QazAqparat-Anons: 8 qarasha men 14 qarashanyń aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
ÚKІMET
8 qarashada QR Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi Indýstrııany damytý qazaqstandyq ınstıtýtynyń tusaýkeserine arnalǵan brıfıng ótkizedi.
PARLAMENT
8 qarashada QR Parlamenti Májilisinde Úkimet saǵaty ótkiziledi.
Ózge memlekettik organdar
8 qarashada Memlekettik basqarý akademııasynda «Genderlik saıasat jáne áleýmettik qatynastardyń kókeıkesti máseleleri» taqyrybyna semınar ótkiziledi.
8 qarashada Mınıstrlikter úıinde QR Memlekettik statıstıkasynyń qurylǵanyna 90 jyl tolýyna oraılastyrylǵan «Qazaqstan statıstıkasy: damý nátıjeleri men bolashaǵy» ǵylymı-tájirıbelik konferentsııasy ótkiziledi.
8-10 qarashada respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýyn qadaǵalaý jónindegi Esep komıtetiniń tóraǵasy Omarhan Óksikbaev resmı saparmen Frantsııaǵa barady.
4-12 qarasha aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginiń Zııatkerlik menshik quqyǵy komıteti men aýmaqtyq ádilet organdary respýblıkalyq «Kontrafakt» is-sharasyn ótkizedi.
ASTANA
8 qarashada «Tengrı» qonaqúıiniń Almaty zalynda Azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly Halyqaralyq paktige arnalǵan dóńgelek ústel ótkiziledi.
9 qarashada L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ýnıversıtetinde QR Prezıdenti Ákimshiligi bekitken jumys josparyna sáıkes qazaqstandyq spıkerler EQYU sammıtine daıyndyq sharalary qarsańynda, aqparattyq naýqan aıasynda sheteldik buqaralyq aqparat quraldarymen kezdesý ótkizýi belgilengen.
8 qarasha kúni saǵat 15:00-de Memleket basshysynyń Frantsııaǵa sapary barysynda qoldaǵan Qazaqstan-frantsýz tehnologııalar transferti ortalyǵynyń jobalaryna arnalyp baspasóz máslıhaty ótkiziledi.
8 qarashada «Shabyt-2010» shyǵarmashyl jastar festıvali laýreattaryn marapattaý bolady.
Sport
8 qarashada «Dýman» qonaqúıinde Halyqaralyq grossmeıster Dármen Sádýaqasovtyń Kýbogyna arnalǵan Ú Respýblıkalyq shahmat týrnıriniń jeńimpazdaryn marapattaý ótedi.
ALMATY
8 qarashada «QR bilim berýdi damytý saıasaty «Aqparattyq qoǵam-2030» jobasynyń tusaýkeserine arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.
8 qarashada QBTÝ-da «QR Ulttyq banki» AQ basqarma tóraǵasy Grıgorıı Marchenkonyń dárisi bolady.
8 qarashada reseılik akter ári telejúrgizýshi Dmıtrıı Nagıevtiń qatysýymen túsirilgen «Eki tapansha» fılmine arnalǵan baspasóz máslıhaty bolady.
QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM
1-10 qarashada Qytaıda altynshy jalpyulttyq halyq sanaǵy ótkiziledi.
9 qarashada Iordanııa Prezıdenttigine saılaý ótkiziledi.
ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER
8 QARAShA, DÚISENBІ
KTK-nyń halyqaralyq kúni (Kóńildi Tapqyrlar Klýby)
2001 jylǵy qarashannyń 8-inde alǵash ret Kóńildi Tapqyrlar Klýbynyń halyqaralyq kúni atalyp ótti. Bul kúndi Halyqaralyq KTK klýbynyń prezıdenti Aleksandr Maslıakov KTK-nyń oıyny 1961 jylǵy qarashanyń 8-inde efırge alǵash ret shyǵýyna baılanysty meıram retinde ataýdy usyndy. Qazaqstanda Kóńildi tapqyrlar klýby 1993 jyly qurylǵan. Qazaqstandaǵy Kóńildi tapqyrlar klýbyn alǵashqy qurýshy jáne resmı Odaqtyń prezıdenti Álibek Tastaıbekov boldy. 1994 jyly alǵashqy chempıonat ótkizildi. Keıinnen ótkizilgen birinshilikterde kórermender zalǵa tolyp, qatysýshy komandalar kóbeıdi. 1998 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń «Kóńildi tapqyrlar klýby Sýper lıgasy» qoǵamdyq birlestigi quryldy. 1999 jyly Almaty qalasynyń jastarymen qurylǵan Qazaqstan Kóńildi tapqyrlar klýby komandasy alǵash ret Halyqaralyq Kóńildi tapqyrlar klýby jarystaryna qatysty. Bıyl Qazaqstan Kóńildi tapqyrlar klýbynyń qurylǵanyna 17 jyl tolyp otyr. Qazirgi ýaqytta Qazaqstan Kóńildi tapqyrlar klýbynyń tóraǵasy - Seıilov Sovet.
OQIǴALAR
90 jyl buryn (1920) Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik statıstıka organdarynyń negizi qalandy. Qazaqstan jerindegi memlekettik statıstıka tarıhynyń tamyry tereńde jatyr. Biraq 1920 jylǵa deıin Qazaqstanda jergilikti statıstıkalyq qyzmetterdi biriktiretin biryńǵaı organ bolǵan joq. Qazaq Avtonomııalyq Sovettik Sotsıalıstik Respýblıkasynyń Úkimeti 1920 jylǵy qarashanyń 8-inde óziniń qaýlysymen «Qazaq ASSR-degi memlekettik statıstıka týraly erejeni» bekitti jáne Statıstıkalyq basqarma qurdy. Osy kúndi Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik statıstıkasynyń týǵan kúni sanaıdy.
1 jyl buryn (2009) Beıbitshilik jáne Kelisim Saraıynda «Shabyt - 2009» HІІ Halyqaralyq jastar shyǵarmashylyq festıvaliniń jabylý rásiminde 1998 jyldan 2009 jyl aralyǵyndaǵy «Shabyt» laýreattarynyń ádebı shyǵarmalary jınaǵynyń tusaý keseri bolyp ótti.
Jınaqqa barlyq laýreattardyń shyǵarmalary jınalǵan - bul olardyń 11 jyldyq eńbekteriniń jartysy, halyqaralyq festıvaldyń «Ádebıet» nomınatsııasynda alǵan gran-prı jáne birinshi oryn ıeleri.
ESІMDER
100 jyl buryn (1910-1988) aýdarmashy OSPANOV Omarǵazy dúnıege keldi. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Besqaraǵaı aýdanynda týǵan. Uly Otan soǵysyna qatysqan.
Qazaq jýrnalıstıka ınstıtýtyn bitirgen.
