QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 9-15 mamyr aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
ÚKІMET
9 mamyrda Astana qalasyndaǵy «Otan qorǵaýshylar» monýmentine gúl shoqtaryn qoıý rásimi ótkiziledi. Oǵan Úkimet basshysy K.Másimov qatysady.
QOǴAM
26 sáýir men 25 mamyr aralyǵynda Іshki ister mınıstrligi respýblıkalyq «Nazar aýdaryńyz - baǵdarsham!» aılyǵyn ótkizedi. Bul aktsııanyń maqsaty - balalar jol-kólik jaraqatynyń aldyn alý jáne júrgizýshilerdiń nazaryn kámeletke tolmaǵan jaıaý júrginshilerge aýdarý.
6 mamyrdan bastap, «Degdar» gýmanıtarlyq qory, «JTI» kompanııasynyń qoldaýymen elimizdiń bes qalasynda - Astana, Almaty, Taldyqorǵan, Shymkent jáne Qaraǵandy qalalarynda Uly Otan soǵysy ardagerleriniń qurmetine klassıkalyq mýzykadan qaıyrymdylyq kontsertter ótkizedi
SPORT
Qytaıda 5-9 mamyr kúnderi áıelder boksynan Azııa kýbogy sarapqa salynady
ASTANA
9 sáýirden 15 maýsymǵa deıin Astananyń Jeńis jáne Imanov kóshelerinde jol-qurylys jumystary júrgiziledi.
ALMATY
9 mamyrda Almatydaǵy 28 gvardııashy-panfılovshy saıabaǵyndagúl shoqtaryn qoıý rásimi ótkiziledi.
9 mamyrda Arbatta Uly Jeńistiń 66 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty shara ótkiziledi.
9 mamyrda «Dostyq» sport kesheninde Keńes Odaǵynyń batyry, Halyq qaharmany, armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetovtyń syılyǵyna bokstan HÚІ halyqaralyq týrnıriniń saltanatty ashylýy ótedi.
10 mamyrda QR Ulttyq bankiniń baspasóz máslıhaty uıymdastyrylady.
10 mamyrda «EBRR: banktiń Kaspıı aımaǵyndaǵy róli» baspasóz máslıhaty ótedi.
10 mamyrda Qazaqstan tis dárigerleri assotsıatsııasynyń Qazaqstandaǵy stomatologııa máselelerine arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.
10 mamyrda ÚІ Jazǵy Ýnıversıada 2011 aıasynda voleıboldan erler komandalary arasynda jarystardyń saltanatty ashylýy ótedi.
ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.
MAMYRDYŃ 9-Y, DÚISENBІ
Jeńis kúni. Keńester Odaǵy halqynyń 1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńis kúni. Uly Otan soǵysy jeńisiniń 65 jyldyq mereıtoıy Qazaqstan men TMD-da ǵana emes, sonymen qatar odan tysqary jerlerde de keńinen atap ótildi.
Bul jyl saıynǵy atalyp ótetin meıramnyń erekshe jáne qurmetti oryny bar.
Bizdiń bolashaǵymyz úshin qurban bolǵan mıllıondaǵan adamdardy eske túsirý úshin, árbir qazaqstandyq bul merekeni Otanǵa degen súıispenshiliginiń nyshany retinde atap ótedi.
Búkilálemdik jyl qustary kúni. Qustar tirshiligi - búkil ósimdikter men janýarlardyń bıologııalyq ár alýan salasyndaǵy jaǵdaılar men úrdister týraly pikir túıýge múmkindik beretin úlgili kórsetkish. Qorshaǵan ortanyń ózgeristerin saralaý jumystaryn júrgizgende qustardy baqylaý erekshe mańyzdy, óıtkeni olardy is júzinde planetamyzdyń barlyq ekologııalyq júıesinen kezdestire alamyz.
Ózderiniń jyldyq óristeri barysynda qonys aýdarýshy qustar kóptegen elder men qurlyqtardy asyp ótedi, keıbireýleri týndradan tropıkke ushyp ótedi, sóıtip, túrli ekologııalyq júıeler arasynda baılanystyrýshy býyn mindetin atqarady. Jyl qustaryn jáne olardyń tirshilik etý oryndaryn saqtaý arqyly biz bıoalýandyqty keńirek kólemde saqtap qala alamyz.
Búkilálemdik jyl qustary kúni alǵashqy ret tórt jyl buryn SAEVP jáne KMJ hatshylarynyń bastaýymen atap ótkizilgen, olardyń esepteýi boıynsha joǵary aqparat beretin jahandyq kampanııany bastaý kerek, jáne de jyl qustaryn qorǵap saqtaıtyn mindetti adamdardyń is-qımylyn shabyttandyrý qajet.
Eýropa kúni. 1950 jyly mamyrdyń 9-ynda Parıjde Frantsııa syrtqy ister mınıstri Rober Shýman Frantsııa, Germanııa jáne basqa eýropa elderiniń kómir jáne bolat quıatyn ónerkásip salalaryn (áskerı tehnıka óndirý negizderin) biriktirip, ony jańa ulttyq qurylym basqarmasyna berýge shaqyrdy. 1985 jyly Mılan sammıtinde Eýroodaq kóshbasshylary Shýman Deklaratsııasyn máńgi este saqtaýǵa sheshim shyǵaryp, jyl saıyn mamyrdyń 9-yn «Eýropa kúni» dep bekitti.
OQIǴALAR
10 jyl buryn (2001) Astana qalasynda «Otan ana» Otan qorǵaýshylar monýmenti ashyldy.
3 jyl buryn (2008) Petropavlda daryndy balalarǵa arnalǵan oblystyq arnaıy ınternat-gımnazııanyń aýmaǵynda Keńes Odaǵynyń Batyry Ábý Dosmuhambetovtyń músintasynyń saltanatty ashylý rásimi boldy.
