QazAqparat-Anons: 29 jeltoqsan - 2011 jylǵy 2 qańtar aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

29 jeltoqsanda Qazqstan Respýblıkasy Konstıtýttsııalyq keńesiniń qurylǵanyna 15 jyl tolýyna oraı «QR Konstıtýtsııalyq baqylaý: ahýaly men bolashaǵy» halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa ótkiziledi.

PARLAMENT

29 jeltoqsanda QR Parlamentiniń Májilisiniń jalpy otyrysy ótedi.

29 jeltoqsanda QR Joǵarǵy Sotynda QR Konstıtýtsııalyq Keńesiniń qurylǵanyna 15 jyl tolýyna arnalǵan "QR-ndaǵy Konstıtýtsııalyq baqylaý: jaı-kúi jáne perspektıvalary» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferentsııa ótedi

ASTANA

29 jeltoqsanda Qalalyq máslıhattyń kezekten tys elý besinshi sessııasy bolady.

29 jeltoqsanda «Shabyt-2010» shyǵarmashylyq jastardyń birinshi respýblıkalyq baıqaýynyń júldegerlerin marapattaýǵa qatysty qorytyndy baspasóz máslıhaty ótedi.

ALMATY

29 jeltoqsan kúni Almaty qalasynyń ákimdigi men «Samuryq-Qazyna» ÁAQ» AQ arasynda qol qoıylǵan Memorandým aıasynda salynyp bitken «29 kvartal» turǵyn úı kesheniniń birinshi kezeginiń ashylý saltanaty ótedi.

29 jeltoqsanda QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń ókilettiligin uzartý jónindegi bastamashyl toptyń úndeýine arnalǵan «Nur Otan» HDP janyndaǵy Ardagerler jáne áskerı-patrıottyq birlestikter qoǵamdyq keńesiniń kezkten tys otyrysy ótedi.

29 jeltoqsanda Almaty qalasyna jańadan kelgen qar tazalaý tehnıkasynyń kórsetilimi ótedi.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER

JELTOQSANNYŃ 29-Y, SÁRSENBІ

OQIǴALAR

12 jyl buryn (1998) «Ulttyq muraǵat qory jáne muraǵattar týraly» Zań jarııalandy.

6 jyl buryn (2004) Qazaqstan Rsepýblıkasy Parlamentiniń Astananyń sol jaq betindegi jańa ǵımaratynda Májilistiń birinshi jalpy otyrysynyń ashylý rásimi ótti.

5 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúrestiń 2006-2010 jyldarǵa arnalǵan Memlekettik baǵdarlamasy týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

5 jyl buryn (2005) Semeıde «Shákárim» ǵylymı-pedagogıkalyq jýrnaly jaryq kórdi.

Ol qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde basylyp shyǵady. Basylymnyń basty maqsaty - Shákárim Qudaıberdiulynyń shyǵarmashylyǵy arqyly ulttyq qundylyqtarymyzdy zertteý men jarııalaý. Basylym 1 myń dana taralymmen jylyna 4 ret shyǵady.

3 jyl buryn (2007) Qaraǵandyda polısterol bloktary men buıymdaryn shyǵaratyn jańa zaýyt ashyldy.

Jańa zaýyttyń ónimi qurylys ındýstrııasynyń osy zamanǵy standarttaryna sáıkes keletin joǵary tehnologııalyq qurylys materıaladaryna jatady.

1 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev memlekettiń jáne memlekettik emes uıymdardyń qatysýymen memlekettik organdar men uıymdardyń taýarlardy, jumystar men kórsetiletin qyzmetterdi satyp alý kezinde qazaqstandyq qamtýdy paıdalaný úlesin arttyrýdy qamtamasyz etetin sharalardy anyqtaýǵa baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qazaqstandyq qamtý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

ESІMDER

130 jyl buryn (1880-1938) til bilimi mamany, shyǵystanýshy, KSRO Ǵylym akademııasynyń akademıgi, korrespondent múshesi SAMOILOVICh Aleksandr Nıkolaevıch dúnıege keldi.

Peterbor ýnıversıtetiniń shyǵys tilderi fakýltetin bitirgen.

1917-1929 jyldary Peterbor ýnıversıtetiniń oqytýshysy bolǵan. 1929-1933 jyldary - Qoǵamdyq ǵylymdar bólimshesiniń akademık-hatshysy. 1934-1937 jyldary - Shyǵystaný ınstıtýtynyń dırektory.

KSRO ǴA-nyń Qazaqstan bazasy tóralqasynyń tóraǵasy bolyp taǵaıyndalyp, onyń alǵashqy ınstıtýttaryn uıymdastyrýǵa qatysqan. Qyrym, Edil boıy, Kavkaz, Orta Azııa, Qazaqstan jáne Altaıdaǵy túrki tildes halyqtardyń tilin, ádebıeti men folkloryn, etnografııasyn, kóne túrki, orta ǵasyr jazba eskertkishterin de zerttedi. Onyń 400-den astam úlkendi-kishili ǵylymı zertteýlerinde túrkitanýdyń jalpy jáne jeke máseleleri jan-jaqty qamtylǵan. Túrki tilderiniń fonetıkalyq belgisin negizge ala otyryp toptastyrǵan klassıfıkatsııasy, túrki tilderindegi jekelegen sózder jaıyndaǵy tarıhı-etımologııalyq zertteýleri túrkitaný álemine keńinen tanymal. Túrki halyqtary ókilderinen ulttyq ǵylymı kadrlar daıarlaý isine úlken úles qosqan. «Varıanty skazanııa o Edıgee ı Tohtamyshe, zapısannye N.Hakımovym», «Tıýrkologıcheskıı sbornık», «Obşıı vzglıad na voznıknovenıe ı razvıtıe mýsýlmansko-týretskıh lıteratýrnyh ıazykov v svıazı s razgovornymı narechııamı» atty shyǵarmalary jaryq kórgen.

100 jyl buryn (1910-1988) qoǵam qaıratkeri, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri, fılologııa ǵylymynyń kandıdaty, aýdarmashy SAǴYNDYQOV Qurmanbek dúnıege keldi.

Jambyl oblysy Jýaly aýdanynda týǵan. Joǵary partııa mektebin bitirgen.

1933-1936 jyldary - Qazaq kásipodaq keńesi bóliminiń jaýapty nusqaýshysy, meńgerýshisiniń orynbasary. 1936-1941 jyldary - Qazaq kórkem ádebıet baspasynyń redaktory, Qazaq birlesken baspasynyń bas redaktory. 1941-1944 jyldary - Osh áskerı-saıası kýrstarynyń tyńdaýshysy, Panfılov dıvızııasy tankige qarsy zeńbirek batareıasynyń komıssary, dıvızııa gazeti redaktorynyń orynbasary. 1945-1946 jyldary - Qyzyl Armııanyń Bas saıası basqarmasy qazaq tilindegi basylymynyń redaktory. 1946-1950 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıteti janyndaǵy Partııa tarıhy ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1950-1953 jyldary - Joǵary partııa mektebiniń tyńdaýshysy. 1953-1957 jyldary - Partııa tarıhy ınstıtýty sektorynyń meńgerýshisi. 1957-1959 jáne 1965-1981 jyldary - «Qazaqstan kommýnısi» jýrnalynyń bas redaktory. 1959-1962 jyldary - Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi janyndaǵy radıo habarlaryn taratý jáne telearna komıtetiniń tóraǵasy. 1962-1965 jyldary - «Ońtústik Qazaqstan» aımaqtyq gazetiniń bas redaktory. 1981 jyldan bastap zeınet demalysyna shyqqan.

Qyzyl Juldyz, 2-dárejeli Otan soǵysy, Eńbek Qyzyl Tý, Halyqtar dostyǵy ordenderimen, medaldarmen jáne Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

JELTOQSANNYŃ 30-Y, BEISENBІ

OQIǴALAR

15 jyl buryn (1995) Qaraǵandy oblysynyń Egindibulaq aýylynda Qazybek bı eskertkishi ornatyldy.

Qaz Daýysty Qazybek Keldibekuly (1667-1764) - qazaq halqynyń 17-18 ǵasyrlardaǵy úsh uly bıiniń biri, kórnekti qoǵam jáne memleket qaıratkeri. Orta júz Arǵyn taıpasynyń Qarakesek rýyna kiretin Bolatqoja atasynan shyqqan. Arǵy atalary Shanshar abyz, Bulbul, óz ákesi Keldibek esimderi elge belgili ádil bıler bolǵan.

5 jyl buryn (2005) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy eńbek týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy. Osy Zańǵa sáıkes musylman kúntizbesi boıynsha atalyp ótetin Qurban aıtynyń alǵashqy kúni jáne Pravoslavıelik Rojdestvo demalys kúnderi bolyp tabylady. Sonymen qatar Elbasy «Qazaqstan Respýblıkasy men Avstrııa Respýblıkasy arasyndaǵy Tabys pen kapıtalǵa salynatyn salyqtarǵa qatysty konventsııany ratıfıkatsııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq is júrgizý jáne Azamattyq kodeksterine sottylyqtyń arajigin ajyratý máseleleri boıynsha ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańdarǵa qol qoıdy.

3 jyl buryn (2007) Taldyqorǵandaǵy Almaty oblystyq ishki ister departamentinde tarıhı murajaı ashyldy.

Murajaıdan Jetisý óńiriniń ishki ister organdaryn ár jyldarda basqarǵan adamdar men erlik kórsetken qyzmetkerler jaıynda maǵlumattar alýǵa bolady. Jádigerler qatarynda ishki ister salasy qyzmetkerleriniń ár kezeńderde kıgen kıimderi, Azamat jáne Uly Otan soǵysy kezinde paıdalanylǵan qarý-jaraqtar bar.

1 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy memleketterdiń eńbekshi-mıgranttary men olardyń otbasy músheleriniń quqyqtyq mártebesi týraly konventsııany ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy. Elbasy sonymen qatar «Birikken Ulttar Uıymynyń Jol qozǵalysy týraly konventsııasyn ratıfıkatsııalaý týraly», «Birikken Ulttar Uıymynyń Jol belgileri men sıgnaldary týraly konventsııasyn ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańdaryna qol qoıdy.

1 jyl buryn (2009) Almatyda «Táýelsizdik besigin terbetken» atty derekti fılminiń tusaýkeseri bolyp ótti.

Derekti fılm Almaty qalasyna keshegi kezeńnen búginge deıingi eńbegi sińgen tulǵalarymyzǵa, búginde elimizdiń eń iri megapolısine aınalǵan shahardyń sham shyraǵyn jaqqan qaıratkelerdiń tulǵalyq turpattaryna arnalǵan. Derekti fılmde Kenesary hannan bastap, Almaty qalasynyń ornynda bolǵan Almaly hám Toıshybek bekinisin jaýdan qorǵaǵan Toıshybek, Baıseıit batyrlardan bergi ýaqyttaǵy Alash zııalylarynyń jáne Dinmuhammed Qonaev syndy tulǵalardyń, sonymen qatar, Almaty qalasyn ár jyldary basqaryp, iz qaldyrǵan azamattar týraly syr shertilgen.

ESІMDER

JELTOQSANNYŃ 31-І, JUMA

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2007) Shyǵys Qazaqstandaǵy Shúlbi kentinde jańa balalar úıi ashyldy.

20 myń sharshy metrden astam aýdandy quraıtyn balalar úıi 160 oryndyqqa eseptelgen.

1 jyl buryn (2009) Taldyqorǵanda alǵash ret jalpy kólemi 1,505 myń sharshy metrdi quraıtyn, respýblıkalyq bıýdjet esebinen salynǵan 20 páterli úı jalǵa berildi.

Jaldamaly úıden az qamtylǵan otbasylar men kópbalaly analar, memlekettik qyzmetkerler, bıýdjet qyzmetkerleri men uzaq jyldar boıy úıdiń kezeginde turǵan azamattar páter aldy. Kommýnaldyq tólemderdi eseptemegende páterdi jalǵa alý quny 4 myńnan 12 myń teńgege deıingi aralyqta.

