QazAqparat-Anons: qańtardyń 19-y men 25-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASYElbasy Nұrsұltan Nazarbaevtyң Үndistanғa resmı sapary barysynda қaңtardyң 23-i men 27-si aralyғynda Delıde «Қazaқstan-Үndistan» Іskerlik keңesiniң 4-shi otyrysy jәne eki el kәsipkerleriniң iskerlik kelissөzderi өtedi. ҮKІMETҚaңtardyң 19-ynda Үkimet үıinde selektorlyқ keңes өtedi. Қaңtardyң 19-ynda Үkimet үıinde Premer-Mınıstr Kәrim Mәsimovtyң қatysýymen Jer resýrstaryn basқarý agenttiginiң alқa mәjilisi өtedi. Қaңtardyң 19-y kүni Mәjiliste «Қazaқstan Respýblıkasynda aқparattyқ-kommýnıkatsııalyқ tehnologııalardy damytý jөnindegi jұmys barysy týraly» taқyrybynda Үkimet saғaty өtedi. Үkimet saғatynda Aқparattandyrý jәne baılanys agenttiginiң tөraғasy Қýanyshbek Esekeev өzi jetekshilik jasaıtyn salanyң alғa ұstanғan baғyttary men maқsattary jөninde baıandama jasaıdy. PARLAMENT Қaңtardyң 19-y kүni Mәjiliste «Қazaқstan Respýblıkasynda aқparattyқ-kommýnıkatsııalyқ tehnologııalardy damytý jөnindegi jұmys barysy týraly» taқyrybynda Үkimet saғaty өtedi. Қaңtardyң 19-ynda Parlament Mәjilisinde «Қazaқstan Respýblıkasynyң keıbir zaңnamalyқ aktilerine aқparattyқ-kommýnıkatsııalyқ jeliler mәseleleri boıynsha өzgertýler men tolyқtyrýlar engizý týraly» zaң jobasy tanystyrylady. ҚAZAҚSTAN JӘNE ӘLEM2009 jylғy қaңtardyң 1-inen bastap Қazaқstan Respýblıkasy Eýropadaғy қaýipsizdik pen yntymaқtastyқ jөnindegi ұıymnyң tөraғalary Үshtiginiң құramyna kirdi. EҚYҰ erejelerine sәıkes Үshtikti Ұıymnyң қazirgi, aldyңғy jәne keıingi tөraғalary құraıdy. Bıylғy jyly EҚYҰ Үshtigine Grekııa (қazirgi tөraғa), Fınlıandııa (2008 jyly tөraғalyқ etken) jәne Қazaқstan (2010 jylғy tөraғa) қatysady. ҰLTTYҚ BANKҚR Ұlttyқ Bankiniң Basқarmasy 2009 jylғy қaңtardyң 1-inen bastap Ұlttyқ Bankiniң resmı қaıta қarjylandyrý jyldyқ stavkasyn 10 paıyz deңgeıinde belgileýge sheshim қabyldady.ҚOҒAM2009 jylғy aқpannyң 25-i men naýryzdyң 6-sy aralyғynda Қazaқstan Respýblıkasynda Ұlttyқ halyқ sanaғy өtkiziledi. 2009 jylғy қaңtardyң 1-inen bastap Қazaқstan Respýblıkasynda jaңa Salyқ jәne Bıýdjet kodeksteri kүshine endi. ASTANAҚaңtardyң 15-i men 19-y aralyғynda Astanada fýtzaldan Қazaқstan chempıonatynyң besinshi týr oıyndary өtýde.Қaңtardyң 19-ynda Astana әkimdiginde Imanғalı Tasmaғambetovtyң қatysýymen Daғdarysқa қarsy baғdarlamany jүzege asyrý mәseleleri boıynsha memorandýmғa қol қoıylady. Қaңtardyң 19-ynda Prezıdenttik mәdenıet ortalyғynda «Almaty» aýdanynyң әkimi S.Ahmetov 2008 jyldyң jұmys қorytyndysy boıynsha halyқ aldynda esep berý kezdesýin өtkizedi. Қaңtardyң 19-ynda №45 orta mektepte elordalyқ «Esil» aýdanynyң әkimi Қ.Jaңabergenov 2008 jyldyң jұmys қorytyndysy boıynsha halyқ aldynda esep berý kezdesýin өtkizedi.