QazAqparat-Anons: aqpannyń 9-y men 15-i aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ҮKІMET PARLAMENTParlament Mәjilisiniң reglamentine jәne «Nұr Otan» halyқtyқ-demokratııalyқ partııasy fraktsııasynyң jұmys josparlaryna sәıkes, aғymdaғy jylғy aқpannyң 9-y men 18-i aralyғynda fraktsııa depýtattary өңirlerde jұmys isteıtin bolady. Sapar aıasynda fraktsııa depýtattary jergilikti bılik, aımaқtyқ partııa өkilderimen kezdesip, «Nұr Otan» HDP halyқtyқ tұғyrnamasynyң jүzege asyrylý jaıyn talқyғa salady. ҚOҒAM2009 jylғy aқpannyң 25-i men naýryzdyң 6-sy aralyғynda Қazaқstan Respýblıkasynda Ұlttyқ halyқ sanaғy өtkiziledi. SPORT2009 jylғy Eýropa chempıonatynyң irikteý týrnırine daıyndyқ aıasynda fýtzaldan Қazaқstan ұlttyқ құramasy aқpannyң 9-y men 15-i aralyғynda Қaraғandyda oқý-jattyғý jıynyn өtkizedi. Aıta keteıik, Eýropa chempıonatynyң irikteý kezeңinde Қazaқstan Irlandııa, Anglııa jәne Kıpr құramalaryna қarsylas atanyp otyr. Bizdiң toptaғy matchtar aқpannyң 18-i men 22-si aralyғynda Irlandııanyң Dýblın қalasynda өtedi. Қazaқstandyқ komanda aқpannyң 19-da Anglııamen, 20-da Kıprmen, 22-de Irlandııamen oınaıdy.Aқpannyң 10-15 kүnderi basketboldan ҚR Ұlttyқ lıgasynyң erler komandalary arasyndaғy 4-shi týr oıyndary өtedi. ASTANAAқpannyң 9-ynda Үkimet үıinde selektorlyқ keңes өtedi. Aқpannyң 9-ynda Іshki ister jәne Syrtқy ister mınıstrliginde aptalyқ brıfıngter өtedi. ALMATY Aқpannyң 9-ynda Қazaқ Ұlttyқ ýnıversıtetinde senator Қýanysh Sұltanovpen kezdesý bolady. Almatyda aқpannyң 10-y kүni «Daғdarysty eңserýdiң joldary. Idealdy bankrottyқ» dep atalatyn konferentsııa өtedi. Ony ұıymdastyratyn Қazaқstan Respýblıkasynyң Saýda-өnerkәsip palatasy. BAIҚOҢYRAқpannyң 10-ynda «Baıқoңyrdan» «Progress M-66" jүk kemesi ұshyrylady. AIMAҚTARALMATY OBLYSYӘkimderdiң jyl saıynғy esep berý naýқany bıyl қaңtardyң 28-inde bastalyp, aқpannyң 11-inde aıaқtalady. Osy eki aptanyң ishinde 16 aýdan әkimi men үsh қala әkimi byltyrғy jyl boıyna atқarylғan jұmystary boıynsha halyқ aldynda esep beredi. Al oblys әkimi Serik Үmbetovtyң қorytyndy esebi aқpannyң 11-ine josparlanyp otyr.BATYS ҚAZAҚSTAN OBLYSYAýdan әkimderiniң esebi қaңtardyң 19-ynda bastaldy. Oblys basshysy aқpannyң 12-sinde өңir tұrғyndary aldynda esep beredi. ShYҒYS ҚAZAҚSTAN OBLYSYOblystyң barlyқ өңirlerinde қaңtardyң 12-sinen bastap barlyқ deңgeıdegi әkimderdiң halyқ aldyndaғy esep berý jınalystary bastaldy. Қalalar men aýdandardyң 19 әkimi өz esep berý naýқandaryn қaңtardyң 16-synda bastaıdy. -------------------------------------------------------------------------------------------------- ATAÝLY KҮNDER, ELEÝLІ OҚIҒALAR AҚPANNYҢ 9-Y, DҮISENBІHalyқaralyқ stomatologtar kүni. Aleksandrııada III ғasyrda өmir sүrgen Әýlıe Apollonııany eske alý құrmetine bekitilgen. Apollonııa ? Hrıstosқa sengen kөrnekti aleksandrlyқ sheneýniktiң қyzy. Apollonııany hrıstıandyқtan bas tartýyn talap etip, қataң jazaғa tartady. Apollonııa өlim aldynda shimirikpegen. Қınalýy men өjettigi sol kezdegi zamandastaryn қatty tolқytқan, keıin Apollonııa esimi estilse ne oғan syıynsa ? tis aýrýy қoıa қoıady degen aңyz shyққan.Orys jazýshysy Fedor Dostoevskııdi eske alý kүni (1821-1881). Әlem әdebıetine eleýli yқpal etken ұly orys jazýshysy Fedor Mıhaılovıch Dostoevskııdi eske alý kүni. Ol қazaқ ғalymy Shoқan Ýәlıhanovty asa joғary baғalap, dos tұtқan. Sonymen birge «Jazýshy kүndeliginde» otar ұlttardyң bolashaқtaғy taғdyry týraly қaıshylyқty pikirleri de bar.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR16 jyl bұryn (1993) Қazaқstan Respýblıkasy men Iordan Hashımıt Koroldigi arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatý týraly hattamaғa қol қoıyldy.15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң «Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ ғylym akademııasynyң mәrtebesin jәne ғalymdardy memlekettik қoldaý sharalary týraly» Jarlyғy jaryқ kөrdi.7 jyl bұryn (2002) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң «Әkimshilik jәne mamandandyrylғan aýdanaralyқ ekonomıkalyқ sottar құrý týraly» Jarlyғy jaryқ kөrdi.7 jyl bұryn (2002) Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Үndistanғa resmı sapar jasady. Elbasy Nұrsұltan Nazarbaevtyң osy sapary barysynda Delı қalasynda қazaқtyң ұly aқyny Abaı atyndaғy kөshe ashyldy.105 jyl bұryn (1904) II Nıkolaı patshanyң Japonııamen soғys týraly manıfesi jarııalandy. Osy soғysta 500 myң orys soldaty қaza tapқan. Reseıdiң Tynyқ mұhıty boıyndaғy floty tүgel қırady. Reseıdiң tұralaғan ekonomıkasy AҚSh pen Ұlybrıtanııa қoldaғan japon kүshine tөtep bere almady. Eki memleket arasyndaғy 1905-1907 jyldardaғy alғashқy orys tөңkerisine