QazAqparat-Anons: qańtardyń 10-y men 17-si aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET
Búgin, qańtardyń 10-y kúni Premer-Mınıstr Kárim Másimov Qaraǵandy oblysyna sapar jasaıdy. Sapar barysynda Úkimet basshysy Buqar jyraý atyndaǵy aýdanda jáne oblys ortalyǵynda birqatar áleýmettik jáne óndiristik nysandardy aralaıdy.

QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM

2010 jyldyń qańtar aıynda Venada Qazaqstannyń Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyndaǵy (EQYU) tóraǵalyǵyna arnalǵan saltanatty tanystyrylym ótedi.

2010 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Oman Sultandyǵyndaǵy Elshiligi ashylady.

2010 jyly qańtardyń 1-inen bastap Belarýs, Qazaqstan jáne Reseı elderi Biryńǵaı kedendik tarıfti engizedi. Tarıfti qalyptastyrý jónindegi ókildik Kedendik odaq Komıtetine beriledi.

Qańtardyń 5-inen bastap Qazaqstannyń EQYU-daǵy tóraǵalyǵyna arnalǵan nomınaldary 1 myń teńgelik jańa banknottar aınalymǵa shyǵarylady.

Qańtardyń 14-inde Venada EQYU Turaqty Keńesiniń májilisi ótedi.

Qańtardyń 16-sy men 18-i aralyǵynda Máskeý jáne Búkil Reseı Patrıarhy Kırıll Qazaqstanda resmı saparmen keledi. Patrıarh sapar aıasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevpen kezdesedi jáne Astanadaǵy jańa kafedraldyq soborda duǵa rásimderin atqarady. Áýlıe Patrıarh Kırıll sonymen qatar óziniń sapary barysynda Almatyda bolyp, qalanyń Voznesensk kafedraldyq soborynda duǵa oqıdy jáne Abaı atyndaǵy Memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynda jurtshylyqpen kezdesedi.

QOǴAM

Qańtardyń 1-inen bastap Qazaqstanda memlekettik satyp alýlar tek elektrondyq ádispen jasalatyn bolady.

Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Qaýlysymen Áleýmettik saqtandyrýdyń memlekettik qorynan tólenetin áleýmettik tólemaqylardyń kólemi qańtardyń 1-inen bastap kóteriledi.

SPORT

Qańtardyń 6-sy men 10-y aralyǵynda Qaraǵandyda fýtzaldan 2009/2010 jylǵy Qazaqstannyń ashyq chempıonatynyń úshinshi týry ótýde.

Qańtardyń 9-10-ynda Astanada rallı-sprıntten «Samuryq-2010» Qazaqstan chempıonatynyń І kezeńi ótedi. Rallı-sprıntten bolatyn Qazaqstannyń ashyq chempıonatynyń birinshi kezeńi jalpy uzyndyǵy 80 shaqyrymdy quraıtyn arnaıy ýchaskelerde ótetin jarystardy qamtıdy.

Qańtardyń 17-si men 22-si aralyǵynda elordada jas tennısshiler úshin irikteý jarysy ótedi. Onyń negizgi maqsaty - elimizdiń jastar quramasyn qurý.

Elimizdiń grek-rım stılindegi balýandary qańtardyń 15-17-si aralyǵynda Reseıdiń Túmen qalasynda ótetin Ivan Poddýbnyıdy eske alý týrnırine qatysady.

ASTANA

Jeltoqsannyń 4-i men qańtardyń 10-y aralyǵynda Qazirgi zaman óneri murajaıynda Qalıolla Ahmetjannyń Qazaqstannyń Táýelsizdik kúnine arnalǵan derbes kórmesi ótýde.

Qańtardyń 9-10-ynda Astanada rallı-sprıntten «Samuryq-2010» Qazaqstan chempıonatynyń І kezeńi ótedi.

ALMATY

Qańtardyń 2-10-y kúnderi aralyǵynda Almatyda Azııalyq mýltfılmderdiń «Anımatsııa» festıvali ótedi. Sharaǵa áıgili «Alǵashqy top» mýltfılminiń rejısseri Ioshıharý Asıno arnaıy kelmek. Festıval kúnderi ol 2 kún arnaıy sheberlik synybyn ótkizedi.

Qańtardyń 10-y kúni Geologııalyq ǵylymdar ınstıtýtynda professor Patshaıym Tájibaevanyń 90 jyldyǵyna arnalǵan konferentsııa bolady.

ATAÝLY KÚNDER. ELEÝLІ OQIǴALAR. MEREITOILAR.

QAŃTARDYŃ 10-Y, JEKSENBІ

OQIǴALAR

86 jyl buryn (1924) «Tilshi» gazetinde I.Jansúgirovtyń isqaǵazdy qazaq tilinde júrgizý týraly maqalasy shyqty. Qazaq tiliniń taǵdyry jáne búginde de ózektiligin joǵaltpaǵan máseleler týraly sóz boldy.

76 jyl buryn (1934) qazaq ádebıeti men ónerine arnalǵan «Qazaq ádebıeti» atty aptalyq gazeti shyǵa bastady. Gazettiń shyǵarmashylyǵynda qazaq ádebıetiniń klassıkteri S.Seıfýllın, B.Maılın, M.Áýezov, Á.Tájibaev, kórnekti memlekettik jáne qoǵam qaıratkerleri O.Isaev, J.Sádýaqasov, I.Qabylov, O.Jandosov jáne t.b. jumys istedi. Alǵashqy redaktory Ǵ.Músirepov boldy.