Қaңtardyң 19-ynda Kөktal kentindegi Mәdenıet үıinde «Saryarқa» aýdanynyң әkimi S.Mұstafına 2008 jyldyң jұmys қorytyndysy boıynsha halyқ aldynda esep berý kezdesýin өtkizedi.ALMATY Қaңtardyң 19-ynda «Қazaқstan-Үndistan: yntymaқtastyқ perspektıvalary» dep atalatyn konferentsııa өtedi. Ony Үndistan elshiligi men Nıý-Delıdegi Syrtқy ister mınıstrliginiң aқparat bөlimi ҚR Prezıdenti janyndaғy Қazaқstannyң strategııalyқ zertteýler ınstıtýtymen yntymaқtasyp ұıymdastyryp otyr.Қaңtardyң 20-21 kүnderi «Үzdiksiz ekonomıkalyқ bilim berý: oқytý men әdistemelik қamtamasyz etýdi modernızatsııalaý» degen IV respýblıkalyқ oқý-әdistemelik konferentsııa өtedi. Konferentsııanyң ұıymdastyrýshylary ? ҚR Bilim jәne ғylym mınıstrligi men T. Rysқұlov atyndaғy Қazaқ ekonomıkalyқ ýnıversıteti (ҚazEÝ). Қaңtardyң 23-24-i kүnderi Almatydaғy Қazaқtyң Abaı atyndaғy memlekettik opera jәne balet teatrynda Қazaқstannyң eңbek siңirgen өner қaıratkeri, Memlekettik syılyқtyң ıegeri, sazger Almas Serkebaevtyң «Tilep pen Saryқyz» dep atalatyn jaңa balet қoıylymynyң premerasy bolady. AIMAҚTARALMATY OBLYSYӘkimderdiң jyl saıynғy esep berý naýқany bıyl қaңtardyң 28-inde bastalyp, aқpannyң 11-inde aıaқtalady. Osy eki aptanyң ishinde 16 aýdan әkimi men үsh қala әkimi byltyrғy jyl boıyna atқarylғan jұmystary boıynsha halyқ aldynda esep beredi. Al oblys әkimi Serik Үmbetovtyң қorytyndy esebi aқpannyң 11-ine josparlanyp otyr.BATYS ҚAZAҚSTAN OBLYSYAýdan әkimderiniң esebi қaңtardyң 19-ynda bastalmaқ. Қala әkiminiң қorytyndy kezdesýi қaңtardyң 30-yna belgilense, oblys basshysy aқpannyң 12-sinde өңir tұrғyndary aldynda esep beredi. PAVLODAR OBLYSYҚalalar men aýdandardyң basshylary қaңtardyң 19-y men aқpannyң 1-i aralyғynda halyқ aldynda esep berý kezdesýlerin өtkizedi. Oblys әkimi Baқytjan Saғyntaevtyң kezdesýi aқpannyң 6-synda halyқ өkilderiniң қatysýymen өtetin oblystyқ mәslıhattyң keңeıtilgen sessııasynda өtedi.ShYҒYS ҚAZAҚSTAN OBLYSYOblystyң barlyқ өңirlerinde қaңtardyң 12-sinen bastap barlyқ deңgeıdegi әkimderdiң halyқ aldyndaғy esep berý jınalystary bastalady. Birinshi kezekte jyl boıyna atқarғan jұmystary boıynsha selolyқ jәne kent okrýgteriniң 255 әkimi esep beredi. Olar barlyғy 680 kezdesý өtkizedi dep kүtilýde. Aýdandyқ maңyzdaғy alty қalanyң әkimi өz өңirleriniң tұrғyndarymen 22 kezdesý өtkizedi. Al қalalar men aýdandardyң 19 әkimi өz esep berý naýқandaryn қaңtardyң 16-synda bastaıdy. --------------------------------------------------------------------------------------------------ELEÝLІ OҚIҒALAR, ATAÝLY KҮNDER, ESІMDER ҚAҢTARDYҢ 19-Y, DҮISENBІ ESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1992) Almatyda Қazaқstan Respýblıkasy men Ұlybrıtanııa jәne Soltүstik Irlandııa arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatý týraly birikken mәlimdege қol қoıyldy.3 jyl bұryn (2006) Atyraýda jaңa jasandy ұshyrý-қoný alaңy paıdalanýғa berilip, oғan «Boıng-757» ұshaғy alғashқy bolyp resmı tүrde kelip қondy. Ұshyrý-қoný alaңynyң ұzyndyғy - 3000, eni ? 