QazAqparat-Anons: 3 - 5 jeltoqsan aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
AQORDA
3 jeltoqsanda Aqordada Elbasy Nursultan Nazarbaev pen Avstrııanyń Federaldyq Prezıdenti Haınts Fısherdiń kezdesýi ótedi.
ÚKІMET
3 jeltoqsanda Mınıstrler úıinde Úkimet basshysynyń birinshi orynbasary Ó.Shókeevtiń jáne ǵylym ókilderiniń qatysýymen Birtutas ekonomıkalyq keńistikti qurý kelisimderiniń máselelerine arnalǵan «dóńgelek ústel» ótedi.
QOǴAM
GSM Qazaqstan/Kcell 1 jeltoqsannan bastap Almaty men Astana qalalarynda 3G qyzmetin iske qosady
SPORT
Shaǵyn fýtboldan Qazaqstan ulttyq quramasy 7-8 jeltoqsanda Novosibirde «Sıbırıak», al 11-12 jeltoqsanda Tıýmende "Tıýmen" klýbtarymen joldastyq kezdesýler ótkizedi.
ASTANA
ALMATY
15 qazan men 15 jeltoqsan aralyǵynda Almatyda «Úzdik ınvestor» konkýrsy ótýde. Bul sharany «CAIFC», «Centras Securities», «Halyk Finance», «Seven Rivers Capital», «Premier Capital brokerlik kompanııalary uıymdastyryp otyr.
3 jeltoqsan - Halyqaralyq múgedekter kúni Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynda múmkindigi shekteýli jandardyń mádenıet, sport, bilim jáne qoǵamdyq qyzmette jetken jetistikterin marapattaıtyn «Samǵaý» alǵashqy qoǵamdyq syılyǵyn marapattaý rásimi ótedi.
3 jeltoqsanda Tuńǵysh Prezıdent Qorynda «Ókpe ragine birlesip qarsy turaıyq» degen taqyrypta ǵylymı konferentsııa ótedi.
3 jeltoqsanda Qazaqstan jýrnalısteriniń klýbynda EQYU-nyń Astana Sammıtine arnalǵan kezdesý bolady.
3 jeltoqsanda Qazaqstan-brıtan tehnıkalyq ýnıversıtetinde aqparattyq tehnologııalar salasynyń «IT-Planeta 2010» halyqaralyq olımpıadasy ashylady.
ELEÝLІOQIǴALAR. ATAÝLYKÚNDER. ESІMDER
2010 JYLDYŃ JELTOQSAN AIYNDA:
OQIǴALAR
90 jyl buryn (1920) Túrkistanda alǵash ret jergilikti turǵandardy kúshtep Qyzyl Ásker qataryna jaraqtaý jarııalandy. Jyl aıaǵynda Qazaq áskerı komıssarıaty Bókeı, Oral jáne Torǵaı oblystarynda 37 áskerı bólim qurady.
85 jyl buryn (1925) RKP(b) V Jalpyqazaq konferentsııasy aýyldardy jappaı keńestendirýdy jarııalady.
80 jyl buryn (1930) «Qaraǵandy» tresi quryldy. Alǵashqy basshysy - Korneı Osıpovıch Gorbachev.
15 jyl buryn (1995) Konakrı (Gvıneıa) qalasynda ótken «Islam Konferentsııasy» uıymyna múshe memleketterdiń syrtqy ister mınıstrleri bas qosýynda Qazaqstan múshelikke qabyldandy.
«Islam Konferentsııasy» uıymy 1969 jyly qyrkúıekte Rabatta (Marokko) ótken musylman elderiniń úkimeti men memleket basshylarynyń konferentsııasynda negizi qalandy.
2010 jyly 1-2 jeltoqsan kúnderi Astana qalasynda jańa myńjyldyqtaǵy tuńǵysh Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń (EQYU) Sammıti ótedi.
Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń quramyna Soltústik Amerıka, Eýropa jáne Ortalyq Azııada ornalasqan 56 qatysýshy memleket kiretin jalpyeýropalyq uıym. BUU Jarǵysynyń 8-taraýyna sáıkes Eýropadaǵy daǵdarystyq ahýaldardyń erte aldyn alý jáne olardy boldyrmaý, Eýropadaǵy qazirgi bar janjaldardy jáne janjaldan keıin qalypqa keltirýdi retteýdiń basty quraly retinde qurylǵan. Uıym qarý-jaraqqa baqylaý jasaýdy, aldyn alý dıplomatııasyn, senim sharalary men qaýipsizdikti nyǵaıtýdy, adam quqyqtaryn, saılaýǵa baqylaýdy, sondaı-aq ekonomıkalyq jáne ekologııalyq qaýipsizdikti qosa alǵandaǵy máselelerdiń keń aýqymymen aınalysady. EQYU qaýipsizdikti keshendi uǵym dep sanaıdy jáne úsh ólshemde -áskerı-saıası, ekonomıkalyq-ekologııalyq jáne adamı ólshemderde áreket etedi.