18 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasynyń Qaýipsizdik Keńesi Respýblıkalyq ulandy qurý týraly sheshim qabyldady.

18 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtiń «Qazaqstan Respýblıkasynyń ishki áskerleri týraly» Jarlyǵy shyqty.

15 jyl buryn (1995) Polshanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Marek Gaventskıı Elbasy N.Á.Nazarbaevqa Senim gramotasyn tapsyrdy.

12 jyl buryn (1997) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti Qaýlysyna sáıkes 1997 jylǵy qańtardyń 10-da Almaty energetıkalyq ınstıtýttynyń (AEI) negizinde Almaty energetıka jáne baılanys ınstıtýty (AEBI) quryldy. Bul ınstıtýt - Ortalyq Azııadaǵy energetıka jáne telekommýnıkatsııalar salasyndaǵy mamandandar daıyndaý boıynsha jalǵyz oqý orny.

11 jyl buryn (2003) Óskemende «AVTOVAZ» AQ-nyń tehnıkalyq kómegimen qurylǵan «Azııa Avto» zaýytynyń ashylý saltanaty ótti. Jańa qurastyrýshy kásiporyn «Nıva» avtokólikterin óndirip shyǵarady.

ESІMDER

95 jyl buryn (1915-1983) tanymal jazýshy, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń ıegeri ESENBERLIN Іlııas dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Aqmola oblysy Atbasar qalasynda týǵan.

Qazaq taý-ken jáne metallýrgııa ınstıtýtyn bitirgen.

1942-1947 jyldary - Kazaqstan KP OK-niń nusqaýshysy. 1947-1951 jyldary - Qazaq fılarmonııasynyń dırektory. 1953-1957 jyldary - Qazaqstan Geologııa mınıstrliginiń aǵa ınspektory, Aqtóbe oblysyndaǵy Bersúgir shahta basqarmasynyń bastyǵy, Qazaq memlekettik kórkem ádebıet baspasynyń aǵa redaktory. 1958-1975 jyldary «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń aǵa redaktory, stsenarıı redkollegııasynyń múshesi, «Jazýshy» baspasynyń dırektory, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń 2-hatshysy qyzmetterin atqardy.

Alǵashqy shyǵarmalary baspasóz betinde 1940 jyldan bastap jaryq kórdi. Ol poezııa, proza, dramatýrgııa, kınodramatýrgııa salasynda jemisti eńbek etti. Alǵashynda aqyn retinde tanyldy. «Adamgershilik týraly jyr» óleńder jınaǵy, «Juldyzdar» atty poemalar jınaǵy, «Bolshevık týraly poema», «Birjan sal tragedııasy», «Sultan», «Aısha» dastandary jarııalandy. 20 ǵasyrdyń 60-jyldary proza janryna qalam tarta bastady. «Ózen jaǵasynda», «Tolqıdy Esil», orys tilinde jazylǵan «Adam týraly án» povesteri jaryq kórdi. Jazýshy qazaq ádebıetinde roman janryn damytýǵa, ásirese, tarıhı taqyrypty ıgerýge eleýli úles qosty. «Aıqas», «Qaterli ótkel», «Ǵashyqtar», «Qahar», «Almas qylysh», «Altyn qus», «Jantalas», «Kóleń-keńmen qorǵaı júr», «Mańǵystaý maıdany», «Amanat», «Mahabbat meıramy», «Alystaǵy araldar», «Aqqý qustyń qýanyshy» romandary, «Kóshpendiler», «Altyn Orda» trılogııasy jarııalandy. Dramatýrgııa salasynda da qyzmet etip, «Taýdaǵy tartys» pesasyn jazdy.

40-tan astam án mátinderiniń avtory.

Shyǵarmalary orys, ýkraın, latysh, lıtva, ózbek, altaı, bashqurt, qaraqalpaq, bolgar, vengr, polıak, aǵylshyn, frantsýz, qytaı, nemis, arab, ıspan tilderinde jarııalandy.

Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan. Atbasar qalasyndaǵy, Almatydaǵy mektepterge, kóshelerge jazýshynyń esimi berilgen.

55 jyl buryn (1955) ǵalym, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor ÁLІBAEV Nuradın Nájimedınuly dúnıege keldi.

Túrikmenstanda týǵan.

Máskeýdegi K.Skrıabın atyndaǵy maldárigerlik akademııasyn bitirgen.

1977-2003 jyldary kazirgi Ońtústik-Batys aýyl sharýashylyǵy ǵylymı-óndiris ortalyǵynyń kishi, jetekshi ǵylymı qyzmetkeri, zerthana meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 2003 jyldan osy mekeme dırektorynyń ǵylym jónindegi orynbasary.

Qarakól qoıyn selektsııalaýdyń jańa ádisterin taýyp óndiriske engizgen jáne qarakól qoılary embrıondaryn transplantatsııalaýdyń ǵylymı negizin salyp, praktıkalyq ádistemesin oılap tapty.

35-ten asa ǵylymı eńbekterdiń avtory, onyń ishinde 11 avtorlyq kýálik pen 5 usynys bar. Qazaqstan komsomoly syılyǵynyń jáne Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń ıegeri.

QAŃTARDYŃ 11-І, DÚISENBІ

Búkilálemdik «Rahmet» kúni. Qańtardyń 11-i jyldyń eń «ádepti» kúni bolyp sanalady - bul kúni Búkilálemdik «rahmet» kúni toılanady. BUU men ıÝNESKO-nyń bastamasymen paıda bolǵan bul merekeniń ózindik maǵynasy mol, óıtkeni bul merekeni azamattyǵyna, ultyna, dinı senimderine qaramastan búkilálem bolyp toılaıdy.