45 metr. Eki қaptalynda әrқaısysynyң eni 7,5 metr қaýipsizdik jolaқtary bar. Jaңa alaңnyң ұzyndyғy bұrynғydan 650 metrge, eni 16 metrge ұzarғan. Jobalaý jұmystaryn әlemniң 60 elinde 500 jobalaý jұmystaryn atқarғan Gollandııanyң «NACO B.V» fırmasy jүrgizdi. Bұl - barlyқ үlgidegi әýe kemelerine қyzmet kөrsetýge mүmkindik beretin Қazaқstandaғy eң berik alaң bolyp tabylady.ESІMDER200 jyl bұryn (1809-1826) amerıkan jazýshysy, aқyn, synshy, detektıvti janr retinde қalyptastyrғan қalamger PO Edgar dүnıege keldi. ҚAҢTARDYҢ 20-Y, SEISENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR90 jyl bұryn (1919) Vernyıda (қazirgi Almaty) Jetisý jyrshy-aқyndarynyң sleti өtti. Oғan halyқ aқyn Jambyl Jabaev қatysty.25 jyl bұryn (1984) Қazaқ KSR Joғarғy Keңesi Tөralқasynyң Jarlyғymen «Қazaқ KSR-iniң halyқ jazýshysy» құrmetti ataғy bekitildi. Құrmetti ataқty alғashқylardyң biri bolyp Ғ.Mүsirepov, D.Snegın, T.Әbdirahmanova ıelendi. 1999 jyldan bastap «Қazaқstannyң halyқ jazýshysy» ataғyn berý toқtatyldy.15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң Jarlyғymen Қazaқstannyң mamandandyrylғan kommertsııalyқ jınaқ banki Halyқ banki bolyp қaıta құryldy.15 jyl bұryn (1994) Elbasy N.Nazarbaevtyң Ýkraınaғa resmı sapary barysynda eki memleket arasyndaғy Dostyқ pen yntymaқtastyқ týraly shartқa, Prezıdentterdiң «Қazirgi dүnıe: қyr kөrsetý jәne қaterler» atty Deklaratsııasyna jәne basқa da maңyzdy құjattarғa қol қoıyldy.15 jyl bұryn (1994) «Baıқoңyr» ғarysh aılaғynan alғashқy telehabarlar taratýdyң ғaryshtyқ қondyrғysy - «Gals» ұshyryldy.3 jyl bұryn (2006) Astanadaғy «Artem» saýda үıinde «Aқorda» respýblıkalyқ қozғalysy men Қazaқstan қajylar қaýymdastyғynyң ұıymdastyrýymen halal өnimderin satatyn saýda orny ashyldy. Қazaқstan қajylar қaýymdastyғy Orta Azııa aımaғy boıynsha birinshi bolyp M8-1500 HALAL FOOD halyқaralyқ standartynyң malaızııalyқ үlgisin engizgen bolatyn. Bұl sapa standartynda halal өnimderin өndirý, өңdeý jәne saқtaýdyң normalary, sondaı-aқ maldy, құstardy soıý talaptary belgilengen. «Halal» sөzi, Құran kәrim boıynsha, «adal» degen maғyna beredi. Mәselen, bүgingi halal shұjyқ өnimderinde mal etindegi қaldyқ қan, tүrli қosyndylar men kontserogendik, ıaғnı rak, isik aýrýyn týғyzatyn zattar kezdespeıdi.3 jyl bұryn (2006) Kөkshetaýda «Shyғys jekpe-jek өneri» respýblıkalyқ қoғamdyқ birlestiginiң «Shyғys sport өneri» atty gazetiniң birinshi sany jaryқ kөrdi. Eki tilde, tүrli-tүsti boıaýly jaңa aқparat құraly respýblıka kөleminde taratylady. Gazet shyғarýshylarynyң basty maқsaty - salaýatty өmir saltyn nasıhattaý, sporttyң jappaı sıpat alýyna ұmtylys jasaý, shyғys sportynyң tүr-tүriniң keңinen өrken jaıýyna yқpal etý, kөpshilik қaýymdy sporttyң tarıhy men damýy týrasynda құlaқdar etý. Basylymnyң alғashқy sanynda қazaқsha kүres, kөkpar, karate jaıynda mol maғlұmattar berilgen.ESІMDER55 jyl bұryn (1954) әnshi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen әrtisi MӘKENOVA Bısara dүnıege keldi. Shyғys Қazaқstan oblysynyң Aқsýat aýdanynda týғan. Almaty estradalyқ өner stýdııasyn, Abaı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ pedagogıkalyқ ýnıversıtetin bitirgen. Ol 1980 jyly Ә.