Semeı oblystyq gazetiniń aýyl sharýashylyǵy bóliminiń meńgerýshisi, Almaty oblystyq gazetiniń, «Qazaq ádebıeti» gazetiniń jaýapty hatshysy, Qazaq KSR Radıo jáne televızııa habarlary memlekettik komıtetiniń tóraǵasy, Qazaqstan kınematografıster odaǵynyń hatshysy qyzmetterin atqarǵan.
A.Pýshkınniń, M.Gorkııdiń, I.Týrgenevtiń, A.Novıkov-Prıboıdyń, S.Aınıdiń, N.Strýtınskııdiń, S.Zalygınniń, D.Granınniń, I.Shýhovtyń kóptegen shyǵarmalaryn qazaq tiline aýdarǵan.
Qyzyl Juldyz ordenimen, «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan.
50 jyl buryn (1960) Qazaqstan Respýblıkasynyń Indýstrııa jáne saýda mınıstrliginiń Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty, 2-shi sanatty keden qyzmetiniń keńesshisi ERJANOV Amanııaz Qasymuly dúnıege keldi.
Batys Qazaqstan oblysynda týǵan. Jambyl gıdromelıoratıvtik-qurylys ınstıtýtyn (qazirigi M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıteti), Qazaq memlekettik basqarý akademııasyn (qazirigi T.Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıteti), BLKJO Ortalyq Komıteti janyndaǵy Joǵary komsomol mektebin bitirgen.
1982-1984 jyldary - keńshardyń bas ınjener-gıdrotehnıgi. 1984-1986 jyldary - Qazaqstan LKJO Oral oblystyq komıtetiniń nusqaýshysy, Taıpaq aýdandyq komıtetiniń birinshi hatshysy, bólim meńgerýshisi. 1986-1987 jyldary - BLKJO OK janyndaǵy Joǵary komsomol mektebiniń tyńdaýshysy. 1987-1989 jyldary - Qazaqstan LKJO Oral oblystyq komıteti bóliminiń meńgerýshisi. 1989-1991 jyldary - Qazaqstan LKJO OK sektorynyń meńgerýshisi, uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshisi. 1991-1993 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Jastar isi boıynsha memlekettik komıteti Halyqaralyq baılanys basqarmasynyń bastyǵy. 1993-1995 jyldary - Almaty qalasyndaǵy Atyraý munaı óńdeý zaýyty ókildiginiń dırektory. 1995-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-mınıstri orynbasarynyń kómekshisi. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy mınıstrliginiń Keden komıteti Kedendik baqylaý jáne kiris departamentiniń dırektory, Energoresýrstar úshin kedendik baqylaýdy uıymdastyrý basqarmasynyń bastyǵy. 1999-2001 jyldary - Atyraý oblysy boıynsha Keden basqarmasy bastyǵynyń mindetin atqarýshy, bastyǵy. 2001-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik kiris mınıstrligi Keden komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 2002-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Kedendik baqylaý agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 2004-2005 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy mınıstrligi Kedendik baqylaý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 2005-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Memlekettik baqylaý jáne uıymdastyrý-aýmaqtyq jumys bóliminiń memlekettik ınspektory. 2006-2007 jyldary - Qaraǵandy oblysy ákiminiń orynbasary.
- 2007 jyldyń qazan aıynan bastap -qazirgi qyzmetinde.
«Eren eńbegi úshin», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Astanaǵa 10 jyl», «Za ýkreplenıe tamojennogo sotrýdnıchestva» atty medaldarymen marapattalǵan.
9 QARAShA, SEISENBІ
OQIǴALAR
5 jyl buryn (2005) Ortalyq saılaý komıssııasynyń www.election.kz atty veb-saıtynyń tusaýkeser rásimi ótti.
Saıtty paıdalanýshylar Ortalyq saılaý komıssııasynyń resmı aqparattarymen qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde tanysa alady. Saıt qoldanýǵa óte yńǵaıly jáne kez-kelgen adam ózin qyzyqtyratyn aqparatty jyldam tabýyna múmkindik beredi. Jańa saıtta saılaý zańdaryn qoldaný týraly zańdar, Ortalyq saılaý komıssııasynyń qujattary men saılaýǵa baılanysty taldamalyq materıaldary jáne prezıdent saılaýy naýqanynda elimizdiń aımaqtarynda atqarylyp jatqan jumystar jónindegi aqparattar ornalastyrylǵan. Saıttyń aǵylshyn tilindegi nusqasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń qyzmeti týraly sheteldik aýdıtorııanyń keń kólemde aqparat alýyna múmkindik beredi.
5 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq kitaphanasynda «HHІ ǵasyr: Álem saıasatkerleri, rýhanııat jetekshileri, kásipkerler N.Nazarbaev týraly» kitabynyń tanystyrylymy boldy. «Atamura» baspasynan qazaq jáne orys tilderinde 10 myń taralymmen shyqqan atalmysh kitap fotosýrettermen bezendirilgen. Tórt taraýdan turatyn týyndyda memleket basshylary men saıasatkerlerdiń, din qaıratkerleri, zııaly qaýym men kásipkerlerdiń Elbasynyń saıası qarymy men tájirıbesi týraly aıtqan pikirleri jarııalanǵan jáne halyqaralyq nagradalary men alǵan syılyqtary, akademııalyq jáne qurmetti ataqtary týraly málimetter bar
5 jyl buryn (2005) Jambyl oblysy Qordaı kentinde qazaqstandyq mılıtsııa qyzmetkerlerin este saqtaý maqsatynda, qyzmet babynda qaıtys bolǵan quqyq qorǵaý qyzmetkerlerine arnalǵan memorıaldyq eskertkish saltanatty túrde ashyldy. Bul ýaqytqa deıin eskertkish Qordaı Іshki ister bóliminiń aýmaǵynda turǵan bolatyn.
3 jyl buryn (2007) elordada GFR Elshiliginiń Konsýldyq bólimi ashyldy.
Qazaqstan men Germanııa arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy aqpanda ornaǵan.
3 jyl buryn (2007) Birikken Ulttar Uıymynyń Bas Assambleıasy qyrkúıektiń 15-in - Demokratııanyń halyqaralyq kúni dep belgiledi.
Bas Assambleıa demokratııany damytý, adam quqyqtary men irgeli bostandyqty qurmetteý qajettiligi atap kórsetilgen osynaý qujat biraýyzdan qabyldandy.
Demokratııa - ámbebap qundylyq, biraq álemde onyń birtutas modeli joq, delingen BUU Bas Assambleıasynyń qararynda.
3 jyl buryn (2007) Sofııada qazaq ádebıetiniń klassıgi Іlııas Esenberlınniń «Kóshpeliler» trılogııasy boıynsha túsirilgen kórkem fılmniń premerasy men bolgar tiline aýdarylǵan trılogııanyń tanystyrylymy ótti.
Bolgar oqyrmandaryn qazaq ádebıeti shyǵarmalarymen jáne kınotýyndylaryen tanystyrý dástúrge aınalyp otyr. Atalmysh sharany ótkizýdegi maqsat - bolgar oqyrmandary men kórermenderin qazaq halqynyń mádenıetimen, salt-dástúrimen, tarıhymen qaýyshtyrý boldy.