Qazaqstan Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq jónindegi uıymǵa 1992 jylǵy qańtardyń 30-ynda kirdi. Osy jylǵy shildeniń 8-inde respýblıka EQYK-niń Helsınkı qorytyndy aktisine, al qyrkúıektiń 23-inde - Jańa Eýropa úshin Parıj hartııasyna qol qoıdy. 1995 jyly elimizdiń EQYU-ǵa tikeleı qatysýyn qamtamasyz etken, Qazaqstannyń Venadaǵy halyqaralyq uıymdar janyndaǵy Turaqty Ókildiginiń irgetasy qalandy. Al 2008 jyldan bastap aldaǵy tóraǵalyq turǵysynda Elshi Qaırat Ábdirahmanov Qudaıbergenuly basqaratyn Qazaqstannyń EQYU janyndaǵy Turaqty ókildigi jumys isteýde. 1995 jyly Tashkenttegi ofısimen EQYU-nyń Ortalyq Azııadaǵy óńirlik Bıýrosy ashyldy. 1999 jyly EQYU-nyń Almatydaǵy Ortalyǵy ashyldy, sosyn ol 2007 jyly EQYU-nyń Astanadaǵy Ortalyǵy bolyp qaıta quryldy. Ortalyqty qazir Elshi Aleksandr Kelchevskı (Frantsııa) basqarady.
Sońǵy birneshe jyl boıynda Qazaqstan EQYU-nyń birqatar iri sharalaryn ótkizdi, olardyń arasynda: «Adam saýdasyna qarsy kúres - óńirlik jaýap» atty óńirlik Ortalyqazııalyq konferentsııa (Astana, 2006 j. 18-19 mamyr); Eýropadaǵy ádettegi qarýly kúshter týraly shart boıynsha ІІІ sholý konferentsııasynda Qazaqstannyń tóraǵalyq etýi (Vena, 2006 j. 29 mamyr - 2 maýsym); EQYU-nyń joǵary deńgeıdegi «Mádenıetaralyq, dinaralyq jáne etnıkaaralyq túsinik» atty Keńesi - Toleranttyq jónindegi keńes (Almaty, 2006j. 12-13 maýsym); «Mınasyzdandyrý salasyndaǵy senim sharalary men óńirlik yntymaqtastyq» atty óńirlik semınar (Almaty, 2007j.26-27 naýryz); EQYU-nyń Parlamenttik assambleıasynyń 17-shi jylsaıynǵy sessııasy (Astana, 2008 j. 29 maýsym - 3 shilde). 2009 jylǵy qańtarda qazaqstandyq dıplomat, Elshi Vıacheslav Ǵızzatov EQYU Qazirgi tóraǵasynyń musylmandarǵa qatysty tózimsizdik pen kemsitýshilikke qarsy kúres jónindegi Jeke ókili bolyp taǵaıyndaldy.
2007 jylǵy qarashada EQYU Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń Madrıdtegi kezdesýinde Qazaqstannyń Uıymǵa 2010 jylǵy tóraǵalyǵy týraly sheshim qabyldandy.
Qazaqstan 2008 jylǵy tamyzda qabyldaǵan «Eýropaǵa jol» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda EQYU-daǵy qazaqstandyq tóraǵalyqtyń basymdyqtaryn naqtylaý jónindegi jumys kózdelgen. Olardyń qataryna mynadaı máseleler kiredi:
EQYU keńistiginde demokratııalyq ınstıtýttardyń damýy úshin jaǵdaı jasaý jónindegi kúsh-jigerlerdi jalǵastyrý; EQYU memleketteriniń tranzıttik-kólik jáne eýrazııalyq qurlyqústi kólik dálizderiniń áleýetin damytý; ekologııalyq problemalardyń sheshilýi; Qazaqstannyń beıbitshilikti, qaýipsizdikti jáne ıadrolyq qarýsyzdanýdy qamtamasyz etýge qosqan úlesin eskere otyryp, senim men óńirlik qaýipsizdik sharalaryn nyǵaıtý; EQYU qyzmetindegi qaýipsizdiktiń áskerı emes, atap aıtqanda, terrorızmge, ekstremızmge, esirtki quraldarynyń zańsyz aınalymyna, uıymdasqan qylmysqa, qarý-jaraq pen adam saýdasyna qarsy kúres salasyndaǵy, sondaı-aq EQYU-nyń áriptes eli - Aýǵanstandy qalpyna keltirý tárizdi aspektilerin damytý.