1 jyl buryn (2009) Qaraǵandy oblysy Buqar jyraý aýdanynyń Úmitker aýlyndaǵy mektepke ǵalym-agronom Qylysh Babaevtyń esimi berildi

Qylysh Babaev (1913-1948) - aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ǵylym qaıratkeri. 1943 jyly Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri ataǵyn aldy. V.R.Vılıams atyndaǵy Qazaq eginshilik ǵylymı-zertteý ınstıtýtyn basqardy. Lenın ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

ESІMDER

85 jyl buryn (1925-1997) mýzykatanýshy, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri RSALDIN Jıenbek Jumanbaıuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysy Jańaraqa aýdanynda týǵan. Qaraǵandy pedagogıkalyq ınstıtýtyn, Almaty memlekettik konservatorııasyn (Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) jáne onyń aspırantýrasyn bitirgen.

1958-1966 jyldary - Qazaq televızııasy men radıosynyń mýzykalyq redaktory, bas redaktory jáne kórkemdik jetekshisi. 1966-1968 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym Akademııasynyń Ádebıet jene óner ınstıtýtynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri. 1968-1971 jyldary - Qazaq entsıklopedııasy Óner jáne sáýlet redaktsııasynyń meńgerýshisi. 1971-1975 jyldary - Qazaqstan Kommýnıstik partııasy Ortalyq Komıtetiniń mádenıet bóliminiń nusqaýshysy. 1975-1984 jyldary - Chaıkovskıı atyndaǵy Almaty mýzykalyq ýchılışesiniń dırektory. 1984 jyldan Qazaq KSR Ortalyq Memlekettik murajaıynyń mýzyka mádenıeti bóliminiń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

Mádenıet salasy boıynsha ǵylymı-zertteý eńbekterdiń, kitaptardyń, broshıýra, maqalardyń avtory. Birjan sal, Qurmanǵazy sııaqty ánshi, kúıshilerdiń shyǵarmalaryn zerttegen. «Qazaqstan kompozıtorlarynyń án tvorchestvosy», «Ahmet Jubanov», «Altynshash», «Qyz Jibek», «Ánnen-operaǵa», «Ánshi baqyty» atty eńbekteri jaryq kórgen.

60 jyl buryn (1950) Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, fılologııa ǵylymynyń doktory IBRAEV Shákir dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysy Shıeli aýdanynda týǵan. S.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), KSRO Ǵylym akademııasy Shyǵystaný ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen.

Eńbek jolyn Qazaq KSR Ǵylym akademııasy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń aǵa laboranty, kishi ǵylymı qyzmetkeri bolyp bastaǵan. 1982-1989 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy, dotsenti. 1989-1995 jyldary - Qazaq KSR Ǵylym Akademııasy Ádebıet jáne óner ınstıtýty janyndaǵy Ǵylymı qoljazbalar ortalyǵynyń jetekshisi. 1995-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym Akademııasy Muhtar Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory. 2000-2001 jyldary - Egeı ýnıversıtetiniń professory (Túrkııa). 2001-2003 jyldary - Qoja Ahmet Iasaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń vıtse-prezıdenti (prorektory). 2003-2007 jyldary - Qoja Ahmet Iasaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti janyndaǵy ǵylymı ortalyqtyń dırektory qyzmetterin atqarǵan. 2007 jyldyń naýryz aıynan - qazirgi qyzmetinde.

«Qazaq eposy», «Epos álemi», «Qorqyt ata kitaby» atty kitaptardyń jáne 60-tan astam ǵylymı jarııalanymnyń avtory.

«Túrik álemine sińirgen eren eńbegi úshin» syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym jáne bilim mınıstrliginiń memlekettik ǵylymı stıpendııasynyń ıegeri, Halyqaralyq Shyǵystaný qoǵamdastyǵynyń múshesi, Halyqaralyq Folklor komıtetiniń múshesi. 2002 jyldan «Túrkologııa» halyqaralyq jýrnalynyń bas redaktory, Shyńǵys Aıtmatov Halyqaralyq qoǵamdyq akademııasynyń naqty múshesi, 2004 jyldan Túrik álemi qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory. 2010 jyldyń 10 qarashasynda Halyqaralyq túrki akademııasynyń prezıdenti bolyp saılandy.

20-dan astam Halyqaralyq kongresster men ǵylymı-teorııalyq konferentsııalarǵa qatysqan. 120-dan astam ǵylymı maqalalary men baıandamalarynyń, 7 monografııanyń avtory, 10-nan astam ǵylymı jınaqtardy basyp shyǵarǵan.

2011 jyl

Jeltoqsannyń 31-i men qańtardyń 1-ne qaraǵan túni álemniń kóptegen elderi Jańa Jyldy qarsy alady. Bıyl shyǵys kúntizbesi boıynsha Barys jylynyń aıaqtalyp, Qoıan jylynyń bastalatyny mezgili.

Qoıan jyly 2011 jyldyń aqpan aıynyń 3-nen bastalyp 2012 jyldyń qańtar aıynyń 22-ine deıin sozylady. 2011 jyldyń ǵaryshtyq elementi - metall, túsi - aq.

Qoıan - otbasylyq janýar, ol tynyshtylyqtyń, jemistiliktiń jáne urpaqtyń sımvoly. 2011 jyl - daryndy óner adamdarynyń, zııaly qaýymnyń jyly. Bul jyly týylǵan adamdar qorshaǵandardyń senimine tez kiredi, jáne olardan jıi aqyl-keńes suraıdy.

Qoıan - ashyqtyq belgisi. Osy jyly kóptegen dostyq otyrystardy kútińiz. Birlesken saparlar men ýaqyt ótkizýler jemisti bolmaq. Qoıan jyly kóptegen turaqty qarym-qatynas, kelissózder, mámileler jáne kezdesýler ótpek. Sonymen Qoıan dıplomat bolǵandyqtan ol barlyǵymen esh qıyndyqsyz mámilege keledi, sondyqtan bul jyly barlyq keleńsiz jáıttar azaıady.

Qoıan (Mysyq) óte uıalshaq bolyp keledi, biraq ol óziniń uıalshaqtyǵyna qaramastan, óte qonaqjaı jáne ol úı jaılylyǵy men ásemdikti qadyrleıtin janýar. 2011 jyly dúnıege kelgen balalar óte zerek jáne jaqsylyq tileýshi bolady.

Bıylǵy 2011 jyly merekelik dastarhanda ne bolǵany durys?

Merekelik dastarhanda mindetti túrde alma jáne tary bolǵany durys. Dastarhanǵa eshqandaı qoıan etin qoımaý kerek. Negizi vegetarıandyq tamaqtarǵa kóp kóńil bólgen abzal. Ár túrli kókónister, ásirese kók pııaz, askók, aqjelken, salat japyraqtaryn kóbirek qoıý kerek.

2011 jyldyń basty atrıbýty - Metall bolǵandyqtan, úıdiń ishine metaldan jasalǵan áshekeılerdi (mysaly, metaldan daıyndalǵan qumyralar nemese shyraǵdan qoıǵyshtardy) ár jerlerge qoıyp qoıyńyz, jáne ádemi metaldan jasalǵan ydys-aıaqty qoldanyńyz.

2011 jyldyń sımvolyn qýantý úshin, jańajyldyq shyrshanyń astyna qoıylǵan syılyqtarmen qatar bir býma sábizdi qoıýǵa da bolady.

Qoıan jylyn qarsy alý qajet. Eger sizdiń bıylǵy jyldyń ıesimen ortaq til tapqyńyz kelse, jańa jyldy atap ótetin túni siz mindetti túrde aq, surǵylt, qońyr, qara jáne sary tústi kıimderdi kıip júrýińiz kerek. Bárinen de, qoıan nemese mysyq kostıýmderin kıip alǵan durys.

JAŃA JYLDARYŃYZBEN!

2011 jyl

2010-2020 jyldary Jol qozǵalysy qaýipsizdiginiń onjyldyǵy

Halyqaralyq jastar jyly: suhbat jáne ózara túsinistik (2010 jyldyń tamyz aıynyń 12-nen 2011 jyldyń tamyz aıynyń 12-ne deıin)

Halyqaralyq orman jyly

Halyqaralyq hımııa jyly

BUU Bas Assambleıasy múshe-memleketterge 2011 jyly Qazaqstandaǵy Semeı ıadrolyq synaq polıgony jabylýynyń jıyrma jyldyǵyn ıadrolyq synaq zardaby adam densaýlyǵy úshin jáne qorshaǵan orta úshin zııan ekeni týraly halyqaralyq qoǵamdastyqqa jetkizý úshin sharalar men kezdesýler arqyly atap ótýdi usyndy.

Sonymen birge 2010 jyldyń tamyz aıynyń 12-nen 2011 jyldyń tamyz aıynyń 12-ne deıin Birikken Ulttar Uıymy jarııalaǵan Halyqaralyq jastar jyly ótedi. Halyqaralyq jastar jylynyń negizgi taqyryby «Suhbat jáne ózara túsinistik» dep atalady. Halyqaralyq jastar jylynyń basty maqsaty - álem murattarynyń serpindi ilgeri basýy, bostandyq, yntymaqtastyq sııaqty ıdeıalar men jastar quqyqtarynyń iske asýyna kepildik berý jáne ıntellektýaldy áleýetine járdemdesý bolyp tabylady.

Baǵdarlama 15 baǵyttan turady (bilim, jumyspen, qamtý, ashtyq pen qaıyrshylyq, densaýlyq, qorshaǵan orta, esirtki qoldanýdyń aldyn alý, balalar qylmystyq isi, bos ýaqyt pen demalys, jahandaný, SPID jáne t.b.).

2011 jyl Táýelsiz memleketter dostastyǵy elderi arasynda Mádenı mura jyly bolyp jarııalanǵan, osyǵan baılanysty aqparat agenttikteri jetekshileriniń keńesi óziniń is-sharalyq baǵdarlamasyn jasap shyǵarý kerek. Atap aıtqanda «Dostastyqqa - 20 jyl» atty birlesken fotokórme uıymdastyrý kózdelip otyr. Bul habarlandyrý Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy memlekettik aqparat agenttikteri jetekshileri keńesiniń HІІ otyrysynda aıtyldy.

Sonymen birge 2011 jyly ıÝNESKO-nyń sheshimi boıynsha Býenos-Aıres (Argentına) qalasy Búkilálemdik kitaptar astanasy bolady.

Býenos-Aıres qalasy Búkilálemdik kitaptar astanasynyń on birinshi qalasy bolyp jarııalandy. Oǵan deıin bul ataq Madrıd (2001), Aleksandrııa (2002), Nıý-Delı (2003), Antverpen (2004), Monreal (2005), Týrın (2006), Bogote (2007), Amsterdam (2008), Beırýt (2009) jáne Lıýblıan (2010) qalalaryna berilgen. Býenos-Aıres qalasy usynǵan baǵdarlamalar tizimi alýantúrli bolǵandyqtan jáne ol sapa belgisi retinde de iriktelip alyndy. Qurmetti ataqqa jeti úmitkerdiń arasynan afrıkadaǵy Saharanyń ońtústiginde ornalasqan Lagos jáne Porto Novo qalalary úmit artqan bolatyn. Búkilálemdik kitaptar jáne avtorlyq quqyq kúni (23 sáýir) sheshim óz kúshine enedi, jáne bir jyl ishinde jeńimpazdyń ataǵy saqtalady.

2011 JYLY QAZAQSTANDA:

2011 jyl Qazaqstanda táýelsizdiktiń 20-jyldyǵy sheńberinde ótedi. Bul týraly Qazaqstan halqy assambleıasynyń XVI sessııasynda Elbasy Nursultan Nazarbaev málimdedi.

«Aldaǵy mereıtoı Qazaqstan tarıhynda aıtýly oqıǵa bolyp, memlekettilikti nyǵaıtýy, halyqty qundylyqtar tóńireginde shoǵyrlandyrýy tıis. Bizdiń jaqyn jyldardaǵy basty mindetimiz Qazaqstandy serpindi ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damytý jónindegi memlekettik baǵdarlamany júzege asyrýǵa bolady. Ekonomıkany ınnovatsııalyq jańǵyrtý, onyń básekege qabilettiligin arttyrý mindeti - bul bolashaqta eldiń myzǵymastyǵy máselesi. Bul - Táýelsizdiktiń sınonomi. Bul - kóptegen ondaǵan jyldar burynǵa arnalǵan ulttyq kún tártibiniń máselesi. Mine, naq osyndaı oılarmen jáne istermen biz Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyn qarsy alyp, jańa ǵasyrdaǵy jolymyzdy jalǵastyrýǵa tıispiz» - dedi Nursultan Nazarbaev.

