QazAqparat-Anons: aqpannyń 1-7-si aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

Aqpannyń 1-inde Іshki ister mınıstrliginde Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń qatysýymen keńeıtilgen alqa májilisi ótedi.

Aqpannyń 1-inde Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginde Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń qatysýymen keńeıtilgen alqa májilisi ótedi.

Aqpannyń 1-inde Densaýlyq saqtaý mınıstrliginde Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń qatysýymen keńeıtilgen alqa májilisi ótedi.

Aqpannyń 1-inde Syrtqy ister mınıstrliginde aptalyq brıfıng bolady.

Aqpannyń 4-inde Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrligi Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstri K.Q.Másimovtiń qatysýymen keńeıtilgen alqa otyrysyn ótkizedi. Alqa otyrysynda «Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrliginiń 2009 jyldaǵy jumysynyń qorytyndylary jáne 2010 jyldaǵy basym mindetter týraly» máseleler qaralady.

PARLAMENT

Aqpannyń 1-inde Parlament Senatynda spıker Q.Toqaevtyń qatysýymen «Óńir» depýtattyq tobynyń májilisi ótedi.

ASTANA

Aqpannyń 3-inde elordadaǵy Beıbitshilik jáne Kelisim saraıynda Germanııanyń Federaldyq syrtqy ister mınıstrliginiń memlekettik mınıstri Kornelııa Pıperdiń qatysýymen Germanııanyń Qazaqstandaǵy jylynyń ashylý saltanaty ótedi.

ALMATY

Aqpannyń 1-inde Qazaqtyń Abaı atyndaǵy Memlekettik opera jáne balet teatrynda Sábıt Dosanovtyń 70 jyldyǵyna arnalǵan shyǵarmashylyq kesh bolady.

Aqpannyń 1-inde Jambyl atyndaǵy Memlekettik fılarmonııada múmkindikteri shekteýli adamdarǵa arnalǵan qaıyrymdylyq kontserti ótedi.

Aqpannyń 1-inde Tuńǵysh Prezıdent Qorynda «Shevron» kompanııasy Almatynyń 15 medıtsınalyq mekemesine medıtsınalyq jabdyqtar alýǵa sertıfıkattar tabys etedi.

Aqpan aıynyń 2-5-i aralyǵynda Almatydaǵy «Bastaý» bılıard klýbynda bılıard sporty boıynsha erler jáne áıelder arasynda jańa oıyn maýsymyndaǵy birinshi el chempıonaty ótedi,

AIMAQ

Aqpannyń 4-7-si aralyǵynda Semeı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynda oqý ornynyń ǵylymı jumystar jáne halyqaralyq baılanystar jónindegi prorektory, ekologııa jáne geografııa kafedrasynyń meńgerýshisi, bıologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Mıhaıl Semenovıch Panınniń 70 jyldyǵyna arnalǵan halyqaralyq konferentsııa ótedi.

ATAÝLY KÚNDER. ELEÝLІ OQIǴALAR. MEREITOILAR.

2010 JYLDYŃ AQPAN AIYNDA:

OQIǴALAR

90 jyl buryn (1920) Ombyda «Kedeı sózi» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Gazettiń basty maqsaty qazaq jumyskerlerine revolıýtsııa zańdaryn, qazaq aýyldaryndaǵy Sovet úkimetiniń qalyptasýyn túsindirý jáne nasıhattaý bolyp tabylady. Gazette S.Sádýaqasovtyń, Madııardyń (M.Dýlatov) jáne t.b maqalalary jarııalanǵan. 1921 jylǵy naýryzdyń 14-inde Petropavl qalasyna kóshirildi de, sonda «Bostandyq týy» atymen shyǵa bastady.

17 jyl buryn (1993) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen Qazaq KSR-niń Ǵaryshty Zertteý Agentstvosy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Áýeǵarysh Agentstvosy bolyp ózgertildi. Baıqońyrda «Kosmodrom Baıqonyr» UÁǴA basqarmasy quryldy.

5 jyl buryn (2005) «Semeı-Nevada» ıadrolyq qarýǵa qarsy halyqaralyq qozǵalysy ıÝNESKO-nyń «Pamıat mıra» («Álem jady») búkilálemdik regıstrine engizildi.

5 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet, aqparat jáne sport Mınıstrliginde Tilder komıteti quryldy.

Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet, aqparat jáne sport mınıstrliginiń Til komıteti óz quzyreti sheginde iske asyrý jáne baqylaý-qadaǵalaý fýnktsııalaryn, sondaı-aq óz quzyretine jatqyzylǵan qyzmet salasynda salaaralyq úılestirýdi júzege asyratyn Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet, aqparat jáne sport mınıstrliginiń vedomstvosy bolyp tabylady. Komıtettiń negizgi mindetteri Tilderdi qoldaný men damytýdyń 2001-2010 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamada qarastyrylǵan tilderdi damytý salasyndaǵy memlekettik saıasatty iske asyrý, Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy tilder týraly zańnamanyń saqtalýyn baqylaýdy jáne qadaǵalaýdy júzege asyrý bolyp tabylady.