Petropavlda Ábý Dosmuhambetovtyń atyndaǵy kóshe bar, daryndy balalarǵa arnalǵan arnaıy ınternat-gımnazııasy da batyrdyń atynda. Saltanatty sharaǵa Uly Otan soǵysynyń ardagerleri, jurtshylyq ókilderi, gımnazııa muǵalimderi men oqýshylary qatysty. Batyrdyń týysy, soǵys ardageri Sapar Dúısenov Ábý Dosmuhambetov týraly óz esteligimen bólisti, oblys basshylyǵyna ardagerlerge kórsetip otyrǵan qamqorlyǵy úshin alǵys bildirdi. Ábý Dosmuhambetov maıdanǵa 21 jasynda attanyp, 1943 jyly Chernobyl mańynda qaza tapqan.
3 jyl buryn (2008) Pavlodar oblysynyń Lebıaji aýdanyndaǵy Aqqý aýylynda ınternatsıonal-jaýyngerlerge arnalǵan eskertkish ashyldy.
Obelısk-tas Aýǵanstanda erlikpen qaza tapqan, mert bolǵannan keıin Qyzyl Juldyz ordenimen marapattalǵan Serik Hamzınniń qurmetine atalǵan kóshede ornatylyp otyr. S. Hamzın osy Aqqý aýylynda týyp ósken. Osynda dostarymen Ertistiń sýyna shomylǵan, mektepte oqyǵan, kásiptik ýchılışege túsken. Beıbit ómirden aýǵan soǵysyna tap bolǵan Serik jaýyngerlik tapsyrmalardy oryndaý kezindegi erlikteri úshin «Jaýyngerlik erligi úshin» medalimen de marapattalǵan. Eskertkishtiń ashylý rásimine jaýyngerdiń anasy - Dámetken Hamzına, onyń týǵan-týystary, Uly Otan soǵysynyń ardagerleri, áskerdegi qyzmettesteri qatysty.
4 jyl buryn (2007) Jeńis kúni Semeıden 70-kılometrlik jerde ornalasqan Shaǵan stansasynda Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine eskertkish ashyldy.
Monýment eki metrlik taqtadan jasalǵan, onda maıdanǵa atanǵandardyń aty jáne áskerı taqyryptaǵy sýret qashalanyp jazylǵan. Uly Otan soǵysyna osy bekettiń 90 turǵyny qatysqan.
2 jyl buryn (2009) Qazaqstan, Qytaı Halyq Respýblıkasy, Reseı jáne Tájikstannyń eń iri jastar uıymdary Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń (ShYU) Jastar keńesi quryltaıynyń konferentsııasyna qatysty.
Konferentsııanyń qorytyndysy boıynsha ShYU Jastar keńesin qurý týraly deklaratsııaǵa qol qoıyldy jáne 2009-2010 jyldardaǵy jumys josparlary bekitildi.
Shanhaı yntymaqtastyq uıymy Jastar keńesin qurý týraly sheshim qatysýshy-elderdiń jastar uıymdarynyń kezekti kezdesýinde Sankt-Peterborda 2008 jyldyń qazanynda qabyldandy.
Onyń maqsaty Shanhaı yntymaqtastyq uıyma múshe-memleketterdiń jas býyn ókilderi arasyndaǵy jan-jaqty yntymaqtastyqqa qoldaý kórsetý.
2 jyl buryn (2009) Qaraǵandyda jańa Jeńis saıabaǵy ashyldy. Bul saıabaq Uly Otan soǵysy ardagerleriniń usynysy boıynsha quryldy.
ESІMDER
65 jyl buryn (1946) «Mysl» jýrnalynyń bas redaktory, tehnıka ǵylymynyń kandıdaty, dotsent, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi QUTTYQADAM Seıdahmet Rysqojauly dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysy Túrkistan qalasynda týǵan. Qazaq hımııa-tehnologııa ınstıtýtyn bitirgen. 1969-1975 jyldary - Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń Munaı hımııasy jáne tabıǵı tuzdar ınstıtýtynyń ınjeneri, kishi ǵylymı qyzmetkeri, zerthana meńgerýshisi, 1975-1976 jyldary - Qazaq ǵylymı-zertteý jáne memlekettik fosfor ónerkásibin jobalaý ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, 1976-1978 jyldary - Qazaq hımııa-tehnologııa ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, oqytýshysy, 1978-1986 jyldary - Jambyl gıdromelıoratıvtik-qurylys ınstıtýtynyń syrttaı oqý fakýltetiniń aǵa oqytýshysy, dotsenti, dekany, 1986-1991 jyldary - Arqalyq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń hımııa jáne bıologııa kafedrasynyń meńgerýshisi, 1991 jyly - «Araı-Zarıa» jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary, 1991-1993 jyldary -eksporttyq-taldaý qyzmeti bas basqarmasynyń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Baspa jáne buqaralyq aqparat mınıstriniń orynbasary, 1993-1994 jyldary - «Dáyip-Vremıa» gazetiniń bas redaktory, 1994-1995 jyldary - «Araı-Zarıa» jýrnalynyń bas redaktory, 1995-1999 jyldary - «Argýmenty ı fakty Kazahstan» gazetiniń sholýshysy, 1999 jyldyń qańtarynan - «Órleý» qoǵamdyq qozǵalysynyń tóraǵasy, 2002-2003 jyldary - «Epoha» gazetiniń bas redaktory, 2004-2005 jyldary - «Nachnem s ponedelnıka» gazetiniń sholýshysy qyzmetterin atqarǵan. 2006 jyldyń qańtar aıynan bastap «Mysl» jýrnalynyń bas redaktory bolyp qyzmet atqarady.
«Vyzov vremenı», «Mırajı ı realıı», «Slýjenıe natsıı» atty kitaptarynyń avtory.