alyp keldi.ESІMDER70 jyl bұryn (1939) tehnıka ғylymynyң doktory, professor TӘJІBAI Sanatbek dүnıege keldi. Jambyl oblysynyң Jýaly aýdanynda týғan. Mәskeý ınjener-құrylys ınstıtýtyn, Mәskeý elektrondyқ mashına jasaý ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. Қazaқ polıtehnıkalyқ ınstıtýtynda aғa oқytýshy, dotsent, kafedra meңgerýshisi, dekan қyzmetterin atқardy. S.Tәjibaıdyң ғylymı eңbekteri mashına jasaý өnerkәsibiniң mәselelerine arnalғan. Ol mehanızmder men mashınalardyң ғaryshta jұmys isteý қabilettiligin zerttedi. Osy zertteý nәtıjeleri Aı betinde erkin қozғalғan «Lýnohod» apparatynyң ishpekterin (podshıpnıkterin) jasaýғa negiz boldy. Ғalymnyң 120 ғylymı maқalasy, 8 oқý құraly, 1 monografııasy, «Mashına bөlshekteri», «Қoldanbaly mehanıka» atty kitaptary jaryқ kөrgen. AҚPANNYҢ 10-Y, SEISENBІReseı Federatsııasynyң Aeroflot kүni. 1979 jyly bekitilgen. Jyl saıyn aқpannyң ekinshi jeksenbisinde atap өtiledi.Orys aқyny A.S.Pýshkındi (1799-1837) eske alý kүni.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR16 jyl bұryn (1993) Қazaқstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniң қaýlysymen Jangeldın aýdanyndaғy KOKP XXI sezi atyndaғy sovhoz Abylaı hannyң oң қoly, belgili қolbasshy Shaқshaқ Jәnibek esimimen ataldy.16 jyl bұryn (1993) Reseıdiң Қorғan oblysynda tұratyn қazaқtardyң құryltaıy өtti. Құryltaıdyң arnaıy sheshimimen «Shaңyraқ» atty Қorғan қazaқtarynyң mәdenı ortalyғy құryldy.14 jyl bұryn (1995) Almatyda Өzbekstannyң Қazaқstandaғy elshiliginiң resmı ashylý saltanaty өtti.8 jyl bұryn (2001) mәskeýlik «ıÝnost» jýrnalynyң 2000 jylғy soңғy nөmiri tolyғymen Қazaқstanғa arnalғan.3 jyl bұryn (2006) Almatyda Mұқaғalı Maқataev atyndaғy respýblıkalyқ қoғamdyқ қor құryldy. Қordyң aldyna қoıғan negizgi maқsaty ? aқyn týraly estelikterdi jaryққa shyғaryp, jas mұқaғalıtanýshylardy jұrtshylyққa tanytý. Sondaı-aқ aқyn shyғarmalaryn shet tilderine aýdarý.2 jyl bұryn (2007) Atyraýda Dүnıejүzi қazaқtary қaýymdastyғynyң өkildigi ashyldy. Өkildik jұmysynyң basty baғyttary ? tarıhı otanyna қaıtқan oralmandardy ornalastyrý, sheteldegi otandastarmen, sonyң ishinde, kөrshiles Astrahan oblysynyң қazaқtarymen baılanysty jolғa қoıý. Sondaı-aқ, ұlttyқ әdebıetshiler өkilderiniң shyғarmalaryn nasıhattaý, қazaқ tilindegi basylymdardy taratý, kezdesýler, kөrmeler jәne basқa da sharalar ұıymdastyrý josparlanғan.ESІMDER90 jyl bұryn (1919-2001) jazýshy ABDÝLLIN Hamza dүnıege keldi. Soltүstik Қazaқstan oblysynyң Býlaev aýdanynda týғan. Omby қalasyndaғy aýyl sharýashylyғy jұmysshylar fakýltetin, Almatydaғy Kommýnıstik jýrnalıster ınstıtýtyn bitirgen. «Sotsıalıstik Қazaқstan» gazetinde, Soltүstik Қazaқstan oblystyқ gazetinde, «Jaңa fılm» jýrnalynda қyzmet istegen. 1941 jyly әskerge alynyp, Ұly Otan soғysyna қatysқan. Soғystyң alғashқy jyldarynda tұtқynғa tүsip, kontslagerdiң taýқymetin basynan өtkerdi. Keıin Mұstafa Shoқaı ұıymdastyrғan Tүrkistan legıonynyң қatarynda boldy. Jazýshynyң alғashқy өleңderi, ocherkteri, әңgimeleri men feletondary 1936 jyldan bastap baspasөz betinde jaryқ kөre bastady. Jazýshy 1940 jyly Bүkilқazaқstandyқ әdebı konkýrsқa қatysyp, «Shoıyn jolda» atty dastany birinshi bәıgege ıe boldy. X.Abdýllın kөrkem aýdarma salasynda da jemisti eңbek etip, grýzınniң ұly aқyny Shota Rýstavelıdiң «Jolbarys tondy jıһankez» dastanyn қazaқ tiline tәrjimalady.90 jyl bұryn (1919-2002) hırýrg, medıtsına ғylymynyң doktory, professor ÝDOD Vladımır Maksımovıch dүnıege keldi. Chernovtsy medıtsına ınstıtýtyn bitirgen. Ol Tselınograd medıtsınalyқ ınstıtýtynda jalpy hırýrgııa kafedrasynyң meңgerýshisi, oқý isi jәne ғylymı jұmystar jөnindegi prorektory bolyp jұmys istegen. Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri hırýrgııa mәselelerine arnalғan. Ol қalқansha bez, ishek-қaryn, iriңdi jara hırýrgııasymen shұғyldanғan. Onyң 4 avtorlyқ kýәligi jәne 25 tıimdi ұsynysy bar.80 jyl bұryn (1929-1996) jazýshy, aýdarmashy, Қazaқstannyң eңbek siңirgen mәdenıet қyzmetkeri MAMAJANOV Mұқan dүnıege keldi. Almaty oblysynyң Talғar aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. Shyғarmashylyқ eңbek jolyn «Қazaқstan pıoneri» gazetiniң әdebı қyzmetkeri bolyp bastady. «Lenınshil jas» gazetiniң bөlim meңgerýshisi, «Қazaқstan pıoneri» gazetiniң redaktory, BLKJO Ortalyқ Komıteti nasıhat jәne үgit bөliminiң nұsқaýshysy, «Sotsıalıstik Қazaқstan» gazetiniң bөlim meңgerýshisi, «Қazaқstan» baspasynyң bas redaktory, dırektory, Қazaқ KSR Baspa, polıgrafııa jәne kitap saýdasy isteri jөnindegi memlekettik komıtetiniң alқa mүshesi, bas redaktory, tөraғanyң birinshi orynbasary, Қazaқstan Kompartııasy Ortalyқ Komıteti nasıhat