AQPANNYŃ 1-І, DÚISENBІ

AQSh-ta Ulttyq bostandyq kúni. 1865 jyly AQSh prezıdenti A.Lınkoln AQSh Konstıtýtsııasyna «Quldyqty joıý týraly» 13-shi túzetý engizý jóninde Kongress qararyna qol qoıdy. Quldyqty joıý ıdeıasynyń jaqtastary jeńiske jetti. Bul -Azamattyq soǵys (1861-1865) arqyly qol jetkizilgen uly jeńis bolatyn. Qarar 1865 jyldyń 18-shi jeltoqsanynda kúshine endi.

Iranda ıslam revolıýtsııasynyń kúni. Bul mereke 1979 jyly aqpannyń 1-inde kóp jyldar boıy aıdaýda bolǵan Rýholly Mýsavı Homeını ımamnyń elge oralýymen baılanysty. Dástúrli merekeli sharanyń óz ataýy «Fadjr» - «Tań sári» degen maǵynany bildiredi.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1992) Pragada ótken Eýropalyq qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq keńesi sessııasynda Qazaqstannyń týy alǵash ret jelbiredi.

5 jyl buryn (2005) Izraılde Qazaq kınosynyń kúnderi ótti. Qazaq kınosyn tanystyrý úshin Izraılǵa «Qazaqfılm» ókilderi jáne bas dırektory Sergeı Ázimov bastaǵan tanymal qazaqstandyq rejısserlardan turatyn delegatsııa bardy. Tel-Avıv, Haıfa jáne Ierýsalım qalalarynda Qazaq kınosy kúnderiniń saltanatty ashylýy ótti. Rejısser Satybaldy Narymbetov Semeı ıadrolyq polıgony mańynda turǵan adamdardyń taǵdyry týraly baıandaıtyn «Qyzjylaǵan» fılmin tanystyrdy. Qazaqstandyq kınotúsirýshiler Izraılǵa túrli janrdaǵy alty fılm apardy.

3 jyl buryn (2007) Qazaqstanda kitap shyǵarýdyń 200-jyldyq mereıtoıy qarsańynda Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti stýdentteri prozalyq, aqyndyq, satıralyq shyǵarmalarynyń jınaǵy basylyp shyqty.

«Іshi altyn, syrty kúmis sóz jaqsysyn...» atty kitapty baspa isi jáne redaktsııalaý kafedrasynyń jýrnalıstıka fakýlteti shyǵardy. «Jýrnalıstıka sheberligi jáne redaktsııalaý kafedrasy» 1976 jyldan bastap jumys istep kele jatyr. Onyń ashylýynyń bastaýshysy - tanymal ǵalym, professor Taýman Amandosov. 1998 jyly kafedra óziniń jańa ataýyna ıe boldy.

ESІMDER

95 jyl buryn (1915-1980) aktrısa, Qazaqstan halyq ártisi STRÝNINA Ksenııa Aleksandrovna dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynda týǵan.

Blagoveşensk qalasyndaǵy Amýr teatry janyndaǵy stýdııany bitirgen.

Reseıde Amýr, Kamenets-Podolsk, Qazaqstanda Óskemen, Pavlodar oblystyq orys drama teatrlarynda qyzmet atqarǵan.

Teatr sahnalarynda Katerına (A.Ostrovskııdiń «Naızaǵaı»), Elena Andreevna (A.Chehovtyń «Vanıa aǵaı»), Fılýmena Martýrano (Fılıpponyń osy attas pesasy) rólderin somdaǵan.

Eńbek Qyzyl Tý ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

70 jyl buryn (1940) jazýshy SOMJÚREKOV Jumash dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynda týǵan.

Qazirgi Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen.

Ár jyldarda muǵalim, jastar jetekshisi, respýblıkalyq «Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy» jýrnalynda, oblystyq «Torǵaı tańy» gazetinde tilshi bolyp jumys istegen. Ótkir ádebı syndary, problemalyq, áleýmettik taqyryptardy ózek etken kóptegen maqalalary respýblıkalyq baspasóz betterinde jarııalanǵan.

«Kóktem tynysy», «Nurly nysana» atty óleń kitaptary, «Saryarqa» tańdamaly jyr jınaǵy shyqqan.

55 jyl buryn (1955) 3-shi synypty memlekettik ıýstıtsııa keńesshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyń orynbasary JÓRGENBAEV Muhtar Ákebaıuly dúnıege keldi.

Almaty oblysy Kegen aýdanynda týǵan.

Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

Atyraý oblysy Mahambet aýdandyq prokýratýrasynyń tergeýshisi, Atyraý qalasynyń prokýrory, Almaty oblysy Talǵar aýdanynyń prokýrory, Almaty oblystyq prokýrorynyń birinshi orynbasary, Atyraý oblysy prokýrory, Ońtústik Qazaqstan oblysynyń prokýrory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2009 jylǵy mamyrdyń 6-nan.

AQPANNYŃ 2-SІ, SEISENBІ

Búkilálemdik sýly-sazdy jerler kúni. Aqpannyń 2-inde Búkilálemdik sýly-sazdy jerler kúni atap ótiledi. 1971 jylǵy aqpannyń 2-inde Ramsar qalasynda (Iran) Sýly-sazdy jerler konventsııasyna qol qoıyldy. 1997 jyly dál osy kúni Búkilálemdik sýly-sazdy jerler kúni jarııalandy. Bul oqıǵa ár túrli elderdegi qoǵam men úkimetteriniń nazaryn jer sharynyń turaqty damýyn qoldaýǵa paıdaly sýly-sazdy jerlerdiń qundylyǵyna aýdarýǵa shaqyrady

Sýyr kúni (AQSh) Hrıstıandyq Eýropadan kelgen AQSh-ta keńinen tanymal dástúrlerdiń biri. Eýropada aqpannyń 2-sin Candlemas «Balaýyzdar kúni» dep ataǵan. Yrymǵa sensek, eger sol kúni kún ashyq bolsa, qystyń ekinshi jartysy sýyq bolady dep boljaǵan.

