QazAqparat-Anons: aqpannyń 20-cy men 22-si aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ҚOҒAM2009 jylғy aқpannyң 25-i men naýryzdyң 6-sy aralyғynda Қazaқstan Respýblıkasynda Ұlttyқ halyқ sanaғy өtkiziledi. Elimizde 2009 jylғy aқpannyң 17-si men shildeniң 1-i aralyғynda shaғyn jәne orta kәsipkerlik sýbektilerin tekserýge moratorıı jarııalandy.Naýryzdyң 1-inen bastap stýdentterge қosymsha bilim berý granttary men ұzaқ merzimdi jeңildikti nesıe taғaıyndalatyn bolady.SPORT2009 jylғy Eýropa chempıonatynyң irikteý týrnırine daıyndyқ aıasynda fýtzaldan Қazaқstan ұlttyқ құramasy Irlandııa, Anglııa jәne Kıpr құramalaryna қarsylas atanyp otyr. Bizdiң toptaғy matchtar aқpannyң 18-i men 22-si aralyғynda Irlandııanyң Dýblın қalasynda өtedi. Қazaқstandyқ komanda aқpannyң 19-da Anglııamen, 20-da Kıprmen, 22-de Irlandııamen oınaıdy.Astanada, aқpannyң 16-nan 22-si aralyғynda Ұlttyқ tennıs ortalyғynda Қazaқstannyң қysқy chempıonaty өtýde. Astanadaғy tennıs kortyna respýblıkanyң barlyқ aımaғyndaғy aldyңғy қatardaғy sportshylar jınalady. Otandyқ tennıstiң «jұldyzdary» osy jarysta bas қospaқ.Almatyda aқpannyң 18-22 kүnderi bokstan әıelder arasynda Қazaқstan chempıonaty өtýde. Dostyқ sport keshende өtip jatқan bұl baıraқty bәseke bıyl besinshi ret ұıymdastyrylýda. Oғan Azııa әýesқoı boks federatsııasynyң (FABA) tөreshisi astanalyқ Қaırat Manashaev bastaғan қazylar alқasy tөrelik jasaıdy. Aқpannyң 18-i men 28-i aralyғynda Қytaıdyң Harbın қalasynda stýdentter arasynda XXIV қysқy ýnıversıada oıyndary өtedi. Onda otandastarymyz sporttyң 5 tүri boıynsha synғa tүsedi. Қazaқstannyң stýdentter sporty federatsııasynyң mәlimetine қaraғanda, konkımen jүgirýde Nıkolaı Ýlıtınniң bapkerligimen Elena Obatýrova, Sergeı Melehov, Denıs Kýzın men Anton Sýrovıatkın baқ synamaқ. Shaңғymen tұғyrdan sekirýde jattyқtyrýshy Pavel Vasılev shәkirtteri Anton Kankenov pen Gennadıı Semenovқa үmit artýda. Short trekte bapker Mәdiғalı Қarsybekov erler arasynda Aslan Daýmov, Nұrbergen Jұmaғazıev, Andreı Smetanın men Andreı Starjenskııge, қyzdar arasynda Galına Dýdko men Elızaveta Sıgýlenkovaғa senim bildirip otyr. Bolgarııanyң Sofııa қalasynda өtken Әlem kýbogynyң kezeңdik bәsekesinde Nұrbergen 500 metrlikte 20-shy, 1500 metrlikte 32-shi, al Andreı 1000 metrlikte birinshi kүni 33-shi, ekinshi kүni 35-shi oryn alғan bolatyn.Құrlyқtyқ hokkeı lıgasynda oınaıtyn Astananyң «Barys» klýby maýsymdaғy қalғan bes matchyn өz alaңynda өtkizedi. Aldymen bizdiң hokkeıshiler aқpannyң 20-da Reseıdiң eki dүrkin chempıony - Қazannyң «Aқ Barys» klýbyn қabyldaıdy. Odan keıin aқpannyң 22-de Tolıattıdiң «Lada», 23-de Nıjnekamskiniң «Neftehımık», 25-de Nıjnıı Novgorodtyң «Torpedo», al 26-da Chehovtyң «Vıtıaz» komandalarymen mұz aıdynyna shyғady. ҚAZAҚSTAN JӘNE ӘLEM Aқpannyң 18-men 20-sy aralyғynda Varshavada EҚYҰ Demokratııalyқ ınstıtýttar jәne adam құқyғy