jәne үgit bөlimi meңgerýshisiniң birinshi orynbasary, «Қazaқstan kommýnısi» jýrnalynyң bas redaktory қyzmetterin atқarғan. Onyң «Sovettik Қazaқstannyң kitaptary», «Lıstovkadan entsıklopedııaғa deıin», «Dostar arasynda», «Kitaptan tүsken shýaқ», t.b. eңbekteri jaryқ kөrdi. Қalamger kөrkem aýdarma salasynda da eңbek etip, S.Georgıevanyң povesteri men әңgimelerin, Bonch-Brýevıchtiң Lenın týraly әңgimelerin, S.Zaresnoıdyң «Jeti kүn týraly» povesin, V.Peskovtyң «Taңғy shyқ», V.Kotıktiң «Ol pıoner bolғan edi», Ngýen Dın Thıdiң «Sөgilgen kөbe», «Bұrқanғan darııa», Petrýs Brovkanyң «Toғysқan arnalar» atty shyғarmalaryn қazaқ tiline aýdardy. «Eңbek Қyzyl Tý», «Halyқtar Dostyғy» ordenderimen, «Eңbektegi erligi үshin», «Tyң ıgergeni үshin» medaldarymen, Қazaқ KSR Joғarғy Keңesiniң Құrmet gramotasymen marapattalғan. 70 jyl bұryn (1939-1984) grafık-sýretshi, Қazaқstan Sýretshiler odaғynyң mүshesi, Қazaқstan Lenın komsomoly syılyғynyң laýreaty, Jastar odaғy syılyғynyң ıegeri, semserlesýden KSRO sport sheberi ҚISAMEDINOV Maқұm Mұstahұly dүnıege keldi. Reseıdiң Volgograd oblysynda týғan. Almaty kөrkemsýret ýchılışesin, V.Sýrıkov atyndaғy Mәskeý memlekettik kөrkemsýret ınstıtýtyn bitirgen. Birneshe halyқaralyқ, respýblıkalyқ konkýrsқa қatysқan. Onyң 1968 jyly salynғan «Kүn shyғyp keledi» (lınogravıýra) grafık freskalar toptamasynda halyқ өmirin, tabıғat sұlýlyғyn, mahabbat, otbasy tirshiligin jyly beıneleıdi. Ol M.Әýezovtiң «Abaı joly» romanyna baılanysty ıllıýstratsııalar toptamasyn, «Abaı», «Jas Abaı» lınogravıýralar toptamasyn saldy. Қylқalam sheberiniң «Jyl mezgilderi» (gravıýra), t.b. serııalary 20-shy ғasyrdyң 60-70-shi jyldaryndaғy beıneleý өnerindegi eleýli құbylys sanaldy. Sýretshiniң Geteniң «Faýst» tragedııasyna salғan ıllıýstratsııalary 1981 jyly Bүkilodaқtyқ kitap bezendirý өneri konkýrsynda 1-shi dәrejeli dıplommen marapattaldy. Onyң Mahambettiң tұlғasyn somdaıtyn lınogravıýralar toptamasy, «Өmir өrnekteri» atty portrettik lıtografııa janryndaғy shyғarmalary bar.70 jyl bұryn (1939-2006) kompozıtor, Қazaқstan Kompozıtorlar odaғynyң mүshesi MOLDAҒAIYNOV Әshir dүnıege keldi. Jambyl oblysynyң Jambyl aýdanynda týғan. Jambyl қalasyndaғy mәdenı-aғartý ýchılışesin bitirgen. 1957 jyly Mәskeýde stýdentter men jastardyң respýblıkalyқ jәne dүnıejүzilik festıvaline қatysyp, әnshi retinde өner kөrsetken. Sol jyly Құrmanғazy atyndaғy memlekettik konservatorııanyң әnshiler daıarlaıtyn bөlimine oқýғa қabyldandy. Konservatorııada oқyp jүrgende 1960 jyly Abaı atyndaғy akademııalyқ opera jәne balet teatryna jұmysқa ornalasty. Osy teatr қabyrғasynda Ә.Moldaғaıynov әnshilik өnerimen қatar kompozıtorlyқ қabiletimen tanyla bastady. «Ұstazym», «Saғyndym, saғyndym, sәýleshim», «Aıaýlym, armanymdaı asylym eң», «Alғashқy ұstazym», t.b. әn-romanstary jұrtshylyқ arasyna keң taraldy. Bұl kүnderi kompozıtor 300-den asa әn-romanstardyң, horғa arnalғan jәne sımfonııalyқ shyғarmalardyң avtory. Onyң «Týғan el, týғan jer әýenderi» jınaғy jaryқ kөrgen.55 jyl bұryn (1954) aқyn, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң mүshesi JAҚYPBEKOV Esenқұl dүnıege keldi. Almaty oblysynyң Jambyl aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. Қazir Almaty oblysy, Jambyl aýdanyndaғy өner mektebinde aıtys aқyndaryna dәris beredi. «Bastaý», «Aғymnan jarylamyn», «Biz ekeýmiz», «Jeriңe tabyn», «Bizdiң eldiң jigitteri», «Esil dүnıe-aı!», «Ar men jar», «Jan қıssa» atty shyғarmalary jaryқ kөrgen. Ol televızııalyқ aқyndar aıtysynyң tұңғysh laýreaty atanғan. AҚPANNYҢ 11-І, SӘRSENBІIran Islam Respýblıkasynyң Ұlttyқ meıramy ? Revolıýtsııa kүni (1979). Astanasy ? Tegran қalasy. Resmı tili ? parsy tili. Memlekettik dini ? ıslam dininiң shııt tarmaғy. Aқsha birligi ? rıal. Eldi prezıdent basқarady jәne ol tөrt jylғa saılanyp, Mınıstrler Kabınetin de basқarady. Joғarғy zaң shyғarýshy organy ? bir palataly parlament. Iran 1960 jyldan bastap Batys үlgisinde damı bastady. Elde shet el kapıtalynyң үstemdik alýy, ұlttyқ құndylyқtardyң aıaққa basylýy 1978-1979 jyldary halyқtyң shaһ үkimetine қarsy jappaı bas kөterýine alyp keldi. Ony eldegi shııt dinbasylary basқardy. 1979 jylғy aқpannyң 11-inde bolғan revolıýtsııa nәtıjesinde shaһ үkimeti құlap, sәýirdiң 1-nen bastap Iran Islam Respýblıkasy jarııalandy. Қazaқstan Respýblıkasy men Iran Islam Respýblıkasy arasyndaғy dıplomatııalyқ қarym-қatynas 1992 jylғy қaңtardyң 29-ynda ornatyldy.Japonııanyң memlekettik meıramy ? memlekettiң құrylғan kүni (Kenkoký kınen-no hı). Soғysқa deıin ımperııanyң (Kıgensetsý) құrylғan kүni retinde atap өtiletin.Dүnıejүzilik aýrýlar kүni. 1992 jyly mamyrdyң 13-de Rım papasy Ioann Pavel II bekitken.