Albanııanyń Respýblıka kúni. 1939 jyly Albanııany fashıstik Italııa basyp aldy.

1940 jylǵy zııaly jáne dinı qaıratkerler ókilderi, aımaqtyq basshylary basqarǵan antıfashıstik partızan toptary quryla bastady. Albandyq kommýnısteriniń jeke toptary 1941jylǵy qarashanyń 8-de Albanııanyń kommýnıstik partııalaryn negizdedi. 1943 jyldyń qyrkúıeginde Albanııany fashıstik Germanııanyń áskerleri basyp aldy. 1944 jyldyń qazanynda kedergiler otrıadtarynyń qysymynan Albanııadan nemisterdiń sheginýi bastaldy. 1944 jyldyń 29 qarashasynda Albandyq ult-azattyq áskerleri sońǵy basqynshylardy qýdy. 1946 jyldyń qańtarynda Albanııa halyq respýblıkasy jarııalandy.

OQIǴALAR

15 jyl buryn (1995) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Syrtqy ekonomıkalyq qyzmet týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

3 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasynda tanymal jazýshy Ernest Tórehanovtiń «Aleksandr men Roksana» atty kitabynyń tusaý keser rásimi ótti.

Roman Aleksandr Makedonskııdiń grek tilin jetik bilgen saq hanshaıymy Roksanaǵa degen mahabbatyna arnalǵan.

Túrik áleminde A.Makedonskıı Iskander atymen tanymal. Júz jyl buryn uly Abaı jazǵan dastan dál osylaı atalady.

ESІMDER

200 jyl buryn (1810-1892) qazaqtyń halyq kúıshisi, sazger TARAQULY Abyl dúnıege keldi.

Túrkistan general-gýbernatorlyǵyna qarasty Adaı okrýgindegi (qazirgi Aqtóbe oblysy) Oımaýyt-Jeltaý degen jerde týǵan.

Shyn aty Abylaı. Jasynan án-kúıge qumar, saýyqshyl bolyp ósken. Baǵda, Qoshqar atty kúıshilerdi ustaz tutqan, bertin kele ózi de kúı shyǵaryp, ónerpazdyǵymen dańqy shyqty. Qaraqalpaq, Hıýany aralap, kúıshilerdiń óner saıysyna túsedi.

Bizge «Aqjeleń» (Abyl nusqasy), «Abyl», «Naratý», «Aqsaq qulan», t.b. kúılerimen tanys.

Esbaı (Tazbala), Altynaı, Sáýlebaı, Óskenbaı sııaqty dombyrashylar Abyldyń kúıshilik dástúrin birden-birge jalǵastyrýshylar.

45 jyl buryn (1965) ekonomıka ǵylymynyń kandıdaty, Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń jaýapty hatshysy DÚISENOVA Tamara Bosymbekqyzy dúnıege keldi.

Ońtústik-Qazaqstan oblysynda týǵan.

Tashkent halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen.

Orta mekteptiń ınformatıka jáne esepteý tehnıkasy pániniń muǵalimi, Ózbekstan Memlekettik josparlaý ekonomıkasy jáne normatıvteri ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri bolǵan. 1992-1994 jyldary - Saryaǵash aýdandyq ákimshiliginiń aǵa ekonomısi, «Perızat-Holdıng» kompanııasy Aqparat jáne marketıng bóliminiń bastyǵy. 1994-2008 jyldary - Saryaǵash aýdany ákiminiń keńesshisi, orynbasary, birinshi orynbasary, Shymkent qalalyq ákiminiń birinshi orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıtse-mınıstri, Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary. Qazirgi qyzmetinde - 2008 jyldyń 31 qańtarynan.

Ǵylymı maqalalardyń avtory.

QAŃTARDYŃ 12-SІ, SEISENBІ

Túrikmenstan Respýblıkasynyń Eske alý kúni. 1881 jyly Geok-Tepın shaıqasy bastalyp, ol esepsiz qan tógiske alyp keldi. Soǵysta sheıit ketkenderdiń qurmetine arnap, osy kún árýaqtarǵa bas ıiý kúni bolyp sanalady.

Reseı Federatsııasy prokýratýra qyzmetkerleri kúni. Reseı Federatsııasy Prezıdentiniń 1995 jyldyń 29 jeltoqsanyndaǵy «Reseı Federatsııa prokýratýrasynyń qyzmetkerler kúnin belgileý týraly» Jarlyǵyna sáıkes 1996 jyldan bastap atap ótedi.

OQIǴALAR

20 jyl buryn (1990) Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy quryldy.

15 jyl buryn (1995) Prezıdent Jarlyǵymen qazaq ǵaryshkerleri T.Áýbákirov, T.Musabaevqa «Halyq Qaharmany» ataǵy berilip, joǵary erekshelik belgisi - «Altyn Juldyz» tapsyryldy.

8 jyl buryn (2002) Almatyda Qazaqstan Kommýnıstik partııasy Ortalyq komıtetiniń burynǵy birinshi hatshysy Dinmuhamed Qonaevtiń (1912-1993) murajaıy ashyldy.

3 jyl buryn (2007) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Oıyn kásipkerligi týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń oıyn kásipkerligi suraqtary boıynsha keıbir zań aktilerine ózgerister jáne qosymshalar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańdaryna qol qoıdy.