Almatydaǵy Respýblıka saraıynda 1991 jyldyń jeltoqsan aıynyń 10-ynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna Ant berdi. Anttan keıin Qazaqstan Joǵarǵy Keńesiniń qaýlysymen Prezıdent óz qyzmetine kiristi dep eseptelindi. Dál osy kúni Joǵarǵy Kenestiń Jetinshi sessııasy Qazaq KSR ataýyn Qazaqstan Respýblıkasyna ózgertý týraly sheshim qabyldady. Qazaqstanda jeltoqsan aıynyń 16-ynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigi týraly Konstıtýtsııalyq zań qabyldandy.

Qazaqstan Respýblıkasy ózin demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retinde ornyqtyrady, onyń eń qymbat qazynasy - adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary. Respýblıkanyń egemendigi onyń búkil aýmaǵyn qamtıdy. Memleket óz aýmaǵynyń tutastyǵyn, qol suǵylmaýyn jáne bólinbeýin qamtamasyz etedi.

Qazaqstan álemdik qaýymdastyqtyń jáne Eýroodaq, Eýropalyq Qaıta qurý jáne damý banki, Halyqaralyq valıýta qory, MAGATE, Qyzyl krest jáne Qyzyl jarty aı, ıÝNISEF jáne ıÝNESKO syndy kóptegen halyqaralyq uıymdardyń tolyqqandy múshesine aınaldy. Qazaqstan 1992 jyly BUU-ǵa múshe bolyp, 120-dan astam memleketpen moıyndaldy jáne olarmen dıplomatııalyq qatynastar ornatty. Qazaqstan 40-tan astam kóp jaqty jáne 700 eki jaqty kelisimder men kelisim-sharttaryna qosyldy

Búgingi tańda Qazaqstan halyqaralyq arenada jáne dúnıejúzilik ekonomıkalyq júıe arasynda senimdi oryn aldy.

Sonymen birge 2011 jyly Qazaqstanda Ońtústik Koreıanyń jyly ótedi.

Ońtústik Koreıanyń Prezıdenti Lı Men Baktyń aıtýynsha, Qazaqstanda Ońtústik Koreıanyń jyly aıasynda, eki el halyqtarynyń ózara túsinistik pen yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan ár túrli sharalar ótkiziledi.

«2012 jyly Qazaqstan men Koreıa Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastyń ornaǵanyna 20 jyl tolady, osy oraıda eki el arasyndaǵy baılanys joǵary dárejede damıtynyna senemin», - dedi Lı Men Bak.

2011 jyly Qazaqstanda ótetin ataýly oqıǵalardyń biri VІІ qysqy Azııa oıyndary.

Qysqy Azııa oıyndary 1986 jyly bastalǵan. Qysqy olımpıadalyq oıyndardy kúni búginge deıin tek Japonııa, Qytaı, Ońtústik Koreıa sııaqty elder ǵana uıymdastyryp kelgen. Eń alǵashqy І Qysqy Azııa oıyndary japondyq Sapporo qalasynda 1986 jyly bastalǵan. Oǵan álemniń jeti elinen komandalar saıysqa túsken. ІІ Qysqy Azııa oıyndary ekinshi ret 1990 jyly Sapporoda ótken. Úshinshi qysqy Azııa oıyndary 1996 jyly qytaılyq Harbın qalasynda ótti. ІІІ Qysqy Azııa oıyndaryna Qazaqstan men Ózbekstan komandalary alǵash ret qatysty. Osy joly qazaqstandyqtar qytaıdan keıingi ekinshi orynǵa ıe boldy. ІV Qysqy Azııa oıyndary 1999 jyly Ońtústik Koreıanyń Kangvon provıntsııasynda ótti. Bul joly qytaılyqtar basymdyq tanytyp, qazaqstandyq komanda úshinshi orynǵa ıe boldy.V Qysqy Azııa oıyndary 2003 jyly Japonııanyń Aomorı qalasynda ótip, bul jyly da Qazaqstan qurama komandasy úshinshi oryndy ıelendi.

VІ Qysqy Azııa oıyndary 2007 jyly qytaılyq Changýn qalasynda ótip 26 eldiń 1100 sportshylary qatysqan. Bul qysqy oıyndarda Qazaqstan qurama komandasy tórtinshi oryndy ıelendi.

2006 jyly 5 qańtarda Almaty qalasy oıyndar ótkizý orny retinde qabyldandy, al 2007 jylǵy 29 qazanda jarystardyń bir bóligi Almatydan Astanaǵa aýystyryldy.

2006 jyldyń 4 naýryzynda Azııalyq Olımpıada Keńesi, Qazaqstan Respýblıkasynyń

Ulttyq Olımpıada komıteti jáne Almaty qalasy ákimdigi arasynda Qazaqstan Respýblıkasynda, Almaty qalasynda VІІ qysqy Azııa oıyndaryn ótkizý týraly kelisimge qol qoıyldy.

2007 jyly ekonomıkalyq jáne saıası sebepterge baılanysty Qazaqstan Respýblıkasy úkimeti Azııalyq Olımpıada Keńesine VІІ qysqy Azııa oıyndaryn Qazaqstannyń eki negizgi qalalarynda Qazaqstannyń elordasy Astana men Almaty qalasynda ótkizýdi usyndy.

2010 jyldyń qańtar aıynda Astana qalasy ákimdiginiń №35-25t qaýlysymen 2011 jylǵy VІІ qysqy Azııa oıyndaryna daıyndyq jáne ony ótkizý jónindegi uıymdastyrý komıteti quryldy. Onyń quramyna barlyq qalalyq qurylym basshylary kiredi. Qalanyń Azııa oıyndaryn ótkizý jónindegi daıyndyǵy boıynsha elordalyq qurylymnyń jospary jasalynyp, bekitildi. Oıyn daıyndyǵy jónindegi jalpy úılestirý jumystary qysqy Azııa oıyndarynyń astanalyq Dırektsııasyna júkteldi.

VІІ qysqy Azııa oıyndarynyń resmı bóligi 2011 jyly 30 qańtar men aqpannyń 6-sy aralyǵynda Astana men Almaty qalalarynda ótedi.

2011 jylǵy 11 qańtarda El-Kýveıtte Azıada alaýy tutanyp. 12 qańtar kúni Almaty qalasyna ákelinedi. Alaý Estafetasyn saltanatty qarsy alýdan soń Ońtústik astananyń kóshelerin boılaı júrip, onan soń aımaqtarǵa jiberiledi. Alaý 20 kún boıy Qazaqstandy aralap, sońynda Astanaǵa - Azııa oıyndarynyń ashylý saltanatyna jetkiziledi.

Alaý qutysynyń dızaıny bizdiń jyl sanaýymyzǵa deıingi ІІІ-І ǵasyrǵa jatatyn saqtardyń jaryqtandyrǵysh quraly negizinde jasalǵan. Ony aınala Azıada sımvoly bolyp tabylatyn - qanatty barstardyń músinderi bederlengen.

VІІ qysqy Azııa oıyndary barysynda 69 medal sarapqa salynatyny belgili. Medaldar Qazaqstannyń moneta saraıynda jasap shyǵaryldy. Olarda oıyndardyń logotıpi beınelengen, al jibek asqyshynda ulttyq naqyshtar sýrettelgen.

Astanalyq Dırektsııa Astanada «Mádenı Azıada» dep atalatyn úlken joba boıynsha qosymsha mádenı sharalar ótkizgeli otyr.

Mádenı Azıada - bul jarys emes. Bul Oıyn ıdeıasyn odan ári jandandyra túsetin lokomotıv jáne de barlyǵyna mádenıettiń túsinikti tilinde sporttyq basty oqıǵalardy júrgizedi.

Mádenı Azıada qazaqtyń mádenı muralary men Qazaqstannyń jańa mádenıetiniń alǵa basýyndaǵy joba bolyp qalmaq. Munyń barlyǵy Respýblıkamyzdy jáne onyń astanasyn barlyq elge tanytý úshin jasalynýda.

Azııa oıyndarynyń jalpy jarystar baǵdarlamasy sporttyń 11 túrimen beriledi: konkımen júgirý sporty, mánerlep syrǵanaý, shaıbaly hokkeı, «bendı» dobymen hokkeı, shańǵy jarystary, bıatlon, shańǵymen tramplınnen sekirý, taý shańǵysy, frıstaıl, short-trek, shańǵyda qysqy beıimdelgen sport túri.

Azııa oıyndaryna shamamen 30 Azııa eli qatysady dep josparlanyp otyr.

Budan basqa Oıyndar ótkizý sheginde Azııalyq Olımpıada Keńesiniń kezekti Bas Assambleıasy ótedi, oǵan 45 azııa elderiniń sport qozǵalysy basshylary qatysady.

2011 jyly bolatyn VІІ Qysqy Azııa oıyndary barysynda 11 sport túri saıysqa túsip, 69 komplekt medal jasalmaq. Atalǵan oıynǵa álemniń 31 elinen 1000-nan astam sportshylar, 700 tarta jattyqtyrýshylar, 1000 Buqaralyq aqparat ókilderi, 700-ge tarta volonterler, 1500 qyzmet kórsetýshi tulǵalar, 60 myńǵa jýyq týrıster qatysady dep josparlanýda.

Qazaqstan 2011 jyly Islam Konferentsııasy Uıymyna tóraǵalyq etedi.

Qazaqstan Respýblıkasy 1995 jyly Islam Konferentsııasy Uıymyna kirip, onyń kópqyrly qyzmeti men sharalaryna qatysýda, Islam Konferentsııasy Uıymynyń róli men mańyzyn nyǵaıtý isine zor úles qosyp keledi. Biz Islamdy beıbitshilik pen ilgerileýshilik dini retinde tanytý

barysynda Islam Konferentsııasy Uıymynyń musylman áleminiń tıimdi ári bedeldi forýmy bolyp qaıta órleýin qoldaımyz.

1926 jyly «Dúnıe júzi ıslam konferentsııasy» qurylyp, onyń alǵashqy otyrysy Mekke qalasynda ótkizilgeni belgili. Odan keıingi sessııalar Ierýsalım, Karachı jáne Mogadısho qalalarynda boldy. Mundaı forýmdardyń ótkizilý jıiligi turaqty bolmaǵanymen, olardyń barysynda bolashaq uıymnyń sıpaty men bedeldi ustanymy anyqtala bastady. 1953 jyly bul uıymnyń ornyna «Islam konferentsııasy forýmy» quryldy. Sodan keıin, 1955 jyly «Jalpy ortaq ıslam konferentsııasy» qurylyp, Konferentsııa sheńberinde birqatar ózge uıymdar men qurylymdar paıda boldy. Degenmen, qurylǵan uıymdardyń bir de bireýi birqatar obektıvti sebepterden halyqaralyq saıası úderisterge tıisti yqpal ete almady. Bul kezeń uıym qyzmetiniń rásimderin kelisý jáne ózara árekettesý tetikterin izdestirý men qalyptastyrý kezi boldy.

1962 jyl Uıym tarıhynda mańyzdy oqıǵalarǵa baı boldy. Belgisiz bireýler Ierýsalımdegi barsha musylman úshin qasıetti Ál-Aqsa meshitin órtedi. Bul jaǵdaı búkil ıslam álemine áser etip, sol jyldyń qyrkúıek aıynda Saýd Arabııasynyń Koroli Feısaldyń bastamasymen Rabatta (Marokko) 26 musylman eliniń basshylary jınaldy. Olar qasıetti meshitke jasalǵan qastandyqty áshkerelep, búkil álemde Islamdy qoldaý, Palestına halqynyń, sondaı-aq jalpy musylman Ýmmasynyń quqyqtaryn men múddelerin birigip qorǵaý maqsatymen jańa qurylymdy qurý týraly sheshimge keldi. Qıyn kelissózder qorytyndylary boıynsha, 1970 jylǵy otyrys barysynda jańa halyqaralyq qurylym resmı túrde bekitilip, Islam Konferentsııasy Uıymy dep ataldy.