Қashaýbaev atyndaғy respýblıkalyқ baıқaýdyң laýreaty atandy. Petropavl fılarmonııasynyң қazaқ kontserttik brıgadasy 1987 jyly Mәkenovanyң қatysýymen ұıymdasқan. Onyң repertýarynda Қazaқstan sazgerleriniң әnderi men halyқ shyғarmalary bar.50 jyl bұryn (1959) Қazaқstan Respýblıkasy Қarjy mınıstrligi Kedendik baқylaý komıtetiniң tөraғasy, zaң ғylymynyң kandıdaty, general-maıor, Қazaқstan Respýblıkasy ҰҚK-niң құrmetti қyzmetkeri KӘRІBOZOV Қozy-Kөrpesh Japarhanұly dүnıege keldi. Jambyl oblysynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin (қazirgi Әl-Farabı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ ýnıversıteti) 1986-1989 jyldary ? Jambyl oblystyқ prokýratýrasy Tergeý basқarmasynyң prokýrory, Қazaқ KSR Prokýratýrasy tergeý basқarmasynyң prokýrory. 1989-1994 jyldary ? Қyzylorda oblystyқ prokýratýrasynyң bөlim bastyғy, oblys prokýrorynyң orynbasary. 1994-1997 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Prokýratýrasynyң basқarma bastyғy, Memlekettik tergeý komıtetiniң Almaty қalasy boıynsha bas basқarmasynyң bastyғy. 1997-2007 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ қaýipsizdik komıteti Ұıymdasқan қylmyspen jәne jemқorlyқpen kүres jөnindegi bas basқarmasynyң, departamentiniң bastyғy, Tergeý departamentiniң bastyғy, Ұlttyқ қaýipsizdik komıteti tөraғasynyң orynbasary қyzmetterin atқarғan. Қazirgi қyzmetinde 2007 jyldan bastap isteıdi. 65-ten astam ғylymı eңbekpen monografııanyң avtory. 2-shi dәrejeli «Daңқ» ordenimen, medaldarmen marapattalғan.30 jyl bұryn (1979) aқyn, «Shabyt» halyқaralyқ festıvaliniң laýreaty HAMZIN Toқtarbek dүnıege keldi. Shyғys Қazaқstan oblysynda týғan. Shyғys Қazaқstan memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Aқynnyң «Aspan» atty jyr jınaғy jaryқ kөrgen. Birқatar өleңderi «Өleңge әrkimniң-aқ bar talasy», «Jas aқyndar antologııasy» jınaқtaryna engen. ҚAҢTARDYҢ 21-І, SӘRSENBІDostyқ құshaқtyң halyқaralyқ kүni. Bұl jaңa merekeniң dәstүri boıynsha tanymaıtyn adamdy da dostyқ құshaғyna alýғa bolady. Mereke batys eýropalyқ stýdent jastardan bastaý alady.Reseı Federatsııasynyң ınjenerlik әskeri kүni.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1992) Oral ғylymı ortalyғy құryldy. Mekemeniң ғylymı jұmystarynyң negizgi baғyty oblystyқ jer қoınaýyndaғy sý қorlaryn zertteý jәne ony keshendi ıgerý mәselelerine, sý-ekologııa mәselelerine, topyraқ jәne bıotehnologııa mәselelerine arnalғan. Sondaı-aқ atalmysh ortalyқ Batys Қazaқstandaғy mұnaı-gaz ken oryndaryn barlaý jәne ıgerý үshin gıdrogeologııalyқ zertteýler jүrgizdi.70 jyl bұryn (1934) Ýkraına astanasy Harkovtan Kıevke aýystyryldy.55 jyl bұryn (1954) «General Dynamics Electric Boat» kompanııasy құrastyrғan «Naýtılıýs» atty amerıkandyқ keme Grotonda (AҚSh, Konnektıkýt) sýғa tүsirildi. «Naýtılıýstiң» ұzyndyғy ? 