1 jyl buryn (2009) Astanada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Birinshi Prezıdentiniń alǵashqy Intellektýaldyq mektebi ashyldy. Zııatkerlik mektep balalardyń qabilettilikterin jáne jeke bas múddesin esepke alyp keń aýqymda bilim baǵdarlamalaryn beredi. Bul mektepte tsıfrly tehnıkamen jaraqtanǵan 24 smart-synyptar, 14 ınteraktıvti pándik kabınetteri, 4 fızıka, 6 mýltımedıa kabınetteri bar. Árbir oqýshy ınternetke shyǵatyn derbes noýtbýkpen qamtamasyz etken.

ESІMDER

70 jyl buryn (1940) belgili jazýshy, dramatýrg, synshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri DOSANOV Sábıt Aıtmuhanuly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynda týǵan.

Qazaq memleketttik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

Eń tuńǵysh týyndysy - «Shabyndyq basynda» ekinshi synyptyń «Ana tili» oqýlyǵyna endi. Qalamgerdi elge tanymal etken týyndysy «Aq arýanany» basyp shyǵarǵanda ol 27 jasta bolatyn. Jazýshynyń eń alǵashqy kitaby «Qaıyrly tań» degen atpen 1966 jyly jaryq kórdi. Sodan keıin álem halyqtarynyń birneshe tilderine aýdarylǵan ondaǵan shyǵarmalary, sonyń ishinde «Taý joly», «Ekinshi ómir» atty romandary jazyldy. Birneshe kórkem shyǵarmalary 1981, 1988, 1999 jyldary Máskeýde jeke kitap bolyp shyqty jáne ózge tilderge aýdaryldy. 1998 jyly «Sanat» baspasynan «Jıyrmasynshy ǵasyr» atty jańa romany jaryq kórdi. S.Dosanov dramatýrgııa janrynda da jemisti eńbek etti. Onyń «Daýyl» atty alǵashqy pesasy elimizdiń kóptegen teatrlarynda jáne Qyrǵyzstan, Ózbekstan drama teatrlarynda qoıylyp, kórermenniń kózaıymyna aınaldy. Dramatýrgtiń kóptegen radıopesalary Qazaq radıosynyń altyn qorynda saqtaýly. Keıingi kezderi «Tozaq sheńberi» atty pesa jazyp shyqty. Ol óziniń ózgeshe formasymen, keıipker tańdaýymen, oı jańashyldyǵymen, sharyqtaý sheginiń sheber túıilýimen erekshelenedi.

Reseı Federatsııasynyń Sholohov atyndaǵy halyqaralyq syılyǵynyń, Qyrǵyzstan Respýblıkasynyń «Altyn qalam» ádebı syılyǵynyń ıegeri.

60 jyl buryn (1950) Qazaqstan Respýblıkasynyń halyq ártisi, Parlament Májilisiniń depýtaty - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń múshesi AHMADIEV Murat Ábdýreıimuly dúnıege keldi.

Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Chýgýchak qalasynda týǵan.

Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik konservatorııasyn bitirgen.

Q.Qojamııarov atyndaǵy uıǵyr teatrynyń dırektory bolǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2007 jyldan.

QAŃTARDYŃ 13-І, SÁRSENBІ

Reseı baspasynyń kúni. 1703 jyly qańtardyń 13-de Reseıde І Petrdiń jarlyǵymen «Vedomost» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. 1917 jyly bul mereke «Pravda» keńes gazetiniń shyqqan kúnine, ıaǵnı mamyrdyń 5-ne aýystyrylyp, «Keńes baspasy kúni» dep ózgertildi. Tek 1992 jyly Reseı Federatsııasy Prezıdentiniń jarlyǵymen «Reseı baspasynyń kúnin» toılaý kúni qaıtadan óziniń tarıhı kúnine - qańtardyń 13-ne qaıtaryldy.

OQIǴALAR

84 jyl buryn (1926) Qazaq drama teatry (M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq dramy teatry) K.Kemeńgerovtyń «Altyn saqına» atty pesasymen resmı túrde ashyldy. Teatr 1925 jyly Qyzylordada qurylǵan. 1929 jyly teatrdyń trýppasy Almatyǵa kóshirildi. 1937 jyly teatr akademııalyq ataqqa ıe boldy. 1961 jyldan bastap M.Áýezov atynda. Trýppada I.Baızaq, Á.Qashaýbaev, S.Qojamqulov, K.Kýanyshbaev, Z.Atabaev jáne t.b. halyq óneri men kórkemónerpazdyń belgili ustalary oınady.

Teatrdyń sahnasynda A.Súleımenovtyń «Jetinshi palatasy», Iran Ǵaıyptyń «Shyńǵyshany», K.Gotstsıdiń «Týrandot Hanshaıymy», M.Áýezovtiń «Jaýyz jyldar», Shahımardannyń «Tomırıs» jáne t.b. dúnıejúzilik jáne qazaq dramatýrgııasynyń shyǵarmalary qoıyldy. Teatrda Sh.Jandarbekova, F.Sháripova, S.Orazbaev, Z.Sháripova, Sh.Ahmetova jáne basqada daryndy akterler jumys isteıdi.

8 jyl buryn (1992) Respýblıkalyq mártebe alǵan B.Momyshuly atyndaǵy qaıyrymdylyq qory quryldy.

17 jyl buryn (1993) «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik shekarasy týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qabyldandy.

3 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik basqarý júıesin jańartý sharalary týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

1 jyl buryn (2009) Ekibastuzda (Pavlodar oblysy) halyq qaharmany Jasybaı batyrdyń Qoǵamdyq qory quryldy.