2009 jylǵy qańtardyń 1-inen bastap Qazaqstan Respýblıkasy resmı túrde EQYU tóraǵalary Úshtiginiń quramyna kirdi. EQYU-nyń Rásimder erejelerine sáıkes Úshtikti Uıymnyń qazirgi, aldyńǵy jáne keıingi tóraǵalary quraıdy. Bıylǵy jyly Úshtikke Grekııa, Fınlıandııa jáne Qazaqstan qatysady. Úshtik is-qımyldar men orta merzimdik josparlaýdy úılestirýdiń mańyzdy quraly bolyp tabylady. Ol Uıym qyzmetindegi sabaqtastyqty qamtamasyz etetin jáne Qazirgi tóraǵaǵa keńes beretin organ bolyp tabylady.
2010 jyldyń 1 qańtarynan Qazaqstan Respýblıkasy resmı túrde 20-synshy el bolyp Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń tóraǵalyǵyna kiristi.
2010 jyly shilde aıynda Almaty qalasynda ótken Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy Syrtqy ister mınıstrleriniń bıresmı kezdesýinde EQYU sammıttin ústimizdegi jyly ótkizý týraly sheshim 2010 jylǵy tamyzdyń 3-inde qabyldanǵan bolatyn.
Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy tarıhynda Astana sammıti jetinshi bolyp ótpekshi. Alǵashqy sammıt 1975 jyly Helsınkı qalasynda, 1990 jyly Parıjde, 1992 jyly Helsınkıde, 1994 jyly Býdapeshte, 1996 jyly Lıssabonda, 1999 jyly Stambýl qalasynda ótken bolatyn.
Astanada ótetin Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń sammıtine 56 eldiń basshylyry men 65 halyqaralyq uıymdardyń ókilderi, sondaı-aq 1500 jýyq shetel jáne qazaqstandyq jýrnalıster qatyspaqshy.
JELTOQSANNYŃ 3-І, JUMA
Múmkindigi shekteýli jandardyń halyqaralyq kúni.
Bul kún adamgershiligi, quqyqtary men amandaǵy senimdi qorǵalýy qajet týmysynan ómirdiń azabyn tartqan múgedek jandarǵa qoǵamnyń nazaryn aýdarý maqsatynda 1992 jyly BUU Bas Assambleıasymen bekitilgen.
Múmkindigi shekteýli jandar qoǵamnyń ekonomıkalyq áleýmettik salasynyń damýyna qatysýyn tolyǵymen nátıjeli túrde qamtamasyz etilýi BUU jarǵysynda, Jalpy adam quqyǵyn qorǵaıtyn deklaratsııada tereń tamyrlandyrylǵan. Ol jáne de Myńjyldyq deklaratsııada jáne sońǵy onjyldyqtyń búkil basty dúnıejúzilik konferentsııalarynyń qorytyndylarynda kórsetilgen. Jáne de, mindetti túrde múmkindigi shekteýli jandarǵa qatysty Dúnıejúzilik qyzmet baǵdarlamasynyń, múgedekterge birdeı múmkindik beretin Standartty erejelerdiń ózegin quraıdy.
OQIǴALAR
6 jyl buryn (2004) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men «SOS KINDERDORF INTERNATIONAL» Halyqaralyq qoǵamy arasyndaǵy SOS balalar qalashyǵyn qurý jónindegi Shartty bekitý týraly» Zańǵa qol qoıdy.
5 jyl buryn (2005) Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatrynda Ermek Amanshaevtyń «Qasiret dramasy» atty týyndysy boıynsha jańa qoıylymnyń premerasy bolyp ótti.
Qoıylymdy teatrdyń jas rejısseri Ashat Maemırov sahnalady. Dramada shyǵarmashylyq adamynyń jıyntyq beınesi somdalyp, onyń qoǵammen qarym-qatynasy ózek etip alynǵan. Jasandylyq oǵan jat, sondyqtan kereǵarlyqtar jaılaǵan ortaǵa kóndigýi de qıynǵa túsedi.
Ermek Amanshaev - tanymal synshy, jazýshy jáne dramatýrg, kóptegen kitaptar men derekti fılmderdiń avtory. Onyń týyndylary elimizdiń kóptegen iri teatrlarynda sahnalanǵan.
3 jyl buryn (2007) alǵashqy ret Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatrynda áıgili aǵylshyn dramatýrgi Bernard Shoýdyń «Adam arbaıtyn úı» shyǵarmasy boıynsha qoıylǵan spektakldyń premerasy bolyp ótti.