98,7 metr, al eni ? 26,8 metr.ESІMDER75 jyl bұryn (1934) Қazaқstan ekonomıster қaýymdasyғynyң prezıdenti, ekonomıka ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstannyң eңbek siңirgen қaıratkeri ESENTҮGELOV Arystan dүnıege keldi. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Қazaқ KSR Memlekettik josparlaý komıteti Esepteý ortalyғynyң aғa ınjeneri, zerthana meңgerýshisi, bөlim bastyғy қyzmetterin atқarғan. 1984-1995 jyldary ? Қazaқ KSR Memlekettik josparlaý komıteti janyndaғy Ekonomıka ғylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyң birinshi orynbasary, dırektory, Қazaқstan Respýblıkasy Ekonomıka mınıstrligi janyndaғy Ekonomıka jәne naryқtyқ қatynastar ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң dırektory. 1996-1999 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Pralamenti Mәjilisi Tөraғasynyң keңesshisi, sektor meңgerýshisi. 1999-2002 jyldary ? «Ekonomıkalyқ zertteýler ınstıtýty» respýblıkalyқ memlekettik kәsipornynyң bas dırektory. 2002 jyldan Қazaқstan Respýblıkasy Ekonomıka jәne saýda mınıstriniң, Ekonomıka jәne bıýdjettik josparlaý mınıstriniң keңesshisi bolғan. Birneshe kitaptyң jәne 100-den astam ғylymı jarııalanymnyң avtory. ҚAҢTARDYҢ 22-І, BEISENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1992) Almatyda Қazaқstan Respýblıkasy men Moңғolııa arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatý týraly hattamaғa қol қoıyldy.16 jyl bұryn (1993) Elbasy N.Ә.Nazarbaevtyң Jarlyғymen Қazaқstan Ғylym akademııasynyң ataýy Ұlttyқ ғylym akademııasy bolyp өzgertilip, respýblıkalyқ joғary ғylym mekemesi mәrtebesi berildi.16 jyl bұryn (1993) Elbasy N.Ә.Nazarbaevtyң Jarlyғymen «Altynalmas» Ұlttyқ aktsıonerlik kompanııasy құryldy. 80 jyl bұryn (1929) Keңes Odaғyndaғy oppozıtsııanyң kөrnekti өkili Trotskıı Lev Davydovıch KSRO-dan қýyldy. Elde Stalın bıligi tolyқtaı ornady. Mұnyң aldynda L.Trotskıı Almatyғa jer aýdarylғan bolatyn. 70 jyl bұryn (1939) Kolýmbııa ýnıversıtetinde (AҚSh) alғash ret ýran atomy ydyratyldy.ESІMDER70 jyl bұryn (1939) fılologııa ғylymynyң doktory, professor, Қarmaқshy aýdanynyң құrmetti azamaty SAҒYNDYҚҰLY Berikbaı dүnıege keldi. Қyzylorda oblysynyң Қarmaқshy aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң fılologııa fakýltetin, Mәskeýdegi KSRO Ғylym akademııasy Shyғystaný ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. 1961-1979 jyldary «Sotsıalıstik Қazaқstan» (қazirgi «Egemen Қazaқstan») gazetinde әdebı қyzmetker, hatshy, «Ғylym» baspasynda redaktor, redaktsııa meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. 1979 jyldan Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң (қazirgi Әl-Farabı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ ýnıversıteti) oқytýshysy, professory bolyp isteıdi. Ғalymnyң 2 monografııasy, 7 oқý құraly, 200-den asa ғylymı jәne pýblıtsıstıkalyқ maқalalary jaryқ kөrgen. 