Ony kómir shyǵarýshylar men energetıkter qalasynyń qurmetti azamaty, Qazaqstan Respýblıkasynyń mıneraldy qorlar akademııasynyń korrespondent múshesi Serik Jaqsybaev qurdy. Pavlodarlyq Ertis jaǵalaýynyń tarıhyna arnalǵan birneshe kitaptardyń avtory.

Jasybaı batyr jońǵarlarmen shaıqasqan otrıadty basqardy. 1752 jyly búgingi Baıanaýyl aýdany aýmaǵynda jaý jebesinen qaza bolǵan. Bul Shoıynkól kóliniń mańaıynda boldy, sodan keıin ol jer Jasybaı atalyp ketken.

Qor Jasybaı batyrǵa eskertkish ornatýǵa qarajat jınaý úshin qurylǵan.

ESІMDER

105 jyl buryn (1905-1985) sýretshi, Kazaq KSR-iniń eńbek sińirgen óner kaıratkeri TsIVChINSKII Nıkolaı Vladımırovıch dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Reseıdiń Sankt-Peterbor qalasynda týǵan.

Ýkraın tehnologııalyq keramıka jáne shyny ınstıtýtyn bitirgen.

1937 jyldan Almaty qalasynda turyp, osyndaǵy kilem-gobelen sheberhanasynda sýretshi boldy.

Tsıvchınskıı - «Kóktem», «Abaı» atty alǵashqy qazaqstandyq kilem gobelenderiniń avtory. Monýmentti-sándik óner salasynda Tsıvchınskıı kezinde Óskemen qalasyndaǵy metallýrgter, Balqash qalasyndaǵy qurylysshylardyń Mádenıet saraıyn, Almaty qalasyndaǵy «Sholpan» kafesin bezendirdi.

Ol óziniń tańdaýly shyǵarmalaryn sýretshi M.Kenbaevpen birge jasady: Almaty qalasy «Almaty» meıramhanasyndaǵy «Kókpar», «Qobylandy», «Eńlik - Kebek», Aınabulaq kafesindegi mozaıkalar, «Qazaqstan» dúkenine arnalǵan «Qazaq halqynyń kásipteri» sgraffıtosy, Modelder úıindegi «Kazaq halqynyń ulttyq kıimi» qabyrǵa órnegi men «Qalyńdyqty kıindirý» vıtrajy, Neke saraıyndaǵy, Taraz qalasynyń «Vostok» meıramhanasyndaǵy «Qozy Kórpesh - Baıan sulý» qabyrǵa órnegi, t.b.

75 jyl buryn (1935-2000) belgili jazýshy, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń ıegeri TOQTAROV Ramazan dúnıege keldi.

Almaty shet tilder ınstıtýtynyń frantsýz tili fakýltetin bitirgen soń, Pavlodar oblystyq gazetinde jumys istedi. Sodan bergi eńbek joly qazaq baspasózimen tyǵyz baılanysty. Ár jyldary «Lenınshil jas», «Qazaq ádebıeti» gazetteri, «Mádenıet jáne turmys», «Juldyz» jýrnaldarynda, sondaı-aq, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynda, «Jazýshy» baspasynda qyzmet atqardy.

Jazýshy «Ertis perzentteri» dep atalatyn áńgime hıkaıattar jınaǵymen ádebıetke keldi. Ol kórkem esse, ádebı syn janrlarynda qalam terbedi. Jazýshynyń negizgi sýretkerlik qarymy men daryny epıkalyq prozada kórindi.

«Baqyt», «Ertis muhıtqa quıady», «Jerdiń úlgisi», «Tulpardyń syny», «Sýsamyr», «Tańbaly jarǵaqtyń qupııasy», «Baqytty quldyqtyń aqyry», «Biteý jara» sııaqty 24 kitaptan turatyn 16 romannyń avtory.

QAŃTARDYŃ 14-І, BEISENBІ

Ózbekstanda otan qorǵaýshylar kúni. Táýelsiz Ózbekstan óziniń qarýly kúshteriniń qurylǵan kúnine arnap atap ótedi. Bul mereke 1993 jyldyń 29 jeltoqsanyndaǵy Respýblıkanyń Joǵarǵy Keńesi sheshimimen qańtardyń 14-ne bekitilgen.

OQIǴALAR

50 jyl buryn (1960) Qazaqstan KP OK Plenýmynda D.A.Qonaev Qazaqstan Kommýnıstik partııasy Ortalyq komıtetiniń І hatshysy bolyp taǵaıyndaldy.

18 jyl buryn (1992) Qyzylorda pedagogıkalyq ınstıtýtyna kóne túrik halqynyń uly aqyny jáne kompozıtory Qorqyt Atanyń esimi berildi.

1 jyl buryn (2009) Qyzylorda oblysy Qarmaqshy aýdany Iirkól aýylynda jańa klýb paıdalanýǵa berildi. Aýdandyq bıýdjetten áleýmettik obektiniń qurylysyna 6 mln. 500 myń teńge bólindi. Klýbta 200 oryndyq kórermen zaly, kitaphana bar.

ESІMDER

70 jyl buryn (1940-1983) akter, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi JAISAŃBAEV Esbolǵan Botabaıuly dúnıege keldi.

Almaty oblysy, Aqsý aýdanynda týǵan.

Qazaq drama teatry janyndaǵy stýdııany, QazMÝ-diń fılologııa fakýltetin bitirgen. 1960 jyly Qazaq drama teatry ártisteriniń negizgi quramyna qabyldandy. Teatr sahnasynda alǵashqy oınaǵan róli - Z.Shashkınniń «Zaman osylaı bastalady» spektaklindegi Pokýdın.

