme өtedi. Bұl shara Keңes әskerleriniң Aýғanstan aýmaғynan shyғarylýynyң 20 jyldyғyna arnalyp otyr. Ony Қazaқstannyң «Jaýyngerlik baýyrlastyқ» jergilikti soғystar men әskerı қaқtyғystar ardagerleri odaғy men Almaty қalasyndaғy Aýғanstan soғysy ardagerleri odaғy ұıymdastyryp otyr. Maқsat - қala tұrғyndary men қonaқtaryna Aýғanstan soғysynyң shyndyғyn kөrsetý. Sondaı-aқ saıası mәselelerdi sheshýde soғys tyғyryқtan shyғarar jol emestigin jұrtshylyқ sanasyna siңirý. Oғan Aýғanstan soғysy týraly derekti materıaldar, nagradalar men қatysýshylardyң basқa da jeke zattary қoıylady. Қaңtardyң 28-inde Hımııalyқ ғylymdar ınstıtýtynda «Innovatsııalyқ damý aıasynda respýblıkadaғy ғylymı mekemelerdi damytý: problemalar men kedergiler» taқyrybyna arnalғan «dөңgelek үstel» otyrysy өtedi. Қaңtardyң 28-inde Lermontov atyndaғy teatrda Mәdenıet jәne aқparat mınıstri M.Құl-Mұhammed teatr қyzmetkerlerimen kezdesedi. Қaңtardyң 28-inde Stýdentter saraıynda «Үzdik oқytýshy» forýmy өtedi. Almatyda қaңtardyң 29-ynda «Қazaқstannyң bұқaralyқ aқparat құraldaryndaғy қazirgi zamanғy ekonomıka mәseleleri» dep atalatyn dөңgelek үstel jıyny өtediAlmatyda қaңtardyң 31-i kүni kәsipқoı bokstan halyқaralyқ týrnır өtedi. Oғan Қazaқstan, Қyrғyzstan, Өzbekstan jәne Reseıdiң 14 bylғary қolғap sheberi қatyspaқ. Sharaғa «Jersý» korporatsııasy demeýshilik jasap otyr. AIMAҚTARALMATY OBLYSYӘkimderdiң jyl saıynғy esep berý naýқany bıyl қaңtardyң 28-inde bastalyp, aқpannyң 11-inde aıaқtalady. Osy eki aptanyң ishinde 16 aýdan әkimi men үsh қala әkimi byltyrғy jyl boıyna atқarylғan jұmystary boıynsha halyқ aldynda esep beredi. Al oblys әkimi Serik Үmbetovtyң қorytyndy esebi aқpannyң 11-ine josparlanyp otyr.BATYS ҚAZAҚSTAN OBLYSYAýdan әkimderiniң esebi қaңtardyң 19-ynda bastaldy. Қala әkiminiң қorytyndy kezdesýi қaңtardyң 30-yna belgilense, oblys basshysy aқpannyң 12-sinde өңir tұrғyndary aldynda esep beredi. PAVLODAR OBLYSYҚalalar men aýdandardyң basshylary қaңtardyң 19-y men aқpannyң 1-i aralyғynda halyқ aldynda esep berý kezdesýlerin өtkizedi. Oblys әkimi Baқytjan Saғyntaevtyң kezdesýi aқpannyң 6-synda halyқ өkilderiniң қatysýymen өtetin oblystyқ mәslıhattyң keңeıtilgen sessııasynda өtedi.ShYҒYS ҚAZAҚSTAN OBLYSYOblystyң barlyқ өңirlerinde қaңtardyң 12-sinen bastap barlyқ deңgeıdegi әkimderdiң halyқ aldyndaғy esep berý jınalystary bastalady. Birinshi kezekte jyl boıyna atқarғan jұmystary boıynsha selolyқ jәne kent okrýgteriniң 255 әkimi esep beredi. Olar barlyғy 680 kezdesý өtkizedi dep kүtilýde. Aýdandyқ maңyzdaғy alty қalanyң әkimi өz өңirleriniң tұrғyndarymen 22 kezdesý өtkizedi. Al қalalar men aýdandardyң 19 әkimi өz esep berý naýқandaryn қaңtardyң 16-synda bastaıdy. --------------------------------------------------------------------------------------------------ҚAҢTARDYҢ 28-І, SӘRSENBІıAdrolyқ қarýғa қarsy jұmylýdyң halyқaralyқ kүni. 1985 jyly Үndistan, Argentına, Grekııa, Meksıka, Tanzanııa jәne Shvetsııanyң memleket jәne үkimet basshylarynyң Delıde өtken kezdesýinde Delı deklaratsııasy қabyldandy. Onda ıadrolyқ қarýy bar iri memleketterdi, basқa da elderdiң parlamentteri men үkimetterin ıadrolyқ қarýdy kөbeıtý isine қarsylyқ bildirýge shaқyrdy.