Pesany qazaqshalaǵan - Qujyrǵalı Tóleýishev, sahnalaǵan - Muqanǵalı Tomanov. Basty rolderdi Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Serdesh Qajymuratov, Aqmaral Amandyqova, Bıbigúl Isalıeva somdaǵan.
«Adam arbaıtyn úıde» mahabbat pen satqyndyq, shyndyq pen kólgirlik, adaldyq pen aramdyq, jaqsylyq pen jamandyq - bári de kórinis tapqan. Aqyry aqıqatqa barar joldy tappaǵan basty keıipker atylyp óledi.
2 jyl buryn (2008) Qaraǵandyda Sáken Seıfýllınge eskertkish ornatyldy. Qola eskertkish S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq drama teatrynyń jańa ǵımaratynyń aldynda ornatylǵan. Jobanyń avtory - almatylyq músinshi, Qazaqstan Respýblıkasy ónerine eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaqstan Respýblıkasy Sýretshiler odaǵynyń múshesi, Lenın komsomoly syılyǵynyń ıegeri Baqytjan Ábishev.
1 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qorynan 2010-2012 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy. Memleket basshysy sonymen qatar járdemaqylar mólsherin ulǵaıtýǵa jáne azamattardyń jekelegen sanattaryn áleýmettik qoldaýdyń basqa da qosymsha sharalaryn belgileýge baǵyttalǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine azamattardyń jekelegen sanattaryn áleýmettik qoldaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne densaýlyq saqtaýdy biryńǵaı basqarý júıesiniń tıimdi jáne ashyq jumys isteýine jaǵdaı jasaýǵa, ony qarjylandyrýdy jetildirýge jáne jalpy medıtsınalyq qyzmetterdiń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine tegin medıtsınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemin usyný máseleleri boıynsha ózgeris pen tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańdaryna qol qoıdy.
1 jyl buryn (2009) Qazaqstanda taǵy eki halyqaralyq poshta markasy shyǵaryldy.
Markalar tabıǵattyń faýna men flora túrine arnalǵan. Olardyń betinde dolana ósimdigi men ıtaıý beınelengen. Árqaısysy 180 teńgeden turatyn 100 myń danadan shyǵaryldy.
Qazposhta markalarynda budan buryn da sýrettelgen janýarlar men ósimdikterdiń barlyq túrleri Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna engizilgen.
ESІMDER
100 jyl buryn (1910-1975) aýdarmashy JANǴALIN Muhtar dúnıege keldi.
Qyzylorda oblysy Qarmaqshy aýdanynda týǵan. Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń tarıh fakýltetin bitirgen. Uly Otan soǵysyna qatysqan.
Soǵystan keıingi jyldary Qazaqtyń memlekettik birlesken baspasynyń dırektory, Qazaq Dostyq qoǵamynyń tóraǵasy, Qazaq KSR Ǵylym Akademııasy Til bilimi ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi, Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi Muraǵat basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan.
Ádebı qyzmetin 30-jyldary qoǵamdyq-saıası ádebıet aýdarmashysy retinde bastady. Soǵysqa deıingi jyldary A.Ostrovskııdiń «Mysyqqa bári maıshabaq emes», F.Shıllerdiń «Zulymdyq pen mahabbat», M.Gorkııdiń «Egor Býlych jáne basqalar» pesalaryn, K.Stanıslavskııdiń «Meniń ónerdegi ómirim» memýaryn, L.Leonovtyń «Shapqyn» pesasyn, V.Vasılevskaıanyń «Shuǵyla» povesin, N.Nıkıtınniń «Soltústik avrora» romanyn, úndi jazýshysy P.Chandanyń «Tha Hýrı qudyǵy» atty áńgimeler jınaǵyn, M.Gorkııdiń «Konovalov» áńgimesin aýdarǵan.
JELTOQSANNYŃ 4-І, SENBІ
OQIǴALAR
15 jyl buryn (1995) Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Jenevadaǵy BUU bólimshesi men basqa da halyqaralyq uıymdar janynan Qazaqstan Respýblıkasynyń turaqty ókildigi jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Shveıtsarııa Konfederatsııasyndaǵy elshiligi ashyldy.
14 jyl buryn (1996) Aqmola agrarlyq ýnıversıtetine qoǵam qaıratkeri, aqyn, jazýshy Sáken Seıfýllın esimi berildi.
12 jyl buryn (1998) Almaty qalasynda Qazaqstannyń bilim berý salasy qyzmetkerleriniń 1-shi quryltaıy ashyldy.