Reseıdiń áskerı dańq kúni - Stalıngrad shaıqasy. Keńes áskerleriniń Stalıngrad shaıqasynda (1943) nemis-fashıst áskerlerin talqandaýy qurmetine belgilengen.

Ázirbaıjan jastarynyń kúni. 1996 jylǵy aqpannyń 2-inde Jastar jáne sport mınıstrliginiń bastamasymen, sonymen qatar Ázirbaıjan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen birinshi Ázirbaıjan Jastarynyń Forýmy ótti.

OQIǴALAR

97 jyl buryn (1913) Orynborda arab árpimen jazylǵan qazaq tilindegi aptalyq ultaralyq, qoǵamdyq-saıası, ádebı «Qazaq» gazeti basylyp shyqty. Gazetti shyǵarýshylar - Álıhan Bókeıhanov, Ahmet Baıtursynov, Mirjaqyp Dýlatov. Onyń basty maqsaty Alashorda úkimeti men «Alash» partııasy zııalylarynyń ulttyq-lıberaldy qyzmetin nasıhattaý boldy. 1913 jylǵy aqpannyń 2-inen 1918 jylǵy qyrkúıektiń 26-na deıin aralyqta gazettiń 264 nómiri jaryq kórdi. Qarajat jazylýshylardan jáne jarnama berýshilerden alyndy.

17 jyl buryn (1993) Eýropa Odaǵy men Qazaqstan Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornady.

11 jyl buryn (1999) «Astana» radıosy óziniń qyzmetin bastady.

5 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaev Astanada halyqaralyq áýejaıdyń jańa ǵımaratyn ashty. Ǵımarat bes deńgeıdegi jolaýshylar úshin eki negizgi qabattan jáne qazaqtyń kıiz úıi tárizdi kúmbez ishindegi úsh qabattan turady. Olar alty teleskoptyq traptarmen jabdyqtalǵan. Jańa áýejaıdyń ótkizý múmkindigi qaýyrt shaqta táýligine 750 jolaýshyǵa deıin bolsa, júk termınaly táýligine 600 tonnaǵa deıin ótkize alady.

3 jyl buryn (2007) London qor bırjasynda «Qazaqstannyń banktik sektory» atty birinshi halyqaralyq konferentsııa ótti. Ony bedeldi bıznes-basylym Financial Times uıymdastyrdy. Konferentsııa jumysyna Qazaqstan jaǵynan Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq bankiniń tóraǵasy Á.Sáıdenov, Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy naryǵy men qarjy uıymdaryn retteý men qadaǵalaý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary E.Bahmýtova, Almaty óńirlik qarjy ortalyǵynyń qyzmetin retteý agenttigi tóraǵasynyń orynbasary A.Aldambergen, Qazaqstan qor bırjasynyń prezıdenti A.Joldasbekov, sondaı-aq Qazaqstan bankteri men qarjy uıymdarynyń ókilderi qatysty.

ESІMDER

100 jyl buryn (1910-1960) qazaqstandyq sáýletshi BARAG Teodor ıAkovlevıch dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Ýkraınanyń Vınnıts oblysynda týǵan.

Ázirbaıjan ındýstrıaldy ınstıtýtynyń sáýlet fakýltetin bitirgen.

Qaraǵandynyń bas sáýletshisi, Qazaqstannyń Turmystyq qamsyzdandyrý mınıstrliginde, Qazaqstan Mınıstrler Keńesi janyndaǵy qala qurylysy basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan.

Qaraǵandy qalasynda T.Barag jobalary boıynsha oblystyq kitaphana, qalalyq bazar, aıaq kıim tigin fabrıkasy, temirjol vokzaly, turǵyn úıler ǵımarattary salynǵan.

70 jyl buryn (1940) ǵalym-ádebıettanýshy, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty MAǴAÝIN Muhtar Muqanuly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy Aıagóz aýdanynda týǵan.

Qazirgi Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen.

«Qazaq ádebıeti» gazetiniń bólim meńgerýshisi, «Jazýshy» baspasy, «Jalyn» jýrnaly bas redaktorlarynyń orynbasary, Ádebıet ınstıtýty jáne Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy, dotsenti, «Jazýshy» baspasynyń, «Juldyz» jýrnalynyń bas redaktory qyzmetterin atqarǵan.

«Keshqurym» atty alǵashqy áńgimesi 1964 jyly «Juldyz» jýrnalynda jarııalanǵan.