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1992) Mәskeýde Қazaқstan Respýblıkasy men Ispanııa Koroldigi arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatý týraly birlesken mәlimdemege қol қoıyldy.15 jyl bұryn (1994) ҚR Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaevtyң «Қylmysқa қarsy kүres jөnindegi keңes құrý týraly» Jarlyғy shyқty.3 jyl bұryn (2006) Italııanyң Týrın қalasynda HH қysқy Olımpıada oıyndarynyң saltanatty ashylý rәsimi 2006 jylғy Olımpıada oıyndaryn ұıymdastyrý komıtetiniң tөraғasy Valentıno Kastellanı men Halyқaralyқ Olımpıadalyқ komıtettiң basshysy Jak Roggeniң құttyқtaýymen ashyldy.80 jyl bұryn (1929) Rımniң қaқ ortasynda әlemdegi eң erekshe el ? Vatıkan memleketi құryldy.ESІMDER85 jyl bұryn (1924-1997) zaң ғylymynyң kandıdaty, professor, KSRO Іshki ister mınıstrliginiң құrmetti қyzmetkeri, mılıtsııa general-maıory, Ұly Otan soғysy ardageri BEISENOV Bәrimbek Sәrsenұly dүnıege keldi. Jambyl oblysynda týғan. Almaty zaң ınstıtýtyn bitirgen. 1952-1957 jyldary Almaty қalalyқ prokýratýrasynyң tergeýshisi, aғa tergeýshi қyzmetin atқarғan. 1957-1960 jyldary Қazaқstan ҒA Fılosofııa jәne құқyқ ınstıtýtynyң aspırantýrasynda oқyғan. 1960-1964 jyldary ? KSRO ІІM Mәskeý joғary mektebi Almaty bөlimshesiniң dotsenti. 1964-1969 jyldary Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң dotsenti, prorektory қyzmetterin atқardy. Beısenov respýblıkadaғy alғashқy tәrtip saқshylaryn daıarlaıtyn oқý orny - Қaraғandy joғary mılıtsııa mektebin ұıymdastyrýshylardyң biri. 1969-1985 jyldary osy oқý ornynyң bastyғy, keıin sol mekteptiң Almatydaғy bөlimshesinde oқytýshy boldy. Ғylymı eңbekteri қylmystyқ құkyқtyң, krımınalıstıkanyң mәselelerin zertteýge arnalғan. Қylmystyқ құқyқtyң bilgir-mamany, teoretıgi retinde ol Іshki ister mınıstrligi, Joғarғy sot, Bas prokýratýra, Konstıtýtsııalyқ sot oryndarynyң, Ғylymı-konsýltatıvtik keңesiniң tұraқty mүshesi boldy. Respýblıkanyң Қylmystyқ Kodeksin jasaýғa қatysty. Zaң қyzmetkerleriniң respýblıkalyқ қaýymdastyғynyң vıtse-prezıdenti bolғan. 1-shi dәrejeli «Otan soғysy», «Halyқtar dostyғy» ordenderimen, medaldermen, Қazaқstan jәne Қyrғyzstan Joғarғy Keңesteriniң Құrmet gramotalarymen marapattalғan.75 jyl bұryn (1934-2006) Қazaқstannyң halyқ jazýshysy, dramatýrg, Abaı atyndaғy Memlekettik syılyқtyң laýreaty JҮNІSOV Sәken Nұrmaқұly dүnıege keldi. Aқmola oblysynyң Қyzyltaý aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1957-1959 jyldary «Pıoner» (қazirgi «Aқ jelken») jýrnalynda jәne 1960-1964 jyldary Қazaқ memlekettik drama teatrynda әdebıet bөliminiң meңgerýshisi, 1988 jyldan 1991 jylғa deıin KSRO Әdebı қory Қazaқ bөlimshesiniң dırektory, Қazaқstan Jazýshylar odaғynyң hatshysy bolғan. Balalarғa arnalғan alғashқy kitapshasy «Sonarda» degen atpen 1959 jyly basyldy. Bұdan soң jas jetkinshekter үshin «Әjem men emshi jәne dәriger», «Kimniң mekeni jaқsy», «Saқaý bәteңke», t.b. kitaptary jaryқ kөrdi. 1968 jyldan «Өshpeıtin izder» «Alғashқy vagon», «Zamanaı men Amanaı» povesteri, «Japandaғy jalғyz үı» romany, «Aқan seri» dılogııasy oқyrman қolyna tıdi. Jazýshynyң «Ajar men ajal», «Tұtқyndar», «Қyzym, saғan aıtam», «Jaraly gүlder», «Қos anar», «Әr үıdiң erkesi», «Қysylғannan қyz boldyқ», «Krossvord nemese mashanadaғy maskarad», t.b. pesalary respýblıka teatrlarynda қoıyldy. Kөptegen shyғarmalary shet el tilderine aýdarylғan. Kөrkem aýdarma salasynda L.Tolstoıdyң, S.Tsveıgtiң birқatar әңgimelerin, O.Gonchardyң romandaryn, t.b shyғarmalardy қazaқ tiline tәrjimalaғan. AҚPANNYҢ 12-І, BEISENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR73 jyl bұryn (1936) Jambyl medıtsına kolledji ashyldy. Bastapқyda «medbıkeler mektebi» dep atalғan. Қazirgi taңda atalmysh oқý orny «emdeý isi», «akýsherlik is», «medbıke isi», «farmatsııa», «ortopedııalyқ stomatologııa» mamandyқtary boıynsha mamandar daıarlaıdy.17 jyl bұryn (1992) Almatyda Қazaқstan Respýblıkasy men Aýғanstan Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatý týraly hattamaғa қol қoıyldy.14 jyl bұryn (1994) Norvegııanyң Lılehammer қalasynda өtken HVII-shi қysқy oıyndarғa tәýelsiz Қazaқstan құramasy alғash ret қatysty.2 jyl bұryn (2007) Ұlttyқ banktiң Ortalyқ fılıalyna nomınaly 500 teңgelik eki kollektsııalyқ kүmis shaқa kelip tүsti. Shaқalardyң daıyndalý sapasy - «proof», tırajy - 4 myң dana. Birinshi shaқada - balasyn besikke bөlep jatқan ana beınelense, ekinshisinde ? Almatydaғy ortalyқ meshit beınelengen. Kollektsııalyқ shaқanyң salmaғy - 31,1 gramm, dıametri - 38,61 mm. Әrқaısysynyң құny 5 myң teңge. Shaқalar 925-shi synamaly kүmisten jasalғan.85 jyl bұryn (1924) қabirden Týtanhamon perғaýynnyң mýmııasy alyndy. «Patshalar jazyғyn» қazý jұmystary 1922 jyly bastalғan bolatyn. Týtanhamon қabirindegi baılyқtyң osynsha ýaқyt tonaýdan aman-esen қalғandyғy naғyz ғajap oқıғa dese de bolady. Odan tabylғan dүnıeler 20 ғasyrdaғy keremet arheologııalyқ jaңalyқ boldy. ESІMDER115 jyl bұryn (1894-1956) peızajshy, teatr sýretshisi, Қazaқstannyң enbek siңirgen өner қaıratkeri TELıAKOVSKII Vsevolod Vladımırovıch dүnıege keldi. Telıakovskıı 1912 jyly Sankt-Peterbor gımnazııasyn bitirgen soң, Parıjdegi Ronson akademııasynyң қondyrғyly keskindeme bөlimine tүsip, frantsýz sýretshileri M.Denı men F.Vallotanan dәris alғan. 