Islam Konferentsııasy Uıymynyń negizgi maqsattary qandaı? Olar ıslam yntymaqtastyǵyn nyǵaıtý boıynsha birikken áreketter men uıymǵa múshe memleketterdiń saıası, ekonomıkalyq jáne áleýmettik salalardaǵy keń aýqymdy yntymaqtasýy, ıslam qundylyqtaryn saqtaýǵa baǵyttalǵan jáne onyń negizgi erejelerinen shyqqan beıbit súıgish saıasatyn júrgizýi, sondaı-aq bostandyq pen táýelsizdikti saqtaýdaǵy musylman halyqtaryn qoldaýy bolyp tabylady. Palestına halqyna óziniń táýelsiz memleketin quryp, qasıetti jerlerin saqtaý isinde qoldaý kórsetý de osy maqsattardyń qataryna kiredi. Barshaǵa belgili bolǵandaı, bul máseleler áli kúnge deıin ózderiniń ózektiligin joǵaltpaı, qazirgi jahandaný jaǵdaıynda halyqaralyq kún tártibiniń tórinen oryn tabýda. Islam Konferentsııasy Uıymynyń negizgi ustanymdary Birikken Ulttar Uıymy qyzmetiniń negizgi qaǵıdalarymen úılesedi, olar: tolyq tepe-teńdik, ár halyqtyń ózin-ózi bıleýge quqyǵyn syılaý, ishki isterge aralaspaý, memleket egemendigin, táýelsizdigin jáne terrıtorııalyq tutastyǵyn qadirleý, Islam Konferentsııasy Uıymyna múshe memleketter arasyndaǵy daýly máselelerdi kelissózder, deldaldyq nemese arbıtraj arqyly beıbit jolmen sheshý, kúsh nemese kúsh qoldaný qaterin qoldanbaý. Búgingi kúnde Islam Konferentsııasy Uıymy halyqaralyq uıymdardyń ishinde eń iri ári yqpaldy úkimetaralyq musylman uıymy bolyp tabylady. Qazirgi kezde ol halqy 1,4 mlrd.-tan astam adam sanyn quraıtyn 57 eldi biriktiredi. Islam Konferentsııasy Uıymy Birikken Ulttar Uıymynan keıin múshe memleketter sany boıynsha álemde ekinshi oryn alady. Islam Konferentsııasy Uıymynyń qyzmeti Birikken Ulttar Uıymytarapynan moıyndalyp, ol Bas Assambleıanyń jumysy men otyrystaryna baqylaýshy retinde shaqyrylǵan bolatyn. Eki uıym yntymaqtastyǵynyń bas aspektileriniń biri birikken bitimgershilik sharalaryna qatysý bolyp tabylady.

Islam Konferentsııasy Uıymy Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesi saıası sheshimder qabyldap, sammıtter úshin qujattar men qararlar daıyndaıtyn Uıymnyń negizgi áreket etýshi organy bolyp tabylady. Sol sebepti, Islam Konferentsııasy Uıymy Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesinde tóraǵalyq etý mańyzdy, ári qurmetti is. Ol úlken jumysty talap etedi, ári bul jumys Djıdda (Saýd Arabııasy) qalasynda ornalasqan Bas hatshylyq arqyly úılestirilýi tıis.

Islam Konferentsııasy Uıymyna Uıym qararlarynda kórinisin tapqan halyqaralyq kún tártibiniń barlyq ózekti máseleleri boıynsha musylman elderdiń kópshiliginiń toptastyrylǵan ustanymy bolyp tabylatyn saıası pikirdi ázirleıdi.

Ýgandada bolyp ótken mınıstrlerdiń sońǵy keńesi barysynda musylman elderiniń biraýyzdy qoldaýymen 38-shi Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesi Astanada ótip, respýblıkamyz 2011 jyly Islam Konferentsııasy Uıymyna Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesinde tóraǵalyq etetin boldy.

2011 jylǵy 7-9 maýsym kúnderi Astana qalasynda VII Búkilálemdik Islam Ekonomıkalyq forýmy ótedi.

Astanalyq forýmnyń taqyryby - «Jahandandyrý: musulman jáne musulman emes elderdi qarym-qatynastyń ashyq arnalary men jan jaqty strategııalyq yntymaqtastyǵy arqyly úlken ekonomıkalyq táýelsizdikke jumyldyrý úshin ózara baılanys, básekelestik, yntymaqtastyq».

2011 JYLY:

OQIǴALAR

500 jyl buryn (1511) Qazaq handyǵy bıligine Qasym han keldi. Onyń tusynda qazaqtar Batys Eýropaǵa derbes etnıkalyq qaýym retinde tanylyp, Qazaq handyǵynyń orys memleketimen elshilik baılanysy bastaldy. Sondaı-aq qazaqtardyń «Qasym hannyń qasqa joly» degen zańdary Qasym hannyń esimimen baılanysty aıtylady.

285 jyl buryn (1726) Ordabasy jıynynda búkil qazaq qoly biriktirilip, bas qolbasshylyqqa Kishi júz hany Ábilhaıyr bahadúr saılandy. Uly júz sarbazdaryn - Oshaqty Sańyraq, orta júzdi - Qanjyǵaly Bógenbaı, Kishi júzdi - Taılaq batyr basqardy.

100 jyl buryn (1911-1915) Troıtsk qalasynan «Aıqap» qoǵamdyq-saıası jáne ádebı jýrnaly jaryqqa shyqty. Alǵashqy redaktory - Muhammedjan Seralın. «Aıqap» qazaqtyń qoǵamdyq oı-pikiriniń oıanýy men ulttyq mádenıetiniń damýyna úlken úles qosty. Jýrnalda qazaq aýylyndaǵy oqý-aǵartý máselesi, áıel teńdigi, otyryqshylyq turmysqa kóshý, t.b. taqyryptar men Memlekettik Dýmaǵa qatysý sııaqty saıası máseleler kóterildi. Jýrnaldy shyǵarýǵa Sultanmahmut Toraıǵyrov, Ahmet Baıtursynov, Shákárim Qudaıberdıev, Beımbet Maılın, Sábıt Dónentaev, Spandııar Kóbeev syndy qalamgerler qatysty. Jýrnalda Shoqan, Abaı, Ybyraı shyǵarmalarymen birge aýyz ádebıetiniń úlgileri, shyǵys, orys jáne Eýropa halyqtarynyń týyndylary da basylyp turǵan.

90 jyl buryn (1921) Áýlıeatada (qazirgi Taraz qalasy) Qosshy odaǵy qurylyp, onyń quramyna aýyl, qystaq kedeı sharýalary kirdi. Odaqtyń Tashkent qalasynda ótken 1-shi ólkelik sezinde onyń mindetteri belgilenip, Ortalyq komıteti saılandy. Qosshy aýylda áleýmettik ózgerister men jer-sý reformalaryn júzege asyrý úshin kedeılerdi taptyq turǵydan tárbıeleý, kooperatsııaǵa biriktirý, olardy qural-saımanmen jabdyqtap, malmen qamtamasyz etý, azyq-túlik salyǵyn jınaý, t.b. máselelermen shuǵyldandy. Mádenı-aǵartý jumystaryn júrgizip, keńes mekemeleriniń jumystaryna aralasty, iri baılardyń mal-múlkin tárkileýge qatysty. 1930 jylǵy qańtardyń 17-indegi Qazaqstan Ortalyq Atqarý Komıtetiniń Tóralqasy bekitken «Kedeı odaǵyn uıymdastyrý jónindegi erejege» sáıkes sol jylǵy qańtardyń 29-ynda Qosshy odaǵy óz qyzmetin toqtatty.

90 jyl buryn (1921) Qazaq ASSR Halyq komıssarlary Keńesi Respýblıkalyq radıohabarlaryn taratýdy qurý jóninde sheshim qabyldady. Qazaqstannyń sol kezdegi astanasy Orynbor qalasynan 1921 jyldyń qazan aıynan búkil Respýblıkaǵa translıatsııa berile bastady. 1927 jyldyń 23 naýryzynda efırde birinshi ret qazaq tiliniń daýysy estildi.

Búginde habarlaryn táýlik boıy taratatyn Qazaq radıosy - elimizdiń eń iri júıesi bolyp tabylady. Ulttyq arna respýblıka radıotyńdaýshylarynyń kóp bóligin qamtyp qana qoımaı, odan tysqary jerlerge de, Reseı men Qytaıdyń, Ózbekstan men Qyrǵystannyń shekaralyq aımaqtaryna jetedi. Qazaq radıosynyń habarlaryn On-laın rejıminde de tyńdaýǵa bolady.

Egemen Qazaqstandaǵy demokratııalyq qaıta jańǵyrýlardy, ekonomıkadaǵy, áleýmettik jáne mádenı salalardaǵy ilgerileýshilikterdi shynaıy turǵyda kórsetý Ulttyq arna retinde Qazaq radıosynyń basym baǵyty bolyp sanalady. Táýelsiz memlekettiń jańa beınesin jasaý Qazaq radıosynyń negizgi mindetine jatady. Bul arnanyń aldynda memlekettik saıasatty eldi mekenderdiń barlyǵyna, alys túpkirlerge shapshań jetkizý mindeti tur. Sol sııaqty kópshiliktiń oı-pikirleri men usynystaryn bılik basyndaǵy qurylymdarǵa batyl jetkizý de jumysymyzdyń negizgi arqaýyna aınalǵan.

Qazaq radıosy jas memlekettiń qurylysy máselesine jete kóńil bólip keledi. Munda eń áýeli jańa jumys oryndary, otandyq óndiristiń damýy, aýyl sharýashylyǵy, shaǵyn jáne orta bıznes máseleleri, bir sózben aıtqanda, Qazaqstan ekonomıkasynyń ilgeri basýy jáne otandastarymyzdyń turmys-jaǵdaıynyń jaqsaryp kele jatqandyǵy jan-jaqty áńgimelenedi.

Qazaq radıosynan qazaq, orys, nemis, koreı, uıǵyr, ázerbaıjan, túrik jáne tatar tilderindegi baǵdarlamalary áýe tolqynyna shyǵady.

Bul radıo ár saǵattyń basynda beriletin jańalyqtar toptamasyna aıryqsha kóńil bóledi. Tyńdaýshylar arasynda kún saıyn qazaqsha jáne oryssha beriletin tańdamaly baǵdarlamalar, Qazaqstanda shyǵatyn gazetter men jýrnaldarǵa jasalatyn sholýlar keńinen tanymal.

Búgingi tańda Qazaq radıosy óziniń formaty jaǵynan taqyryptyq baǵdarlamalardy júrgizetin respýblıkadaǵy birden-bir radıostantsııa bolyp otyrǵany radıotyńdaýshy qaýymǵa belgili. Tek qazaq radıosynda ǵana saıasat, ekonomıka, halyqaralyq kelisim, mádenıet jáne bilim taqyrybyna baılanysty baǵdarlamalardy eki tilde tyńdaı alady.

Qazaq radıosy - jýrnalıster kadrynyń ustahanasy: bul jerde kóptegen qazaqstan jýrnalıster sańlaqtary tárbıelengen.

Qazaq radıosynyń mýzykalyq formaty - ulttyq jáne Qazaqstandyq mýzykadan turady. Bul format qazaqstandyq vokal men operanyń sheberlerin ǵana emes, álemdik klassıka men búgingi tańdaǵy mýzykanyń barlyq baǵyttaryn rok, kantrı, djaz, hıt sóz etetin mýzykalyq baǵdarlama jasaýǵa esh kedergi keltirmeıdi.