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy men Koreı Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatý týraly hattamaғa қol қoıyldy.17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy men Koreı Halyқtyқ Demokratııalyқ Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatý týraly birikken mәlimdemege қol қoıyldy.16 jyl bұryn (1993) ҚR Joғarғy Keңesi tәýelsiz Қazaқstan Respýblıkasynyң tұңғysh Konstıtýtsııasyn қabyldady.15 jyl bұryn (1994) «Tүrkistan» aptalyқ gazetiniң alғashқy sany jaryқ kөrdi.15 jyl bұryn (1994) Shyғys Қazaқstan oblysynyң Abaı aýdanynda Abaı Құnanbaıұlynyң shәkirti, aқyn Kөkbaı Janataıұly atyndaғy қor ashyldy.235 jyl bұryn (1774) II Ekaterınanyң Jaıyқ өzeniniң ataýyn Oral өzeni dep өzgertý týraly arnaýly jarlyғy shyқty. Jaıyқ ataýyn endi eshқashan estimeýdi maқsat etken әıel patshanyң bұl sheshimi E.Pýgachev kөterilisin қoldaғan Jaıyқ kazaktaryna, sondaı-aқ olarғa ishinara қosylyp ketken қazaқtarғa jasaғan қysastyғy bolatyn. ESІMDER40 jyl bұryn (1969) «Samұryқ-Қazyna» ұlttyқ әl-aýқat қory» basқarmasynyң tөraғasy, Dj.Mann atyndaғy halyқaralyқ syılyқtyң laýreaty KELІMBETOV Қaırat Nematұly dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. M.Lomonosov atyndaғy Mәskeý memlekettik ýnıversıtetin, Қazaқ memlekettik basқarý akademııasy janyndaғy Naryқ ınstıtýtyn, Djordjtaýn ýnıversıtetiniң (AҚSh, Vashıngton) arnaýly baғdarlamasyn bitirgen. 1996-1997 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaғy Joғary ekonomıkalyқ keңes hatshylyғynyң aғa sarapshysy, Қazaқstan Respýblıkasy Strategııalyқ josparlaý agenttiginiң departament dırektorynyң orynbasary, dırektory. 1997-1998 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Strategııalyқ josparlaý jәne reforma agenttiginiң departament dırektorynyң orynbasary. 1998-1999 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiliginiң bөlim meңgerýshisi. 1999-2001 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Strategııalyқ josparlaý agenttiginiң tөraғasy, Қazaқstan Respýblıkasynyң birinshi қarjy vıtse-mınıstri. 2001-2002 jyldary ? «DVK» respýblıkalyқ қoғamdyқ birlestigi saıası keңesiniң mүshesi, Қazaқstan Respýblıkasynyң birinshi қarjy vıtse-mınıstri. 2002-2006 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasynyң Ekonomıka jәne bıýdjettik josparlaý mınıstri. 2006-2008 jyldary ? «Қazyna» ornyқty damý қory» aktsıonerlik қoғamynyң basқarma tөraғasy. 2008 jyly қaңtardyң 23-inde Memleket basshysynyң Jarlyғymen Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiliginiң Basshysy bolyp taғaıyndaldy. Қazirgi қyzmetinde 2008 jylғy қazannyң 13-inen bastap isteıdi. «Құrmet» ordenimen, medaldarmen marapattalғan. ҚAҢTARDYҢ 29-Y, BEISENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR75 jyl bұryn (1934) Shymkent қorғasyn zaýyty iske қosyldy. Қazir osy zaýyt TMD elderi boıynsha қorғasyn қaldyқtaryn өңdeý isimen aınalysatyn eң iri kәsiporyn bolyp esepteledi.17 jyl bұryn (1992) Қazaқstan Respýblıkasy men Iran Islam Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatý týraly hattamaғa қol қoıyldy.16 jyl bұryn (1993) Shveıtsarııanyң Davos қalasynda Bүkildүnıejүzilik ekonomıkalyқ forým өtti. Oғan Elbasy N.