bıýrosy mamandarynyң қazaқstandyқ tөraғalyқ өkilderi үshin jasaғan gýmanıtarlyқ taқyryptaғy semınary өtedi.Trenıng barysynda қatysýshylar Ұıym қyzmetiniң basty baғyttaryn oқyp үırenedi. Atap aıtқanda, tөzimdilik jәne nәsilshildikpen kүres, zaңnyң үstemdigi, adam құқyғy, genderlik problemalar, demokratııalyқ basқarý, saılaýlardy өtkizý jәne basқa taқyryptarda egjeı-tegjeıli tanystyrylymdar өtedi.Aқpannyң 20-synda Nıý-Delı қalasynda ҚR Syrtқy ister mınıstriniң orynbasary Nұrlan Ermekbaevtyң tөraғalyғymen Azııadaғy өzara is-қımyl jәne senim sharalary keңesine (AӨІSShK) mүshe elderdiң Aғa laýazymdy tұlғalar komıtetiniң kezekti otyrysy өtedi. Otyrys barysynda ekonomıkalyқ, ekologııalyқ, gýmanıtarlyқ, әskerı-saıası jәne jaңa қaýip-қaterlerge қarsy tұrý mәseleleri talқylanbaқ. Sondaı-aқ 2010 jyly AӨІSShK-EҚYҰ birlesken forýmy sekildi halyқaralyқ sharalardy өtkizý mәseleleri қaralady. ASTANA Aқpannyң 19-y men 22-si aralyғynda Astanadaғy «Kaspıı» sporttyқ - oıyn-saýyқ kesheninde қyzdar arasynda kөrkem gımnastıkadan Қazaқstan chempıonaty өtýde. Jarysқa 12 oblys pen Astana jәne Almaty қalalarynyң өkilderi қatysýda.Aқpannyң 20-synda Eңbek jәne halyқty әleýmettik қorғaý mınıstri B.Saparbaev elordadaғy «TsESNA-Astyқ» kontsernine barady. Aқpannyң 20-synda BҰҰ өkildiginde «Қazaқstan Respýblıkasynda genderlik teңdikti қamtamasyz etý sharalaryn jetildirý» jobasy tanystyrylady. Aқpannyң 20-synda «Rıksos» prezıdenttik otelinde Қazaқstannyң Stýdentter alıansynyң kөshbasshylary Қazaқstan halқy Assambleıasy tөraғasynyң orynbasarymen kezdesedi. Aқpannyң 20-synda «Nұr Otannyң» elordalyқ fılıalynda «Saқshy» jobasy boıynsha jұmys mәjilisi өtedi. Aқpannyң 21-inen bastap elordadaғy Әýezov kөshesinde eki jaқty jol қozғalysy engiziledi. ALMATY Aқpannyң 20-synda Almaty әkimdiginde қalalyқ mәslıhattyң kezekten tys 16-shy sessııasy өtedi.Aқpannyң 20-synda №148 mektep-ınternatta «Jүrekten jүrekke» merekesi өtedi. Aқpannyң 20-synda «Tsezar» kınoteatrynda «ҚazMÝ ? meniң otanym» fılmi kөrsetiledi. Aқpannyң 21-22-sinde «Jastar ? memleketimizdiң maңyzdy kapıtaly» degen taқyrypta Abaı atyndaғy Қazaқ ұlttyқ pedagogıkalyқ ýnıversıteti rektorynyң kýbogy үshin respýblıkalyқ pikirsaıys týrnıri өtedi. Aқpannyң 24-inde M.Әýezov atyndaғy Әdebıet jәne өner ınstıýtynda «Mәdenı mұra» memlekettik baғdarlamasy aıasynda 2006-2008 jyldary beıneleý өneri, mýzyka, teatrtaný salalary boıynsha jaryқ kөrgen irgeli eңbekter toptamasynyң tұsaýkeseri өtedi. Tanystyrylym rәsiminde «Қazaқ mýzykasy.Antologııa» 5 tomdyғy, «Қazaқ өneriniң tarıhy» қazaқ-orys tilderindegi 3 tomdyғy, A.Zataevıchtiң «Қazaқtyң 500 әn, kүıi», teatrtaný salasy boıynsha «Teatr týraly tolғanystar», «Қazaқ opera өneri», «Sөz» 2 tomdyқ eңbekteri jәne taғy basқa, jalpy sany 27 kitap jұrtshylyқ nazaryna ұsynylmaқ.