3 jyl buryn (2007) Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi men «Samǵaý» Ulttyq ǵylymı-tehnologııalyq holdıngisi ınfokommýnıkatsııalyq tehnologııalar, teleradıotaratý, ǵylymdar, poshta jáne qarjy qyzmeti salalarynda yntymaqtasý jónindegi memorandým jasasty.
Taraptardyń yntymaqtasýynyń basty maqsaty - oblystyń ǵylymı-ınnovatsııalyq damýyna, atap aıtqanda elektrondy úkimettiń aqparattyq júıesin engizýge, «Sandyq qala» jobasyn jasaýǵa, sondaı-aq birqatar basqa da ınnovatsııalyq jáne ınfraqurylymdyq jobalardy júzege asyrýǵa septigin tıgizý. Taıaý ýaqytta «Samǵaý» holdıngi men oblystyq ákimdik «Sandyq qala» jobasyn, sondaı-aq halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynyń yqpaldasýymen Elektrondy qyzmet kórsetý ortalyǵyn, data-ortalyǵyn, telekommýnıkatsııa jáne baılanys júıelerin, poshta jáne qarjy qyzmetterin iske asyrýǵa kirispek.
1 jyl buryn (2009) Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Islam Damý Banki arasyndaǵy «Batys Eýropa - Batys Qytaı» jolynyń jobasy sheńberinde «Ońtústik Qazaqstan oblysynyń shekarasy - Taraz» jolynyń ýchaskesin rekonstrýktsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
ESІMDER
65 jyl buryn (1945) Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisiniń depýtaty, Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisiniń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń Qurmetti professory, І klassty Keńesshisi, ІІ klassty Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi QOŃYRBAEV Ýálıhan Sııanbekuly dúnıege keldi.
Aqmola oblysynda týǵan. Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirigi Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti), KSRO UQK Joǵary mektebin bitirgen.
1979-1985 jyldary - Semeı oblystyq komıtetiniń nusqaýshysy, sektor meńgerýshisi, birinshi hatshysynyń kómekshisi, Lenın aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1985-1987 jyldary - UQK Joǵary mektebiniń tyńdaýshysy. 1987-1992 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy UQK salasynda jumys istedi. 1992-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy SІM Dıplomatııalyq ókildiktermen jumys departamentiniń bastyǵy. 1997-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Mońǵolııadaǵy isteriniń ýaqytsha senimdi ókili. 1999-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy SІM Konsýldik qyzmet departamentiniń dırektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirigi qyzmetinde - 2007 jyldyń 2-shi qyrkúıeginen bastap.
Birneshe medalmen marapattalǵan.
50 jyl buryn (1960) Astana qalasy «Saryarqa» aýdanynyń ákimi MUSTAFINA Sábıla Saparqyzy dúnıege keldi.
Aqmola oblysy Ereımentaý qalasynda týǵan. Tselınograd aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti), BLKJO janyndaǵy Joǵary komsomol mektebin bitirgen.
1985-1991 jyldary - Qazaqstan LKJO Tselınograd oblystyq komıtetiniń ekinshi hatshysy. 1991-1995 jyldary - Qazaqstan LKJO Ortalyq Komıtetiniń hatshysy, Qazaqstan Jastar odaǵy Ortalyq Komıtetiniń hatshysy. 1995-1996 jyldary - «Aıser» JShS bas dırektorynyń orynbasary. 1996-1999 jyldary - Respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýyn baqylaý jónindegi sanaq komıtetiniń konsýltanty. 1999-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyndaǵy Otbasy jáne áıelder isi jónindegi ulttyq komıssııa tóraǵasynyń, QR mınıstri hatshylyǵynyń meńgerýshisi. 2002-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstri hatshylyǵynyń meńgerýshisi. 2003-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Keńsesiniń memlekettik ınspektory. 2004-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy hatshylyǵynyń bas ınspektory, Astana qalasy ákiminiń orynbasary. 2006-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń ishki saıasat bóliminiń áleýmettik orta sektorynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. Qazirigi qyzmetinde - 2008 jyldyń 7-shi sáýirinen bastap.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl» merekelik medaldarymen marapattalǵan.
10 QARAShA, SÁRSENBІ
Beıbitshilik pen damý úshin dúnıejúzilik ǵylym kúni
Beıbitshilik pen damý úshin dúnıejúzilik ǵylym kúni2001 jylǵy qarashanyń 10-ynda ıÝNESKO-da qurylǵan jáne jyl saıyn atap ótiledi. Merekeli sharany ótkizý ıdeıasy ıÝNESKO-nyń Búkilálemdik ǵylymı konferentsııasynda jáne 1999jylǵy Býdapeshtegi (Vengrııa) Búkilálemdik ǵylym keńesinde týdy.
Beıbitshilik pen damý úshin dúnıejúzilik ǵylym kúniǵylym men tehnologııa kedeıliktiń kólemin qysqartýǵa jáne de qorshaǵan ortany qorǵaýǵa, barlyq eldiń ómir súrý sapasyn kóterýge kómek kórsete alady degen suraqtarǵaa nazar saldyrýǵa múmkindik beredi..
Jastardyń dúnıejúzilik kúni
1945 jyly BUU bekitken. Bul kúni Dúnıejúzilik jastar federatsııasy quryldy.
OQIǴALAR
5 jyl buryn (2005) Aqmola oblysy Ereımentaý aýdanynda Sileti ózenine salynǵan uzyndyǵy 120 metrlik kópir paıdalanýǵa berildi. Endi elimizdegi halyqaralyq jáne respýblıkalyq dárejedegi «Astana-Petropavl», «Ekaterınbor-Almaty», «Makın-Stepnogor-Torǵaı» jáne «Astana-Semeı-Pavlodar» kúre joldary bir-birimen baılanystyryldy. Bul júk jáne jolaýshylar tasymalyn jedeldetýge, ara qashyqtyqty edáýir qysqartýǵa múmkindik berip otyr.
3 jyl buryn (2007) Almatyda kezinde Qazaq KSR-iniń Іshki ister mınıstri bolǵan Maqan Esbolatov turǵan úıge eskertkish taqta ornatyldy.