30 jyl bұryn (1979) aқyn TEMІRBAEV Almas dүnıege keldi. Aқmola oblysynyң Kөkshetaý aýdanynda týғan. Әl-Farabı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ ýnıversıtetiniң jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. Shyғarmalary «Қazaқstan jas aқyndar antologııasy», «Қos ishek» jәne «Zerendi kөktemi» ұjymdyқ jınaқtaryna engen. «Allajar», «Jұmaқ jұrt» atty jeke jyr jınaқtary jaryқ kөrgen. Kөrkem aýdarma salasynda R.Tagor, J.Rýmı, S.Esenın, B.Қanapııanovtyң өleңderin jәne қyrғyz aқyny N.Kalybekovtiң birқatar өleңderin қazaқ tiline tәrjimalaғan. Respýblıkada өtken birқatar aқyndar mүshәırasynda jүldeli oryn alғan. ҚAҢTARDYҢ 23-І, JҰMAESTE ҚALAR OҚIҒALAR27 jyl bұryn (1982) Қazaқtyң akademııalyқ opera jәne balet teatrynda «Aқan seri - Aқtoқty» operasynyң premerasy өtti. Alғashқy қoıylymda bas partııalardy Қazaқstannyң eңbek siңirgen әrtisteri H.Қalılambekova men K.Myrjyқbaev oryndady. Operanyң avtory ? S.Mұhamedjanov.17 jyl bұryn (1992) BҰҰ Қaýipsizdik Keңesi өz mәjilisinde daýysқa salmaı-aқ Қazaқstan Respýblıkasyn Birikken Ұlttar ұıymyna mүshelikke қabyldaýғa ұsynatyn қarardy maқұldaғanyn habarlady. Қazaқstan 1992 jyly naýryzdyң 2-inde BҰҰ-nyң tolyқ mүshesi boldy.10 jyl bұryn (1999) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Ә.Nazarbaevtyң Jarlyғymen jazýshy Shyңғys Aıtmatov «Otan» ordenimen marapattaldy.8 jyl bұryn (2001) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Қazaқstan Respýblıkasyndaғy jergilikti memlekettik basқarý týraly» Zaңy қabyldandy.8 jyl bұryn (2001) Қazaқstan Respýblıkasynyң «Halyқty jұmyspen қamtý týraly» Zaңy қabyldandy.2 jyl bұryn (2006) Astanada «Қazatomөnerkәsip» ұlttyқ atom kompanııasy» aktsıonerlik қoғamy jәne japonnyң eki korporatsııasy - «Sýmıtomo korporeıshn» men «Kansaı Elektrık Paýer KO.Ing» kәsiporny Oңtүstik Қazaқstandaғy «Myңқұdyқ» ken ornynyң batys ýchaskesinen ıgeriletin үshjaқty birikken kәsiporyn құrý jөnindegi kelisimge қol қoıdy.20 jyl bұryn (1989) үlkendigi avıonosetsteı asteroıd Jerge taқaý tұstan aғyp өtti. Eger ol 6 saғat bұryn jetkende Jerge soқtyғysady eken.ESІMDER70 jyl bұryn (1939) fılologııa ғylymynyң doktory, professor, Қazaқstan Memlekettik syılyғynyң laýreaty ҚALIEV Baıynқol Қalıұly dүnıege keldi. Almaty oblysynyң Raıymbek aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin jәne aspırantýrasyn bitirgen. 1967-1991 jyldary Қazaқstan Ғylym akademııasy Til bilimi ınstıtýtynyң kishi, aғa ғylymı қyzmetkeri, termınologııa bөliminiң meңgerýshisi. 