80 jyl buryn (1931) Almaty qalasynda Almaty mási-aıaq kıim fabrıkasy quryldy. Alǵashynda shárkeıler, balalar jáne áıelder aıaq kıimi, sporttyq aıaq kıimder, bylǵary qolǵaptar jáne taǵy basqa taýarlar shyǵardy. 1940 jyly fabrıka ónimi 3 ese ósip, Uly Otan soǵysy jyldary jaýyngerlerge arnalǵan aıaq kıimder shyǵardy. 1975 jyly «Jetisý» aıaq kıim óndiristik birlestigi bolyp ataýy ózgerdi. 1990 jyly birlestik quramynda ózgerister bastalyp, 4 fılıaldyń ornyna 3 fabrıka bólinip shyqty. Óndiris tsehtary tıimdi qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etilip, jańa tehnologııalar engizildi. Kásiporyn ónimderi Frantsııa, AQSh, Anglııa, Japonııa elderinde kórmelerge qoıyldy. Naryqtyq qatynastarǵa baılanysty úsh aktsıonerlik qoǵamǵa bólinip, sonyń ishinde «NAR» aktsıonerlik qoǵamy alty jyl toqtap turǵan óndiristi iske qaıta qosyp, jańa úlgidegi aıaq kıim shyǵarý úshin jańa materıaldar men qalyptar satyp aldy.

80 jyl buryn (1931) Іle Alataýynyń ortalyq bóligindegi tabıǵat baılyǵyn qorǵaý jáne ǵylymı-zertteý jumystaryn júrgizý maqsatynda Almaty qoryǵy quryldy. Aýdany 73,34 myń gektar. Onyń quramyna teńiz deńgeıinen 1400-5017 metr bıiktikte ornalasqan Talǵar taý jotalary kiredi. Qoryqta ósimdikterdiń 1300-den asa túri kezdesedi, onyń 112 túri aǵashtar men butalar. Qoryq janýarlar dúnıesine de baı. Onda sútqorektilerdiń 40, qustardyń 200-deı túri bar.

75 jyl buryn (1936) Almaty qalasynda «Kovrovşıtsa» arteli negizinde kilem jáne toqyma buıymdaryn shyǵaratyn kásiporyn quryldy. 1960 jyly Almaty kilem-toqyma fabrıkasy, 1972 jyly Almaty kilem fabrıkasy bolyp ózgertildi. Fabrıkanyń 7 negizgi jáne qosalqy tsehtary bar. 1962 jyly qol toqyma stanoktary mehanıkalyq toqyma stanoktarymen almastyryldy. Negizgi ónim túrleri mashınamen toqylatyn iri órnekti kilemder, qolmen toqylatyn túkti kilemder, tósenish kilemsheler. Sondaı-aq arnaıy tapsyrmalar boıynsha Abaı, Jambyl, Muhtar Áýezov, Sáken Seıfýllın, Sábıt Muqanov, t.b. ádebıet jáne óner qaıratkerleri beınelengen portretti kilemderdi de shyǵaryp keledi. Kásiporyn 1992 jyly «Almaty kilem» aktsıonerlik qoǵamy

bolyp qaıta quryldy. Ónimderi shet elderge de shyǵarylady.

ESІMDER

435 jyl buryn (1576-1656) memleket qaıratkeri, batyr, qolbasshy, bı, Áıteke bıdiń úlken atasy JALAŃTÓS BAHADÚR Seıitqululy dúnıege keldi.

Ákesi Seıitqul ózine qarasty alshyndarmen Nurata óńirindegi ózbek, qaraqalpaqtardyń basyn biriktirip han saılanǵannan keıin, alǵyr da zerek Jalańtós bahadúrdi Nuratadaǵy meshitke oqýǵa beredi. Meshitte batyrlar jyryn, ataqty handar týraly jylnamalardy kóp oqyp, ózin batyrlyqqa, el basqarý isine shyńdap, túrli áskerı ónerdi de ıgere bastaıdy. Balasynyń zerektigin baıqaǵan ákesi ony Buqar hany Abdýllanyń joǵary dárejeli áskerı mektebine jiberedi. Osy jerde úsh jyl oqyp, túmenbasylyq laýazym alady. 1626 jyly Imamqul han Buqar handyǵynan táýelsiz Samarqan aımaǵyn quryp, oǵan bas qolbasshysy Jalańtós bahadúrdi ámir etip taǵaıyndaıdy. Ol daryndy qolbasshy ǵana emes, uly sáýlet óneriniń de qamqorshysy bolǵan. Samarqandaǵy Ulyqbek medresesiniń qarsysynan «Shırdor» (Arystan qaqpa) medresesin saldyryp, 1646 jyly osy eki medreseniń ortasynan «Tillá Qarı» (Altynmen aptalǵan) medresesiniń qurylysyn bastaıdy, biraq bul medreseniń qurylysy 1660 jyly ol qaıtys bolǵannan keıin ǵana aıaqtalǵan.

205 jyl buryn (1906-1867) halyq aqyny, Isataı, Mahambet bastaǵan sharýalar kóterilisine qatysýshy JARYLǴASULY Shernııaz dúnıege keldi.

Onyń jyrlarynda kóterilis taqyryby basty oryn alǵan. Aqyn kóterilis jeńiliske ushyrap, onyń basshysy Isataı mert bolsa da, azattyq, bostandyq taqyrybyn asqaq únmen jyrlap, sol arqyly Isataıdyń batyrlyq beınesin jasaǵan «Pa, shirkin Isataıdaı sabaz týmas», «Aq almas altyn sapty, qylyshym-aı», «Isataı el erkesi, el serkesi», t.b óleńderi bar. Onyń «Aı, Qazy bı, Qazy bı», «Tostaǵandy qolǵa alyp», «Aı, jigitter», «Sóz sóıleımin bólmelep», t.b. óleńderinde ózi ómir súrgen qoǵamnyń ádiletsizdigi, ómirdiń ózgermeliligi men onyń mán-maǵynasy úlken oı eleginen ótkizile jyrlanady. Jalpy, Shernııaz poezııasy mazmundyq sıpaty, stıldik aıqyndyǵy kórkemdik beıneleý naqyshtarynyń sheberligimen erekshelenedi. Onyń óleńderi úsh nusqada (Alysh aqyn, Máshhúr Júsip, Omarbek nusqalary) kezdesedi.

125 jyl buryn (1886-1948) klassıkalyq kúrestiń sheberi, qazaqtyń ataqty palýany MUŃAITPASOV Muqan (Qajymuqan) dúnıege keldi.

1904 jyly tsırk trýppasynyń quramynda óner kórsetip júrgen orystyń tanymal palýandarynyń biri A.N.Zlobınmen tanysyp, sonyń tikeleı kómegimen Peterbýrgtegi tsırkke palýan daıarlaıtyn I.V.Lebedevtiń mektebinde oqıdy. Ony bitirgennen keıin dúnıe júzine esimi belgili palýan Georg Lýrıh uıymdastyrǵan tsırk trýppasyna qosylyp, kóptegen qalalarda kúsh ónerin kórsetti. «ıAmagata - Mýhanýra», «Qara Mustafa», «Mahmýt», t.b. búrkenshik esimimen frantsýzsha jáne erkin kúresten halyqaralyq jarystarǵa qatysty. 1908-1916 jyldary Saratov, Qazan, Omby, Troıtsk, Ýfa, t.b. qalalarda ótken týrnırlerde, Máskeý, Kıev, Rıga, Mınsk, Parıj, Varshava, Harbın qalalarynda bolǵan halyqaralyq chempıonattarda jeńimpaz, júldeger atandy. Amerıkada, taıaý jáne Orta Shyǵys elderinde bolyp, ondaǵy palýandarmen kúsh synasqan. 1909 jyly Shvetsııanyń Geteborg qalasynda frantsýzsha kúresten ótken dúnıejúzilik birinshiliktiń altyn medalin jeńip alǵan.

Qazan revolıýtsııasynan keıingi jyldary Qazaqstannyń mádenı ómirine belsendi aralasyp, kóshpeli tsırkter uıymdastyrǵan. 1927 jyly Qazaq AKSR Ortalyq Atqarý Komıteti

Tóralqasynyń arnaıy sheshimimen oǵan «Qazaq dalasynyń batyry» ataǵy berilgen. Otan soǵysy jyldary jasynyń egde tartyp qalǵanyna qaramastan el aralap, óner kórsetti. Odan jınalǵan qarjyny Qorǵanys qoryna aýdaryp, ushaq jasatty. Qajymuqan jaıynda 1978 jyly «Qazaqfılm» kınostýdııasynda «Qajymuqan» atty eki bólimdi derekti fılm, al 1985 jyly «Kúsh atasyn tanymas» atty kórkem fılm túsirildi.

Almaty, Astana, Semeı qalalarynyń ortalyq kóshelerine jáne stadıondaryna esimi berilgen. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Temirlan eldi-mekeninde memorıaldyq murajaı-úıi bar. «Qurmet belgisi» ordenimen marapattalǵan.

125 jyl buryn (1886-1982) shejireshi QULBAIULY Ybyraıym ahýn dúnıege keldi.

Aqtóbe oblysynyń Baıǵanın aýdanynda týǵan. Ol Batys Qazaqstan óńiri men Shymkent, Jambyl, Túrikmenstan, Ózbekstan, Qyrǵyzstan jáne qaraqalpaq eline keńinen tanymal tulǵa bolǵan. Ol arab, parsy, túrik tilderin jetik meńgergen. Onyń «Adam-ata - Ánes sahaba», «Qazaq shejiresi», «Kishi júz qazaqtarynyń shejiresi», «Qazaq tegi», «Mańǵystaý tarıhy» sekildi iri tarıhı dastandary bar. Óz shyǵarmalarynda halyq ómirin, tarıhy men áleýmettik hal-ahýalyn, mádenıetin, ónerin, demografııalyq ósip órkendeýin, etnografııasy men salt-dástúrin zerttegen. 37-shi jyldary Ybyraıym ahýn qýdalaýǵa ushyraıdy. Kýdalaý kezinde Aýǵanstan, Iran arqyly jer aýyp, Ózbekstan jerine kelip turaqtaǵan. Ózbekstan Respýblıkasy Jyzaq oblysynyń Gagarın qalasyndaǵy bir kóshe ahýn atymen atalady. 1994 jyly «Arys» baspasynan «Altyndy orda konǵan jer» atty jınaǵy jaryq kórdi. Týǵan aýyly - Jarly aýylynda bir kóshege aty berilgen.

120 jyl buryn (1891-1970) qoǵam qaıratkeri, «Alash» partııasy men Alashorda qozǵalysy jetekshileriniń biri, matematıka salasy boıynsha qazaq zııalylary arasynan shyqqan tuńǵysh professor ERMEKOV Álimhan Ábýuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Qarqaraly aýdanynda týǵan. Tomsk tehnologııa ınstıtýtyn bitirgen. Ol qazaq jerlerin Qazaq AKSR-i sheńberinde tutas derlik toptastyrýda erekshe ról atqarǵan. 1921-1924 jyldary - Semeı gýbernııalyq atqarý komıteti, gýbernııalyq josparlaý basqarmasy, Qazaq AKSR-i Memlekettik josparlaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary, ónerkásip sektsııasynyń meńgerýshisi, 1927-1935 jyldary Tashkenttegi Qazaq pedagogıka ınstıtýtynyń oqytýshysy, dotsenti, Almaty zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýtynyń professory jáne matematıka kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 1935 jyly qazaq tilinde «Uly matematıka kýrsy» atty kitabyn jarııalap, 1936 jyly óziniń ustazdyq tájirıbesi negizinde «Qazaq tiliniń matematıka termınderi» atty túsindirme sózdigin shyǵardy. 1935-1937 jyldary Almaty ken-metallýrgııa ınstıtýty matematıka jáne teorııalyq mehanıka kafedrasynyń meńgerýshisi boldy. 1930-1947 jyldary aralyǵynda ol «ultshyl», «kontrrevolıýtsııashyl», «halyq jaýy» atalyp, úsh ret sottalǵan. 20 jyldan astam ómirin abaqty men saıası qýǵyn-súrginde ótkizip, azap shegip, asa aýyr moraldik soqqyǵa ushyrady. Keńes ókimetiniń jazalaý organdarynyń qýdalaýynda uzaq jyldar bolǵanyna qaramastan ol adamgershilik qasıetterin, ultjandyq ustanymyn, ǵalymdyq, ustazdyq is-áreketin kir shaldyrmaı saqtaı bildi. Ol 1955 jyly naýryzdyń 7-inde KSRO Bas prokýrorynyń qaýlysymen túrmeden merziminen buryn bosatylyp, 1957 jyly qarashanyń 26-ynda tolyq aqtaldy. Ǵalym ómiriniń sońyna deıin Qaraǵandy taý-ken ınstıtýtynda ustazdyq etti. Ǵylymı-zertteý eńbekteriniń negizgi baǵyttary - yqtımaldyq teorııasy, matematıkalyq statıstıka, teorııalyq mehanıka, matematıkalyq termınologııa máseleleri.