5 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ortalyq saılaý komıssııasy 2005 jyldyń jeltoqsanynyń 4-i kúni, túngi saǵat 3.00-de Qazaqstan Respýblıkasynyń prezıdenttigine kandıdattardyń, halyqaralyq baqylaýshylar men buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń qatysýymen «Saılaý» elektrondy daýys berý júıesin iske qosty.
2004 jyly iske qosylǵan «Saılaý» avtomattandyrylǵan aqparat júıesi saılaýdy uıymdastyrý men ony ótkizý sharalaryn avtomattandyrý jónindegi mindetti júzege asyrýǵa kómektesti. Onda tehnologııalyq tsıkldan «adamı faktorlardyń» áseri barynsha joıylyp, saılaý barynsha ashyq boldy. Avtomattandyrylǵan aqparat júıesin engizý, Memleket basshysynyń 2003 jyldyń 4 sáýirdegi Joldaýynda kórsetilgen saılaýshylardyń tizimin jasaý, daýys berý, daýys berýdiń qorytyndylary men saılaý qorytyndylaryn shyǵarý júıesin engizý týraly mindetteri negizinde júzege asyryldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jyldyń 4 sáýirindegi Konstıtýtsııalyq zańymen saılaýdy elektrondy saılaý júıesimen ótkizý jumystaryn reglamentteıtin «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Zańyna tolyqtyrýlar engizildi.
Qazaqstan Respýblıkasynda 2005 jyly ótken Prezıdent saılaýynda elektrondy daýys berý 1 myń 447 saılaý ýchaskesinde qoldanyla bastady. Bul eldegi barlyq saılaý ýchaskeleriniń 15 paıyzy. Osylaısha 2005 jyly jeltoqsannyń 4-de ótken Prezıdent saılaýynda elektrondy daýys berý júıesin elimizdegi salaýshylardyń 31 paıyzy paıdalanýǵa múmkindik aldy. Alaıda osy saılaýda saılaýshylarǵa daýysty elektrondy jolmen de qaǵazben de berýge múmkindik jasaldy.
5 jyl buryn (2005) Almatyda otandyq saýda jelisiniń sýpermarketi «Halyq dúkeni» ashyldy.
Sýpermarket otandyq taýarlardy saýdalaıdy jáne ol tabysy orta deńgeıli turǵyndarǵa baǵyttalǵan. Saýda mekemesiniń kólemi 1,5 myń sharshy metr. Ol kúnine 5 myńnan astam adamǵa qyzmet kórsetedi.
3 jyl buryn (2007) Aqordada Estonııanyń Qazaqstandaǵy tuńǵysh Tótenshe jáne ókiletti elshisi Marına Kalıýrand hanym jáne Kýáıt memleketiniń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókileti elshisi Ázız Rahım ál-Dehanı QR Memlekettik hatshysy Qanat Saýdabaevqa senim gramotalaryn tapsyrdy.
1 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Keden odaǵy Komıssııasynyń Hatshylyǵy týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy. Elbasy sonymen qatar qylmystyq ister boıynsha sotqa deıingi is júrgizýdi odan ári jetildirýge baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq is júrgizý kodeksine sotqa deıingi jeńildetilgen is júrgizý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
1 jyl buryn (2009) Astanada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Sheteldik ınvestorlar keńesiniń 22-shi jalpy májilisi bolyp ótti.
Onyń jumysyna elimizdiń memlekettik organdary men ulttyq kompanııalarynyń basshylary, Qazaqstanda jumys isteıtin sheteldik kompanııalardyń basshylary qatysty.
Májiliste «Qazaqstannyń ártaraptaný jáne tehnologııalyq damý saıasatyna sheteldik ınvestorlardyń qatysýy» taqyryby qarastyryldy.
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Sheteldik ınvestorlar keńesi Elbasynyń 1998 jyldyń 30 maýsymyndaǵy № 3985 Jarlyǵymen Qazaqstanda jumys istep kele jatqan ınvestorlarmen tikeleı qarym-qatynasty ornatý, jáne de ınvestıtsııalaýdaǵy áriptestikterde týyndaıtyn máselelerdi jedel qarastyrý maqsatynda qurylǵan.
ESІMDER
105 jyl buryn (1905-1987) ǵalym, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaq KSR-i eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty PAK Davıd Nıkolaevıch dúnıege keldi.
Reseı Federatsııasynda týǵan. Saratov zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýtyn, Búkilodaqtyq mal sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen.