Bul taqta otstavkadaǵy general-maıor Maqan Esbolatulynyń ómiriniń sońyna deıin 1993-2007 jyldar aralyǵynda Abaı kóshesi boıynda turǵan úıge ornatyldy. Sharaǵa marqumnyń týǵan-týystary men ardager áriptesteri, shákirtteri men qaladaǵy birqatar joǵary oqý oryndarynyń ujymdary qatysty. Maqan Esbolatuly Esbolatov 1928-shi jyly tamyzdyń 27-si kúni Almatyda dúnıege kelgen. Eńbek jolyn 1946 jyly Almatydaǵy Іshki ister organdarynda qatardaǵy sarbazdyqtan bastaǵan ol 45 jylǵy eńbek ótilinde ózi qyzmet etken salanyń elimizdegi eń joǵary laýazymyna deıin kóterildi. «Eńbek ardageriniń mundaı belesterge jetýine onyń az sóılep, kóp jumys isteýi ǵana emes, sonymen qatar aq-jarqyn minezi, ádil ári adamgershilik qasıetteri tikeleı áser etti», dedi saltanatty rásim kezinde sóz alǵan áriptesteri. Saqshy ardagerlerdiń pikirlerinshe, M. Esbolatuly óziniń qyzmet etken kezinde qazaq mılıtsııasynyń zaman talabyna saı qalyptasýyna yqpal etip qana qoımaı, ony KSRO memleketteri ishinde eń aldyńǵy qatarǵa kótere bilgen. Sińirgen eńbegi úshin Eńbek Qyzyl tý jáne «Qurmet» ordenderimen marapattalǵan.
ESІMDER
100 jyl buryn (1910-1982) dombyrashy, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen artısi QUBAIJANOV Baqtııar dúnıege keldi.
Atyraý oblysy Qyzylqoǵa aýdanynda týǵan. Uly Otan soǵysyna qatysqan.
Óner jolyn kórkemónerpazdar úıirmesinen bastady. Belgili kúıshi Esbaıdyń (Tazbala) shákirti. 1935 jyly qazirgi Qazaq memlekettik akademııalyq halyq aspaptar orkestri quramyna qabyldanyp, bas dombyrada oınady, keıinen kontrabas dombyrashylar tobynyń kontsertmeısteri boldy. Ol orkestr repertýarynan basqa «Nar ıdirgen», «Aqsaq qulan», «Dóń asqan», «Qyzyl qaıyń», «Ótti-ketti», «Teris qaqpaı», «Shalqyma», «El aıyrylǵan», «Aqjeleń» kúılerin (100-ge jýyq) asqan sheberlikpen jeke oryndaǵan. 1936 jáne 1958 jyly Máskeýde ótken qazaq ádebıeti men óneriniń onkúndigine qatysty. Qazaq memlekettik akademııalyq halyq aspaptar orkestriniń quramymen Qytaıda, Rýmynııada, Vengrııada, Polshada, Fınlıandııada bolyp óner kórsetti.
Qazaq KSR Joǵary Keńesiniń Qurmet gramotasymen, medaldarmen marapattalǵan.
100 jyl buryn (1910-1970) qoǵam qaıratkeri DIıAROV Qurman dúnıege keldi.
Batys Qazaqstan oblysy Terekti aýdanynda týǵan. Oral aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmyn bitirgen.
Eńbek jolyn zootehnık bolyp bastaǵan. 1942-1943 jyldary - Qazaqstan sovhozdary halyq komıssarynyń orynbasary. 1943-1944 jyldary - Almaty oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1944-1946 jyldary - Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń tóraǵasy. 1946-1952 jyldary - Pavlodar oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1952-1960 jyldary - Qazaq KSR Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary. 1960-1965 jyldary - Qazaq KSR Sovhozdar mınıstriniń birinshi orynbasary, Tyń ólkesi ólkelik basqarmasy bastyǵynyń birinshi orynbasary. 1965 jyldan Memlekettik josparlaý komıtetiniń tóraǵasy bolǵan.
Kóptegen ǵylymı maqalalary, monografııalyq eńbekteri jaryq kórgen.
«Qurmet belgisi», 4 ret Eńbek Qyzyl Tý ordenimen jáne birneshe medaldarmen, Qazaq KSR Joǵary Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.
80 jyl buryn (1930-1985) túrkitanýshy ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty ÓMІRÁLIEV Qulmat dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysy Qazyǵurt aýdanynda týǵan. Shymkent pedagogıkalyq ınstıtýtyn, Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti), jáne onyń aspırantýrasyn bitirgen.
1960-1962 jyldary - Atyraý pedagogıkalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy. 1962-1972 jyldary - «Qazaqstan mektebi» jýrnaly redaktsııasynyń bólim meńgerýshisi. 1972 jyldan ómiriniń sońǵy kúnderine deıin Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasynyń A.Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń túrkitaný jáne til tarıhy bóliminiń aǵa ǵylymı qyzmetkeri bolyp jumys istedi.
Negizgi ǵylymı eńbekteri qazaq tiliniń grammatıkasy, til tarıhy, qazaq poezııasynyń tili, kóne dáýir eskertkishteri, qazaq tili men ádebıetin oqytý ádistemesi, tekstologııa, etımologııa jáne emle máselelerin qamtıdy. Ol «Oǵyznamany» qypshaq tilinen aýdaryp, zerttedi. 4 monografııa eńbegi men ǵylymı maqalalary jaryq kórdi. Abaıǵa deıingi qazaq poezııasy men Dýlat aqynnyń shyǵarmashylyǵyn jan-jaqty zerttep, qazaq halqynyń rýhanı-mádenı ómirindegi Dýlat Babataıulynyń ornyn dáıektedi.
Aıagóz qalasyndaǵy kóshe men ózi oqyǵan mektepke Ómirálıvtiń esimi berilgen.
11 QARAShA, BEISENBІ
Dúnıejúzilik sapa kúni
Sapa jónindegi eýropalyq uıymnyń uıymdastyrýymen jáne BUU-nyń qoldaýymen 1989 jyldan bastap jyl saıyn qarasha aıynyń ekinshi beısenbisinde atap ótiledi.
OQIǴALAR
5 jyl buryn (2005) Qazaq gýmanıtarlyq zań ýnıversıtetinde «Sotsıologııa» jańa oqýlyǵynyń tusaýkeser rásimi ótti. Oqýlyqtyń avtory sotsıologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, 200 astam ǵylymı eńbektiń avtory, Qazaq gýmanıtarlyq zań ýnıversıtetiniń prorektory Qanapııa Ǵabdýllına jáne sotsıologııa ǵylymdarynyń doktory Ermuhan Raısov. Oqýlyq Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik jalpyǵa bilim berý standartyna sáıkes oryndalǵan. Qazirgi ýaqytta sotsıologııa Qazaqstandaǵy barlyq joǵarǵy oqý oryndarynda oqytylýda.
5 jyl buryn (2005) «AWARD-2005» Halyqaralyq baıqaýynda «Mádenıet jáne óner, tarıh, ólketaný» nomınatsııasy boıynsha Qarlag tarıhy jónindegi saıt ekinshi oryndy ıelendi. Saıttyń avtory jýrnalıst, árlendirýshi Ekaterına Kýznetsova jáne Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetiniń stýdenti Vıacheslav Baharev. Saıtta dokýmentaldyq materıaldar, «halyq jaýy» atanǵandardyń estelikteri, saıası-qýǵyn súrginge ushyraǵandardyń tizimi, taǵy da basqa kóptegen derekter berilgen.