115jyl buryn (1896-1943) Qazaqstandaǵy azamat soǵysyna, sotsıalıstik qurylys isine belsene qatysqan partııa, keńes qaıratkeri ALMANOV Baımen Almanuly dúnıege keldi.

Yrǵyz qalasyndaǵy eki klasstyq orys-qazaq ýchılışesin, Aqtóbe muǵalimder semınarııasyn bitirgen. Yrǵyz ólkesindegi 1916 jylǵy ult-azattyq qozǵalysyna belsene qatysqany jáne 1917 jylǵy ýaqytsha úkimetke qarsy úgit júrgizgeni úshin jer aýdarylǵan. 1918-1920 jyldary qyzyl partızandar otrıady komandırleriniń biri, Qarabutaq depýtattary keńesiniń jáne RK /b/P Yrǵyz ýezdik komıtetiniń tóraǵasy, Yrǵyz ýezi tótenshe komıssııasynyń jáne revkomynyń tóraǵasy, Qazaq AKSR keńesteriniń I-ІІ-shi sezderinde Ortalyq Atqarý Komıteti hatshysy bolyp saılandy. 1922-1923 jyldary Adaı revkomynyń tóraǵasy retinde Qazaqstan shekarasyn mejeleýge belsene qatysty. 1925-1926 jyldary Qazaq aktsıonerlik saýda qoǵamy basqarmasynyń tóraǵasy, 1927-1931 jyldary BK /b/P Almaty oblystyq komıteti uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshisi, Qazaq ólkelik partııa komıtetiniń nusqaýshysy, 1931-1938 jyldary Qazaq pedagogıka ınstıtýtynyń jáne Ult mádenıeti ǵylymı-zerttteý ınstıtýtynyń dırektory, Qazaq KSR Ǵylym komıtetiniń jáne Memlekettik josparlaý komıtetiniń tóraǵasy qyzmetterin atqardy. 1937-1938 jyldary Keńestik zobalańnyń qurbandary qatarynda sottalyp, 1943 jyly túrmede qaıtys boldy. Yrǵyz aýylyndaǵy bir kóshege onyń esimi berilip, Qyzyljar aýylynda músini ornatyldy.

100 jyl buryn (1911-1955) - qazaqtyń halyq aqyny, kórkem aýdarma óneriniń úzdik sheberi AMANJOLOV Qasym Rahymjanuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysy Qarqaraly aýdanynda týǵan. Semeıdegi bastaýysh mektep-ınternatynda oqyp, Semeı mal-dárigerlik tehnıkýmyn bitirgen.

1930 jyly Almatydaǵy «Leninshil jas» gazetinde, Oraldaǵy «Ekpendi qurylys» gazetinde jumys istegen. Alǵashqy óleńderin Semeıde jazǵan. 1930 jyly jazǵan óleńderi ózi qyzmet istep júrgen «Lenınshil jas», «Qyzyl ásker» jáne «Pıoner» gazetterinde jarııalanǵan. 1936-1941 jyldary Q.Amanjolov Almatyǵa baryp, «Sotsıalıstik Qazaqstan», «Lenınshil jas» gazetterinde, Jazýshylar Odaǵynda qyzmetter atqarǵan. Bul kezderi ol óleńmen qatar ár túrli taqyrypqa maqala, ocherk, feleton jazady. 1939-1941 jyldary shyǵarmashylyq eleýli órleý dáýiri bastalady. Osy kezderde jazǵan «Nar táýekel», «Daýyl», «Kókshetaý», «Oramal», «Zaýla, zaýla Túrksib», «Sultanmahmut týraly ballada» sııaqty óleńderinde óristi oılar, tereń sezim qýaty, ótkir til baılyǵy baıqalady. Qasym qalyń jurtshylyqqa óziniń aqyndyǵy, aýdarmasymen ǵana emes, sonymen qosa ánimen, dombra, syrnaı, skrıpka, pıanıno tartatyn ádemi ónerimen de tanylǵan. Ol óz óleńine án shyǵarýdy óte qyzyq kórgen. «Darıǵa», «Týǵan el» atty óleńderi búgingi jaqsy ánder tizimine qosylady. Qasym Amanjolovtyń birinshi óleńder jınaǵy 1938 jyly «Ómir syry» degen atpen shyqqan. 1940 jyly Qasym Maıakovskııdiń on shaqty óleńin aýdaryp 1941 jyly «Bar daýyspen» degen atpen jeke jınaq etip jarııalaǵan. 1941-1945 jyldary Uly Otan soǵysyna qatynasyp, jaýǵa qarsy qolyndaǵy qarýymen de, qalamymen de belsene kúresti. Soǵysqa attanar aldynda aqyn «Mazasyz mýzyka», «Qoshtasý», «Beısekeshtiń bes uly» sııaqty patrıottyq óleńderin jazady. Soǵys maıdanynda júrip Qasym kóptegen lırıkaly óleń jazǵan. «Ústimde sur shınelim», «Martbek», «Jeńis daýysy», «Oral», «Ertis», «Sıbır», «Saryarqa» sııaqty óleńderi týǵan jerdiń syr-sıpatyn, sulýlyq beınesin, soǵys ómirin sýretteıdi. Al «Elge hat», «Dostar qaıda júrsińder?», «Aǵaıǵa» degen óleńderi týǵan eldi, dos jorandaryn, aǵaıyn-týystaryn saǵynǵan soldattyń sezim dúnıesin jyrlaıdy. Uly Otan soǵysy aıaqtalǵan soń Qasym maıdan óleńderin gazet-jýrnaldarǵa kóptep bastyrýmen qatar jańa óleńder jazdy. Osy kezderi onyń «Aqyn ólimi týraly ańyz», «Bizdiń dastan» poemasy jazylyp, tańdamalary óleńder jınaǵy «Daýyl» degen atpen jaryq kórdi. A.Pýshkınnen, M.Lermontovtan, T.Shevchenkodan, Dj.Baıronnan, V.Maıakovskıılerdiń shyǵarmalaryna aýdarmalar jasaǵan. Ol týraly úlken aqyn ári poezııa bilgiri Ábdildá Tájibaev «Sotsıalıstik Qazaqstan» gazetinde «Daýyldy jyrlar» degen maqala jazyp, asa joǵary baǵalaıdy. Osy jyldary Pýshkın men Lermontovtyń birsypyra óleńderine qosa, Pýshkınniń «Poltava» poemasyn aýdarady. 1949-1952 jyldary Q.Amanjolovtyń «Balbóbek», «Nurly dúnıe» jınaqtary «Tańdamaly shyǵarmalar» jınaǵy basylyp shyqty. 1954 jyly búginde jurttyń kóbi jatqa biletin áıgili «Ózim týraly»tolǵaýyn aıaqtaǵan. Onyń shyǵarmalary orys jáne basqa da halyqtardyń tilderine aýdarylǵan. Qaraǵandyda Qasym Amanjolov qurmetine kóshe atalǵan. Qarqaraly aýdanyndaǵy burynǵy Frýnze sovhozyna Qasym Amanjolov esimi berilgen.

QAŃTARDYŃ 1-І, SENBІ

Beıbitshilik kúni. Búkilálemdik beıbitshilikke ǵıbadat etý kúni.

1967 jylǵy jeltoqsannyń 8-inde Rım Papasy Pavel VI jańa - «Dúnıejúzilik beıbitshilik kúni» meıramyn jarııalady.

1969 jyly jetoqsannyń 17-inde Birikken Ulttar Uıymynyń Bas Assambleıasy atalmysh merekeni resmı túrde jarııalady.

Sýdan Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1956). Afrıkanyń soltústik-shyǵysynda ornalasqan memleket. Astanasy - Hartým qalasy. Memleket basshysy - prezıdent. Zań shyǵarýshy organy - 1 palataly parlament (Ulttyq assambleıa). Atqarýshy organy - Mınıstr Keńesi. Resmı tili - arab tili. Aqsha birligi - sýdan dınary.

Kýba Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Azattyq kúni. Kýba revolıýtsııasynyń jeńisi (1959). 1956 jyly Fıdel Kastro bastaǵan qarýly kóterilisshiler ult-azattyq kúresin bastady. 1959 jylǵy qańtardyń 1-de úsh jylǵa sozylǵan Kýba revolıýtsııasy jeńiske jetti.

Qazaqstan Respýblıkasy men Kýba Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy naýryzdyń 24-de ornatyldy.

OQIǴALAR

80 jyl buryn (1931) uzyndyǵy 1444 shaqyrymǵa sozylǵan Túrkistan-Sibir temir jol magıstrali turaqty paıdalanýǵa berildi. Túrksib Orta Azııa men Sibir aýdandaryn jalǵastyryp, ekonomıkanyń órleýine óz úlesin qosty. Sonymen qatar temir jol boılarynda jańa jumys oryndary ashyldy.

210 jyl buryn (1801) palermolyq astronom Pıatstsı tuńǵysh asteroıdty ashty. Keıinen Tserer dep atalǵan bul aspan denesi - eń úlken asteroıd.

3 jyl buryn (2008) Qyrǵyzstanda biraz ýaqyttan keıin qaǵaz aqshalardy tolyǵymen almastyratyn nomınaly 10 jáne 50 tıyndyq, taǵy da 1,3, jáne 5 somdyq metalldan jasalǵan aqshalar aınalymǵa engizildi.

Aqshalardy kórshi respýblıka úshin Qazaqstandaǵy «Moneta saraıy» atty respýblıkalyq kásiporynda jasap shyǵarylǵan.

ESІMDER

90 jyl buryn (1921-1970) kompozıtor, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen óner qaıratkeri, KSRO Kompozıtorlar odaǵynyń múshesi MÝSIN Qapan Áýbákiruly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysy Jánibek aýdanynda týǵan. Almaty mýzyka ýchılışesin, Máskeý konservatorııasy janyndaǵy qazaq stýdııasyn, Almaty konservatorııasyn bitirgen. Uly Otan soǵysyna qatysqan. 1943-1953 jyldary - Qazaq halyq aspaptary orkestriniń dırıjeri bolǵan. 1954 jyldan ómiriniń sońyna deıin Almaty memlekettik konservatorııasynda ustazdyq etken. Onyń shyǵarmalarynyń kópshiligi sımfonııalyq týyndylar, taqyrybynyń negizgi arqaýy - Otan, eńbek adamdary. «Jaılaýda», «Halyqtar baqyty», «Merekelik» atty sımfonııalyq poemalary, 3 sımfonııasy, mýzykalyq-horegrafııalyq kompozıtsııasy, ult aspaptary orkestrine arnalǵan poemasy, shekti aspaptarǵa arnalǵan 2-i kvarteti, skrıpka men fortepıano úshin I.V.Panfılovqa arnalyp jazylǵan sonatasy, t.b. kameralyq, dramalyq qoıylymdarǵa jazǵan mýzykalary qazaq mýzykasynyń ozyq úlgileri bolyp tabylady. Sonymen qatar, onyń kameralyq, vokaldyq-hor, án-romans janrlaryna jazylǵan shyǵarmalary el ishine, kásibı mýzykanttar arasyna keńinen taraǵan. Onyń «Saıra, bulbul», «Qyz ázili», «Jas túlek», «Jeńeshe» sııaqty án muralary da bar. Olardyń qataryna aıaqtalmaı qalǵan «Tań sholpany», «Jaıaý Musa» operalaryn qosýǵa bolady.

90 jyl buryn (1921-1990) Keńes Odaǵynyń Batyry GOLOVChENKO Vasılıı Evstafevıch dúnıege keldi.