1938-1942 jyldary - Qazaq mal sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýty mal ósirý bóliminiń meńgerýshisi. 1947-1948 jyldary - Lenın atyndaǵy Búkilodaqtyq aýyl sharýashylyǵy ǵylymy akademııasynyń qazaq fılıaly mal sharýashylyǵy sektsııasynyń jetekshisi. 1954-1977 jyldary - Qazaq mal sharýashylyǵy tehnologııalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýty bóliminiń meńgerýshisi. 1978-1987 jyldary Qazaq mal sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý tehnologııalyq ınstıtýty professor-konsýltanty qyzmetterin atqarǵan.
Negizgi ǵylymı eńbekteri mal selektsııasy men mal ósirý máselelerine arnalǵan. Ol sıyrdyń «Alataý» tuqymyn shyǵarýshylardyń biri.
«Porodoobrazovanıe ı evolıýtsııa krýpnogo rogatogo skota», «Alataýskaıa poroda krýpnogo rogatogo skota» atty eńbekteri jaryq kórgen.
«Qurmet belgisi» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.
60 jyl buryn (1950) tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Injenerlik Ǵylymdar Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııalyq qurylys tehnologııasy qaýymdastyǵynyń tóraǵasy, «Stromproekt» ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ǵylymı keńesshisi NURBATYROV Qanapııa Aqpanuly dúnıege keldi.
Astana qalasynda týǵan. Tselınograd ınjenerlik qurylys ınstıtýtyn (S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.
1972-1978 jyldary - Tselınograd ınjenerlik qurylys ınstıtýtynyń oqytýshysy, Stepnogor qurylys basqarmasynyń proraby, tehnıka qaýipsizdigi jónindegi aǵa ınjeneri. 1978-2003 jyldary «Stromproekt» ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń aspıranty, ǵylymı qyzmetkeri, zerthana meńgerýshisi, ǵylym jónindegi dırektordyń orynbasary, dırektory, bas dırektory qyzmetterin atqarǵan.
Joǵary attestatsıalaý komıssııasy eksperttik keńesiniń, doktorlyq dıssertatsııalar qorǵaý jónindegi dıssertatsııalyq keńestiń tóraǵasy.
200 astam ǵylymı eńbekteri bar, 10 astam ǵylym doktorlary men kandıdattardy daıyndaǵan.
Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń ıegeri. «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl» medalimen marapattalǵan.
JELTOQSANNYŃ 5-І JEKSENBІ
Ekonomıkalyq jáne áleýmettik damýǵa kómek kórsetýshi eriktilerdiń halyqaralyq kúni.
BUU Bas Assambleıasy 1985 jyly úkimetterge jyl saıyn 5-shi jeltoqsandy - Ekonomıkalyq jáne áleýmettik damýǵa kómek kórsetýshi eriktilerdiń halyqaralyq kúni dep atap ótýdi usyndy.
OQIǴALAR
16 jyl buryn (1994) Býdapeshte álemniń ıadrolyq derjavalary Ulybrıtanııa, Reseı jáne Amerıka Qurama Shtattary Qazaqstannyń qaýipsizdigine kepildik berý týraly memorandýmǵa qol qoıdy.
15 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasy men Eýropalyq Keńes arasynda saýda jáne osy saladaǵy yqpaldastyq týraly Kelisimge qol qoıyldy.
13 jyl buryn (1997) «Advokattyq qyzmet týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıyldy.
4 jyl buryn (2006) Eki jaqty kelisimniń qorytyndysynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Nazarbaev pen Eýropalyq komıssııanyń Prezıdenti Joze Manýel Barrozý Evropalyq Odaq (EO) pen Qazaqstannyń energetıka salasyndaǵy yntymaqtastyǵynda birin-biri túsiný memorandýmyna qol qoıdy.
Memorandým Qazaqstannyń Kaspıı óńirindegi tabıǵı gaz ben munaıdyń iri óndirýshisi retinde jáne energetıkalyq salanyń yntymaqtastyǵyn nyǵaıtýda EO pen Qazaqstannyń ekijaqty qyzyǵýshylyǵynda mańyzdy rólin anyqtaıdy. Memorandým energetıkalyq qaýipsizdikti jáne ónerkásip yntymaqtastyǵyn nyǵaıtý sekildi mańyzdy aspektilerdi qamtıdy.
3 jyl buryn (2007) Aqtóbede 74-shi jeke teńiz atqyshtar brıgadasyn eske alýǵa arnalǵan memorıaldyq taqta ashyldy.