-------------------------------------------------------------------------------------------------- ATAÝLY KҮNDER, ELEÝLІ OҚIҒALARAҚPANNYҢ 20-Y, JҰMAESTE ҚALAR OҚIҒALAR89 jyl bұryn (1920) қazirgi «Soltүstik Қazaқstan» oblystyқ gazetiniң alғashқy sany «Kedeı sөzi» degen ataýmen jaryқ kөrdi. 1993 jyldan bastap қazirgi ataýymen jaryқ kөrip keledi. Gazettiң 10 myңynshy nөmiri shyғýyna baılanysty Қazaқstan Respýblıkasy Joғarғy Keңesiniң Құrmet gramotasymen, «Құrmet belgisi» ordenimen marapattalғan. «Soltүstik Қazaқstan» gazeti oblys mәdenıeti men ekonomıkasynyң damýynda үlken rөl atқarady. Onyң betterinde kәsiporyndardyң basshylary, ınjenerler, jұmysshylar, ғalymdar өz pikirlerin bildirip tұrady. Өz zamanynda қazaқ әdebıetiniң klassıkteri M.Jұmabaev, S.Mұқanov syndy tұlғalar gazettiң redaktorlary boldy. Әrtүrli jyldary gazet redaktsııasynda Қazaқstan halyқ jazýshylary D.Әbilev, Ә.Әbishev, S.Shәımerdenov, әdebıettiң kөrnekti қaıratkerleri Қ.Kemeңgerov, M.Dәýletbaev қyzmet istedi. Basylym aptasyna үsh mәrte shyғady.16 jyl bұryn (1993) Almatyda «Tүrik birligi» atty gazettiң alғashқy sany jaryқ kөrdi.16 jyl bұryn (1993) Almatydaғy Dostyқ үıinde Қazaқ-Iran dostyғy halyқaralyқ ұıymynyң saltanatty ashylýy boldy. 10 jyl bұryn (1999) Pavlodar oblysy Baıanaýyl aýdanynyң ortalyғynda ғұlama ғalym Қanysh Sәtbaevқa eskertkish ornatyldy.3 jyl bұryn (2006) Қazaқstan Respýblıkasynyң Prezıdenti Nұrsұltan Nazarbaev «Sekıýrıtılendirý týraly» Zaңғa қol қoıdy. Atalғan Zaң ekonomıkanyң naқty sektoryn қarjylandyrýdyң қazirgi bir tүri retinde sekıýrıtılendirý ınstıtýtynyң қyzmeti men damýynyң құқyқtyқ negizderin belgileıdi. ESІMDER110 jyl bұryn (1889-1938) ? Қazaқstannyң kөrnekti memleket jәne қoғam қaıratkeri, Jetisýdaғy alғashқy aқyndar aıtysyn ұıymdastyrýshy JANDOSOV Oraz Қıқymұly dүnıege keldi. Almaty oblysynyң Қarasaı aýdanynda týғan. Vernyı erler gımnazııasyn bitirgen. Қazaқstanda keңestik bılik ornaғannan keıin Jetisýdyң ұlt isteri jөnindegi oblystyқ bөlimin basқardy. 1919-1921 jyldary Tүrkistan Kommýnıstik partııasynyң mұsylman kommýnısteri sektsııasy oblystyқ bıýrosynyң tөraғasy bolyp, Jetisý oblystyқ revolıýtsııalyқ-әskerı komıtetin jәne oblystyқ «Қosshy» odaғyn basshylyқ jasady. 1921-1923 jyldary Tүrkistan Kommýnıstik partııasynyң Ortalyқ Komıteti үgit-nasıhat bөliminiң meңgerýshisi jәne BK(b)P Қazaқ өlkelik komıtetiniң ekinshi hatshysy boldy. 1923-1924 jyldary Mәskeýdegi Tımırıazev atyndaғy Aýyl sharýashylyғy akademııasynda bilim aldy. 1924-1928 jyly BK(b)P Қazaқstan өlkelik komıteti үgit-nasıhat bөliminiң meңgerýshisi қyzmetin atқaryp, «Eңbekshi қazaқ» (қazirgi «Egemen Қazaқstan») gazetine basshylyқ jasady. 1916 jylғy ұlt-azattyқ қozғalysynyң 10 jyldyғyna oraı, 1926 jyly Jetisýdaғy Қarқara kөterilisine қatysқandardy mәңgi este қaldyrý maқsatynda kөterilisshiler jıynyn өtkizip, keıin «Ereýiltөbe» atanyp ketken jerge eskertkish ornatpaқ bolyp, tas үıip, belgi қaldyrýғa қoғam қaıratkeri Ydyrys Kөshkinov, t.b. azamattarmen birge қoldaý kөrsetip, at salysty. Қoғam қaıratkeri aýyl ekonomıkasyn zertteý jөnindegi ekspedıtsııany basқardy, ғylymı-zertteý jұmysymen aınalysyp, ғylymı eңbekter jazdy. 