1 jyl buryn (2009) Pavlodar qalasynda belgili jerlesteri Qanat Bolatuly Darjumanovqa keıingi jyldary turǵan úıdiń qasbetine memorıaldyq taqta ornatyldy. Qanat Bolatuly Darjumanov Pavlodar óńiriniń aýdandyq, oblystyq komsomol, partııa komıtetterinde basshylyq qyzmetter atqaryp, oblystyń gúldenip ósýine kóptegen eńbekter sińirgen. Pavlodar oblysyndaǵy Qazaqstan halqy Kishi Assambleıasynyń alǵashqy basshylarynyń biri boldy. Pavlodar-Ertis óńirinde turatyn túrli ult ókilderiniń mádenıetin, salt-dástúrin, tilin saqtap, odan ári damytýdy qoldap, ultaralyq tatýlyqty nyǵaıtýdy kózdegen. Qanat Bolatuly kóptegen ordender men medaldarmen marapattalyp, 2000 jyly Pavlodar oblysynyń «Jyl adamy» ataǵyna ıe bolǵan.
1 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq banki ulttyq valıýtanyń «Altyn barys» jáne «Kúmis barys» ınvestıtsııalyq teńgelik shaqalardy aınalysqa shyǵardy. Investıtsııalyq kúmis shaqalar el tarıhynda alǵash ret shyǵarylyp otyr.
ESІMDER
65 jyl buryn (1945) Shanhaı yntymaqtastyq uıymy Aımaqtyq lańkestikke qarsy qurylym atqarý komıtetiniń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy UQK organdarynyń qurmetti qyzmetkeri, general-leıtenant JUMANBEKOV Jeńisbek Muhammedkárimuly dúnıege keldi.
Jambyl oblysynda týǵan. Máskeý tamaq ónerkásibi tehnologııasy ınstıtýtyn, KSRO UQK Joǵary kýrsyn bitirgen.
1972-1974 jyldary - Qazaq KSR UQK 5-shi basqarmasynyń jedel ýákili. 1974-1976 jyldary - Almaty oblysy boıynsha UQK basqarmasynyń aǵa jedel ýákili. 1976-1982 jyldary - UQK 5-shi basqarmasynyń aǵa ýákili, bólimshe bastyǵy, bólim bastyǵynyń orynbasary. 1982-1994 jyldary - Qazaq KSR UQK basqarmasynyń Qaraǵandy oblysy boıynsha bastyǵy, Aqtóbe oblysy boıynsha bastyǵynyń orynbasary, Jambyl oblysy boıynsha bastyǵy. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy UQK tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 1995-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy UQK-iniń tóraǵasy. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy UQK «Barlaý» qyzmeti dırektorynyń orynbasary. 1993-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy UQK ókili - Qazaqstan Respýblıkasy diń Ózbekstandaǵy Elshiliginiń keńesshisi. 2003-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Reseı Federatsııasyndaǵy Elshiliginiń keńesshi-elshisi. 2004-2010 jyldary - Shanhaı yntymaqtastyq uıymy Aımaqtyq lańkestikke qarsy qurylym atqarý komıteti dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldyń qańtar aıynan bastap - qazirgi qyzmetinde.
2-shi dárejeli «Dańq» ordenimen, birneshe medalmen marapattalǵan.
60 jyl buryn (1950) Almaty memlekettik dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýty endoskopııa kafedrasynyń meńgerýshisi, medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor BAIJANOV Sábıhan Shynarbekuly dúnıege keldi.
Shyǵys Qazaqstan oblysy Úrjar aýdanynda týǵan. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtyn (qazirgi S.D.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsınalyq ýnıversıteti) bitirgen.
1973-1977 jyldary - Jezqazǵan oblystyq aýrýhanasynyń hırýrg-dárigeri. 1977-1981 jyldary - Qazaq KSR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń 4-shi bas basqarmasy ortalyq aýrýhanasynyń dáriger-endoskopısi, bólimshe meńgerýshisi. 1981-1985 jyldary - KSRO Medıtsına ǵylymdary akademııasy Búkilodaqtyq onkologııalyq ǵylymı ortalyǵynyń ordınatory, aspıranty. 1985-1989 jyldary - Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtynyń assıstenti qyzmetterin atqarǵan. 1989 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Іs basqarmasy Medıtsıalyq ortalyǵynyń ortalyq klınıkalyq aýrýhanasynyń endoskopııa jáne lıtotrıpsııa bólimshesiniń meńgerýshisi. 1996 jyldan - Almaty dárigerlerdiń bilimin jetildirý ınstıtýtynyń professory. 2006 jyldan bastap -qazirgi qyzmetinde.
70-ten astam ǵylymı eńbegi bar.
60 jyl buryn (1950) aqyn, aýdarmashy JUMAǴALIEV Muhamedııa dúnıege keldi. Aqmola oblysynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.
1977 jyldan beri «Jazýshy», «Óner», «Balaýsa» baspalarynda qyzmet istep keledi. Alǵashqy óleńi «Tyń ólkesi» gazetinde 1965 jyly jaryq kórgen. Respýblıkalyq baspasóz betinde 1967 jyldan bastap kórine bastady. Armıan jazýshysy H.Gıýlnazarıannyń «Naǵyz saıahatshylar» atty áńgimeler jınaǵyn aýdarǵan. Orys, eston, qaraqalpaq poezııasy antologııalaryn aýdarýǵa qatysqan. Birqatar óleńderi jas aqyndardyń orys tilinde jaryq kórgen jınaǵyna (Razbeg. «Jalyn», 1986) endi.
«Syrymdy aıtam», «Gúldáýren», «Qanatym», «Saǵynysh sazdary», «Ál-Farabı», «Baqyty úshin basqanyń», «Sálem aıt, Kókshetaýdyń bıigine» atty óleńder jınaǵynyń avtory.
12 QARAShA, JUMA
5 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasy halyqaralyq áýe qatynastaryndaǵy tranzıt týraly kelisimge qosyldy.
Maqsaty - ýaǵdalasýshy memleketter arasyndaǵy olardyń aýmaǵy arqyly qonbaı ushý jáne júıeli halyqaralyq áýe qatynastaryna qatysty kommertsııalyq emes maqsattarda qoný artyqshylyqtaryn berý, ózara kelisim jasaýshy elder arasyndaǵy turaqty áýe qatynastary kezinde olarǵa ózara ushyp ótý jáne kommertsııalyq aıaldama jasaý quqyqtaryn jan-jaqty almasý múmkindikterin berý bolyp tabylady. Qazaqstannyń atalmysh kelisimge qosylýy, sondaı-aq halyqaralyq áýe reısteriniń el aýmaǵy arqyly tranzıtinen qosymsha kirister alýǵa da múmkindik beredi.
1 jyl buryn (2009) Qaraǵandy oblysynyń Jastar bastamalary ortalyǵy» memlekettik mekemesiniń uıymdastyrýymen Qaraǵandyda «Jas kóshbasshy mektebi» jobasy iske qosyldy.