«Aqsha qar», «Bir atanyń balalary», «Qııandaǵy qystaý», «Kók kepter» povester men áńgimeler jınaqtarynyń, «Kók munar», «Shaqan sheri» romandardyń, «Alasapyran» roman-dılogııanyń, «Qobyz saryny» atty monografııanyń, «Ǵasyrlar bederi», «Qazaq tarıhynyń álippesi» ǵylymı-zertteý eńbekteriniń, «Qazaq handyǵy dáýirindegi ádebıet» oqýlyqtarynyń, hrestomatııa jáne basqa da oqý quraldarynyń avtory. «Aldaspan», «Bes ǵasyr jyrlaıdy», «Aı zaman-aı, zaman-aı» aqyn-jyraý shyǵarmalary jınaqtarynyń antologııasyn qurastyrǵan. Kóptegen shyǵarmalary basqa elderdiń tilderine aýdarylǵan.

Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń ıegeri.

60 jyl buryn (1950) «QazMunaıGaz» Barlaý Óndirý» AQ bas dırektorynyń birinshi orynbasary MIROShNIKOV Vladımır ıAkovlevıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasy Krasnodar ólkesinde týǵan.

V.I.Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

«Ózenmunaı» munaıgaz óndirý basqarmasynyń operatory, sheberi, aǵa tehnology, aýdandyq ınjenerlik-tehnıkalyq qyzmet bastyǵynyń orynbasary, qat qysymyn ustap turý tsehynyń, óndiristik qyzmet kórsetý bazasynyń bastyǵy, bas ınjener, basqarma bastyǵynyń birinshi orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 1993-2001 jyldary - «Mańǵyshlaqmunaı» óndiristik bólimi dırektorynyń birinshi orynbasary - bas ınjeneri, «Mańǵystaýmunaıgaz» AQ birinshi vıtse-prezıdenti, bas ınjeneri, basqarma tóraǵasy, bas tehnolog - bólim bastyǵy, tehnıkalyq dırektory. 2001-2004 jyldary - «Qaraqudyqmunaı» birlesken kásiporyny joba menedjeri, «QazMunaıGaz» UK JAQ óndiris jónindegi basqarýshy dırektory. Qazirgi qyzmetinde - 2004 jyldan.

AQPANNYŃ 3-І, SÁRSENBІ

Mandoro - Japonııada shamdar merekesi. Bul kún Kasýga hramynda (Nara qalasy, Japonııanyń ejelgi astanasy) kóptegen shamdar jaǵylady. Bul mereke kóktemniń kelýine arnalǵan.

Setsýbýn - Japonııada Jańa jyl qarsańy. Aqpannyń 3-i nemese 4-i kúni Japonııada Setsýbýn merekesi toılanady (eski kúntizbe boıynsha Jańa jyl qarsańy). Setsýbýn - jańa jyldyq aýysymnyń bastamasy. Merekeniń maqsaty - jyn-perilerdi qýý jáne zulymdyqqa jol bermeý. Setsýbýn túninde úılerde Mame-makı («burshaq shashý») saltanaty ótedi. Balalar keselerge burshaq salyp, olardy ár bólmeniń ishine shasha júrip, jyn-perilerdi qýatyn duǵalar oqıdy. Merekeniń sońynda árbir adam óziniń jasy neshede bolsa, sonshalyqty burshaq jeıdi. Bul yrym jyn-shaıtandardy qýady jáne búkil jyl boıyna densaýlyqty saqtaıdy degendi bildiredi.

OQIǴALAR

86 jyl buryn (1924) «Tilshi» gazetinde qaıratker Abdolla Rozybakıevtiń «Oblystyq partııa konferentsııasyna» atty maqalasy jarııalandy. Onda jýrnalıst Jetisý óńiri ekonomıkasynyń jaqsarýy sol ólkeni ortalyqpen qosatyn temir jol qurylysymen, Qytaımen saýda jasaýdy uıymdastyrýmen, mal sharýashylyǵy men dıqanshylyqty damytýmen baılanysty ekenin atap ótti.

85 jyl buryn (1925) «Jas qaırat» aptalyq gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Bastapqyda Orynborda, keıin Qyzylordada shyqqan basylymnyń taralymy 2000 danany quraǵan. «Sońǵy jetiniń ishinde» aıdarynda shet elderdegi, Keńes odaǵyndaǵy jańalyqtarmen tanystyrsa, «Qazaqstan jastary» bóliminde jergilikti uıym ómirin, jeke jastardyń talap-tilekterin jarııalap turǵan. «Táni saýdyń - jany saý» aıdarymen dárigerlik keńester, sport jónindegi materıaldar berip otyrǵan. Qarjy tapshylyǵyna baılanysty basylym 1926 jyly qazannyń 30-ynda 57-shi sany jaryq kórgennen keıin toqtaǵan.

18 jyl buryn (1992) Almaty qalasynda AQSh elshiligi ashyldy.

5 jyl buryn (2005) Almatyda Qazaqstan-Amerıkan taldaý jáne boljaý ınstıtýty quryldy. Mundaǵy basty maqsat - Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy baılanysty keńeıtý. Instıtýt elimizdiń qazirgi tańdaǵy qoǵamdyq-saıası jaǵdaıyna taldaý jasaýmen aınalysady. Instıtýtty sheteldik uıymdar qarjylandyrady.

3 jyl buryn (2007) Nursultan Nazarbaev pen Ýkraına Prezıdenti Vıktor ıÝşenko Kıevtiń Taras Shevchenko atyndaǵy Ulttyq opera jáne balet teatrynda ótken Ýkraınadaǵy Qazaqstan jylynyń resmı ashylý saltanatyna qatysty.