Jaısańbaev kóbinese komedııalyq beıneler somdaýymen kórermender iltıpatyna bólendi. Onyń tańdaýly rólderi - Hasen, Serke (Q.Shańǵytbaev pen Q.Baıseıitov «Beý, qyzdar-aı» men «Oı, jigitter-aı»), Seıit (Sh.Aıtmatov «Ańsaǵan meniń ánimsiń» jáne Ǵ.Músirepov «Aqyn tragedııasy»), Dáýit (B.Maılın «Maıdan»), Japal (M.Áýezov «Eńlik-Kebek»), Mahmut (D.Faızı «Bashmachkı»).

Tabıǵatynan ańqaý, adal da aqkóńil jandardyń kúlkili qylyqtaryn kóńilge uıalar tartymdylyqpen keskindeý - Esbolǵannyń akterlik bolmysyna tán qasıet.

1976 jyldan bastap birneshe fılmge tústi.

45 jyl buryn (1965) Shyǵys-Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary PINChÝK Grıgorıı Vasılevıch dúnıege keldi.

Semeı qalasynda týǵan.

«Qaınar» ýnıversıtetin, Qazaq memlekettik zań akademııasyn bitirgen.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń memlekettik ınspektory qyzmetin atqarǵan. Atalǵan qyzmetinde - 2009 jyldan.

QAŃTARDYŃ 15-І, JUMA

Horvatııany halyqaralyq moıyndaý kúni. 1992 jyldyń qańtardyń 15-inde Horvatııa Respýblıkasyn Eýropalyq odaqtyń 12 eli halyqaralyq túrde moıyndady. Dál osy kúni oǵan Avstrııa, Bolgarııa, Kanada, Vengrııa, Malta, Polsha jáne Shveıtsarııa qosyldy. 1992 jyly qańtardyń aıaǵyna deıin taǵy da jeti memleket: Fınlıandııa, Rýmynııa, Albanııa, Bosnııa men Gertsegovına, Brazılııa, Paragvaı jáne Bolıvııa maquldady. Horvatııany azııalyq elder ishinde birinshi bolyp Iran maquldady, al afrıkalyq elderde Mysyr. 1992 jyly mamyrdyń 22-inde Horvatııa BUU-na qabyldandy, jáne sol kezde Reseımen, Japonııamen, AQSh, Izraılmen jáne Qytaımen moıyndalǵan. Horvatııada 48 elshilik, ártúrli halyqaralyq uıymdarda alty turaqty mıssııalary, 23 elshilikteri bar jáne álemniń 120 elimen dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatylǵan.

OQIǴALAR

285 jyl buryn (1725) Ábilqaıyr hannyń qazaqtardyń basyn qosyp, Túrkistandy qaıta alǵany jónindegi habar Máskeýge jetti.

235 jyl buryn (1775) «Jaıyq ózenin - Oral, sonda ornalasqan kazaktardy oraldyqtar, Jaıyq qalasyn - Oral» dep ózgertý týraly ІІ Ekaterına patshanyń jarlyǵy shyqty.

45 jyl buryn (1965) Semeı ıadrolyq polıgonynda, qýrap qalǵan Shaǵan ózeniniń 178 metrlik tereńdiginde 104-tonnalyq atom bombasy jaryldy. Jarylystyń sońynda eni 408 metrlik jáne tereńdigi 100 metrlik shuńqyr paıda boldy. Sodan keıin shuńqyrdan 25-30 metrdeı jerde aıdyn shalqar kól paıda boldy. Jer qazatyn tehnıkanyń kómegimen kanal qazylyp, ol arqyly sý shuńqyrǵa quıyldy. Sodan bastap shuńqyrdy sý qoımasy retinde paıdalanady.

1 jyl buryn (2009) Respýblıkadaǵy tanymal jazýshy Medeý Sársekeniń jańa kitaby jaryq kórdi. «Dara daryn» atty roman-essede qazaqtyń uly aqyny akademık Qanysh Sátpaev týraly jazylǵan. Jańa baspaǵa ǵalymnyń ómiri men qyzmetiniń ár túrli kezeńin kórsetetin úsh júzge jýyq fotosýretter kirdi.

1 jyl buryn (2009) Aqmola oblysynyń Eńbekshiler aýdanynda jańa týrıstik keshen ashyldy. Bes jaqsy jabdyqtalǵan kottedjder, sport jáne balalar alańy, basseıni bar 60 adamǵa qyzmet kórsetýge eseptelgen ortalyq Şýche-Býrabaı kýrort aımaǵynda ornalasqan.

1 jyl buryn (2009) «Semey» fotoalbomy jaryq kórdi. Tırajy 500 myń dana. Jýrnal qazaq, orys, aǵylshyn jáne qytaı tilderinde basylǵan. Albomda eski Semeıdiń tarıhı eskertkishteri, sáýleti men mádenıetiniń, qazirgi zaman jańa qurylystary, dańǵyly jáne kósheleriniń sýretteri jınaqtalǵan. Onyń avtory - mádenıet jáne tilderdi damytý bóliminiń basqarýshysy Aıdar Samaev.

ESІMDER

75 jyl buryn (1935) aktrısa, Qazaqstannyń halyq ártisi ÁKBAROVA Zınat dúnıege keldi.

Almaty oblysy Jarkent qalasynda týǵan.

Almaty horeografııalyq ýchılışesin bitirgen.

1955 jyldan bastap Uıǵyr mýzykalyq teatrynyń bıshisi, keıin aktrısasy boldy.