60 jyl buryn (1951) Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasynyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıteti Atyraý oblysy boıynsha basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, aǵa ádilet keńesshisi, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prokýratýrasy jáne Memlekettik tergeý komıtetiniń qurmetti qyzmetkeri BORAShEV Atalyq Qurmanuly dúnıege keldi.
Atyraý qalasynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen. 1976-1977 jyldary - Jańa ózen qalasy prokýrorynyń kómekshisi, aǵa tergeýshi. 1977-1981 jyldary - Shevchenko qalasy (qazirgi Aqtaý) prokýrorynyń kómekshisi, aǵa tergeýshi. 1981-1988 jyldary - Mańǵyshlaq oblysynyń asa mańyzdy ister jónindegi prokýratýrasynyń aǵa tergeýshisi. 1988-1991 jyldary - Mańǵystaý aýdanynyń prokýrory. 1991-1996 jyldary - Atyraý oblysy prokýrorynyń orynbasary, birinshi orynbasary. 1996-1997 jyldary - Atyraý oblysy boıynsha memlekettik tergeý komıteti basqarmasynyń bastyǵy, Mańǵystaý oblysy boıynsha memlekettik tergeý komıteti departamentiniń bastyǵy. 1998-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasynyń tergeý bóliminiń aǵa prokýrory. 1999-2002 jyldary - Mańǵystaý oblysynyń ádilet basqarmasynyń bastyǵy. 2002-2003 jyldary - Batys aımaqtyq kólik prokýrory. 2003-2009 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasynyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıteti Atyraý oblysy boıynsha basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2009 jyldyń qańtar aıynan bastap isteıdi.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl» mereıtoılyq medalimen marapattalǵan.
MAMYRDYŃ 10-Y, SEISENBІ
Qyrǵyzstanda bank qyzmetkerleriniń kúni. 1993 jylǵy 10-shy mamyrda Qyrǵystan óziniń ulttyq valıýtasy - qyrǵyz somyn engizdi.
Mıkronezııa Federatıvtik Shtattarynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1979). Mıkronezııa Tynyq muhıtynyń batys bóliginde, Karolın araldarynda ornalasqan memleket. Ákimshilik jaǵynan 4 shtatqa (Trýk, Kostrae, Ponape, Iap) bólinedi. Astanasy - Palıkır qalasy. Resmı tili - aǵylshyn tili, sondaı jergilikti halyqtardyń tilderi de qoldanylady. Aqsha birligi - AQSh dollary. Memleket jáne úkimet basshysy - Prezıdent. Joǵary zań shyǵarýshy bılik bir palataly parlament - Ulttyq kongres. Ekonomıkasynyń negizgi salasy - balyq aýlaý. Eksportqa kopra, burysh, balyq jáne kokos maıyn shyǵarady. Negizgi saýda seriktestikteri AQSh, Japonııa, Avstralııa, Ońtústik Koreıa memleketteri.
OQIǴALAR
17 jyl buryn (1994) «Sabın metall korporeıshn» (AQSh) korporatsııasy zaýytynda respýblıkadaǵy tuńǵysh platına quımasy alyndy. Tazalyǵy 99,95, jalpy salmaǵy 14 kılogramm bolatyn alǵashqy ónim Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik qoımasyna ótkizildi.
13 jyl buryn (1998) Almatyda Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Ekonomıkalyq yntymaqtastyq uıymynyń (EYU) V sammıti ótti.
Sammıtte kólik jáne kommýnıkatsııa, aýyl sharýashyly, ekologııa jáne qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýdyń basty baǵyttary anyqtalǵan Ekonomıkalyq yntymaqtastyq uıymynyń Almatylyq deklaratsııasy qabyldandy.
11 jyl buryn (2000) Lıtva Respýblıkasynyń Prezıdenti Valdas Adamkýs Qazaqstanǵa kelgen memlekettik sapary kezinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa Lıtvalyq Vıtaýtas Uly knıaz Ordenin (1-synypty) Lıtva men Qazaqstan arasyndaǵy memleketaralyq qatynastardyń damýyna qosqan úlesi úshin tabys etti.
4 jyl buryn (2007) «Býrabaı» ulttyq baǵynyń ormandy alqabynda ornalasqan, Qotyrkól kóliniń jaǵasynda «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-nyń emdik-saýyqtyrý kesheni ashyldy. Qazirgi zamanǵa saı jobamen salynǵan emdeý ortalyǵynda kompanııanyń myńdaǵan qyzmetkerleri men zeınetkerleri ózderiniń densaýlyqtaryn jaqsarta alady. Sanatorııada tynys alý, júrek-qolqa júıesiniń jáne tirek-qozǵaǵysh apparatty aýrýlary bar adamdarǵa barlyq múmkindikter jasalǵan.
ESІMDER
110 jyl buryn (1901-1977) aqyn, aýdarmashy SYZDYQOV Jaqan dúnıege keldi.
Aqmola oblysynda týǵan. Kókshetaý qalasyndaǵy aýyldyq muǵalimder daıarlaıtyn kýrsty bitirgen. 1922-1926 jyldary - Kókshetaý ýezinde azyq-túlik komıtetinde qyzmet atqarǵan. 1926-1929 jyldary - Aqmola gýbernııalyq «Bostandyq týy» gazetiniń jaýapty hatshysy, redaktorynyń orynbasary, «Qyzyl Túrkistan», «Ońtústik Qazaqstan», «Stalın joly» (qazirgi «Jetisý») gazetteriniń jaýapty hatshysy bolǵan. Keıin memlekettik baspada, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynda, respýblıkalyq Radıo komıtetinde qyzmet istegen.