1995 jyldan Abylaı han atyndaғy Қazaқ memlekettik halyқaralyқ қatynastar jәne әlem tilderi ýnıversıtetiniң қazaқ fılologııa kafedrasynyң meңgerýshisi bolғan. Ғalymnyң 130-ғa jýyқ ғylymı eңbegi, onyң ishinde 8 monografııasy jaryқ kөrgen. ҚAҢTARDYҢ 24-І, SENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR87 jyl bұryn (1922) danııalyқ Krıstıan Nelson shokoladpen kөmkerilgen balmұzdaқ tekshesine patent aldy. Ol ony «eskımo-paı» ? eskımos bүktemesi dep ataғan. Birneshe onjyldyқtar өtse de bұl өnim bүkil әlemde, sonyң ishinde Қazaқstanda da balalar men үlkenderdiң sүıikti taғamdarynyң birine aınaldy. Қazaқstandaғy balmұzdaқ naryғy alýan tүrli, mұndaı tәttiniң dara kөshbasshysy retinde otandyқ Food Master kompanııasyn ataýғa bolady, al odan keıingi oryndy Reseıdiң «Gýllıver» fabrıkasy ıelenedi. 70 jyl bұryn (1939) Chılıde өte joғary jer silkinisi boldy. 50 myңnan asa adam қaza tapty. Jer silkinisi saldarynan Chılıan қalasynda үsh-aқ ғımarat aman қalғan.ESІMDER110 jyl bұryn (1899-1967) geologııa-mıneralogııa ғylymdarynyң doktory, professor, Қazaқstan Ғylym akademııasynyң akademıgi, Қazaқstannyң eңbegi siңirgen ғylym қaıratkeri, Қazaқstan Memlekettik syılyғynyң laýreaty BORÝKAEV Ramazan Aslanbekұly dүnıege keldi. Lenıngrad taý-ken ınstıtýtyn bitirgen. 1931-1938 jyldary ? Bozshakөl geologııa bөliminiң bastyғy, Қazaқ geologııa tresiniң bas ınjeneri, bastyғy. 1938-1940 jyldary ? KSRO Ғylym akademııasynyң Қazaқstan fılıaly geologııa sektorynyң meңgerýshisi, geologııa-geografııa bөliminiң bastyғy. 1941 jyldan Қazaқstan Ғylym akademııasynyң Geologııa ғylymdar ınstıtýty dırektorynyң orynbasary, dırektory boldy. Ol Қanysh Sәtbaevtiң jaқyn әriptesi әri kөmekshisi bolғan. Borýkaevtyң negizgi ғylymı-zertteý jұmystarynyң baғyty Қazaқstan paleozoı erasynyң taý jynystarynyң stratıgrafııasyn, tektonıkasyn, paleogeografııasyn jәne ken oryndaryn zertteýge arnalғan. Ol Bozshakөl mys-molıbden kenin ashty. Onyң basshylyғymen hlorıt, fosforıt, polımetall jәne birneshe kөmir keni ashyldy, sýmen қamtamasyz etý mәseleleri sheshildi. Ғalym Қazaқstannyң әr tүrleri masshtabtaғy geologııa kartasynyң avtory jәne redaktory boldy. «Қyzyl Jұldyz» ordenimen jәne medaldermen marapattalғan. 90 jyl bұryn (1919-1992) aktrısa, әnshi, Қazaқstannyң halyқ әrtisi MҰSABEKOVA Әıken dүnıege keldi. Қaraғandy қalasynda týғan. Mәskeý konservatorııasynyң қazaқ opera stýdııasynda oқydy. 1937-1955 jyldary Қaraғandy oblystyқ қazaқ drama teatrynyң құramynda қyzmet etti. Alғashқy oınaғan rөli ? M.Әýezovtiң «Tүngi saryn» dramasyndaғy Mөrjan. 1956 jyldan Қazaқ akademııalyқ drama teatrynyң құramynda aktrısa boldy. Alғashynda mýzykalyқ spektaklderge қatysyp, Қyz Jibek, Aқjүnis (E.Brýsılovskıı «Қyz Jibek», «Er Tarғyn»), Aıman (M.Әýezov «Aıman ? Sholpan») t.b. rөlderin oınady. Bұdan keıin dramalyқ spektaklderde kөptegen rөlderdi oryndaýmen kөrermen iltıpatyna bөlendi. Oınaғan negizgi rөlderi қatarynda Eңlik, Tekti (M.Әýezov «Eңlik ? Kebek», «Қaragөz»), Baıan, Mәrzııa (Ғ.Mүsirepov «Қozy Kөrpesh - Baıan sұlý», «Aқan seri ? Aқtoқty»), Zәýre (B.Maılın «Maıdan»), Әıgerim (M.Әýezov, L.Sobolev «Abaı»), Symbat (Ә.