74-shi atqyshtar brıgadasy Kaspıı teńiz flotılııasy teńizshilerinen, Lenıngrad joǵarǵy áskerı-teńiz ýchılışesiniń túlekterinen jasaqtalǵan. Brıgada 1941 jyldyń sońynda Máskeý túbindegi shaıqastarǵa qatysty, sonda qorǵanys shebinde turǵan Máskeý aýmaǵy áskeriniń quramyna qosyldy. Volokalamsk tas joly boıynda ornatylǵan eskertkishke Máskeý úshin shaıqasqan teńiz brıgadalary qatarynda 74-shi jeke teńiz áskerı brıgadasynyń da aty kórsetilgen.
1 jyl buryn (2009) Memleket basshysy turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý jónindegi sharalardy jetildirýge baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý máseleleri boıynsha ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy. Elbasy sondaı-aq, turmystyq zorlyq-zombylyq faktilerine qarsy is-qımyl jasaýdyń quqyqtyq sharalar keshenin qamtıtyn «Turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý týraly» Zańǵa qol qoıdy.
1 jyl buryn (2009) Almatyda «Polıtsııanyń jas kómekshileri» toptarynyń 2-shi qalalyq sleti bolyp ótti.
Sharanyń basty maqsaty - polıtsııanyń jas kómekshileriniń jumysynyń tıimdiligin kórsetý, jastardy qoǵamda tártip buzýshylyqty boldyrmaýdy qoldaýǵa jumyldyrý.
Qala boıynsha 126 mektepte joǵary synyp oqýshylary arasynda osyndaı toptar uıymdastyrylǵan. Olar mektep ákimshiligi men mektep ınspektorlaryna tártipti kúsheıtý, mektep aýmaǵynda tártip saqtaýǵa kómektesedi.
Sharany qalalyq tártip saqtaýǵa yqpal jasaý birlestigi men «Jas otan» jastar qanaty, «Búkilqazaqstandyq quqyq qorǵaý ortalyǵy» qoǵamdyq qory uıymdastyrdy.
1 jyl buryn (2009) belgili jazýshy, qoǵam qaıratkeri, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty Ábish Kekilbaev «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵymen marapattaldy.
ESІMDER
105 jyl buryn (1905-1991) qoǵam qaıratkeri ShÁRІPOV Sabdyq dúnıege keldi.
Pavlodar oblysy Baıanaýyl aýdanynda týǵan. Pavlodar keńestik partııa mektebin, KOKP OK janyndaǵy Joǵary partııa mektebin bitirgen.
1940-1943 jyldary - Almaty oblystyq, qalalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1943-1945 jyldary - Almaty oblystyq partııa komıtetiniń saýda jáne qoǵamdyq tamaqtandyrý jónindegi hatshysy. 1945-1950 jyldary - Atyraý oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1950-1959 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary, jaýapty hatshysy. 1959-1968 jyldary - Almaty oblystyq saýda basqarmasynyń bastyǵy. 1968 jyly zeınet demalysyna shyqqan.
Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń 1-shaqyrylym depýtaty.
Eńbek Qyzyl Tý, 1-dárejeli Otan soǵysy, «Qurmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen jáne Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.
65 jyl buryn (1945) Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi Tótenshe jaǵdaılar salasyndaǵy memlekettik baqylaý jáne óndiristik qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary VESNIN Vıktor Nıkolaevıch dúnıege keldi.
Reseıdiń Chelıabi oblysynda týǵan. Qazaq polıtehnıka ınstıtýtynyń Rýdnyı fılıalyn, Abaı atyndaǵy Almaty memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.
1973-1976 jyldary - Sokolov-Sarybaı ken-baıytý óndiristik birlestigi tseh bastyǵy, partııa komıtetiniń hatshysy, basqarma bastyǵy, bas energetıktiń orynbasary. 1996-1999 jáne 1999-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Ekonomıka, qarjy jáne bıýdjet jónindegi komıtetiniń múshesi, Qarjy jáne bıýdjet jónindegi komıtetiniń hatshysy, tóraǵasy. 2004-2006 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi Tótenshe jaǵdaılar salasyndaǵy memlekettik baqylaý jáne qadaǵalaý komıtetiniń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. 2006 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.
«Parasat» ordenimen jáne kóptegen medaldarmen marapattalǵan.
65 jyl buryn (1945) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ıadrolyq ortalyǵynyń bas dırektory, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Injenerlik Akademııasynyń jáne Halyqaralyq Injenerlik Akademııasynyń akademıgi QADYRJANOV Qaırat Qamaluly dúnıege keldi.
Taldyqorǵan qalasynda týǵan. Máskeý ınjenerlik-fızıka ınstıtýtyn, KSRO Ǵylym akademııasy I.Kýrchatov atyndaǵy Atom energııasy ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen.