1928-1937 jyldary Қazaқ AKSR aғartý halkomy, Қazaқ aýyl sharýashylyғy ınstıtýtynyң dırektorlyғymen қatar Respýblıkalyқ kitaphananyң dırektory, BK(b)P Kegen aýdandyқ komıtetiniң birinshi hatshysy, Almaty oblystyқ atқarý komıtetiniң tөraғasy қyzmetterin atқardy. Ұltaralyқ қatynastardy retteýge kөp eңbek siңirdi. KOKP sezderiniң jәne KSRO Keңesteri sezderiniң delegaty, BK(b)P Tүrkistan Kommýnıstik partııasy Ortalyқ komıtetiniң mүshesi jәne bıýro mүshesi, Tүrkistan Ortalyқ atқarý komıteti tөralқasynyң jәne Bүkilreseılik ortalyқ atқarý komıtetiniң mүshesi, Қazaқstan Ortalyқ atқarý komıtetiniң jәne onyң tөralқasynyң mүshesi, Қazaқstan өlketaný қoғamy basқarmasynyң tөraғasy boldy. 1937 jyly tamyzda partııadan shyғaryldy da, jalғan saıası aıyppen tұtқyndalyp, 1938 jyly naýryzda atyldy. Қazaқ aқyny Kenen Әzirbaev tұtқynғa alynғan Jandosovpen өziniң қoshtasқan sәti týraly «Orazjan» әnin shyғardy. 1999 jyly Almatyda қoғam қaıratkeriniң ұly Anrı (Әlı) Jandosovtyң құrastyrýymen «Қaıran Oraz» atty kitap jaryқ kөrse, nemeresi birneshe jınaқtyң avtory, aқyn Gүlnar Jandosova Almatyda Oraz Jandosov atyndaғy gýmanıtarlyқ lıtseı құrdy. Elimizde Jandosovtyң esimi eldi mekenderge berilip, Almaty қalasynda oғan eskertkish ornatyldy. Raıymbek aýdanynyң ortalyғy Kegen aýylynda қoғam қaıratkeri atyndaғy өlketaný mұrajaıy jұmys isteıdi.95 jyl bұryn (1914-1979) akter, Қazaқ KSR-niң eңbek siңirgen әrtisi, Ұly Otan soғysynyң ardageri TҰRSYNOV Jүsipbek dүnıege keldi. Pavlodar oblysynyң Ertis aýdanynda týғan. Aқtөbe, Jambyl, Shymkent oblystyқ drama teatrlarynda қyzmet istegen. Akter negizinen өtkir minezdi rөlderde oınaғan. Oryndaғan rөlderi қatarynda Mahambet (M.Aқynjanov «Isataı - Mahambet»), Jantyқ, Jaғypar (Ғ.Mүsirepov «Қozy Kөrpesh ? Baıan sұlý», «Amangeldi»), Arystan, Kөbeı (M.Әýezov «Aıman - Sholpan», «Eңlik - Kebek»), Қataı (S.Jүnisov «Ajar men ajal»), t.b. bar. «Қyzyl jұldyz» ordenimen, medaldarmen marapattalғan. 65 jyl bұryn (1944) fılologııa ғylymynyң doktory BAITANAEV Bolat Әbishұly dүnıege keldi. Oңtүstik Қazaқstan oblysynyң Otyrar aýdanynda týғan. Shymkent pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң orys tili jәne әdebıeti fakýltetin bitirgen. 1967-1990 jyldary Shymkent өner ınstıtýtynyң aғa oқytýshysy, til jәne әdebıet kafedrasynyң meңgerýshisi, E.Bөketov atyndaғy Қaraғandy memlekettik ýnıversıteti orys jәne shet el әdebıeti kafedrasynyң meңgerýshisi, fılologııa fakýltetiniң dekany, aғa ғylymı қyzmetkeri bolғan. 1991-1999 jyldary Shymkent dene shynyқtyrý pedagogıkalyқ ınstıtýtynyң oқý isi jөnindegi prorektory, Қoja Ahmet ıAssaýı atyndaғy Halyқaralyқ қazaқ-tүrik ýnıversıtetiniң oқý isi jөnindegi prorektory қyzmetin atқarғan. 