Ә.Nazarbaev қatysyp, «Brıtısh» jәne «Adjıp» kompanııalary Қazaқstandaғy iri Қarashyғanaқ mұnaı-gaz ken ornyn ıgerýge jarııalanғan tenderdi ұtyp alғanyn habarlady. 11 jyl bұryn (1998) «Baıқoңyr» ғarysh aılaғynan Talғat Mұsabaev bastaғan halyқaralyқ ekıpaj ғaryshқa attandy.ESІMDER135 jyl bұryn (1874-1960) Rokfeller ımperııasynyң negizin қalaýshy, mұnaı kәsipkeri ROKFELLER Djon dүnıege keldi. ҚAҢTARDYҢ 30-Y, JҰMAESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1993) Қazaқstan Respýblıkasy Eýropadaғy қaýipsizdik jәne yntymaқtastyқ ұıymyna kirdi.3 jyl bұryn (2006) Astanada Marat Azbanbaevtyң «Meniң Қazaқstanym - Jұmeken» atty kitabynyң tanystyrylymy өtti.3 jyl bұryn (2006) «Ana tili» baspasynan Keңes odaғynyң Batyry, KSRO Pedagogıka ғylymdary akademııasynyң akademıgi, қazaқ aýyz әdebıetin zertteýshi Mәlik Ғabdýllınniң «Altyn jұldyz» atty estelik kitaby jaryқ kөrdi. Bұl jınaққa қaһarman ғalymnyң әskerı shyғarmalary toptastyrylғan. Atalғan jınaқty құrastyryp, alғy sөzin jazғan - fılologııa ғylymdarynyң doktory, professor Serik Negımov. Sonymen қatar osy baspadan Serik Negımovtyң «Қazaқtyң sal-serileri» atty jaңa kitaby oқyrmandarmen қaýyshty. Ғalymnyң atalғan zertteý eңbegine Segiz seri, Aқan seri, Birjan sal syndy қazaқtyң belgili tұlғalarynyң өmiri men shyғarmalary engizilgen.2 jyl bұryn (2007) Mәskeý moneta saraıy қasıetti Құran kitabyn altynnan jasap shyғardy. Kommertsııalyқ fırmalardyң biriniң tapsyrysy boıynsha daıyndalғan mұsylmandardyң basty kitabynyң mұndaı danasynyң birinshi ıegeri Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın boldy. Altyn Құrannyң naқty baғasy jarııa etilmegen. Tek «birneshe ondaғan mıllıon rýbl» týraly sөz bolғany belgili. Kitapty jasaýғa 14 kılә 999-shy synamaly altyn jұmsalғan. Құranda arab қarpimen jazylғan 163 altyn paraқ bar. Olardyң bıiktigi - 14 sm, eni - 10 sm. Kitaptyң basylýyn «Әlemdik saıahat» jarnama fırmasynyң osy joba үshin arnaıy құrylғan enshiles kәsiporny қarjylandyrғan. Basylymғa қasıetti kitaptyң VIII ғasyrda jazylғan kөne қoljazbasy tүpnұsқa retinde alynғan. Қasıetti kitaptyң 10 kөshirmesin jasaý kөzdelgen. Olardyң barlyғy ıslam negizgi din bolyp tabylatyn memleketterdiң basshylaryna syıғa tartylady.ESІMDER95 jyl bұryn (1914-1937) jazýshy ERÝBAEV Sattar dүnıege keldi. Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Tүrkistan aýdanynda týғan. Aldymen aýyl moldasynan eskishe saýat ashқan. Tүrkistan jetijyldyқ mektebin bitirip, sonda aýdandyқ komsomol komıtetinde biraz ýaқyt қyzmet istegen. Almatydaғy joғary oқý oryndaryna tүsýge daıarlaıtyn arnaıy kýrsty, Lenıngradtyң tarıh-fılosofııa-lıngvıstıka ınstıtýtyn bitirgen. 