Alǵashqy óleńder jınaǵy 1928 jyly «Eńbek jemisteri» degen atpen jaryq kórgen. Sondaı-aq onyń «Naızaǵaı», «Tolqyn», «Qyzǵaldaq», «Tabys», «Jartas», «Asýlar», «Altyn qalam», t.b. jyr jınaqtary bar. Aqynnyń Uly Otan soǵysy jyldaryndaǵy shyǵarmalary maıdan gazetterinde jıi basylyp turǵan. Ol Lev Tolstoıdyń «Arylý» romanyn, tatar klassıgi Toqaıdyń óleńderi men poemalarynyń bir tomdyǵyn qazaq tiline aýdarǵan.
KSRO medaldarmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.
85 jyl buryn (1926-1986) kompozıtor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri QOIShYBAEV Mákálim dúnıege keldi.
Atyraý oblysynyń Qyzylqoǵa aýdanynda týǵan. Almaty mýzyka ýchılışesin, Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty memlekettik konservatorııasyn (qazirgi Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) bitirgen.
1944-1945 jyldary - Qostanaı, 1945-1949 jyldary - Aqtóbe oblystyq fılarmonııasynyń, 1960-1961 jyldary - «Qazaqkontserttiń» kórkemdik jetekshisi. 1961-1962 jyldary - Qazaq fılarmonııasynyń mýzykalyq redaktory, 1962-1965 jyldary - Almaty konservatorııasynyń folklorlyq kabınetinde ǵylymı qyzmet atqardy, 1965-1967 jyldary - oqý bóliminiń meńgerýshisi (professor 1986) boldy. 1968-1975 jyldary - Almaty mýzykalyq ýchıleshesiniń dırektory qyzmetin atqarǵan.
Onyń «Toı bastar», «Shahter jyry», «Jastar áni», Abaıdyń óleńine shyǵarylǵan «Qalqam-aı, men úndemeı júremin kóp» sııaqty ánderi men romanstary el arasyna keńinen taraǵan. Ult aspaptar orkestrine arnalǵan «Qazaqstan», «Jastyq», «Kontserttik kúı», «Atyraý dúbiri», t.b. poemalary, «Mánshúk», «Qurmanǵazy», «Týǵan jer», «Ardagerler» sımfonııalyq poemalary, sondaı-aq estradalyq, sımfonııalyq orkestrine arnap: «Qazaq bıi», «Sıýıta», «Kúı-poema», «Ývertıýra»; dombyraǵa arnalǵan: «Jarys», «Jastar», «Aqqý», «Qyzylqum» atty kúıleri bar. Qobyz ben fortepıanoǵa arnalǵan: «Romans», «Kóktem bıi», «Ómir gúli», t.b. aspaptyq-kameralyq, vokaldy-hor men spektaklderge, dramalyq spektaklderge (Іlııas Esenberlınniń «Taýdaǵy tartysy», Shahmet Husaıynovtyń «Alǵashqy ushqyndary» men «Sertke serti») jazǵan t.b. mýzykalyq shyǵarmalary mol.
55 jyl buryn (1956) «Nur Otan» Halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń Mańǵystaý oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdaty, pedagogıka ǵylymynyń doktory, professory, Qazaqstan Respýblıkasynyń bilim berý salasynyń úzdigi QARAEV Jaýymbaı Amanturuly dúnıege keldi.
Atyraý oblysynda týǵan. Gýrev pedagogıka ınstıtýtyn (qazirgi Halel Dosmuhammedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıteti) bitirgen. 1978-1979 jyldary - orta mektepte matematıka jáne elektrotehnıka pániniń muǵalimi, 1979-1981jyldary - Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń Matematıka jáne mehanıka ınstıtýtynyń stajer-zertteýshisi, 1981-1982 jyldary - Gýrev pedagogıka ınstıtýtynyń oqytýshysy, 1982-1985 jyldary - Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń Matematıka jáne mehanıka ınstıtýtynyń aspıranty, 1985-1986 jyldary - Gýrev pedagogıka ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy, 1986-1992 jyldary - Ybyraı Altynsarın atyndaǵy pedagogıka ǵylymdary ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi, zerthana meńgerýshisi, dırektorynyń orynbasary, 1992-1998 jyldary - Almaty pedagog kadrlardy qaıta daıarlaý jáne biliktiligin arttyrý ınstıtýtynyń dırektory, 1998-1999 jyldary - Qazaq bilim berý akademııasynyń birinshi vıtse-prezıdenti, 1999-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý, bilim jáne sport mınıstrliginiń Orta jáne kásiptik bilim berý komıteti tóraǵasynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń orta jáne jalpy bilim berý departamenti dırektorynyń orynbasary, dırektory, 2003-2007 jyldary - Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıka ınstıtýtynyń prorektory, 2007-2010 jyldary - Mańǵystaý oblysy ákiminiń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldyń sáýir aıynan bastap isteıdi.
50 jyl buryn (1961) «Oqjetpes» fýtbol klýbynyń prezıdenti ÁBDІRAHMANOV Ábdiǵaqar Úkibaıuly dúnıege keldi.
Tselınograd (qazirgi Astana) qalasynda týǵan. Tselınograd ınjenerlik-qurylys ınstıtýtyn, Eýrazııa gýmanıtarlyq ınstıtýtyn bitirgen.
1983-1996 jyldary - Qazaqstan LKJO Tselınograd oblystyq komıtetiniń «Spýtnık» halyqaralyq jastar týrızmi bıýrosynyń nusqaýshysy, bólim bastyǵy, 1996-2001 jyldary - «Stroıopt» JShS dırektorynyń orynbasary, 2001-2004 jyldary - «Jas batyr» sport klýby dırektorynyń orynbasary, 2004-2005 jyldary - Stepnogorsk qalasyndaǵy «Hımık» fýtbol klýbynyń komanda bastyǵy, 2005-2006 jyldary - Astana qalasyndaǵy «Olımp» sporttyq-saýyqtyrý ortalyǵynyń dırektory, Kókshetaý qalasyndaǵy «Oqjetpes» sport klýbynyń prezıdenti, 2006-2009 jyldary - Aqmola oblystyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń bastyǵy, 2009-2011 jyldary - «Namys» fýtbol klýbynyń prezıdenti qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2011 jyldan bastap isteıdi.