3 jyl buryn (2007) Almatyda qazaq kınosynyń alǵashqy kollektsııalyq jınaǵynyń tanystyrylymy ótti. Ony «TuranÁlem Bankiniń» qoldaýymen «Kazakh Cinema Distribution» kompanııasy shyǵarǵan. Bul jınaqqa qazaq kınosynyń ár kezeńde jaryq kórgen 30 fılmi toptastyrylǵan. Olardyń ishinde «Amangeldi», «Qyz Jibek», «Transsibir ekspresi», «Meniń atym Qoja», «Sultan Beıbarys», «Balkon» «Daladaǵy qýǵyn», «Alpamys mektepke barady», «Igla», «Aınalaıyn», «Kardıogramma», «Zamanaı», «Mánshúk týraly ańyz» jáne «Botakóz» sııaqty fılmder bar.

1 jyl buryn (2009) Pavlodar oblysynda «Qozyketken» aýylynyń 100-jyldyq mereıtoıyna arnalǵan kitap shyqty.

Petr Shantsev óziniń kitabin «Selo rodnoe» dep atady, ol Qozyketken aýylyn 35 jyl boıy basqarǵan. Basylym betterinde óziniń jáne áriptesteriniń basynan ótken oqıǵalary oryn alǵan. P.Shantsevtiń kitaby aqsaqaldardyń áńgimelerimen, otbasylyq muraǵattan alynǵan málimetterinen turady, tanymal jerlesteriniń merekedegi jáne jumys kúnderdegi sýretteri de bar. Aýyldyń júzjyldyq tarıhy qonys aýdarýshylardan bastalady, olar aqsaqaldarmen birge soǵys kezindegi qıynshylyqtardy, 90-jyldardaǵy daǵdarysta sharýashylyqty birge kóterdi.

ESІMDER

55 jyl buryn (1955) Qaraǵandy oblysy Saran qalasy ákimi apparatynyń uıymdastyrý jáne baqylaý jumysy bóliminiń bastyǵy SÝHORÝKOVA Elena Alekseevna dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysy Saran qalasynda týǵan.

Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

Qaraǵandy oblysy boıynsha statıstıka basqarmasynyń mamany, Saran qalasy ákiminiń apparaty uıymdastyrý jáne baqylaý jumysy bóliminiń bas mamany qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2008 jyldyń maýsymnan.

AQPANNYŃ 4-І, BEISENBІ

Dúnıejúzilik qaterli isikke qarsy kúres kúni. «Halyqaralyq onkologııalyq aýrýlarǵa qarsy kúres jónindegi odaq» (Qaterli isikke qarsy odaq - UICC) jarııalaǵan. Bul halyqaralyq kúnniń maqsaty - qaterli isiktiń qazirgi órkenıettiń eń qaýipti aýrýynyń biri ekendigi týraly habardarlyqty arttyrý, osy keseldiń aldyn alýǵa, anyqtaýǵa jáne emdeýge nazar aýdarý. Qaterli isik - búkil álemde ólimge ákelip soǵatyn kesel sanalady.

Halyqaralyq zorlyqqa qarsy kúres kúni. Bul kún 1985 jyldan beri atalyp keledi. Adamdy azaptaýdyń túrleri san alýan.

Shrı-Lanka Demokratııalyq Sotsıalıstik Respýblıkasynyń (burynǵy Tseılon) Ulttyq merekesi - Táýelsizdik kúni. El 1948 jyly domınıon quqynda Ulybrıtanııadan táýelsizdik aldy.

Qazaqstan Respýblıkasy men Shrı-Lanka Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy maýsymnyń 15-inde ornatyldy.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1992) Frantsııanyń Týr qalasynda ótken halyqaralyq kınofestıvalda rejısser Ermek Shynarbaevtyń «Kek» fılmi birinshi orynǵa ıelense, Sergeı Ázimovtiń «Óli teńiz hronıkasy» atty fılmi ekinshi júldege ıe boldy.

18 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy men Bangladesh Halyq Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatý týraly hattama qabyldandy.

17 jyl buryn (1993) Qazaqstan Respýblıkasy men Malta Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatyldy.

5 jyl buryn (2005) Almatyda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasy» atty kitap shyqty. Qazaqstan Respýblıkasynyń qazirgi Konstıtýtsııasynyń 10-jyldyǵyna arnalǵan ǵylymı-zańdy túsinik. Eldegi basty zańǵa ǵylymı-zańdy túsinik bergen, tanymal ǵalym-zańgerler Ǵaırat Saparǵalıev, Maqsut Nárikbaev, Baýyrjan Muhamedjanov jáne basqalar.

1 jyl buryn (2009) Almatyda Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde arheologııa men etnologııanyń ǵylymı-zertteý ortalyǵy ashyldy. Zertteý ortalyǵy tas, qola, temir, ortaǵasyrlar arheologııasy men Qazaq etnologııasy syndy 5 bólimnen turady. Bunda Ý.Shalekenov, A.Tóleýbaev, M.Eleýov, J.Taımaǵambetov, B.Qalshabaeva, A.Toqtabaı syndy tanymal ǵalymdar jumys isteıdi.

ESІMDER

95 jyl buryn (1915-1973) tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor KIM Syn Hva dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynyń Prımore ólkesinde týǵan.

Samarqan ýnıversıtetin, KOKP OK-i janyndaǵy Qoǵamdyq ǵylymdar akademııasyn bitirgen.