1935 jyldan Қazaқstanda tұrdy. Spektaklderdi bezendirý jұmysyn alғash Atbasar қalalyқ mýzykalyқ drama teatrynda bastady. 1936-1938 jyldary Қazaқ akademııalyқ opera jәne balet teatry men Қazaқstan Memlekettik ortalyқ mұrajaıynda қyzmet etti. Қylқalam sheberi қazaқtyң ұlttyқ eposyna arnalғan kөptegen pannolardyң toptamasyn 1958 jyly «Қozy Kөrpesh - Baıan sұlý», «Қambar batyr», 1959 jyly «Қorқyt baba» t.b. jasady. Telıakovskıı sondaı-aқ 1959 jyly «Kesh», 1960 jyly «Pıon gүli», «Akvarıým», t.b. natıýrmorttardyң avtory. 1924 jyly Lenıngrad (Sankt-Peterbýrg) қalasyndaғy arhıtektýra ınstıtýtynda sýret pen keskindeme pәninen sabaқ berdi.70 jyl bұryn (1939-1996) jazýshy, medıtsına ғylymynyң kandıdaty, pedagogıka ғylymynyң doktory, Mahambet atyndaғy syılyқtyң laýreaty, Zaısan aýdanynyң құrmetti azamaty ҒABBASOV Sovethan dүnıege keldi. Shyғys Қazaқstan oblysynyң Zaısan aýdanynda týғan. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtynyң emdeý fakýltetin bitirgen. 1971-1978 jyldary Қazaқ KSR Densaýlyқ mınıstrligine қarasty Қazaқtyң eksperımentaldi jәne klınıkalyқ ғylymı-zertteý hırýrgııalyқ ınstıtýtynda ғylymı қyzmetker bolyp istegen. «Қan jүrisi - jүrek tynysy», «Dәriger kelgenge deıingi kөmek», «Қaterli isiktiң aldyn alýғa bola ma?» sekildi kitapshalaryn shyғarғan. Birneshe prozalyқ shyғarmalary jaryқ kөrdi. «KSRO densaýlyқ saқtaý үzdigi» belgisimen marapattalғan. 55 jyl bұryn (1954) tarıh ғylymynyң doktory, saıasattaný professory, Қazaқstan Jýrnalıster odaғy syılyғynyң laýreaty AHMETOVA Lәılә Seısembekқyzy dүnıege keldi. Almaty қalasynda týғan. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetin jәne aspırantýrasyn bitirgen. Қazaқ memlekettik ýnıversıtetiniң oқytýshysy, aғa oқytýshysy, prorektory, BAҚ jәne jarnama menedjmenti kafedrasynyң meңgerýshisi қyzmetterin atқarғan. 2003 jyldan «Mır Evrazıı» jýrnalynyң bas redaktory bolғan. 2005 jyldan Әl-Farabı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ ýnıversıtetiniң professory bolyp isteıdi. Birneshe kitaptyң avtory. «Өner қaıratkeri» құrmetti belgisimen, eki medalmen marapattalғan. 200 jyl bұryn (1809-1865) AҚSh-tyң 16-shy prezıdenti LINKOLЬN Avraam dүnıege keldi. AҚSh-tyң Kentýkkı shtatynyң Hodjenvıll қalasynda týғan. 1834-1941 jyldary Illınoıs shtatynyң zaң shyғarý jınalysynyң mүshesi, 1847-1849 jyldary AҚSh Kongresi өkilder palatasynyң depýtaty boldy. 1854 jyly Respýblıkalyқ partııany құrýғa belsene atsalysyp, құldardy azat etýdi jaқtady. Lınkolnniң prezıdenttikke saılanýy men oңtүstik shtattardy қoldap kelgen demokrattardyң bılikten ketýi 1861-1865 jyldary AҚSh-ta azamat soғysynyң bastalýyna sebepshi boldy. 1863 jyly қaңtardyң 1-inde Lınkolnniң «құl negrlerge erkindik berý týraly» proklamatsııasy men құl ıelenýshilerdiң talқandalýy AҚSh-ta құldyқtyң joıylýyna alyp keldi. 1864 jyly Lınkoln ekinshi merzimge AҚSh prezıdenti bolyp saılandy. Ol 1865 jyly sәýirdiң 15-inde Vashıngtonda құl ıelenýshiler jaldaғan akter Dj.Býtstiң қolynan қaza tapty. Ol adamdardyң azamattyқ jәne saıası құқyқtaryn keңeıtýdi, әıelderge saılaý құқyғyn berýdi jaқtady, құldardy azat etýdi iske asyrdy. AҚPANNYҢ 13-І, JҰMAESTE ҚALAR OҚIҒALAR16 jyl bұryn (1993) «Қazaқstankaspııshelf» teңiz mұnaı kәsiporny құryldy. Kәsiporynnyң negizgi maқsattary ? Kaspıı teңiziniң Қazaқstanғa қarasty bөliginiң jer қoınaýyndaғy mұnaı-gaz қoryn anyқtaý, mұnaı operatsııalaryn iske asyrý, osy aımaқtyң bıoқorlaryn, mıneraldyқ baılyқ kөzderin ashý jәne jaғalaýdaғy қaıraңdyқ ken oryndarynyң ıgerilýin tezdetý, teңiz baılyғyn қazirgi zamanғy tehnıka men tehnologııany shet eldik kompanııalardyң әlemdik tәjirıbesi men ınvestıtsııasyn paıdalana otyryp ıgerý, Kaspıı maңy aımaғynyң өndiristik jәne әleýmettik ınfraқұrylymyn jan-jaқty damytý bolyp tabylady. Kaspıı teңiziniң Қazaқstanғa қarasty bөliginiң jer қoınaýyndaғy kөmirsýtek қorlaryn zertteý jәne ıgerý jөnindegi keshendi baғdarlamany jүzege asyrý maқsatynda 1993 jyly jeltoқsanda Halyқaralyқ mұnaı kompanııalary konsortsıýmynyң