MAMYRDYŃ 11-І, SÁRSENBІ
Taılandta alǵashqy jer jyrtý merekesi. Sanam Lýangte jyl saıynǵy jer jyrtý rásimi mamyr aıynda ótedi. Bul erteden kele jatqan rásim jańa aýyl sharýashylyq maýsymnyń bastalýyna arnalǵan.
OQIǴALAR
15 jyl buryn (1996) Iran Islam Respýblıkasy men Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdentteri eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytý jáne tereńdetý týraly birlesken deklaratsııaǵa, Kaspıı teńiziniń máseleleri boıynsha birlesken málimdemege qol qoıdy.
10 jyl buryn (2001) Astana qalasynda Kenesary hannyń eskertkishi ashyldy. Eskertkish avtory - músinshi Nurlan Dalbaı.
4 jyl buryn (2007) Muhtar Áýezovtyń murajaı úıinde halyqaralyq quqyqtanýshy Reın Mıýllersonnyń «Ortalyq Azııa» atty kitabynyń tanystyrylymy bolyp ótti. Kitapta avtordyń Ortalyq Azııadaǵy BUU-nyń aımaqtyq keńesshisi retinde qyzmet etken kezdegi orta-azııalyq tanymal saıasatkerlerimen jeke kezdesýleri týraly materıaldar jáne qarapaıym halyqtyń tirshilikteri jónindegi kózqarastary jınalǵan.
R.Mıýllerson - London ýnıversıtetiniń Korol kolledjiniń professory, halyqaralyq jáne álem qaýipsizdigi baǵdarlamasynyń dırektory. 80-shy jyldardyń aıaǵynda Estonııanyń syrtqy ister mınıstrliginiń orynbasary bolyp qyzmet atqarǵan. KSRO Prezıdenti Mıhaıl Gorbachevtiń keńesshisi bolǵan. Halyqaralyq quqyq jáne saıasat boıynsha 9 kitaptyń jáne 200-deı maqalanyń avtory.
Kitabyndaǵy basty oryndarynyń birinde - qarapaıym qyrǵyz Mysyrqul, avtor onymen Ystyq kólge barǵan kezinde dostasqan.
4 jyl buryn (2007) Almaty oblysyndaǵy Balpyq bı kentinde keramzıt kirpishteri men blokterdi shyǵaratyn respýblıkadaǵy birinshi zaýyttyń ashylý rásimi bolyp ótti.
1 jyl buryn (2010) Óskemende, Uly Otan soǵysynyń ardageri jáne jazýshy Qasym Qaısenovke jańa qola eskertkish ornatyldy.
Qasym Qaısenov 1918 jyly sáýirdiń 23-de Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Ulan aýdanynda dúnıege kelgen. Ol 2006 jyly jeltoqsannyń 30-y kúni 89 jasqa qaraǵan shaǵynda aýyr naýqastan dúnıe saldy.
1934 jyly mektep bitirgennen keıin Óskemen qalasyndaǵy saıası-aǵartý tehnıkýmyna túsip, 1938 jyly ony bitirgen soń Pavlodar oblystyq oqý bóliminiń saıası-aǵartý jónindegi nusqaýshysy bolyp qyzmet atqaryp júrgende ásker qataryna shaqyrylyp, áskerı-barlaý mektebine jiberiledi.
1 jyl buryn (2010) Túrkııanyń Kaıserı qalasy men Qazaqstannyń Pavlodar qalasynyń arasynda baýyrlastyq baılanystar ornatý týraly kelisimge qol qoıyldy.
Sapar barysynda Pavlodar men jáne Kaıserı qalalarynyń arasyndaǵy baýyrlastyq qatynastar ornatý týraly kelisimge qol qoıyldy. Pavlodar oblysynyń delegatsııasy sondaı-aq, Kaıserı qalasynyń ákimi Mehmet Ózhasekımen, Kaıserı aımaǵynyń ákimi Mevlýt Bılıjımen, aımaqtyq óndiristik palatasynyń tóraǵasy Mýstafa Boıdakpen, aımaqtyq saýda palatasynyń jetekshisi Alı Kılıjımen kezdesýler ótkizdi. Olardyń barysynda Qazaqstan men Túrkııanyń, Pavlodar oblysy men Kaıserı aımaqtarynyń saýda jáne ekonomıkalyq, mádenı-gýmanıtarlyq jáne baýyrlastyq qatynastary týraly birqatar máseleler talqylandy.
1 jyl buryn (2010) Qazaqstan men Avstrııanyń mashına jasaý odaqtarynyń arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly Memorandýmǵa qol qoıyldy. «Redısson» qonaq úıinde ótken qazaqstan-avstrııalyq bıznes-forým barysynda qol qoıyldy. Memorandýmǵa «Qazaqstan mashına jasaý odaǵynyń» basqarma tóraǵasy Meıram Pishembaev jáne «Mashına jáne metall ónimderi» avstrııalyq ındýstrıaldy odaqtyń birinshi vıtse-prezıdenti Bernd Velıng qol qoıdy.
ESІMDER
100 jyl buryn (1911-1984) ǵalym-parazıtolog-protıstolog, bıologııa ǵylymynyń doktory APPASOV Rasım Nızamıuly dúnıege keldi. Uly Otan soǵysyna qatysqan.
Almaty oblysynda týǵan. Almaty mal dárigerlik ınstıtýtyn (Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti) bitirgen. 1949 jyldan Qazaq KSR Ǵylym akademııasy Zoologııa ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri, zerthana meńgerýshisi, 1975 jyldan - Qazaq KSR Ǵylym akademııasy Zoologııa ınstıtýtynyń ǵylymı keńesshisi qyzmetterin atqarǵan.