Qazaq KSR Ǵylym Akademııasynyń Tarıh, arheologııa jáne etnografııa ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri bolǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri Keńestik koreı halqynyń tarıhy jáne Qazaqstandaǵy Oktıabr sotsıalıstik revolıýtsııasynyń tarıhyna arnalǵan.

«Qurmet Belgisi» ordenimen jáne Koreı Halyq Demokratııalyq Respýblıkasynyń 3 ordenimen marapattalǵan.

70 jyl buryn (1940) ǵalym, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Ulttyq Ǵylymdar Akademııasynyń akademıgi QULQYBAEV Ǵabdolla Ábdiqojauly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynda týǵan.

Qaraǵandy memlekettik medıtsına ınstıtýtyn (Qaraǵandy memlekettik medıtsına akademııasy) bitirgen.

Qaraǵandy medıtsına ınstıtýtynda ǵylymı-pedagogıkalyq qyzmetpen shuǵyldanǵan. Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi kardıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, Eńbek gıgıenasy men kásibı aýrýlardy zertteıtin ulttyq ǵylymı ortalyǵynyń dırektory qyzmetterin atqarǵan.

Ǵylymı eńbekteriniń negizgi baǵyty teorııalyq toksıkologııa, óndiristik gıgıena jáne medıtsınalyq ekologııa máselelerine arnalǵan. Fosformen ýlaný potogeneziniń negizgi mehanızmderin alǵash anyqtady. Quramynda ár túrli antıaksıdanttyq vıtamınder, amın qyshqyldary, maı qyshqyly jáne taǵamdyq talshyqtary bar taǵamnyń (tamaqtyń) ýlanýǵa qarsy modıfıkatsııa yqpal etetindigin anyqtady. Respýblıkadaǵy gıgıena-ekologııa ǵylymı-zertteýler baǵytynyń tujyrymdamasyn jasady.

Qaraǵandy qalasynyń qurmetti azamaty.

AQPANNYŃ 5-І, JUMA

Meksıkanyń memlekettik merekesi - Konstıtýtsııa kúni. Konstıtýtsııa dıktatorlyq rejim qulaǵannan keıin, 1917 jyly qabyldanǵan bolatyn.

Qazaqstan Respýblıkasy men Meksıka Qurama Shtattary arasynda dıplomatııalyq qatynas 1992 jyly sáýirdiń 13-inde ornatylǵan.

OQIǴALAR

65 jyl buryn(1945) Almatyda alǵashqy qazaq konservatorııasy ashyldy.

14 jyl buryn (1996) Qazaqstannyń (KATELKO) telekommýnıkatsııa konsortsıými quryldy.

9 jyl buryn (2001) Almatyda «Sóztanym» jýrnalynyń alǵashqy nómiri shyqty.

1 jyl buryn (2009) Qaraǵandyda maldárigerlik zerthana ashyldy. Ol tolyǵymen halyqaralyq standarttarǵa saı keledi. Zamanaýı jabdyqtarymen jaraqtanǵan jańa zerthana asa qaýipti mal aýrýlaryn qysqa merzimde synamadan ótkizýge múmkindik beredi. Munda sondaı-aq azyq-túlik ónimderi de tekseriledi. Bul qazaqstandaǵy osyndaı altynshy zerthana.

ESІMDER

80 jyl buryn (1930) qazaq ekonomısi, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Gýmanıtarlyq Ǵylymdar Akademııasynyń akademıgi ELBOSYNOV Súnııat Qusaıynuly dúnıege keldi.

Semeı qalasynda týǵan.

Máskeý tústi metaldar jáne altyn ınstıtýtyn, Oral polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen.

Onyń 80-nen astam ǵylymı eńbekteri, sonyń ishinde 15 monografııasy, kitapshalary, oqý quraldary bar. Ǵylymı jumystarynyń negizgi baǵyty - tústi metalldar óndirisin ıntensıfıkatsııalaýdyń teorııalary men ádistemeleri máselesi.

70 jyl buryn (1940-1997) jazýshy OIShYBAEV Baqtyǵul dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysy Syrym aýdanynda týǵan.

Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

«Lenınshil jas» gazetinde, odan keıin Taıpaq, Jympıty (qazirgi Syrym) aýdandyq gazetterinde qyzmetter atqarǵan. Onyń alǵashqy úsh áńgimesi respýblıka jas jazýshylarynyń «Shuǵyla» atty jınaǵyna engen.

«Alystan kóringen ot», «Qımas kúnder» atty áńgime, hıkaıattar kitaptarynyń avtory. Sondaı-aq kóptegen ocherkteri jaryq kórgen.

Medaldarmen marapattalǵan.

AQPANNYŃ 6-Y, SENBІ

Halyqaralyq saamdar kúni. Soltústik Eýropanyń baıyrǵy halyqtarynyń meıramy - tórt eldiń saamdary (Reseı, Norvegııa, Shvetsııa jáne Fınlıandııa).

Halyqaralyq barmen kúni (Qasıetti Amanda kúni). Kóptegen memleketterde barmen men restoratorlardyń kásibı meıramy qasıetti Amanda kúni atap ótiledi.