1996 jyldan M.Әýezov atyndaғy Oңtүstik Қazaқstan memlekettik ýnıversıteti fılologııa fakýltetiniң dekany, orys jәne әlem әdebıeti kafedrasynyң professory қyzmetterin atқardy. Ғalymnyң 50-den astam maқala, zertteý eңbekteri jaryқ kөrgen. AҚPANNYҢ 21-І, SENBІAna tiliniң halyқaralyқ kүni. 1999 jylғy қarashada ıÝNESKO Bas Konferentsııasynyң 30-shy sessııasynyң sheshimimen bekitilgen jәne 2000 jylғy aқpannyң 21-inen bastap tildik jәne mәdenı әr alýandyқty қorғaý maқsatynda atap өtiledi.Korol V Haraldtyң týғan kүni (Norvegııa). Basқa da skandınav elderi sııaқty Norvegııa da korol otbasy mүsheleriniң týғan kүnin toılaıdy. Bұl kүnder baıraқ kүni dep atalady da, týғan kүn ıesiniң құrmetine zaңnamada bekitilgen jerlerde memlekettik tý kөteriledi.ESTE ҚALAR OҚIҒALAR40 jyl bұryn (1969) «Baıқoңyr» ғarysh aılaғynan jiberilgen «N-1» zymyran tasymaldaғysh 70 sekýndtan keıin jarylyp ketti. Bұl keңestik zymyran Aıғa jetýi kerek bolatyn. Zymyran ұshyrý үsh mәrte sәtsizdikke ұshyraғannan keıin joba toқtatylғan.17 jyl bұryn (1992) Atyraý oblysynyң Balyқshy aýdanyndaғy orta mektepke aқyn, Қazaқstan Respýblıkasy Memlekettik syılyғynyң laýreaty Farıza Oңғarsynovanyң esimi berildi.80 jyl bұryn (1929) BKP (b) Ortalyқ Komıtetiniң barlyқ partııa ұıymdaryna arnalғan «Eңbek tәrtibin nyғaıtý týraly» haty jarııalandy. Eldegi eңbek tәrtibiniң қataıғan sonshalyқ, jұmysқa sebepsiz keshikkeni үshin sottaı salý, tүrmege jaýyp tastap әdettegi iske aınaldy. AҚPANNYҢ 22-І, JEKSENBІESTE ҚALAR OҚIҒALAR10 jyl bұryn (1999) Қazaқstanda «Nevada-Semeı» қoғamdyқ қozғalysynyң құrylғanyna 10 jyl tolýy atalyp өtti. 1991 jyly tamyzdyң 29-ynda Қazaқstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Ә.Nazarbaev Semeı polıgonyn jabý týraly Jarlyққa қol қoıғan bolatyn. Bұl әlemdegi ıadrolyқ қarýsyzdaný jolyndaғy alғashқy naқty қadam edi. ESІMDER55 jyl bұryn (1954) ғalym, sotsıologııa ғylymynyң doktory, professor ALDAShOV Baқtııar Әbilhaıyrұly dүnıege keldi. Jambyl oblysynyң Talas aýdanynda týғan. Jambyl gıdromelıoratıvtik-құrylys ınstıtýtyn bitirgen. 1976-1978 jyldary ? «Jambylқұrylys» tresiniң aғa ınjeneri. 1978-1985 jyldary ? Jambyl oblystyқ atқarý komıteti құrylys bөliminiң nұsқaýshysy, aғa referenti, meңgerýshisi. 1986-1991 jyldary ? Jambyl gıdromelıoratıvtik-құrylys ınstıtýtynyң aғa ınjeneri, prorektory, 1991-1996 jyldary ? Taraz syrtқy ekonomıka қaýymdastyғy bas dırektorynyң orynbasary. 1996 jyldan Jambyl ýnıversıtetiniң ғylymı jұmystar men halyқaralyқ baılanystar jөnindegi prorektory, Ekologııalyқ-ekonomıkalyқ mәseleler ғylymı-zertteý ınstıtýtynyң dırektory, Taraz memlekettik ýnıversıtetiniң fakýltet dekany bolғan. Қazir H.ıAssaýı atyndaғy Halyқaralyқ қazaқ-tүrik ýnıversıteti Taraz ınstıtýtynyң professory bolyp isteıdi. 40-қa jýyқ ғylymı jұmystyң, onyң ishinde 1 monografııanyң avtory.