40-qa jýyq ǵylymı eńbektiń avtory. Negizgi ǵylymı eńbekteri Qazaqstandaǵy jabaıy janýarlar men maldyń qanynda, isheginde kezdesetin parazıtter jáne solar arqyly taralatyn aýrýlardy zertteýge arnalǵan.
70 jyl buryn (1936) KSRO jáne Qazaq KSR halyq aǵartý isiniń úzdigi, Aqtóbe qalasynyń, Áıteke bı aýdanynyń qurmetti azamaty ELAMANOVA Sara Imanbaıqyzy dúnıege keldi.
Aqtóbe oblysynyń Shalqar qalasynda týǵan. Qazirgi Abaı atyndaǵy Almaty ulttyq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń orys tili men ádebıeti fakýltetin bitirgen. 1958-1967 jyldary - Qarabutaq orta mektebiniń muǵalimi, oqý isiniń meńgerýshisi, dırektory, aýdandyq oqý bólimi pedagogıka kabınetiniń meńgerýshisi. 1967-1975 jyldary - sol aýdannyń atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 1975-1982 jyldary - Aqtóbe oblystyq oqý bóliminiń meńgerýshisi. 1982-1992 jyldary - Aqtóbe oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 1992 jyldan Tarıhı jáne mádenı eskertkishterdi qorǵaý respýblıkalyq qoǵamy fılıalynyń dırektory. Ol Qarabutaqta mýzyka mektebin uıymdastyrǵan. Mysyr men Germanııada ótken halyqaralyq folklor kórkemóneri festıvaldarynda Aqtóbe qalalyq mádenıet úıiniń «Álııa gúli» halyq ansamblin bastap barǵan.
Eki ret «Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Gramotasymen, Beıbitshilik qorynyń altyn medalimen marapattalǵan.
55 jyl buryn (1956) Qazaqstan Respýblıkasy Aýylsharýalyǵy mınıstrligi Eginshilikti damytý jáne fıtosanıtarııalyq qaýipsizdik departamentiniń dırektory BÝTsЬ Anna Aleksandrovna dúnıege keldi.
Ýkraınanyń Harkov oblysynda týǵan. Harkov aýylsharýalyǵy ınstıtýtyn bitirgen. 1979-1999 jyldary - keńshardyń agronomy, aýdandyq aýylsharýalyǵy basqarmasynyń aǵa agronomy, Tselınograd oblystyq aýylsharýalyǵy basqarmasynyń aǵa agronomy, oblystyq óndiristik tuqym birlestiginiń aǵa agronomy, tuqym ınspektsııasynyń aǵa agronomy, Respýblıkalyq tuqym ınspektsııasy bastyǵynyń mindetin atqarýshy, bas mamany. 1999-2005 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Aýylsharýalyǵy mınıstrligi Astyq departamentiniń bas mamany, bólim bastyǵy, dırektordyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2005 jyldan bastap isteıdi.
«Tyńǵa 50 jyl» merekelik medalimen, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.
MAMYRDYŃ 12-І, BEISENBІ
Búkilálemdik medbıkelerdiń kúni. Qyrym soǵysy kezinde (1853-1856) sanıtarlar otrıadyn uıymdastyryp, basshy bolǵan aǵylshyn medbıkesi -Florens Naıtıngeıldiń týǵan kúnine oraı atap ótiledi. Ár eki jyl saıyn Halyqaralyq Qyzyl Krest jáne Qyzyl Jarty Aı qozǵalysy eń úzdik medbıkelerge Florens Naıtıngeıl atyndaǵy 50 medaldy tapsyrady.
OQIǴALAR
16 jyl buryn (1995) Aqtóbe qalasyndaǵy bir kóshege aqyn Saǵı Jıenbaev (1934-1994) esimi berildi.
16 jyl buryn (1995) Koreıa Respýblıkasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń elshiligi ashyldy.
15 jyl buryn (1996) Irannyń Meshhed qalasynda Transazııa temir jol magıstraliniń Meshhed-Tedjen-Sırahs ýchaskesin ashýdyń saltanatty rásimi ótip, oǵan Elbasy N.Á.Nazarbaev mártebeli qonaq retinde qatysty. Jalpy uzyndyǵy 11 myń shaqyrymdy quraǵan jańa temir jol Tynyq muhıty jaǵalaýyn, Qytaı men Orta Azııany, Iran men Túrkııany jalǵastyrdy.
11 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaev Astanadaǵy rezıdentsııasynda Nobel syılyǵynyń laýreattaryn qabyldady.
6 jyl buryn (2006) Ózbekstanda Ándijan oqıǵasy oryn aldy.
5 jyl buryn (2006) Astanadaǵy Respýblıkalyq «Daryn» ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynda Olımpıada chempıony, belgili shańǵyshy Vladımır Smırnov atyndaǵy «Daryn» beıimdik mektebiniń resmı túrde ashylý rásimi ótti. Mekteptiń ashylý rásimine qatysqan eńbek sińirgen sport sheberi, tórt dúrkin álem chempıony Vladımır Smırnov mektepke qabyldanǵan balǵyn shańǵyshylarǵa sáttilik tilep, olardyń 2014 jyly Almatyda ótetin qysqy Azııa oıyndarynda úlken jetistikterge jetetinderine senim bildirdi. Mektep bapkeri Vıacheslav Makarevıchtiń aıtýynsha, Smırnov atyndaǵy beıimdik mektep tabıǵı jaǵdaıy yńǵaıly Býrabaı óńirindegi sport mektepteriniń birinde ornalaspaq. Búginde arnaıy buıryqqa sáıkes bul mektepke 13 balǵyn shańǵyshy qabyldanyp otyr. Aıta keter jáıt, qazirgi kezde Shortanda tanymal shańǵyshy Vladımır Smırnovtyń arnaıy murajaıyn ashyp, sportshynyń jetistikterine arnalǵan kitap shyǵarý kózdelip otyr.