Ákbarova jasaǵan obrazdar qyzý kańdy, ótkir minezimen aıqyndalady. Teatr sahnasynda Maıymhan, Leılihan, Gúlzara (D.Asımov pen A.Sadyrov «Anarhan»), Gúlbadam (D.Asımov pen V.Dıakov «Ǵarıp pen Sánám»), Gúlshehra (Ú.Gadjıbekov «Arshın mal alan»), Aıhan (X.Hamzan «Maısaranyń aılasy»), Nazýgým (Q.Hasanov pen S.Bashoıan «Nazýgým»), Ámal (S.Jamal «Qara raıhan»), ıArenka (A.Aleksandrov pen L.ıÝhvıd «Malınovkadaǵy toı») rólderin oryndady.

60 jyl buryn (1950-2008) sáýletshi, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen sáýletshisi, KSRO halyq sáýletshisi MONTAQAEV Qaldybaı Jumaǵalıuly dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynyń Altaı Respýblıkasynda týǵan.

Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.

1972-1982 jyldary Almaty Jobalaý ınstıtýtynda sáýletshi, aǵa sáýletshi, top jetekshisi, sheberhana bastyǵy, bas sáýletshisi qyzmetterin atqarǵan. Qazaqstan Sáýletshiler odaǵynyń prezıdenti, Shyǵys elderi Sáýlet Akademııasynń vıtse-prezıdenti, onyń Qazaqstandaǵy bólimshesiniń tóraǵasy, «Almatygıprogor» AQ dırektorlar keńesiniń tóraǵasy boldy.

Almatydaǵy 12-qabatty eksperımentti turǵyn úıdiń, Qazaqstan KP OK ǵımaratynyń, Almatydaǵy Prezıdent saraıynyń, Respýblıka alańy kesheniniń, «Aınabulaq», «Aqsaı», «Orbıta» yqsham aýdandaryndaǵy birqatar keshendi qurylystardyń, sondaı-aq Máskeý qalasyndaǵy Qazaqstan mádenı ortalyǵy jobasynyń avtorlar tobyn basqarǵan. Keıingi jyldary Astana qalasyndaǵy Prezıdent rezıdentsııasy, Úkimet jáne Parlament úıi, birqatar mınıstrler, Kongress-holl, Astana aeroporty men aerovokzaly, ortalyq ámbebap dúkeni jáne taǵy basqa jobalaryn jasady.

KSRO Memlekettik syılyǵynyń ıegeri, Afına qalasynda ótken Akropol murajaıyna arnalǵan halyqaralyq baıqaýdyń dıplomanty, dúnıejúzilik Bennale festıvaliniń ıegeri.

Qazaqstannyń 2000 jylǵy «Jyl sáýletshisi» ataǵyn alǵan. «Qurmet» ordenimen marapattalǵan.

QAŃTARDYŃ 16-SY, SENBІ

AQSh-ta dinı senimniń bostandyq kúni. Qańtardyń 16-syn Qurama Shtattarda dinı senimniń bostandyq kúni dep jarııalaı otyryp, burynǵy Prezıdent Býsh dinı senimge jáne sol senimdi óz sózderimen isterinde bildirý quqyǵy ol «árbir adamǵa berilgen quqyq» dep atap ótti.

Taılandta muǵalim kúni. 1956 jyly premer-mınıstr Fıld Marshal Pıbýlsonkram bilim salasy qyzmetkerleriniń kásibı merekesin - muǵalim kúnin bekitti.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1992) Shvetsııa Koroldigi Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdigin moıyndady.

3 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev «Áleýmettik-kásipkerlik birlestikterdi qurý jáne qyzmetterin qamtamasyz etý sharalary týraly» Jarlyqa qol qoıdy.

3 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstandyq strategııalyq zertteýler ınstıtýtynda (QSZI) qazirgi saıasat máselelerine arnalǵan tórt monografııa basylyp shyqty.

Bul eńbek halyqaralyq jáne aımaqtyq arenada, sonyń ishinde Qazaqstanda álemdik geosaıasatpen aınalysatyndardyń strategııalyq múddeleri men jańa saıasattaryn, bizdiń elimizdiń Reseı, Qytaı jáne Ortalyq Azııa elderimen shekara qurýdaǵy múddelerin zertteýge arnalǵan.

Tórt monografııanyń ekeýi qazaq tilinde.

1 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Jumyspen qamtý jáne ataýly áleýmettik kómek máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerine tolyqtyrýlar men ózgerister engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

ESІMDER

110 jyl buryn (1900-1989) alpınızm jáne týrızmnen sport sheberi, GTO belgisiniń Qazaqstandaǵy alǵashqy ıegeri ZIMIN Vıktor Matveevıch dúnıege keldi.

Taý, shańǵy jáne velosıped týrızmin uıymdastyrýshy.

1930-1963 jyldary Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýty dene tárbıesi kafedrasynyń meńgerýshisi boldy.

1932 jyly Kamenskıı ústirtinde Qazaqstandaǵy alǵashqy shańǵyǵa arnalǵan tramplın saldy. 1934 jyly Kishialmaty shyńyna kóterilgen birinshi topqa, 1935 jyly Komsomol shyńyna kóterilgen buqaralyq alpınıadaǵa jetekshilik etti. Sol jyldyń qazan aıynda respýblıkalyq alpınıster men týrıster klýbyn uıymdastyrdy.

1935 jyly 12 adamnan turatyn alpınıster tobymen Talǵar shyńyna, 1938-1940 jyldary Іle Alataýy shyńdaryna alǵash ret jol saldy.