negizi қalandy. Atalmysh konsortsıýmnyң shtab-pәteri Almaty қalasynda ornalasқan. Aқtaý men Atyraý қalalarynda bөlimsheleri bar.ESІMDER95 jyl bұryn (1914-1976) kıno tarıhshysy, өnertaný ғylymynyң kandıdaty SIRANOV Қabysh dүnıege keldi. Pavlodar oblysynyң Baıanaýyl aýdanynda týғan. Bүkilodaқtyқ kınematografııa ınstıtýtyn bitirgen. «Lenınshil jas» (қazirgi «Jas alash») gazeti redaktsııasynda, Ortalyқ birikken kınostýdııada, «Қazaқfılm» kınostýdııasynda, Әdebıet jәne өner ınstıtýtyndaғy teatr jәne kıno bөliminde қyzmet istegen. Қ.Sıranov қazaқ kıno өneri tarıhynyң mәselelerin zertteýmen aınalysқan alғashқy kınotanýshy. Ol V.Morozovpen birge «Aқ gүl», D.Tarasovpen birge «Өmir joly» kөrkem fılmderiniң, S.Tımoshenkomen birge «Dombyra үni», «Almaty», «Tyңdaғy keңsharlar», «Kenen Әzirbaev», t.b. derekti fılmderdiң stsenarııin jazdy. «Құrmet belgisi» ordenimen marapattalғan.AҚPANNYҢ 14-І, SENBІLıhtenshteın Knıazdiginiң Ұlttyқ meıramy ? knıazdiң týғan kүni ( Knıaz Hans Adam II fon Lıhtenshteın) (1945).ESTE ҚALAR OҚIҒALAR17 jyl bұryn (1992) Venada Қazaқstan Respýblıkasy men Avstrııa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyқ қarym-қatynas ornatý týraly mәlimdemege қol қoıyldy.17 jyl bұryn (1992) Memlekettik onomastıka komıssııasynyң sheshimimen Gýrev oblysy men Gýrev қalasynyң ataýy Atyraý oblysy jәne Atyraý қalasy bolyp өzgerdi. Al Pavlodar oblysynyң Ermak aýdany Aқsý aýdany ataldy.17 jyl bұryn (1992) Abaı atyndaғy Қazaқ memlekettik pedagogıkalyқ ýnıversıtetiniң kөne oқý ғımaratynyң birine ғalym, jazýshy, қoғam қaıratkeri Ahmet Baıtұrsynұlynyң beınesi men esimi қashalғan eskertkish taқta ornatyldy.17 jyl bұryn (1992) Belarýs astanasy Mınsk қalasynda Әzirbaıjan, Armenııa, Қazaқstan, Қyrғyzstan, Moldova, Tәjikstan, Tүrikmenstan, Өzbekstan, Reseı jәne Ýkraına memleketteriniң basshylary kezdesip, TMD sheңberinde yntymaқtastyқ prıntsıpterin saқtaý týraly Deklaratsııa қabyldady.15 jyl bұryn (1994) Қazaқstan Respýblıkasy Halyқaralyқ atom energııasy jөnindegi agenttikke (MAGATE) kirdi.ESІMDER110 jyl bұryn (1899-1972) tehnıka ғylymynyң doktory, professor, Қazaқ KSR Ғylym akademııasynyң akademıgi SMIRNOV Vasılıı Ivanovıch dүnıege keldi. Petrograd taý-ken ınstıtýtyn bitirgen. 1946-1972 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ ғylym akademııasy Metallýrgııa jәne ken baıytý ınstıtýty dırektorynyң orynbasary қyzmetin atқardy. Ol Қazaқstandaғy ғylymı mekemelerdi ұıymdastyrýғa, KSRO tүsti metallýrgııa salasyn damytýғa үlken үles қosty. Onyң қatysýymen Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ ғylym akademııasy Metallýrgııa jәne ken baıytý ınstıtýtynyң negizi қalandy. Ғalymnyң negizgi ғylymı eңbekteri mys өndirýdiң jaңa tehnologııalyқ әdisterin tabý, өndiriske engizý, Oral men Қazaқstan metallýrgııalyқ өnerkәsipterin damytý mәselelerine arnalғan. «Lenın», eki mәrte «Eңbek Қyzyl Tý» ordenderimen marapattalғan.40 jyl bұryn (1969) Қyzylorda oblysynyң әkimi, Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdentiniң «Baıқoңyr» keshenindegi arnaýly өkili ҚÝANDYҚOV Bolatbek Baıanұly dүnıege keldi. Қyzylorda oblysynyң Қarmaқshy aýdanynda týғan. Қazaқ memlekettik basқarý akademııasyn bitirgen. Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ bankinde ekonomıst, jetekshi ekonomıst, bөlim bastyғy, basқarma bastyғy қyzmetterin atқarғan. 1996-1999 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Ұlttyқ banki Қyzylorda oblystyқ basқarmasynyң bastyғy. 1999-2004 jyldary ? Қyzylorda oblysy әkiminiң orynbasary, birinshi orynbasary. 2004-2007 jyldary ? Қazaқstan Respýblıkasy Ekonomıka jәne bıýdjettik josparlaý mınıstrliginiң departament dırektory, Қazaқstan Respýblıkasy tөtenshe jaғdaılar vıtse-mınıstri. 2007-2008 jyldary Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti Әkimshiliginiң memlekettik ınspektory bolғan. Қazirgi қyzmetinde 2008 jyldyң mamyr aıynan bastap isteıdi. Medalmen marapattalғan. AҚPANNYҢ 15-І, JEKSENBІReseıde ınternatsıonalıst jaýyngerlerdi eske alý kүni. Keңes әskerleriniң Aýғanstannan shyғarylғan kүnine oraı atap өtiledi.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR347 jyl bұryn (1662) Қazaқstannyң baıyrғy қalalarynyң biri Atyraý қalasynyң irgesi қalandy. 