Әbishev «Armandastar»), Aıbarsha (Ә.Tәjibaev «Maıra»), Aısha (T.Ahtanov «Sәýle»), Tana (Қ.Satybaldın «Қabaғan ıt»), Shәrbәný (Z.Shashkın «Aқyn jүregi»), Emılııa (Ý.Shekspır «Otello») t.b. bar. 1958 jyldan kınoғa tүsken. «Құrmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalғan. ҚAҢTARDYҢ 25-І, JEKSENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR43 jyl bұryn (1966) Ғ.Құrmanғalıev atyndaғy Batys Қazaқstan oblystyқ fılarmonııasy ashyldy. Fılarmonııanyң құramyna «Oral sazy» folklorlyқ ansambli, «Nazerke» halyқ bıi ansambli, jastar ansambli jәne basқa da ansamblder kiredi. 17 jyl bұryn (1992) Almatyda Қazaқstan Respýblıkasy men Frantsııa arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatý týraly hattamaғa қol қoıyldy.4 jyl bұryn (2005) Қazaқstan Respýblıkasy Ғaryshtyқ қyzmetti damytýdyң 2005-2007 jyldarғa arnalғan memlekettik baғdarlamasy қabyldandy.3 jyl bұryn (2006) Eýrazııa mәdenıet қory «Ұlt ıgiligi» syılyғyn taғaıyndady. Ol memleket, қoғam, din, ғylym, ekonomıka, әdebıet, өner, aғartý jәne sport salasy қaıratkerlerine beriledi. «Ұlt ıgiligi» Қazaқstannyң memlekettiligin, ekonomıkasyn, ғylymy men mәdenıetin damytýғa sүbeli үles қosқan, қyzmeti өz Otanymen қatar halyқaralyқ қaýymdastyқ arasynda da tanymal bolғan respýblıka azamattaryna beriledi. «Ұlt ıgiligi» syılyғynyң laýreatyna eң joғarғy nagrada «Altyn paıza» belgisi men 1 mıllıon teңge taғaıyndalғan. Keıbir jaғdaılarda «Altyn paıza» belgisimen basқa memleketterdiң өkilderi de marapattalýy mүmkin. Bұl kezde olarғa nagrada («Altyn paıza» belgisi) ғana berilip, «Ұlt ıgiligi» syılyғy men aқshalaı қarjy tөlenbeıdi. 85 jyl bұryn (1924) Frantsııanyң Shamonı қalasynda alғashқy қysқy olımpıada oıyndary bastaldy. Oғan 18 eldiң sportshylary қatysty. Қysқy olımpıadany өtkizý ıdeıasy үlken kedergilermen jүzege asty. Halyқaralyқ olımpıada komıteti atalmysh sporttyқ sharany Olımpıada oıyndary dep atalý құқyғyn bermese, skandınavııalyқtar өzderiniң Soltүstik oıyndarynyң basty қarsylasy retinde қarsy boldy. Bir қyzyғy osy oıyndar barysynda nagradanyң kөbin skandınavııalyқtar ұtyp alғan.ESІMDER250 jyl bұryn (1759-1796) shotland aқyny BERNS Robert dүnıege keldi Sharýa otbasynda týғan. 1707 jyly Anglııanyң қaramaғyna kirgen Shotlandııanyң agrarlyқ-өndiristik tөңkeristerdi bastan keshýi bolashaқ aқynғa үlken әser etti. Өzdiginen izdenip, bilim alady. 15 jasynan өleң jazady. «Eki baқtashy», «Әýlıe Vıllıdiң dұғasy» poemalary kөpshilikke қoljazba kүıinde tarap ketedi. 1786 jyly «Shotland dıalektisinde jazylғan өleңder» atty birinshi kitaby jaryқ kөrdi. Aқyn onda өz sezimderi, oılary, өmiri jaıly syr shertedi. 1787 jyly Edınbýrgke kelgen soң, onyң ekinshi jınaғy jarııalandy. Aқyn kөp jyldar boıy týғan halқynyң folkloryn jınaýmen aınalysty. 18 ғasyrdyң aıaғyndaғy frantsýz revolıýtsııasyna үn қosyp, «Bostandyқ aғashy» өleңder tsıklin jazdy. Aқyn adam құқyғy mәselelerimen aınalysқany үshin қýғynғa ұshyrady. Berns Robert poezııasyna ıronııa, sarkazm, lırızm, ıýmor tәn. Onyң өleңderin Қ.Shaңғytbaev, Ө.Nұrғalıev қazaқ tiline aýdardy.