Jobanyń maqsaty - belsendi jastarmen jumys isteý, keleshekte olar jastar saıasaty salasynda jumys isteýleri úshin olardyń kóshbasshylyq qasıetterin damytý jáne psıhologııalyq mádenıetin qalyptastyrý.
1 jyl buryn (2009) Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetinde - (ol kezdegi Qazaq taý-ken metallýrgııa ınstıtýty) bilim ordasynyń birinshi basshysy bolǵan Áshir Búrkitbaevqa eskertkish-músin qoıyldy. Oral-Qazaqstan ónerkásip akademııasyn úzdik bitirgen maman. Qazaqstan ólkelik komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy, keıinnen Rıdder qalalyq partııa komıtetiniń hatshysy bolyp istegen. Áshir Janalyuly Qazaqstan tarıhyndaǵy birinshi ınjeıerlik-tehnıkalyq ınstıtýtty, is júzinde joqtan uıymdastyrylǵan ınstıtýtty basqara otyryp, óte aýyr jumyspen ıaǵnı, respýblıkadan syrtqary «shyǵyp», Odaqtyń iri ónerkásip, joǵary oqý orny mol aımaqtarynan tanymal ǵalym-pedagogtardy ınstıtýtqa tartý isimen aınalysqan.
1 jyl buryn (2009) Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq polıtehnıkalyq ýnıversıtetinde memleket jáne qoǵam qaıratkeri Ravıl Sherdebaevtyń orys tilinde jaryq kórgen «Munaı: keshe, búgin, erteń» atty kitabynyń tanystyrylymy ótti.
Kitaptyń tanystyrylymy QazUTÝ-diń 75-jyldyq mereıtoıynyń sheńberinde ótti. Shara aıasynda kitaptyń avtory elimizdiń tehnıkalyq joǵary oqý ornyndarynyń kitaphanalyq qoryna saltanatty túrde tapsyrdy.
Ravıl Sherdebaev - ekonomıka ǵylymynyń doktory, professor, halyqaralyq mıneraldyq resýrstar akademııasynyń akademıgi, halyqaralyq ınjenerlik jáne ekonomıkalyq eýrazııa akademııalarynyń akademıgi. Munaıshylar otbasynan shyqqan ol Qazaqstannyń Ýkraına men Moldovadaǵy elshisi, Atyraý oblysynyń ákimi, Qazaqstannyń munaı jáne gaz ónerkásibiniń tuńǵysh mınıstri, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń depýtaty, «Teńizshevroıl» birikken kompanııasynyń tuńǵysh prezıdenti qyzmetterin atqarǵan.
OQIǴALAR
ESІMDER
105 jyl buryn (1905-1981) kompozıtor, Qazaqstannyń halyq ártisi, professor, qazaq kásibı mýzyka óneriniń negizin salýshy BRÝSILOVSKII Evgenıı Grıgorevıch dúnıege keldi.
Reseıdiń Dondaǵy Rostov qalasynda týǵan. Lenıngrad (qazirgi Sankt-Peterbor) konservatorııasyn bitirgen.
1933 jyly KSRO Kompozıtorlar odaǵynyń joldamasymen Almatyǵa keldi. 1933-1934 jyldary - Qazaq mýzykalyq drama tehnıkýmy janyndaǵy halyq mýzykasynyń ǵylymı-zertteý kabınetinde qyzmet etti. 1934-1938 jyly Qazaq mýzyka (qazirgi Qazaq opera jáne balet teatry) teatrynyń mýzykalyq jetekshisi, 1939-1956 jyldary - Qazaqstan kompozıtorlar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy, múshesi. 1944-1951 jyldary - Qazaq fılarmonııasynyń kórkemdik jetekshisi. 1944-1970 jyldary - Almaty konservatorııasynyń kompozıtsııa kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.
Brýsılovskıı qazaq mýzyka ónerinde eýropalyq baǵyttaǵy shyǵarmashylyq mekteptiń qalyptasýyna úlken úles qosty. Ol 9 opera, 2 balet, 9 sımfonııa, «Keńestik Qazaqstan» atty kantata, orkestrge, aspaptarǵa arnalǵan kontsertter, 500-den astam ánder men romanstar, sondaı-aq, Qazaqstannyń birinshi ánuranynyń mýzykasyn (M.Tólebaev jáne L.Hamıdımen birge) jazyp, qazaqtyń ulttyq ánderin óz shyǵarmalarynda joǵary sheberlikpen paıdalandy. Sonymen qatar 250-den astam qazaq án-kúıin jazyp alǵan. «Qyz Jibek», «Jalbyr», «Er Tarǵyn» sııaqty alǵashuy qazaq operalarynyń avtory. 1970 jyldan Máskeýde turyp, qazaq turmysy taqyrybyna 8-shi jáne 9-shy sımfonııalaryn, «Qozy Kórpesh - Baıan sulý» baletin jazdy. Onyń shákirtteri Baqytjan Baıqadamov, Anatolıı Bychkov, Kenjebek Kúmisbekov, Qudys Qojamııarov, Naǵym Meńdiǵalıev, Qapan Mýsın, Sydyq Muhamedjanov, Erkeǵalı Rahmadıevter - Qazaqstannyń belgili kompozıtorlary. Orys jáne qazaq tilderinde «Estelikter» atty kitaby jaryq kórgen.
KSRO Memlekettik syılyǵynyń, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty. Lenın, Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen marapattalǵan.
Almaty qalasynda Brýsılovskııdiń atynda kóshe bar.
50 jyl buryn (1960) akter, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri ÁBDІLMANOV Bolat Mázimbaıuly dúnıege keldi.
Almaty oblysy Aqsý aýdanynda týǵan. T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasyn bitirgen.
1985-1992 jyldary - Qazaq jastar men balalar teatrynda jumys istedi. 1992 jyldan - Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq akademııalyq drama teatrynnyń ujymynda qyzmet atqarady.
Ol Muhtar Áýezovtiń «Abaıynda» Abaı, «Aıman-Sholpanynda» Arystan, Ǵabıt Músirepovtiń «Qozy Kórpesh - Baıan sulýynda» Qodar, Ý.Shekspırdiń, Petrýchıo, G.I.Gorınniń t.b. (50-den astam) qazaq jáne shet el klassıkalyq dramatýrgııasy boıynsha qoıylǵan spektaklderde basty rólderdi oınady. Sondaı-aq, «Boısıa, vrag, devıatogo syna» (Jomart) «Saǵynysh» (Boranbaı), «Zaman-aı» (Eset), «Aqyn armany» (S.Toraıǵyrov), «Allajar» (Tergeýshi), «Zastava» (Sheıh), «Qosh bol, Gúlsary» (Prokýror) «Birjan sal», «Pryjok Afalıny» (Qırat Mereken) atty kórkem fılmderine, «Qarashegirtke» (Dastanov), «Aǵaıyndy» (Aıbar), «Arman qala» (Mansur), «Otkroıte dver - ıa schaste!» (Amanjol) teleserıalyna túsken. Gastroldik saparmen Qazaqstannyń barlyq qalalarynda, Ózbekstan men Qyrǵyzstan, t.b. elderde bolyp óner kórsetken.