Sharap ashytýshy men barmenderdiń qorǵaýshysy qasıetti Amanda, Maastrıhıt epıskopby (584-679) Frantsııanyń, Germanııa men Flandrııanyń sharap ashytatyn aımaqtarynda sharap ashytýshylardyń, sharap satýshylardyń, syrashynyń, bar men meıramhana ıelerin, jáne de bar jumysshylarynyń (barmennen ydys jýýshyǵa deıin) resmı qorǵaýshysy bolyp tabylady.

OQIǴALAR

90 jyl buryn (1920) Túrkistan maıdany revolıýtsııalyq áskerı keńesiniń buıryǵyna sáıkes jeke qazaq áskerı brıgadasy quryldy.

3 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ıod jetispeýshiligi aýrýlarynyń aldyn alý salasyndaǵy qoǵamdyq qatynastardy retteýdi ári qaraı jetildirý maqsatynda «Iod jetispeýshiligi aýrýlarynyń aldyn alý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańyna ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

1 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev buqaralyq aqparat quraldary týraly zańnamany jetildirýge jáne buqaralyq aqparat quraldarynyń qyzmetine baılanysty jekelegen ákimshilik rásimderdi jeńildetýge baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine buqaralyq aqparat quraldary máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

1 jyl buryn (2009) Shákárim atyndaǵy Semeı memlekettik ýnıversıtetinde «Shákárim jáne Alash Orda» kitabiniń tusaý keser rásimi ótti. Bul - tarıh ǵylymdarynyń doktory, ýnıversıtet rektory Erlan Sydykovtyń kópjylǵy zertteýleri.

Kitap Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń kómegimen shyqty. Bul kitapta alǵash ret Shákárim Qudaıberdıevtiń saıası qyzmeti kórsetilgen. Shákárimniń Alash Orda qozǵalysyna qatynasy týraly Keńes Odaǵy dáýiri kezinde jasyryn bolatyn. Qazaq halqynyń danyshpan uly aqtalǵannan keıin ómiriniń osy qyry zertteldi.

ESІMDER

70 jyl buryn (1940) bıologııa ǵylymdarynyń doktory, professor,Halyqaralyq Pedagogıkalyq Bilim berý Ǵylymdary Akademııasynyń, Halyqaralyq Akmeologııalyq Ǵylymdar Akademııasynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Jaratylystaný Ǵylymdary Akademııasynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵary mektep Ǵylym Akademııasynyń korrespondent múshesi, Semeı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń ǵylymı jumystar jáne halyqaralyq baılanystar jónindegi prorektory PANIN Mıhaıl Semenovıch dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan.

Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen.

Semeı pedagogıkalyq ınstıtýty hımııa kafedrasynyń meńgerýshisi, bıologııa-hımııa fakýltetiniń dekany, oqý isi jónindegi prorektory, rektory, «Semeı» memlekettik ýnıversıtetiniń, Shákárim atyndaǵy Semeı memlekettik ýnıversıtetiniń rektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde - 2004 jyldan.

650-den astam ǵylymı jumystardyń avtory, olardyń arasynda bes monografııa, joǵarǵy mektep problemasy jóninde 70 ǵylymı-ádistemelik jumysy bar. Sondaı-aq ol «Hımııalyq ekologııa» páni boıynsha joǵarǵy oqý oryndary úshin alǵashqy oqýlyq jazǵan ǵalym. 2000 jyly oǵan Qazaqstan Respýblıkasy ǵylymy men tehnıkasyn damytýǵa qosqan asa zor eńbegi úshin Memlekettik ǵylymı stıpendııa berilgen.

«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

Semeı qalasynyń qurmetti azamaty.

55 jyl buryn (1955) kınorejısser, prodıýser, kınostsenarıst, akter, KSRO Kınematografıster odaǵynyń múshesi QARPYQOV Abaı Sádýaqasulydúnıege keldi.

Taldyqorǵan oblysynda týǵan.

Máskeý memlekettik tarıh-muraǵat ınstıtýtyn, S.Gerasımov atyndaǵy Búkilodaqtyq memlekettik kınematografııa ınstıtýtynyń rejısserlik fakýltetin bitirgen.

Tuńǵysh qysqa metrajdy kórkem fılmi respýblıka jas kınematografısteriniń «Bastaý - 83» baıqaý konkýrsynda úzdik shyqty.

A.Qarpyqov otandyq alǵashqy «Toǵysqan taǵdyrlar», «Shegirtke» serıaldarynyń prodıýsseri bolyp tabylady. Sondaı-aq, «Poltory shtýkı», «Vlıýblennaıa rybka», «Vozdýshnyı potselýı», «Doroga dorogoı, dorogaıa», «Avtobýs v chas pık», «Bahyt. Pervaıa krov», «ıAsnovıdets Majıken», «Tot, kto nejnee», «Fara» fılmderin túsirgen.

AQPANNYŃ 7-І, JEKSENBІ

Grenadanyń táýelsizdik kúni. 1974 jyly aqpannyń 7-inde Brıtan dostastyǵynyń quramynda Grenadanyń táýelsizdigi jarııalandy.

Japonııadaǵy soltústik aýmaqtar kúni. Japonııadaǵy ataýly kúnder qatarynda osy kún erekshe oryn alady. Óıtkeni, bul el reseılik Kýnashır, Itýrýp, Shıkotan araldaryn ózine qaıtarý týraly máseleni kún tártibinen túsirgen emes.