Zaısan qalasynda týǵan. Uly Otan soǵysyna qatysqan. Almaty áskerı ýchılışesin bitirgennen keıin Soltústik-Batys maıdanǵa attanyp, Máskeýdi qorǵaýǵa qatysqan. 1943 jyly áskerı is-qımyldardy jaqsy meńgergen maıor Golovchenko batalon shtabynyń bastyǵy, atqyshtar batalonynyń komandıri bolyp taǵaıyndaldy. 1944 jyly qyrkúıekte, ol basqarǵan batalon basshylyqtyń buıryǵymen Lıtva KSR-iniń ıÝrtbýrg qalasy mańynda jaýdyń tý syrtyna shyǵyp, Neman ózenin kesip ótti. Eki kún boıy negizgi kúsh kelip jetkenshe basyp alǵan platsdarmdy ustap turdy. Osy operatsııany tyńǵylyqty oryndaǵany úshin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi. Soǵystan keıingi jyldary Qostanaı qalasynda turyp, jumys istegen.

Qyzyl Juldyz, I-II-shi dárejeli Otan soǵysy ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

70 jyl buryn (1941) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty, Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik jónindegi komıtetiniń, «Dostyq» depýtattyq tobynyń, EýrAzEQ Parlamentaralyq assambleıasy Keden odaǵynyń Quqyqtyq baza jasaý máseleleri jónindegi turaqty komıssııasynyń, «Otan» partııasy saıası keńesiniń múshesi, Aqmola Shahmat federatsııasynyń prezıdenti, Astana qalasynyń qurmetti azamaty BÓLEKPAEV Amanjol Qýanyshuly dúnıege keldi.

Aqmola oblysy Tselınograd aýdanynda týǵan. Tselınograd aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi Saken Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

1987-1991 jyldary - Tselınograd qalalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1991-1992 jyldary - Tselınograd qalalyq keńesiniń jáne qalalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1992-1997 jyldary - Aqmola qalasy ákimshiliginiń basshysy, ákimi. 1997-1999 jyldary «Aqmola» qalalyq keden basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. 1999-2005 jyldary - Astana qalasynan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty.

2007 jyldan bastap - Astana qalasynan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty. Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi.

«Qurmet», «Qurmet belgisi» ordenderimen, jáne tórt medaldarmen marapattalǵan.

70 jyl buryn (1941) Qazaqstan Respýblıkasynyń ınfektsıonıst-dárigerler qaýymdastyǵynyń prezıdenti, ǵalym, medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor, densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi QURMANOVA Kúlásh Baıseıhanqyzy dúnıege keldi.

Almaty oblysy Qapal aýdanynda týǵan. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtyn (qazirgi Qazaq Ulttyq medıtsına ýnıversıteti) bitirgen.

1970-1991 jyldary - Epıdomıologııa, mıkrobıologııa jáne juqpaly aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, brýtsellez klınıkasynyń meńgerýshisi. 1991-2002 jyldary - Sanjar Asfendııarov atyndaǵy Qazaq memlekettik medıtsına ýnıversıteti kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetin atqarǵan. 2002 jyldan bastap - Almaty memlekettik dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýtynyń juqpaly aýrýlar kafedrasynyń professory.

11 ǵylym kandıdatyn, 3 ǵylym doktoryn daıarlaǵan. 277-den asa ǵylymı eńbektiń, onyń ishinde 4 monografııanyń jáne 2 avtorlyq kýáliktiń ıegeri.

Negizgi ǵylymı baǵyty saryp aýrýynyń belgisin anyqtaý jáne ony emdeý ádisterin jetildirýge arnalǵan. Ol klınıkalyq jáne teorııalyq ınfektologııanyń damýyna úlken úles qosty. Saryp, leptospıroz, oba aýrýlarynyń klınıkalyq-epıdemıologııalyq sıpattaryn zerttedi. Sondaı-aq juqpaly aýrýlardy emdeý ádisterin jetildirý máseleleri boıynsha doktorlyq dıssertatsııa qorǵaǵan tuńǵysh qazaq ǵalymy.

60 jyl buryn (1951) Pavlodar oblysy Pavlodar aýdanynyń ákimi BASTENOV Tólegen Qarataıuly dúnıege keldi.

Pavlodar oblysy Qashyr aýdanynda týǵan. Tselınograd aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi Sáken Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. 1982-1997 jyldary - «Pavlodarbalyq» birlestigi bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy, «Pavlodarbalyqprom» aktsıonerlik qoǵamynyń bas dırektory. 1997-2000 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblysy ákiminiń kómekshisi, is basqarýshysy, ákim apparaty basshysynyń orynbasary. 2000-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Kúzet qyzmeti «Sardar» Respýblıkalyq memlekettik kásiporynnyń dırektory. 2002-2003 jyldary - «Altaır» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bas dırektory. 2003-2006 jyldary - Pavlodar oblysy Pavlodar aýdanynyń ákimi. 2006-2008 jyldary - Pavlodar oblysy ákiminiń orynbasary qyzmetterin atqarǵan.

2008 jyldyń qarasha aıynan bastap - qazirgi qyzmetinde.

55 jyl buryn (1956-2006) 1-shi dárejeli maman-fotograf NURJANOV Erkebulan Qurmashuly dúnıege keldi.

Soltústik Qazaqstan oblysy Maǵjan Jumabaev atyndaǵy aýdanynda týǵan. Tselınograd aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi Saken Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

Joǵary oqý ornynda oqı júrip «Tselınogradskaıa pravda», «Kommýnızm nury», «Froındshaft» jáne basqa da gazetterde fototilshi bolyp istegen. 1977-1978 jyldary Soltústik Qazaqstan oblysy Taman dıvızııasy atyndaǵy keńshardyń agronomy. 1978-1990 jyldary - Soltústik Qazaqstan aýdandyq «Sovhoznaıa jızn», oblystyq «Lenın týy» gazetteriniń fototilshisi boldy. 1980 jyly Máskeý Olımpıadasyna issaparǵa jiberilgen. 1990-1997 jyldary - QazTAG-tyń Soltústik Qazaqstan jáne Qostanaı oblystary boıynsha fototilshisi. 1998-2002 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstrleri Nurlan Balǵynbaevtyń, Qasym-Jomart Toqaevtyń, Imanǵalı Tasmaǵambetovtyń jeke fotografy. 2003-2006 jyldary - «QazAqparat» Ulttyq kompanııasy» aktsıonerlik qoǵamynyń fototilshisi qyzmetterin atqarǵan.

Shveıtsarııanyń Davos qalasynda ótken Halyqaralyq fotokórmede «Qazaqstan týraly» sýretterin kópshilik nazaryna usynǵan.

2005 jyly 26 jeltoqsanda Astana qalasyndaǵy «Interkontınental» qonaq úıinde tanymal fototilshi Erkebulan Nurjanovtyń avtorlyq kórmesi ótti. Kórme avtordyń 50 jyldyq mereıtoıy men kásibı shyǵarmashylyǵynyń 30 jyldyǵyna oraılastyrylyp uıymdastyryldy. Onyń jeke muraǵatynda 25 myńǵa jýyq fotosýret bar. Bul kórmege qoıylǵan eń tańdaýly sýretter Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń murajaıyna syılyq retinde tartý etilgen.

«Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasyna 10 jyl» mereıtoılyq medalimen, BLKJO Ortalyq Komıtetiniń «Úzdik oqyǵany úshin» belgisimen jáne Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń úsh dúrkin Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.

55 jyl buryn(1956) Almaty oblysy týrızm, dene tárbıesi jáne sport basqarmasynyń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen sport qaıratkeri ChARAPIEV Turatbek Tóleýbekuly dúnıege keldi. Almaty oblysy Sarqand aýdanynda týǵan. Kóksý aýylsharýashylyǵy tehnıkýmyn, Qazaq dene tárbıesi ınstıtýtyn (Qazaq memlekettik sport jáne týrızm akademııasy), Jetisý ekonomıkalyq ýnıversıtetin bitirgen.

Eńbek jolyn 1974 jyly kolhozdyń sport ádiskeri bolyp bastaǵan. Qazaqsha kúresi jáne dzıýdo kúresinen sport sheberi, 1974 jyly Qazaq KSR-iniń chempıony, KSRO birinshiliginiń qola júldegeri atanǵan. 1975-1977 jyldary - Keńes Armııasy qatarynda bolǵan. 1978-1987 jyldary - balalar men jasóspirimder mektebiniń dzıýdodan bapker-muǵalimi, aǵa bapker-muǵalimi. 1987-1991 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq bilim berý basqarmasynyń ınspektory, jetekshi mamany. 1991-1992 jyldary - «Eńbek rezervteri» Búkilodaqtyq erikti qoǵamynyń bólim bastyǵy. 1992-1995 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq bilim berý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1995-1997 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq týrızm, dene tárbıesi, týrızm jáne sport birlestiginiń bas mamany, birlestik bastyǵynyń orynbasary. 1997-1998 jyldary - Almaty oblystyq dene tárbıesi jáne sport bóliminiń bas mamany. 1998-2002 jyldary - Olımpıadalyq rezervtegi mamandandyrylǵan balalar men jasóspirimder mektebiniń nusqaýshy-ádiskeri boldy. 2002 jyldan bastap Almaty oblysy týrızm, dene tárbıesi jáne sport basqarmasynyń bas mamany, bólim bastyǵy, basqarma bastyǵynyń orynbasary, basqarma bastyǵy qyzmetterin atqarǵan.

Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý isiniń eńbek sińirgen qyzmetkeri, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmetti sport qaıratkeri» belgisimen marapattalǵan.

QAŃTARDYŃ 2-І, JEKSENBІ

Shveıtsarııada Áýlıe Bertold kúni. Jańa jyldyq merekeden keıin - Áýlıe Bertold kúni - Bern qalasynyń qalanǵanyna oraı atap ótedi. Eldiń astanasy - Bernniń 1191 jyly Býrgýndııa úkimetiniń Besinshi Tserınger Bertold gertsoginiń qaýly shyǵarýymen negizi qalandy.

OQIǴALAR

43 jyl buryn (1968) «Vechernıı Almaty» gazetiniń alǵashqy nómiri jaryq kórdi. Gazet alǵashqy nómirinen bastap almatylyqtardyń arasynda úlken bedelge ıe boldy.

1988 jyly maýsymnyń 1-inde «Vechernıı Alma-Ata» gazetiniń qazaq tilindegi aýdarmasy - «Almaty aqshamy» gazetiniń alǵashqy nómiri jaryq kórdi. Al 1990 jyldyń naýryz aıynan bastap «Almaty aqshamy» derbes basylym bolyp shyǵa bastady.

Qazir «Vechernıı Almaty» aptasyna - 3 ret, A-3 formatymen jáne túrli-tústi etip shyǵarylady. «Vechernıı Almaty» búginde qazaqstandyq gazet rynogyndaǵy aıtýly basylymdardyń biri.

5 jyl buryn (2006) Pavlodarlyq aqyn Tatıana Okolnıcheıdiń «Zolotoe moe gorene» atty kitaby jaryq kórdi. Avtordyń poezııasymen pavlodarlyqtar burynan tanys - Tatıana kóp jyldar boıy «Zvezda Prıırtyshıa» atty oblystyq gazettik ádebı betterine shyǵady.

T.Okolnıcheıdiń lırıkasy beıneli jáne taza. Avtor óziniń kóptegen óleńderin Ertiske, týǵan jeriniń tabıǵatyna arnaıdy. Óleń joldarynda - eski Pavlodardaǵy balalyq shaq kezindegi aǵashtan jáne samannan jasalǵan úıler, merekelerde birge qydyrǵan aqkóńil kórshiler týraly eske túsirýler jazylǵan.

3 jyl buryn (2008) Belgili pavlodarlyq aqyn Vıktor Semerıanovtyń jańa kitaby jaryq kórdi. «Rıtmy vremen» atty jınaqqa avtordyń ár jyldary jazǵan eń úzdik shyǵarmalary kirdi. Oǵan engen poemalar «Jasybaı batyr týraly jyrlar», «Mashhýra tóbesi», «Maýsym», «Qysqy kempirqosaq». «Men Qazaqstanda turamyn» degen poema aqynnyń jáne Reseı men Qazaqstan halyqtarynyń taǵdyryna arnalǵan.