Medaldarmen marapattalǵan.
13 QARAShA, SENBІ
Zaǵıptardyń halyqaralyq kúni
1784 jyly Parıjde zaǵıptarǵa arnalǵan álemdegi tuńǵysh ınternatty ashýshy, aǵartýshy, tıflopedagogıkanyń negizin qalaýshy frantsýzdyq Valentına Gaıýıdiń (1745-1822) týǵan kúnine oraı atap ótiledi.
OQIǴALAR
3 jyl buryn (2007) Qyzylorda oblysy Jańaqorǵan aýdany tusynan Syr ózeni arqyly ótetin jańa kópir iske qosyldy.
Endi bul kópir arqyly darııanyń arǵy betindegi ondaǵan aýyldyń myńdaǵan turǵyny erkin qarym-qatynas jasaıdy, buryn osy jerden halyq parom men qalqymaly kópir arqyly ótetin.
3 jyl buryn (2007) Astanada TMD-ǵa múshe elderdiń ǵylymı jáne shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókilderiniń Astanada ótip jatqan ІІ forýmy aıasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq akademııalyq kitaphanasynda «Folıant» baspasynan shyqqan «Babalar sózi» qazaq folklory kóp tomdyǵynyń alǵashqy kitaptary tanystyryldy.
100 tomdyq jınaqtyń alǵashqy 35 kitabynda halqymyzdyń batyrlar jyrlary men tarıhı jyrlary, hıkaıalar, ǵashyqtyq jáne dinı dastandary toptastyrylǵan. «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda jaryqqa shyǵyp otyrǵan «Babalar sózi» shyǵarmalar jınaǵynyń alǵashqy 35 tomy Qazaqstannyń jáne sheteldiń muraǵattarynan alynǵan tarıhı qoljazbalardyń negizinde úsh jyl boıy basylyp kelgen. Endi jınaqtyń qalǵan 65 tomyn aldaǵy 5 jyldyń ishinde shyǵarý josparlanyp otyr»,- deıdi «Folıant» baspasynyń redaktory Raýshan Turlynova. Sondaı-aq is-shara barysynda «Aýdarma», «Rarıtet» jáne «Balalar ádebıeti» baspalarynan shyqqan jańa kitaptardyń tanystyrylymy boldy.
ESІMDER
70 jyl buryn (1940) ánshi, kompozıtor, Qazaqstannyń halyq ártisi, Qazaqstan Kompozıtorlar odaǵynyń múshesi, D.A.Qonaev atyndaǵy Halyqaralyq qor basqarmasynyń múshesi, Ortalyq Azııa Halyq akademııasynyń akademıgi, Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń Qurmetti professory HASANǴALIEV Eskendir Ótegenuly dúnıege keldi.
Batys Qazaqstan oblysy Qaratóbe aýdanynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Shymkent pedagogıkalyq mádenıet ınstıtýtyn, Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty konservatorııasyn (qazirgi Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) bitirgen.
1965-1968 jyldary - Qazaq radıosynyń mýzyka redaktsııasynnyń redaktory. 1968-1970 jyldary - Qazaq qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynda oqytýshy ári «Aıgúl» vokaldyq kvartetiniń jetekshisi boldy. 1970 jyldan - Qazaqstan Televızııa jáne radıohabar jónindegi komıtetiniń ánshisi.
Onyń alǵashqy áni 1961 jyly «Anaǵa sálem» degen atpen elge tanylyp, odan keıin «Asyl arman», «Atameken», «Boztorǵaı», «Ádemi-aý» t.b. jurtshylyq súıip aıtar ánder jazdy. Sonymen qatar «Taqyr», «Nan men tuz» fılmderine «Stýdentter» spektakline mýzyka jazdy. Kompozıtordyń 200-ge jýyq án, romans jáne horǵa arnalǵan shyǵarmalary bar. Ánderi birneshe ret úntaspaǵa jáne kompak-dıskige basylyp shyqqan.
«Qurmet» ordenimen marapattalǵan. Qazaqstan Komsomoly syılyǵynyń ıegeri.
55 jyl buryn (1955-2002) Halyqaralyq dárejedegi hokkeıden sport sheberi, Olımpıada chempıony, Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy ALEKSANDROV Borıs Vıktorovıch dúnıege keldi.
Óskemen qalasynda týǵan. Óskemen pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. Ol Óskemen hokkeı mektebiniń eń jaqsy hokkeıshisi boldy.
«Torpeda» (Óskemen) jasóspirimder qurama komandasynda oınaǵan. Qazaq KSR-iniń Eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy ıÝ.Tarhovtyń shákirtti. TsSKA komandasynyń quramynda KSRO-nyń birneshe dúrkin chempıony.
1980-1983 jyldary - «S» komandasynda (Máskeý). 1983-1989 jyldary - «Torpeda» komandasynda. 1989-1991 jyldary - Italııanyń, 1991-1992 jyldary - Vengrııanyń joǵary lıgasynyń klýbynda óner kórsetken. 1993-1994 jyldary - «Torpeda» komandasynda. 1994 jyldan - «Torpeda» komandasynyń aǵa jattyqtyrýshysy. 1997 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq qurama komandasynyń bas jattyqtyrýshysy qyzmetin atqarǵan.
Óskemen qalasyndaǵy Sport saraıyna Aleksandrovtyń esimi berilgen.
50 jyl buryn (1960) Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar vıtse-mınıstri KAMALIEV Berik Saılaýuly dúnıege keldi.
Qaraǵandy oblysynda týǵan. Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti), E.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin, Reseı Federatsııasy Prezıdentiniń janyndaǵy Reseı memlekettik qyzmet akademııasyn bitirgen.
1982-1984 jyldary - Jezqazǵan qalasyndaǵy 21636 á/b qurylys-montajdaý ýchaskesiniń proraby. 1984-1987 jyldary - Qazaqstan LKJO Qaraǵandy obkomynyń ekpindi qurylys sektorynyń meńgerýshisi. 1987-1992 jyldary - Qazaqstan LKJO Qaraǵandy obkomynyń stýdenttik otrıadtar shtabynyń komandıri. 1992-1993 jyldary - «Mereı» JShS-iniń dırektory, Qaraǵandy qalasy. 1993-1995 jyldary - Qaraǵandy oblystyq kúrdeli qurylys jónindegi «Kazagropromtehnıka» birlestigi tóraǵasynyń orynbasary. 1995-2001 jyldary - «Samal» saýda úıiniń bas dırektory, Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. 2001-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginiń Qaraǵandy oblystyq avtomobıl joldary basqarmasynyń bastyǵy. 2004-2005 - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstriniń keńesshisi. 2005-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginiń Avtomobıl joldary komıtetiniń tóraǵasy. 2006-2009 jyldary - Qaraǵandy oblysy ákiminiń orynbasary, Qaraǵandy oblysy ákiminiń birinshi orynbasary. 2009-2010 jyldary - «Saryarqa» ÁKK» AQ Basqarma tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. 2010 jylǵy sáýirdien bastap - qazirgi qyzmetinde.