1640 jyly patsha үkimeti aғaıyndy Gýrevterge қalashyқ salýғa rұқsat bergen. Қala 1662 jyly salynyp bitip, patsha jarlyғymen Gýrev atalғan. Al jergilikti қazaқtar ony Үıshik dep ataғan. Bүgingi taңda қala өnerkәsibiniң basty salasy mұnaı men hımııa өndirisi. Қalada mұnaı aıyrý, polıetılen, mashına jasaý, metall өңdeý, balyқ құtylaý, tamaқ, basқa da jeңil өnerkәsip oryndary bar. Sondaı-aқ mұnda mұnaı өnerkәsibiniң jobalaý ınstıtýty, mұnaı jәne tabıғı tұzdar ınstıtýty, ғylymı-zertteý ınstıtýty, drama teatry, fılarmonııa, mýzyka, sport mektepteri, mәdenıet үıi, kitaphanalar, kınoteatrlar, mәdenıet jәne demalys baқtary, қonaқүıler, medıtsınalyқ mekemeler jұmys isteıdi.95 jyl bұryn (1914) Imperator II alkogoldi ishimdikterdi shekten tys paıdalanýғa қarsy naýқannyң bastalғanyn mәlimdedi.90 jyl bұryn (1919) Petrogradtyң Үlken drama teatry F.Shıllerdiң «Don Karlos» spektaklimen sahnasyn ashty. Қazir bұl teatr Georgıı Tovstogonovtyң esimimen atalady.20 jyl bұryn (1989) Keңes әskerleri Aýғanstan aýmaғynan shyғaryldy. Aýғanstan jerinde 9 jylғa sozylғan soғysқa Keңes Odaғynyң 500 myңnan astam azamaty қatysty. Olardyң arasynda 22269-y қazaқstandyқtar. Bұl soғysta 15 myң jaýynger opat boldy. Onyң 889-y қazaқstandyқ.ESІMDER115 jyl bұryn (1894-1966) memleket jәne қoғam қaıratkeri TOҚTYBAEV Isa dүnıege keldi. Қyzylorda oblysynyң Tereңөzek aýdanynda týғan. Tashkenttegi mұғalimder semınarııasyn, Orta Azııa memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1917-1919 jyldary ?Tashkent қalalyқ depýtattar keңesiniң hatshysy, Halyқ komıssarıaty alқasynyң mүshesi jәne komıssarynyң orynbasary, Tүrkistan kompartııasy ortalyқ komıtetiniң baspa bөliminiң meңgerýshisi. 1922-1925 jyldary ? Syrdarııa oblystyқ partııa komıteti үgit-nasıhat bөliminiң meңgerýshisi, «Sholpan», «Sәýle», «Kommýnıst», «Sana», «Shanshar» jýrnaldarynyң jәne «Aқ jol» gazetiniң redaktory, Tүrkistan Respýblıkasy Ortalyқ komıtetiniң үgit-nasıhat bөlimi alқasynyң mүshesi, Қazaқ AKSR-i Halyқ aғartý HKK saıası-aғartý keңesi basқarmasynyң meңgerýshisi. 1926-1929 jyldary ? Aқtөbedegi Jer basқarmasynyң bastyғy, Semeıdegi «Қazaқ tili» gazetiniң redaktory, Orynbordaғy pedagogıkalyқ ınstıtýttyң dırektory jәne jұmysshy faқýltetiniң meңgerýshisi. 1929-1930 jyldary ? Қazaқ AKSR-i Halyқ aғartý komıssarynyң orynbasary. 1930-1932 jyldary ? Lenıngrad pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң aspıranty, Қyzyl professýra kýrsynyң tyңdaýshysy. 1932-1933 jyldary ? Lenıngradtaғy Shyғys halyқtary kýrsynyң rektory jәne әskerı saıası akademııanyң lektory. 1933-1936 jyldary қýғyn-sүrginge ұshyrap, tүrmede otyrdy. 1936 jyly V.Kýıbyshevtyң kөmegimen bosap shyқty. 1937 jyly Lenıngradtaғy KSRO halyқtarynyң etnografııalyқ mұrajaıynyң bөlim meңgerýshisi қyzmetinde boldy. 1938-1947 jyldary ekinshi ret қamaýғa alynyp, Komı AKSR-ine, 1949-1957 jyldary үshinshi ret ұstalyp, Krasnoıarsk өlkesine jer aýdaryldy. 1957 jyly aқtalyp, elge oraldy. 1958-1964 jyldary Қyzylorda қalasyndaғy oblystyқ өlketaný mұrajaıynyң ұıymdastyrýshysy әri dırektory boldy. I.Toқtybaev Қazaқstanda oқý-aғartý salasyn өrkendetý, әdebı mұralardy jınaý isinde қajyrly jұmystar atқardy. Қyzylorda қalasyndaғy bir kөshege esimi berilip, өzi tұrғan үıge eskertkish-taқta ornatyldy. 1998 jyldan týғan aýdanyndaғy қazaқ orta mektebi Toқtybaevtyң esimimen atalady. 95 jyl bұryn (1914-1970) akter, kınorejısser, Қazaқstannyң jәne KSRO-nyң halyқ әrtisi, Қazaқstannyң eңbek siңirgen әrtisi AIMANOV Shәken Kenjetaıұly dүnıege keldi. Pavlodar oblysynda týғan. Semeı mұғalimder tehnıkýmynda oқyp jүrgende, Almatydaғy Қazaқ drama teatryna shaқyryldy. Sh.Aımanov 1933 jyldyң maýsym aıynda teatrғa jұmysқa қabyldandy. Ol alғashynda Gramofonov (K.Pogodın «Meniң dosym»), Қodar, Aldar kөse (Sh.Құsaıynov «Aldar Kөse»), Isataı (I.Jansүgirov «Isataı - Mahambet»), Kassıo (Ý.Shekspır «Otello») rөlderin oınady. Kөp ұzamaı Tıhon, Velıkanov (A.Ostrovskıı «Talanttar men tabynýshylar», «Naızaғaı»), Shadrın (K.Pogodın «Myltyқshy adam»), Kıdd (B.Lavrenov «Amerıka daýysy»), Brett (Dj.Goý, A.Dıýsson «Tereң tamyrlar»), Hlestakov (N.Gogol «Revızor»), Kazantsev (M.Әýezov «Tүngi saryn») sııaқty klassıkalyқ rөlderdi somdady. Bұl tұlғalar ұlttyқ sahnamyzdyң sүbeli tabystaryna jatady. Onyң akterlik bolmysy tұlғaly, irgeli, kөsheli keıipkerlerdi keskindeýge beıim. Ol қazaқ sahnasynda romantıkalyқ teatr mektebin kalyptastyrdy. Aқan seri, Қobylandy, Satın, Petrýchcho, Otello beınelerin asa zor akterlik mashyқpen zerledi. «Myltyқty adam», «Talanttar men tabynýshylar», «Namys soty» atty aýdarma pesalardy sahnaғa shyғaryp, rejısserlyқ jasady. 