OQIǴALAR

80 jyl buryn (1930) Qazaqstannyń ońtústiginde kóterilis bastaldy. Qysqa merzim ishinde Sozaqta jergilikti quqyq qorǵaý organy qyzmetkerleri talqandalyp, ókilderi men belsendileri qaza taýyp, 20-ǵa jýyǵy qamaýǵa alyndy. Kóterilisti uıymdastyrýshy Sultanbek Sholaquly han bolyp saılanyp, kómekshileri retinde Álı Asadýlla, burynǵy mılıtsııa bólim bastyǵy Beısenbaev, Kýjak, D.Átinbaev, K.Jolshıev, S.Shalymbetov, A.Dıýganov, O.Orazbaev jáne T.Aıýbekovtar taǵaıyndaldy. Olar «Keńes úkimeti qurysyn», «Handyq ókimet jasasyn» jáne «Qazaq úkimeti jasasyn» degen urandar tastady. Osy jaǵdaı jónindegi aqparattan keıin úkimet Sozaqtyń aınalasyn qorshaýǵa alyp, «kommýnıster jasaǵynan» turatyn birneshe qarýly jasaq ákelip qoıdy. Kóterilisshiler Sholaqqorǵanǵa qaraı shegindi, biraq №6 aýylda Nıkıtenkonyń jasaǵy olardy toqtaty. 15-16 aqpanda kóterilisshiler aýdanyna Jýravlev pen Logachev jasaǵy kelip jetti. 4 saǵattyq urys kóterilisshilerdiń jeńilýimen aıaqtaldy. Han Sultanbek óltirildi, 200 jýyq adam tutqynǵa alynyp, 400-ge jýyq sharýa qaıtys boldy.

10 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev Eýropanyń jetekshi gazetteriniń jýrnalısterine suhbat berdi. Onda ınvestıtsııalyq saıasat, eldiń qoǵamdyq-saıası jaǵdaıy men Astananyń bolashaǵy máseleleri jan-jaqty qamtyldy.

5 jyl buryn (2005) Almaty oblysynda taldyqorǵandyqtar týraly, Taldyqorǵan qalasynyń Abaı atyndaǵy №1 mektep-gımnazııasynyń, tarıh pániniń muǵalimi Andreı Berezınniń «Izmenchıvyı mır, ılı vremıa sobırat kamnı» atty kitaby jaryq kórdi. Kitap

«Sol zemlı, nemese Versıı bez grıfa sekretnostı» jáne «Vremen svıazýıýşaıa nıt» atty eki bólimnen turady. Kitaptyń birinshi bóliminde A.Berezınniń aımaq gazetterine shyǵatyn tarıhı-ómirbaıandyq ocherkteri jınalǵan. Kitaptyń ekinshi bólimi Taldyqorǵan qalasynyń Abaı atyndaǵy №1 mektep-gımnazııasyna arnalǵan. Onda mektep tarıhynyń, muǵalimderi men oqýshylary týraly derekti ocherkter jınalǵan. Kitap avtordyń óz qarajatyna, tırajy 1000 dana bolyp shyǵaryldy.

3 jyl buryn (2007) Óskemende kompozıtor Baǵdat Esdáýletovanyń «Júregim, án sal» degen atpen shyǵarmashylyq keshi ótti. Oqyrmandar aldynda esep berip, osymen 14-shi jyl qatarynan shyǵarmashylyq keshin ótkizip otyrǵan kompozıtor keshten túsken qarajatyn qaıyrymdylyq maqsattarǵa jumsamaq. B.Esdáýletova 50-den astam ánniń avtory. Kompozıtor uly Abaıdyń, Serik Ǵabdýllın, Ǵalym Baıbatyrov, Anar Qusaıynova, Ulyqbek Esdáýletov, Merýert Sarynova syndy aqyndardyń óleńderine án jazǵan. Sondaı-aq, oblys ortalyǵynyń 280 jyldyǵy qurmetine jazylǵan Óskemen qalasynyń ánuranynyń avtory.

ESІMDER

95 jyl buryn (1915) qazaqstandyq ǵalym, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń akademıgi KELЬMAN Venıamın Moıseevıch dúnıege keldi.

Uly Otan soǵysyna qatysýshy.

Ýkraınada týǵan.

Kıev Memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

Onyń negizgi ǵylymı eńbekteri elektrondy jáne ıondyq optıka máselelerine arnalǵan. 29 jańashyl ónertabysqa avtorlyq kýáligi bar. 1962-1987 jyldary zerthana meńgerýshisi, 1987 jyldan - Qazaqstan ıAdrolyq fızıka ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri. 1992 jyldan AQSh-ta turady.

Ekinshi dárejeli Otan soǵysy, Eńbek Qyzyl Tý, Halyqtar dostyǵy, «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne basqa da medaldarmen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1950) grek-rım kúresinen sport sheberi, halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, KSRO chempıony GRIMAILO Vasılıı Ivanovıch dúnıege keldi.

Qyrǵyzstan Respýblıkasynda týǵan.

KSRO jáne Qarýly Kúshteri birinshilikterine birneshe ret qatysqan. KSRO jáne Halyqtar dostyǵy birinshilikteriniń chempıony bolǵan. 1974 jyly Shvetsııada ótken Halyqaralyq týrnırde eki dúrkin jeńimpaz atanǵan.

Jattyqtyrýshysy - V.Psarev.