14 QARAShA, JEKSENBІ
Qant dıabetine qarsy kúrestiń dúnıejúzilik kúni
BUU Bas Assambleıanyń 2006 jylǵy jeltoqsannyń 20-daǵy arnaıy qararynda №A/RES/61/225 jarııalanǵan. 2007 jyldan bastap, 14 qarashada jyl saıyn atalyp ótedi.
Alǵashqy ret Dúnıejúzilik dıabet kúni 1991 jyly IDF pen DDU ótkizilgen. Onyń maqsaty dúnıejúzin dıabetke qarsy keltirý boldy. Bul jahandyq dıabetıkalyq qoǵamdarynyń birigýiniń bastaýy boldy. Dúnıejúzilik dıabet kúnin jyl saıyn ınsýlın gormonyn birlese ashqan kanadalyq fızıolog Frederık Grant Bantıngpen jáne professor Djon Makleodtyń dúnıege kelgen kúnge oraı atap ótiledi. Búgin dúnıejúzilik dıabet kúni IDF músheleri men onyń seriktesteriniń qyzmetiniń arqasynda 145-ten asa álem elderi mıllıondaǵan adamdardy dıabetıkalyq birlestikte qamtyp otyr. Bul kún adamdarǵa dıabet meselesi bar ekenin esterine túsire otyryp memleket pen qoǵam uıymdaryn, farmatsevtıkalyq kompanııany, dárigerler men emdelýshiniń jaǵdaılaryn jaqsartý kerek.
OQIǴALAR
3 jyl buryn (2007) Qostanaıda ár ýaqyttaǵy jergilikti soǵystarda qaza bolǵan jaýyngerlerge arnalǵan eskertkish ashyldy. Eskertkish oblys ortalyǵynyń Jeńis saıabaǵynda ornatyldy.
Eskertkishtiń saltanaty ashylý rásimi barysynda áskerı bólimniń komandıri Sábıt Tasdáýletov atap aıtqandaı, eskertkish tek aýǵan soǵysynyń ardagerlerine ǵana emes, sonymen qatar - Koreıa, Vetnam, Kýba, Chehoslovakııa syndy elderde bolǵan soǵystardyń qatysýshylaryna da arnalǵan.
3 jyl buryn (2007) Almatyda Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, aqyn, dramatýrg Nurlan Orazalınniń «Júregimdi julqıdy táńir sózi» atty tańdamaly 3 tomdyǵynyń jáne «Júrekjardy», «Jasyl ot» týyndylarynyń tusaýkeseri bolyp ótti.
Nurlan Orazalın Almaty oblysy Uıǵyr aýdanynynda dúnıege kelgen. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq únıversıteti) fılologııa fakýltetin bitirgen. Onyń birinshi «Beımaza kóńil» atty kitaby 1977 jyly jaryq kórdi. Aqynnyń «Syrnaıly shaq», «Jetinshi qurlyq», «Ǵasyrmen qoshtasý», «Júrek jardy», «Jasyl ot» («Zelenyı ogon» orys tilinde) syndy jyr jınaqtary jaryq kórgen. «Azattyq aıdyny» atty kórkem pýblıtsıstıkalyq esse-tolǵaýlar kitaby, «Qyrǵyn» atty dramalyq shyǵarmalar jınaǵy da oqyrman talǵamyna usynylǵan. Sondaı-aq pesalary el teatrlarynda qoıylyp keledi. Ol - júzdegen ádebı kórkem syn, pýblıtsıstıkalyq maqalalar avtory. Shyǵarmalary orys, ýkraın, qyrǵyz, bolgar, túrik, moldavan, ózbek tilderine tárjimalanǵan.
ESІMDER
100 jyl buryn (1910-1979) ǵalym, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen gıdrotehnıgi JOLAEV Rahmet Janǵazyuly dúnıege keldi.
Aqtóbe oblysy Shalqar aýdanynda týǵan. Tashkent ırrıgatsııa jáne aýyl sharýashylyǵyn mehanıkalandyrý ınstıtýtyn bitirgen.
1935-1945 jyldary - Shymkent, Almaty qalalarynda oqytýshy, ǵylymı qyzmetker. 1945-1956 jyldary - Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń Energetıka ınstıtýty zerthanasynyń meńgerýshisi. 1956-1962 jyldary - osy ınstıtýt dırektorynyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary. 1962-1973 jyldary - Jambyl gıdromelıoratıvtik-qurylys ınstıtýtynyń rektory. 1973-1979 jyldary - Qazaq memlekettik sý sharýashylyǵyn jobalaý-zerteý ınstıtýtynyń (Kazgıprovodhoz) ǵylymı keńesshisi.
Onyń negizgi ǵylymı zertteýleri gıdrotehnıkalyq qurylys jáne sý sharýashylyǵy máselelerine arnalǵan. Ol taý ózenderinen sý tartqysh qurylǵylardyń tıimdi túrlerin zerttep, olardyń Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Túrikmenstannyń gıdrotehnıkalyq qurylystarynda paıdalanýyna uıytqy boldy. Sondaı-aq, kúrish egistigine sý jiberýdi retteý ádisterin usynyp, sýdy bólýdiń teorııalyq negizderin zerttedi.
15 ónertapqyshtyń avtory.
Qazan Revolıýtsııasy, «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.
60 jyl buryn (1950) jazýshy, aýdarmashy SÁÝKETAEV Turysbek dúnıege keldi.
Altaı ólkesinde týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.
1975-1989 jyldary - «Qazaqfılm» kınostýdııasynda aýdarma fılmder birlestiginde aýdarmashy. 1989-1999 jyldary - «Juldyz» jýrnalynda bólim meńgerýshisi, jaýapty hatshysy qyzmetterin atqarǵan. Qazir «Juldyz» jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary qyzmettin atqarady.
Onyń «Ustaz» dep atalatyn alǵashqy óleńi 1965 jyly Kúrshim aýdany «Kommýnıstik eńbek» gazetinde jarııalanǵan.
«Sútkenje», «Aıly tún edi», «Qaıyńdar, appaq qaıyńdar», «Kóleńkeler patshalyǵy» atty prozalyq kitaptary, jáne «Aı qarańǵysy», «Jelqaıyq» atty romandary jaryq kórdi. Sonymen qatar aýdarma salasynda da jemisti eńbek etip, 200-den astam kınostsenarıı men Gı de Mopassannyń, Ambroz Bırzstiń novellalary, Goldo Meıerdiń «Meniń ómirim» atty ǵumyrnamalyq povesin tárjimalaǵan.
Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty. «Eren eńbegi úshin medalimen» marapattalǵan.