4 jyl buryn (2007) Túrikmenbasy qalasynda ótken úsh jaqty samıtte Qazaqstan, Reseı jáne Túrikmenstan prezıdenteri - Nursultan Nazarbaev, Vladımır Pýtın jáne Gýrbangýly Berdymuhamedov - Kaspıı gaz qubyryn salý týraly birlesken deklaratsııany qabyldady. Gaz qubyry Kaspıı jaǵalaýyn boılaı, Qazaqstan men Reseı arqyly Túrikmenstan aýmaǵy arqyly ótetin bolyp mejelendi.
1 jyl buryn (2010) Almatyda qazaq tilinde tuńǵysh «Jan» ezoterııalyq ádebıet baspasy ashyldy.
«Táýelsiz basylymdar redaktorlarynyń qaýymdastyǵy» qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti Jangeldi Estenbaevtyń aıtýynsha, bul jobany «Jan» jáne «Arys» baspalary birlesip qolǵa alyp otyr.
Jańa baspanyń basty baǵyty adam janynyń qupııa-syrlaryna tereń úńilý, okkýlttik ǵylymdardyń, shyǵys ilimderiniń, qazaqtyń nanym-senimderiniń túp negizderin jaryqqa shyǵarý bolyp tabylady.
ESІMDER
105 jyl buryn (1906-1972) dramatýrg, kınostsenarııshi HUSAIYNOV Shaıahmet dúnıege keldi.
Aqmola oblysynda týǵan. Máskeýdegi A.Lýnacharskıı atyndaǵy memlekettik teatr óneri ınstıtýtynyń rejısserlik fakýltetin bitirgen. 1940-1950 jyldary Semeı drama teatrynyń kórkemdik jetekshisi, Qazaq drama teatry ádebıet bóliminiń meńgerýshisi, «Qazaqfılm» kınostýdııasy stsenarıı bóliminiń redaktory, Qazaq KSR Ǵylym akademııasy ónertaný sektorynyń ǵylymı qyzmetkeri bolyp istegen.
Onyń alǵashqy shyǵarmasy 1932 jyly jaryq kórgen. Sodan bastap «Shabýyl», «Oraq», «Sholpan», «Keshe men búgin», «Kóktem jeli», «Esirtken erke», «Ertis jaǵasynda», «Bizdiń Ǵanı», «Ál-Farabı» atty pesalaryn jazǵan. Ol óziniń 1942 jyly jarııalanǵan «Aldar Kóse» pesasynda qazaq aýyz ádebıetindegi ańyzdyń negizinde, áleýmettik teńsizdikke qarsy kúresker, halyq keıipkeri - Aldar Kóseniń beınesin somdaǵan.
Sonymen qatar V.Abyzovpen birge «Shabandoz qyz», «Biz osynda turamyz», «Asaý Ertis jaǵasynda» kınofılmderiniń stsenarııin jazǵan.
«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.
60 jyl buryn (1951) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy sotynyń sýdıasy QAMNAZAROV Marklen Muhtaruly dúnıege keldi.
Shyǵys Qazaqstan oblysy Jarma aýdanynda týǵan. Qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen. 1974-1979 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq atqarý komıteti ádilet bóliminiń aǵa keńesshisi. 1979-1996 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq sotynyń sýdıasy, Qylmystyq ister jónindegi alqasy tóraǵasynyń mindetin atqarýshy. 1996-2002 jyldary - Atyraý oblystyq sotynyń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2002 jyldan bastap isteıdi.
«Qurmet» ordenimen jáne medaldarmen, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy sotynyń Qurmet gramotasymen, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń alǵys hatymen marapattalǵan.
55 jyl buryn (1956) Óskemen qalasynyń ákimi ÁBІShEV Islam Álmahanuly dúnıege keldi.
Ózbekstan Respýblıkasy Tashkent oblysynyń Shyngaz aýdanyna týǵan. Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátpaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. 1980-1986 jyldary - Ózbek Ǵylymı óndiristik birlestiginiń «Kıbernetıka» ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri, Shymkent oblysy Kırov aýdany HH partsezd sovhozy komsomol komıtetiniń hatshysy, Shymkent oblystyq komsomol komıtetiniń nusqaýshysy, Shymkent oblysy Shardara aýdandyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy. 1986-1992 jyldary - Shymkent oblysy Shardara aýdany «Aq-Altyn» sovhozy partııa komıtetiniń hatshysy, Ońtústik Qazaqstan oblysy Shardara aýdany «ıÝbıleınyı» sovhozynyń dırektory. 1992-1995 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy Shardara elektr jelisi kásiporyny dırektorynyń orynbasary, Shymkent qalasy «Maqsat» jekemenshik fırmasynyń dırektory. 1995-1997 jyldary- Shymkent qalasyndaǵy «Abaı» jekemenshik fırmasynyń dırektory. 1997-1999 jyldary - Shymkent qalayq «Turan» jabyq tıptegi aktsıonerlik qoǵamynyń dırektory. 1999-2003 jyldary - «Batsý-energosatý» JShS-tiń bas dırektory, «Batsý Korporatsııasy» qaýymdastyǵynyń prezıdenti, Ońtústik Qazaqstan oblysy Ordabasy aýdanynyń ákimi. 2003-2009 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń birinshi orynbasary qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2009 jyldyń naýryz aıynan bastap isteıdi.
«Qurmet» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.
MAMYRDYŃ 13-І, JUMA
Qara teńiz flotynyń kúni. 1996 jyly bekitilgen. Qara teńiz flotynyń qurylǵanyna sáıkes jyl saıyn mamyrdyń 13-de atap ótiledi.
OQIǴALAR
19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy men Fınlıandııa Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastardy bekitý týraly kelisim jasaldy.