1 jyl buryn (2010) Almatyda qala kósheleriniń birine belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri Turǵanbek Qataevtyń esimi berildi.

Endi Abaı dańǵyly men Básenov kóshesiniń arasyndaǵy 1200 metrlik «16-shy lınııa» kóshesiniń aty Turǵanbek Qataevtyń esimimen atalady.

Turǵanbek Qataev - Qazaqstan Respýblıkasynyń belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri elimizdiń joǵary bilim berý salasyn damytýǵa zor úles qosqan edi. 1974-1983 jyldary respýblıkanyń bilim mınıstrligin basqardy. Almatyda 2009 jyly ómiriniń sońǵy jyldaryn ótkizgen úıge memorıaldyq taqta qoıylǵan bolatyn.

ESІMDER

85 jyl buryn (1926) jazýshy, aqyn, balalar dramatýrgy, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń professory, Qazaq KSR jáne KSRO oqý isiniń ozaty TABYLDIEV Ádibaı dúnıege keldi.

Jambyl oblysy Turar Rysqulov atyndaǵy aýdanynda týǵan. Taraz qalasyndaǵy pedagogıkalyq ýchılışeni, qazirgi Abaı atyndaǵy Almaty ulttyq pedagogıka ýnıversıtetin, Ybyraı Altynsarın atyndaǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen.

1968-1980 jyldary «Qazaq sovet entsıklopedııasy» Bas redaktsııasy Fılosofııa-pedagogıka redaktsııasynyń aǵa redaktory, Til-ádebıet redaktsııasynyń meńgerýshisi bolǵan. 1980 jyldan Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń jalpy pedagogıka jáne etnostyq pedagogıka kafedrasynda etnopedagogıka, pedagogıka jáne oqytý-tárbıeleý ádistemeleri boıynsha dáris berip keledi.

Ol 1959 jyly shyqqan «Bóbekke sóz» jınaǵynan bastap, 2000 jyly jaryq kórgen «Qaıyrly tań, balalar!» tandamaly jınaǵyna deıingi aralyqta balalarǵa arnap 31 kitap shyǵardy. Sondaı-aq balalarǵa arnalǵan taqpaq, ertegi, sketch, ınstsenırovka, pessa, ıntermedııa, qoıylym janrlarynda shyǵarma jazyp, qazaq balalar ádebıetin damytýǵa eleýli úles qosty. Satıra janrynda da qalam tartyp, satıralyq epıgrammalar men sketchter, qysqa áńgimeler jazdy. Onyń «Alyptardyń alyby», «Bárekeldi, Kirpi», «Ǵajaıyp baq» sııaqty ertegi pesalary respýblıkalyq qýyrshaq teatrynda qoıyldy. Aqynnyń onnan asa qoıylymdary respýblıkalyq teledıdar, radıo qorlarynda saqtalyp, únemi kúndelikti baǵdarlamalarda berilip keledi.

Kórnekti ustaz negizinen ulttyq-tárbıeniń ǵylymı teorııalyq máselelerin zertteýmen aınalysady. Onnan asa ǵylymı-ádistemelik oqý-quraldary negizinen oqýshylardy, stýdentterdi tárbıeleý, oqytý máselesine arnalǵan. Sóıtip, ol qazaq etnopedagogıkasy ǵylymynyń negizin qalaýshylarynyń biri boldy. «Ulttyq tárbıe ıirimderi», «Qazaq etnopedagogıkasy», «Qazaq etnopedagogıkasy jáne oqytý ádistemesi», «Etnopedagogıkalyq oqylymdar» jáne basqa da onnan astam oqý quraldarynda qazaq etnopedagogıkasy - ulttyq mádenıetimizdiń ǵylymı kórsetkishi, qaınar kózi ekendigin jan-jaqty taldap kórsetken. Ulaǵatty ustazdyń «Ádep álippesi» atty oqý quraly -respýblıkanyń barlyq qazaq mektepterinde jeke pán retinde, tárbıe quraly retinde jáne «Halyq taǵylymy», «Taǵylym», «Qazaq etnopedagogıkasyn oqytýdyń ádistemesi» taǵy basqa ǵylymı monografııalyq eńbekterin joǵary mektep oqytýshylary oqý-tárbıe isine keńinen paıdalanýda.

Ybyraı Altynsarın atyndaǵy syılyqtyń ıegeri, Birneshe medal, Qurmet gramotalarmen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1936) jazýshy, dramatýrg, aýdarmashy, Qazaqstan Respýblıkasy Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Halyqaralyq aqparat akademııasynyń akademıgi, Dáýlet Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetiniń Qurmetti professory, Semeı qalasynyń, Baıanaýyl aýdanynyń Qurmetti azamaty, SÁRSEKE Medeý Sapauly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy Abaı aýdanynda týǵan. Almaty ken-metallýrgııa ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

Eńbek jolyn «Lenınshil jas» gazetinen bastap, biraz ýaqyt jumysshy jastar bólimin basqardy. 1959 jyly Semeı tsement zaýytyna aýysyp, qatardaǵy ınjenerden tehnıkalyq bólim bastyǵyna deıingi qyzmetterdi atqardy. 1963 jyly Óskemende «Sotsıalıstik Qazaqstan» (qazirgi Egemen Qazaqstan) gazetiniń menshikti tilshisi bolyp istedi. Al 1965 jyldan beri ádebı jumysqa birjola aýysyp, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Semeı oblysaralyq bólimshesiniń jaýapty hatshysy mindetin otyz jyldan astam ýaqyt atqardy. Eń alǵashqy ǵylymı fantastıkalyq povesi «Ǵajaıyp sáýle» degen atpen 1959 jyly jaryq kórgen. Sodan bergi ýaqyttarda jazǵan «Jetinshi tolqyn», «Ot jáne atom», «Aıshyqty mezet» povesteri men áńgimeleri, «Týǵan jerdiń asyly» novellalary, «Jańǵyryq», «Kómbe» romandary, orys tilinde «Vzryv» t.b. jınaqtary jaryq kórgen. A.Belıaevtiń «Qos mekendi adam» romanyn qazaq tiline aýdardy. Dramatýrgııa salasynda da jemisti eńbek etip, «Shyńǵys hıkaıasy», «Jarylys» jáne «Zańdy neke» dramalaryn jazdy. Qalamgerdiń esimin Odaqqa jáne shet el oqyrmanyna tanytqan kúrdeli de súbeli týyndysy - «Molodaıa gvardııa» baspasynyń «JZL» serııasy boıynsha 1980 jyly jaryq kórgen «Sátbaev» ǵumyrnamasy. Ult aspanyna jarqyrap shyqqan birtýar tulǵa akademık Qanysh Sátbaev ómiri men uly isin ulyqtaýǵa Medeý Sárseke qyryq jyldan astam ǵumyryn sarp etken. Osy jolda jazýshy Máskeý, Sankt-Peterbor, Tomsk, Tashkent qalalarynyń muraǵattaryn erinbeı aqtardy. Kitaptyń ana tilinde jazylǵan alǵashqy nusqasy 1975 jyly bıleýshi partııanyń Ortalyq komıteti tarapynan qııanatty tejeýge túsip, baspahanada toqtatylǵany - keshegi ámirshil júıeniń qoldan jasaǵan qyspaǵy boldy. Alaıda qaısar jazýshy alǵa ustaǵan betinen qaıtpady, kókeıkesti eńbegin áýeli Máskeýde, qazaqsha túpnusqasyn 1988 jyly Almatyda jarııalady. Sodan beri ol 9 márte qaıta basylyp shyqty. Kitaptyń taralymy ótken jyldyń aıaǵynda 316 myń danaǵa jetti, onyń oryssha basylymy dúnıe júziniń 112 eline taraǵan.

«Qurmet» ordenimen, «Eńbektegi erligi úshin» medalimen, «Kenshi dańqy», «Qurmetti ken barlaýshy» qurmetti tósbelgilerimen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

70 jyl buryn (1941) aqyn, Mahambet Ótemisov atyndaǵy syılyqtyń laýreaty, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Qazaqstan Sáýletshiler odaǵynyń múshesi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eskertkishterdi qorǵaý qoǵamynyń qurmetti múshesi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri NAZARBEK Saıyn dúnıege keldi.

Mańǵystaý oblysynda týǵan. V.I.Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. Atyraý oblysy Mahambet aýdanynyń, Shyǵys Qazaqstan oblysy Abaı aýdanynyń Qurmetti azamaty. Shákárim Qudaıberdıev atyndaǵy Semeı Memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń Qurmetti professory.

1964-1969 jyldary - V.I.Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy. 1975-1980 jyldary - qurylys mekemesiniń qyzmetkeri. 1980-1989 jyldary - Almaty qurylys tehnıkýmynyń oqytýshysy qyzmetterin atqarǵan. 1992-2002 jyldary - Mańǵystaýda «Taraz» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigin quryp, Qazaqstannyń túkpir-túkpirinde zırattyq sáýlet eskertkishterin turǵyzýǵa kirisedi. 1992 jyly Mańǵystaý óńirinde Abyl aqynǵa, Dosan batyrǵa kúmbezder turǵyzyp, 1993-1995 jyldary Shyńǵystaýda «Abaı-Shákárim» munarasyn, Omarhan - Nurjamal (Muhtar Áýezovtyń ata-anasy), Toqtamys batyr kúmbezderin, Dildá, Áıgerim, Aqylbaı, Shákir Ábenov saǵanalaryn turǵyzyp, 1996-1997 jyldary Qarataý óńirinde «Domalaq ana»,1999-2010jyldary Atyraý oblysynda «Han Ordaly Saraıshyq», Sultanmahmýt Toraıǵyrov kesenelerin, Jańaózende «Dańq» alleıasyn saldy.

«Paryz», «Abaı basqan Jıdebaı topyraǵy», «Sherqala» atty óleńder jınaǵy, «Abaı iship úlgermegen ý», «Mahambettiń bir kúni», «Eń asyl mura» atty dramalyq shyǵarmalary, «Abaı», «Nurym», «Aqtanym», «Syrlasym bol», «Meniń Aq Ordam», «Uly Dala Uldary» atty jınaqtary jaryq kórgen. Sondaı-aq «Adaı shejiresi» atty segiz tomdyq eńbektiń jınaqtalyp, jazylýyna basshylyq etken.

«Qurmet» ordenimen, «Qazaqstan Konstıtýttsııasyna 10 jyl» mereıtoılyq medalimen, Mańǵystaý oblysy Ákiminiń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1951) ánshi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi NURMAǴAMBETOVA Sulýshash Quljabaıqyzy dúnıege keldi.

Almaty oblysy Raıymbek aýdanynyń Narynqol aýylynda týǵan. Almatydaǵy estrada óner stýdııasyn bitirgen. 1973-1995 jyldary - «Qazaqkontserttiń» ánshisi, 1995-1996 jyldary - «Jazıra» ansambliniń ánshisi, 1996-1998 jyldary - Qurmanǵazy atyndaǵy akademııalyq halyq aspaptary orkestriniń quramynda óner kórsetken. 1998-2003 jyldary - oblystyq Súıinbaı atyndaǵy fılarmonııanyń ánshisi boldy. 2003 jyldan - qazaq estradasynyń ánshisi. Ánshiniń repertýarynda qazaq kompozıtorlarymen birge qyrǵyz, qaraqalpaq, orys, túrikmen halyqtarynyń 250-den astam ánderi bar. Ol ánderdiń 150-i Qazaq radıosynyń Altyn qorynda. Ol Aljırge, Ózbekstanǵa, Qytaı Halyq respýblıkasyna, Polshaǵa, taǵy basqa shet el qalalaryna gastroldik saparǵa shyǵyp, óner kórsetken. 2010 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysynyń aýdandary men qalalarynda shyǵarmashylyq kontsert bergen. «Altyn kollektsııa» ánder jınaǵy jaryq kórgen. Jınaqqa ánshiniń oryndaýyndaǵy 109 án kirgizilgen.

«Eren eńbegi úshin»medalimen marapttalǵan.