1933 jyly «Orys neoromantızmi jәne қazaқtyң ұlttyқ әdebıeti» degen taқyrypta dıplom қorғap, aspırantýrada қaldyryldy. Biraқ Қazaқstan өlkelik komsomol komıtetiniң arnaıy shaқyrtқan telegrammasymen elge oraldy. Aldymen «Lenınskaıa smena», keıinnen «Lenınshil jas» gazetinde әdebıet bөliminiң meңgerýshisi қyzmetin atқardy. Mұnymen қatar Almatydaғy joғary aýyl sharýashylyғy mektebiniң fılosofııa kafedrasynda assıstent bolyp, lektsııa oқydy. Biraz ýaқyt «Lenınshil jas», «Қaraғandy proletarıaty» gazetterinde jaýapty redaktordyң orynbasary boldy. Өziniң bolashaқ romany ? «Meniң құrdastarymnyң» materıalyn osy kezeңde dәl osy jerdegi өmirden jınaқtaғan. Ol Қazaқstan jazýshylary odaғynyң I sezine delegat bolyp қatysyp, odaқtyң mүsheligine alғash қabyldanғandardyң biri. 1935 jyly Almatyғa oralyp, Lenıngrad ýnıversıtetiniң aspırantýrasyna tүsýge daıyndaldy. Biraқ meңdep ketken aýrýy onyң oқýyna erkindik bermedi. Қazaқ pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң қazaқ әdebıeti kafedrasyna dotsent bop ornalasyp, әdebıet tarıhy men teorııasynan dәris oқydy. Osy kezde «Meniң құrdastarymdy» jazyp jүrdi. Tolyқ aıaқtap үlgermegenmen, «Meniң құrdastarym» romanymen, kөrkem әңgime, novellalarymen prozashy retinde, sýretteme-ocherk, maқalalary arқyly - pýblıtsıst, өleң-jyr, balladalary, epıgramma, parodııalary arқyly aқyn retinde ol týғan әdebıeti tarıhynan өz ornyn aldy. 1966 jyly «Meniң құrdastarym» romany үshin Қazaқstan Lenın komsomoly syılyғy berildi.95 jyl bұryn (1914-1986) kınooperator, kınorejısser, Қazaқstannyң eңbek siңirgen өner қaıratkeri BERKOVICh Mark Isaakovıch dүnıege keldi. Bүkilodaқtyқ kınematografııa ınstıtýtyn bitirgen. 1937-1956 jyldary «Mosfılm» jәne «Mosnaýchfılm», al 1956-1986 jyldary «Қazahfılm» stýdııalarynda қyzmet etti. Shәken Aımanovpen shyғarmashylyқ birlikte bolyp, ol қoıғan «Biz osynda tұramyz», «Bizdiң sүıikti dәriger», «Bir aýdanda», «Әnshi aýyl», «Aldarkөse», «Taқııaly perishte», «Naızatas baýraıynda» fılmderin, sondaı-aқ «Asaý Ertis jaғasynda», «Әn қanaty» atty kөrkem fılmderdi tүsirdi. Ol «Bes jyldan keıin», «Mұқannyң қaıta týýy», «Almaty», «Alғashқy gүlder», «Jaңa jylyңyzben», «Shәken Aımanov», «Tүsti metalýrgııa», «Jaңa alaң» taғy basқa ғylymı-kөpshilik jәne hronıkalyқ-derekti lentalardyң tүsirýshisi jәne қoıýshysy boldy. «Aıaқtalmaғan өmir kınolentalary» atty estelik kitaby jaryқ kөrgen. 2-shi dәrejeli «Otan soғysy» ordenimen jәne medaldarmen marapattalғan. ҚAҢTARDYҢ 31-І, SENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR13 jyl bұryn (1996) Қazaқstannyң eki palataly tұңғysh Parlamentiniң alғashқy sessııasy Senat pen Mәjilis depýtattarynyң birlesken otyrysymen bastaldy.3 jyl bұryn (2006) Pavlodarlyқ zeınetker Mұrat ıAkýbov arab-orys-қazaқ sөzdigin құrastyryp shyқty. Onda үsh tildegi tүsindirmesi, jiktelgen jәne tәýeldengen formadaғy tүrleri berilgen 20 myңdaı sөz bar. M.ıAkýbovtyң eңbegi 900 jazba betten tұrady. Avtordyң aıtýynsha, bұғan deıin mұndaı sөzdikter basyp shyғarylmaғan. 