1940 jyly Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynda respýblıkanyń bas mektepterine oqytýshylar daıyndaıtyn dene tárbıesi bólimshesin ashty. Osy bólimsheniń negizinde 1945 jyly Dene tárbıesi ınstıtýty ashyldy.

V.Zımın esimi Qazaqstan Respýblıkasynyń sport ardagerleri altyn kitabyna engizilgen.

60 jyl buryn (1950) aktrısa, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi KENJEBEKOVA Almahan Nurpeıisqyzy dúnıege keldi.

Almaty oblysy Raıymbek aýdanynda týǵan.

Almaty Respýblıkalyq estrada stýdııasyn bitirgen.

1975 jyldan B.Rımova atyndaǵy Almaty oblystyq qazaq drama teatrynyń aktrısasy.

Teart sahnasynda Maqpal (Ǵ.Músirepov «Qozy Kórpesh - Baıan sulý»), Marjan, Bopaı (M.Áýezovtiń «Qaragóz», «Han Kene»), Tolǵanaı, Áje, Jámıla, Hadısha (Sh.Aıtmatovtyń «Ana - Jer-Ana», «Aq keme», «Jámıla», «Armanym, Áselim») obrazdaryn somdady.

QAŃTARDYŃ 17-SІ, JEKSENBІ

Búkilálemdik dinder kúni. 1950 jyldan bastap, BUU-nyń bastamasymen qańtardyń úshinshi jeksenbisinde atalyp ótedi.

OQIǴALAR

50 jyl buryn (1960) «Bilim jáne eńbek» degen atpen ǵylymı-tanymdyq jýrnal jaryq kórdi. 1989 jyldan «Zerde» degen ataýmen shyǵady. Jýrnal óz oqyrmandaryn, onyń ishinde jastar men jasóspirimderdi otandyq jáne álemdik ǵylym men bilim salasyndaǵy jańalyqtarmen tanystyryp keledi. Qazaq basylymdarynyń ishinde alǵash ret ál-Farabı týraly maqala osy jýrnalda jarııalandy. Abylaı han men Ábilqaıyr hannyń sýretteri de tuńǵysh ret «Bilim jáne eńbekte» jaryq kórdi.

18 jyl buryn (1992) Joǵarǵy Keńes «Qazaqstan Respýblıkasynyń prokýratýrasy týraly» Zań qabyldady.

9 jyl buryn (2001) Oralda órt mashınalary shyǵaryla bastady.

1 jyl buryn (2009) Óskemende esimi ólkeniń avtomobıl salasynyń qalyptasýy men damýyna tikeleı qatysty qalanyń qurmetti azamaty Grıgorıı Fleıtlıhqa arnalǵan eskertkish taqtanyń ashylý rásimi ótti.

G.Fleıtlıh (1927-2007) bul salaǵa óziniń 50 jyldyq eńbegin arnady. Onyń jetekshiligimen oblystyq jolaýshylar kásiporyndarynyń eń iri materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jáne kólik ınfraqurylymy salyndy. Grıgorıı Fleıtlıh Óskemen qalasynyń qurmetti azamatynyń joǵarǵy mártebesimen, Eńbek Qyzyl Tý, eki márte «Qurmet Belgisi» ordenderimen, medaldarmen marappatalǵan.

ESІMDER

105 jyl buryn (1905-1987) ǵalym, maldárigerlik ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri BOEV Sergeı Nıkolaevıch dúnıege keldi.

Oral qalasynda týǵan.

Saratov zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýtyn bitirgen.

Qazaq maldárigerlik ǵylymı-zertteý ınstıtýty ǵylymı qyzmetkeri, zerthana meńgerýshisi, dırektordyń orynbasary, Qazaqstan Ǵylym Akademııasy Zoologııa ınstıtýtynyń zerthana meńgerýshisi, ǵylymı keńesshi qyzmetterin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri úı maldary men tuıaqty jabaıy ańdarda kezdesetin gelmıntterdi zertteýge arnalǵan.

K.Skrıabın atyndaǵy syılyqtyń ıegeri. 2 ret «Qurmet Belgisi» ordenimen marapattalǵan. Onyń esimi Respýblıkanyń Qurmetti Altyn kitabyna jazylǵan.

100 jyl buryn (1910-1974) ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ekonomısi BÝTIN Májiken Esenuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysy Jańaqala aýdanynda týǵan.

Lenıngrad tutynýshylar kooperatsııasy ınstıtýtyn, Máskeý ekonomıka jáne taýartaný ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen.

Býtın ásirese, býhgalterlik esep salasynyń respýblıkada ornyǵýyna, býhgalter mamandar daıarlaýǵa úlken úles qosty. 1957 jyly QazMÝ-de respýblıkadaǵy tuńǵysh býhgalterlik esep kafedrasyn uıymdastyrdy.

1945-1954 jyldary - Qazaq KSR Tamaq ónerkásibi mınıstri. 1967 jyldan ómiriniń sońyna deıin Qazaqstan Tamaq ónerkásibi mınıstriniń birinshi orynbasary bolyp istedi. Ǵylymı-zertteý jumystarynyń negizgi baǵyty býhgalterlik esep, ekonomıkalyq taldaý salalarynyń teorııalyq jáne tájirıbelik negizderine arnalǵan.

«Býhgalterlik esep jáne býhgalterlik saraptaý», «Qazaqstan tamaq ónerkásibiniń ekonomıkasy» atty kitaptardyń avtory.

1-dárejeli Otan soǵysy, eki márte Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen marapattalǵan.