1975-1978 jyldary - Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy. 1978-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy ıAdrolyq fızıka ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, zerthana meńgerýshisi, dırektordyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary. 1995-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ıadrolyq ortalyǵy ıAdrolyq fızıka ınstıtýty bas dırektorynyń orynbasary, birinshi orynbasary. 1997-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ıadrolyq ortalyǵy ıAdrolyq fızıka ınstıtýtynyń dırektory qyzmetterin atqarǵan. 2006 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.
2001-2002 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym Akademııasy fızıka-matematıkalyq ǵylym bólimshesiniń akademık-hatshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym Akademııasy Prezıdıýmynyń múshesi boldy. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym Akademııasynyń qurmetti akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Injenerlik Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Injenerlik Ǵylym Akademııasy Prezıdıýmynyń múshesi, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Jaratylystaný Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Jaratylystaný Ǵylym Akademııasy Prezıdıýmynyń múshesi, Reseı Jaratylystaný Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Birikken ıadrolyq zertteý ınstıtýty (Reseı, Dýbna qalasy) múshe-memleketter úkimettik ókiletti ókilderi Komıteti Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń ókiletti ókili, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyqtar berý komıssııasynyń, Joǵary ǵylymı-tehnıkalyq komıssııasynyń múshesi.
«Fızıcheskıe osnovy ıonnyh tehnologıı», «Fazovye preobrazovanııa v ımplantatsıonnyh sıstemah metall-metalloıd», «Nuclear Physial Methods in Radioecological Investigations of Nuclear Test Sites» (birigip jazǵan), «Fızıcheskıe osnovy ıonnyh tehnologıı sozdanııa stabılnyh mnogosloınyh metallıcheskıh materıalov» atty kitaptardyń, 400-den astam ǵylymı jarııalanymdardyń, sonyń ishinde 12 monografııanyń avtory.
«Qurmet» ordenimen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl» mereıtoılyq medalimen, «E.P. Slavskıı» (Reseı) medalimen, «Qazaqstan Respýblıkasy atom salasynyń eńbek sińirgen qyzmetkeri» Altyn belgisimen marapattalǵan. Ǵylym men tehnıka salasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Injenerlik Ǵylym Akademııasynyń akademıgi Shapyq Shokın atyndaǵy syılyqtyń ıegeri. 2009 jyly Slovakııa Respýblıkasynyń Qurmetti konsýly ataǵy berilgen.
55 jyl buryn (1955) ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty, dotsent, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Іs basqarmasy uıymdastyrý jáne kadrlyq jumystar bóliminiń meńgerýshisi DÚISENOV Boran Tólegenuly dúnıege keldi.
Atyraý oblysy Maqat aýdanynda týǵan. Almaty saıasattaný jáne basqarma ınstıtýtyn, Atyraý munaı jáne gaz memlekettik ınstıtýtyn, Qazaq akademııalyq ýnıversıtetin bitirgen.
1980-1982 jyldary - LKJO Gýrev oblystyq komıteti sektorynyń meńgerýshisi, «Spýtnık» halyqaralyq jastar týrızmi bıýrosynyń tóraǵasy. 1982-1989 jyldary - Gýrev qalalyq atqarý komıteti bóliminiń meńgerýshisi, hatshysy. 1989-1992 jyldary - Gýrev oblystyq keńesi bólim meńgerýshisiniń orynbasary, oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń kómekshisi. 1992-1993 jyldary - Atyraý oblystyq ákimshiligi bóliminiń meńgerýshisi, ákimshilik basshysy apparatynyń meńgerýshisi. 1993-1995 jyldary - Balyqshy aýdandyq ákimshiliginiń basshysy. 1995-1999 jyldary - Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary - Memlekettik múlik jáne aımaqtyq jekeshelendirý komıtetiniń tóraǵasy. 1999-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Atyraý memlekettik múlik jáne jekeshelendirý aımaqtyq komıtetiniń tóraǵasy. 2008-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Memlekettik múlik jáne jekeshelendirý komıteti «Kaspıı» aımaqaralyq memlekettik múlik jáne jekeshelendirý departamenti bastyǵynyń orynbasary - Atyraý qalasyndaǵy Atyraý oblysy boıynsha fılıalynyń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Memlekettik múlik jáne jekeshelendirý komıteti Astana qalasy boıynsha «Saryarqa» aımaqaralyq memlekettik múlik jáne jekeshelendirý departamenti bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldyń tamyz aıynan - qazirgi qyzmetinde.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl» mereıtoılyq medalimen, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Alǵys hatymen, Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń gramotalarymen marapattalǵan.