3 jyl bұryn (2006) Қazaқstan boıynsha alғashқy nesıelik bıýro құryldy. Amerıkalyқ «Creditinfo Group» kompanııasynyң ұıytқy bolýymen құrylғan bұl bıýro құramyna Қazaқstandaғy «Alıans» banki», «ATF Banki», «TұranӘlem Banki», «TsentrKredıt Banki», «Қazkommertsbank», «Қazaқstannyң Halyқ Banki» men «Tsesna» banki» aktsıonerlik қoғamy sekildi eң iri қarjy ınstıtýttary kiredi.2 jyl bұryn (2007) Berlınde (Germanııa) Nұrsұltan Nazarbaevtyң «Eýrazııa jүreginde» dep atalatyn kitabynyң tanystyrylymy өtti.2 jyl bұryn (2007) Almatyda keshendi ғylymı-tehnıkalyқ «Қazaқstan Respýblıkasynyң Ұlttyқ atlasy» jәne «Қazaқstan Respýblıkasy» atty monografııa jaryққa shyқty. Atalmysh eңbekterdiң әrқaısysy 3 tomnan tұrady. Atlastyң 1-shi tomy tabıғı-resýrstyқ ahýalғa arnalғan. Oғan elimizdiң jaғrafııalyқ orny, bederi, geologııalyқ құrylysy, mıneraldyқ resýrstary, klımaty, jerasty jәne jerbeti sýlary, topyraқtary, jer resýrstary, janýarlar men өsimdikter dүnıesi, landshaftary men fızıkalyқ-jaғrafııalyқ erekshelikteri қamtylғan. Onda 116 karta jarııalanғan. Atlastyң әleýmettik-ekonomıkalyқ ahýalғa arnalғan 2-shi tomynda elimizdiң halқy, әleýmettik salasy, týrıstik oryndary, aýyl sharýashylyғy, aýmaқtardyң әleýmettik-ekonomıkalyқ salasy, syrtқy ekonomıkalyқ baılanystar, tarıhy jәne arheologııasyna қatysty 116 karta berilgen. Ұlttyқ atlastyң 3-shi tomynan elimizdiң tabıғı-sharýashylyқ jүıeleriniң ekologııalyқ jaғdaıyna arnalғan 89 kartamen tanysýғa bolady. Al «Қazaқstan Respýblıkasy» monografııasynyң Tabıғı jaғdaılary men resýrstary» dep atalatyn 1-shi tomynda elimizdiң lıtosferasy, gıdrosferasy, atmosferasy jәne bıosferasy týraly aıtylady. «Әleýmettik-ekonomıkalyқ damýy» dep atalatyn 2-shi tomda elimiz өz konstıtýtsııasyn қabyldaғannan keıingi әleýmettik-ekonomıkalyқ jaғrafııasy sıpattalsa, «Қorshaғan orta jәne ekologııa» dep atalatyn 3-shi tomda ekologııalyқ ahýaldyң jaı-kүıi қamtylyp otyr.295 jyl bұryn (1714) Reseıdegi alғashқy mұrajaı ? Kýnstkamera ashyldy. Mұrajaı kollektsııalarynyң alғashқy tobyn I Petrdiң shet elge barғan saparynan alyp kelgen keme, mashına, astronomııalyқ құral-jabdyқ үlgileri men aң-құstardyң tұlyptary құrady. Mұrajaı 1719 jyly kөpshilik үshin esigin aıқara ashty. Kөrermen tartý үshin mұrajaıғa kelgen әrbir adamғa bir kese kofe nemese araқ berildi. Bұl қonaқjaılyқ үshin memleket қazynasynan 400 rýbl bөlinip tұrdy.ESІMDER65 jyl bұryn (1944) ekonomıka ғylymynyң doktory, professor JATҚANBAEV Erjan Baıғojaұly dүnıege keldi. Almaty oblysynyң Talғar aýdanynda týғan. M.Lomonosov atyndaғy Mәskeý memlekettik ýnıversıtetin jәne aspırantýrasyn bitirgen. 1968-1984 jyldary Қazaқstan Joғary oқý oryndary mınıstrliginde, Almaty halyқ sharýashylyғy ınstıtýtynda қyzmet istegen. 1984 jyldan Қazaқ memlekettik ýnıversıtetinde ғylymı-pedagogıkalyқ jұmystarmen aınalysady. Negizgi eңbekteri aralas ekonomıka, memleket jәne naryқ mәselelerin zertteýge arnalғan. 4 ғylymı kandıdattaryn daıarlaғan, 70-ten asa eңbektiң avtory.