1947-1951 jyldary Қazaқ drama teatrynyң bas rejısseri boldy. Sh.Aımanovtyң rejısserlik stılinde ұlttyқ boıaý, sahnalyқ aıshyқty tүr izdeýi basym edi. 1949 jyly өz ınstsenırovkasymen қoıғan «Abaı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ pedagogıkalyқ ınstıtýty» spektaklinde osy izdenisteri anyқ kөrindi. Al «Aқan seri ? Aқtoқty» tragedııasyndaғy aқyndyқ shabyt, әnshilik tolғanys, taza mahabbat, mөldir sүıispenshilik sezim, fılosofııalyқ oılar, ұlttyқ tұrmys-salt, әdet-ғұryp dәstүrleri Sh.Aımanov rejıssýrasynan ansambl tұtastyғyna құrylғan akterlik oıyndardan kөrkem sheshimin tapty. Akter ғұmyrynyң soңyna deıin tynymsyz shyғarmashylyқ izdeniste jүrdi. Өner saparymen әlemniң әr қıyrynda bolyp, өzi bolғan ortanyң bәrinde қazaқ halқynyң әnimen, өnerimen, dәstүrimen tanystyrýdan tanbady. Әr tүrli kınofestıvalderde, sımpozıýmdarda Jan Gaben, Jan Mare, Loýrens Olıve, Sofı Loren, Radj Kapýr, Frenk Kopra sııaқty әlemdik kınojұldyzdarmen kezdesip, solarғa elikteı jүrip, өzi sahnada, kınoda oınaғan rөlderin әlemdik bıikke kөtere bildi. «Abaı әni», «Jambyl» fılmderine tүsý arқyly kıno өneriniң de қyr-syryn meңgerip, osy saladaғy jemisti jolyn bastady. 1953-1970 jyldary «Қazaқfılm» stýdııasynyң kөrkemdik jaғyn basқaryp, қazaқ kıno өneriniң өrkendeýine үles қosty. 1953-1966 jyldary aralyғynda ol tүsirgen «Mahabbat týraly aңyz», «Aldar kөse», «Atameken», «Naızatas baýraıynda» fılmderdiң bәrinen de ұlttyқ boıaý seziledi. Jұrtty қyran-topan kүlkige batyrғan әnderi, ekiniң biriniң aýzynan tүspeıtin «Bizdiң sүıikti dәriger», «Taқııaly perishte» fılmderindegi әzil-kүlkili kөrinister men қısyndardyң da tabıғaty ұlttyқ dәstүrlermen tamyrlasyp jatyr. Kөp izdenistiң nәtıjesinde Sh.Aımanov қazaқ kıno өnerinde de romantıkalyқ-patrıottyқ mekteptiң negizin қalady. Onyң soңғy eңbegi «Atamannyң aқyry» fılmi talantynyң sharyқtaý shoқtyғy boldy. Bұl fılm taza iriktelgen akterlik құramy, rejısserlik sapasy, tehnıkalyқ oryndalý deңgeıi jaғynan da әlemdik talapқa saı shyққan týyndy edi. Sh.Aımanov Қazaқstan Kınematografıster odaғyn ұıymdastyrýғa қatysyp, odaқ basқarmasynyң birinshi hatshysy қyzmetin atқardy. 1963 jyly Kaır қalasyndaғy Azııa men Afrıka elderi Halyқaralyқ jәne Mәskeý қalasynda өtken үshinshi halyқaralyқ kınofestıvalderdiң қazylar alқasy mүshesi boldy. Onyң esimi Almatynyң bir kөshesine, «Қazaқfılm» stýdııasyna berildi. Ol tұrғan үı men stýdııa ғımaratyna memorıaldyқ taқta ornatylyp, mұrajaı kabıneti ұıymdastyryldy. «Lenın», «Eңbek Қyzyl Tý», t.b. ordendermen marapattalғan. 70 jyl bұryn (1939) bıologııa ғylymynyң kandıdaty KӘRІMOV Shaıdolla dүnıege keldi. Atyraý oblysynda týғan. Almaty mal dәrigerlik ınstıtýtyn, Қazaқstan Ғylym akademııasy Eksperımenttik bıologııa ınstıtýtynyң aspırantýrasyn bitirgen. Atyraý oblystyқ aýyl sharýashylyғy basқarmasynyң bastyғy, oblystyқ partııa komıtetiniң bөlim meңgerýshisi, Inder aýdandyқ partııa komıtetiniң birinshi hatshysy қyzmetterin atқarғan. 1992-1994 jyldary Atyraý oblysy әkimdigi basshysynyң orynbasary ? oblystyқ aýyl sharýashylyғy basқarmasynyң bastyғy. 1994-1995 jyldary ? Қazaқstan Ғylym akademııasynyң Batys bөlimshesi tөraғasynyң birinshi orynbasary. Қazirgi қyzmetinde 1995 jyldan bastap isteıdi. «Eңbek Қyzyl Tý», «Құrmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalғan. 445 jyl bұryn (1564-1642) ıtalıandyқ fızık, mehanık, astronom, tabıғattaný ғylymdarynyң negizin salýshy GALILEI Galıleo dүnıege keldi. Italııanyң Pıza қalasynda kedeılengen aқsүıek otbasynda týғan. Әkesi Vınchentso belgili mýzykant edi. Galıleıdiң үlken oқymysty bolýyna әkesiniң yқpaly tıdi. 1581 jyly Pıza ýnıversıtetine tүsip, medıtsınany oқyp үırenedi. Mұnda ol Arıstotel, Evklıd, Arhımed eңbekterimen tanysty. Sөıtip, geometrııa men mehanıkaғa әýestengen Galıleı medıtsınany tastaıdy. Florentsııaғa oralyp, tөrt jyl boıy matematıkany zertteıdi. Arıstotelge қarsy «Қozғalys týraly sұhbat» degen eңbek jazdy. 1592-1610 jyldary Galıleı shyғarmashylyғynyң kemeline kelgen shaғy bolatyn. Tepe-teңdik prıntsıpine negizdelgen mashına jaıly zertteýi, deneniң erkin tүsýi, deneniң kөlbeý jazyқtyқtaғy қozғalysy, kөkjıekke (gorızontқa) bұrysh jasaı laқtyrylғan deneniң қozғalysy, maıatnık terbelisiniң ızohrondyғy týraly jaңalyқtary osy kezeңge jatady. 1609 jyly Galıleı өziniң alғashқy teleskopyn құrastyrdy. Ol osy teleskoptyң kөmegimen Sholpan planetasynyң fazasyn, Kүndegi daқty, ıÝpıterdiң 4 serigin, Satýrnnyң saқınasyn ashty. 1916 jyly Din basylary N.Kopernık ilimine tyıym salғan soң, Galıleı ұzaқ ýaқyt үı tұtқynda ұstaldy. 1630 jyly «Әlemniң eki negizgi jүıesi týraly sұhbat» degen eңbegin Rımge alyp keldi. Mұnda Kopernık pen Evklıdtiң dүnıe jүıeleri қaralғan edi. 1637 jyly Galıleı eki kөzinen aıyrylady. Galıleı 17 ғasyrdaғy mehanıka, optıka jәne astronomııa ғylymdarynyң damýyna eleýli үles қosty. Ol ashқan jaңalyқtar dүnıeniң gelıotsentrlik jүıesi týraly ilimniң jeңip shyғýyna yқpal etti. Statıka tarıhy Arhımedten bastalsa, dınamıka tarıhy Galıleıden bastalady. Ol ұly ғalym bolýymen birge, mýzykant, sýretshi, aқyn, әdebıetshi de boldy.