4 jyl buryn (2007) Sankt-Peterbor qalasyndaǵy «Nevskıı pıatochok» memorıalynda soǵys jyldary qyrǵyn urys bolǵan jerde «Pamıat jáne Slava» atty ınternatsıonaldy saıabaqtyń ashylý saltanatty ótti.
Uly Otan soǵysy jyldary Lenıngrad shaıqasyndaǵy qorǵaýshylardyń qurmetine saıabaqta 60 stella ornatylǵan, onyń ishinde qazaqstandyqtarda bar. Stellalardaǵy jazýlar ár ulttyń óz tilinde jazylǵan.
2 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev Koreıa Respýblıkasynyń joǵary memlekettik nagradasy - «Mýgýnhva» (Máńgi gúldegen raýshangúl) ordenimen marapattaldy.
Qazaqstan men Koreıanyń dostyq baılanystarynyń damýyna zor úles qosqany úshin óz kezeginde Prezıdent Lı Men Bak Qazaqstannyń joǵary memlekettik nagradasy «Altyn Qyran» ordenimen marapattaldy.
2 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti, Reseı Federatsııasynyń Úkimeti jáne Túrikmenstannyń Úkimeti arasyndaǵy Kaspıı jaǵalaýy gaz qubyryn salýdaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Zańǵa qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Qazaqstanda «KAZNEX INVEST» eksport jáne ınvestıtsııalar boıynsha Ulttyq agenttigi quryldy.
Jańa qurylǵan organnyń negizgi maqsaty eksportty damytý jáne jyljytýmen qatar Qazaqstan ekonomıkasyna tikeleı ınvestıtsııalar tartý bolyp tabylady.
Ulttyq agenttiktiń qyzmetine Qazaqstan aýmaǵynda ekonomıkanyń óńdeý sektorynda birlesken óndirister qurý maqsatymen jetekshi transulttyq kompanııalarmen ózara is-qımyl jasasý kiredi. El ekonomıkasynyń shıkizattyq emes sektorlaryna salym salýǵa daıyn sheteldik ınvestorlar úshin «KAZNEX INVEST» AQ bir tereze qaǵıdatymen qyzmetter usynatyn bolady
ESІMDER
75 jyl buryn (1936) jazýshy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, halyqaralyq «Alash» syılyǵynyń laýreaty QUMAROVA Shárbaný Muhıtqyzy dúnıege keldi.
Almaty oblysynyń Esik qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen. «Sotsıalıstik Qazaqstan» gazetinde (qazirgi «Egemen Qazaqstan»), Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń Kınematografııa jónindegi memlekettik komıtetinde, «Mádenıet jáne turmys» jýrnalynda, Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynda, «Jazýshy» baspasynda jumys istegen.
Sodan bergi ýaqytta «Terezeler», «Sáýirdiń aq tańy», «Áıel shyraǵy», «Qyzyl qaıyń» atty áńgime-povester jınaǵy, «Qulja joly» povesi, «Qazbaýyr bulttar» roman-tolǵaýy, «Sezim patshalyǵy» romany jaryq kórgen. Kóptegen shyǵarmalary TMD halyqtarynyń tilderine aýdarylǵan.
«Qurmet» ordenimen marapattalǵan. Esik qalasyndaǵy bir kóshege qalamger esimi berilgen.
45 jyl buryn (1966) «Shámshi» jýrnalynyń bas redaktory, sazger, Qazaqstan Jastar odaǵy syılyǵynyń laýreaty QURMANÁLІ Qaldybek Arystanbekuly dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysy Alǵabas aýdanynda týǵan. S.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen. 1989-1992 jyldary - Qazaqstan Jazýshylar odaǵy janyndaǵy «Juldyzdar» jastar-shyǵarmashylyq birlestiginiń tóraǵasy. 1992-1994 jyldary - Qazaqstan Jastar odaǵy Ońtústik Qazaqstan oblystyq komıtetiniń hatshysy. 1994-1996 jyldary - «Jas qazaq» gazeti bas redaktorynyń orynbasary. 1996-1997 jyldary - «Shartarap» baspasynyń bas redaktory. 1997-1998 jyldary - «Zerde» jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary. 1999-2000 jyldary - «Zań» gazetiniń Almaty oblysy boıynsha menshikti tilshisi. 2000-2008 jyldary - «Jas qazaq» korporatsııasynyń prezıdenti qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2008 jyldan bastap isteıdi.
Qyzyl Juldyz ordenimen marapattalǵan.
MAMYRDYŃ 14-І, SENBІ
Dúnıejúzilik ádiletti saýda kúni. Jyl saıyn mamyrdyń ekinshi senbisinde atap ótiledi, al mamyr aıy ádiletti saýda aıy dep esepteledi. Bul kún Dúnıejúzilik ádiletti saýda uıymynyń (World Fair Trade Organization) basqarýymen ótkiziledi, onda 70 memleketten 350 óndirýshi ujymy ádiletti saýda uıymyna qatysqany týraly jarııalaıdy.
Ádiletti saýda - bul tańbasy bar jáne tańbasy joq taýarlarǵa baılanysty halyqaralyq standarttar men qoǵamdyq saıasatty paıdalanýdy jaqtaıtyn qoǵamdyq qozǵalys. Damymaǵan elderden damyǵan elderge eksporttalǵan taýarlarǵa kóp kóńil bólinedi. Ádiletti saýdanyń taýarlary mynalar: sháı, kofe, kakao, banan, jáne de qol-óner týyndylary men kıim-keshek. Eń bastysy olar quldyq pen balalar eńbegin paıdalanbaı óndirilýi kerek.
Grýzııanyń Tamarobasy - Grýzınderdiń ulttyq merekesi. Áýlıe Tamara hanshaıymdy eske alý kúni. Ulttyq mereke retinde 1917 jyldan bastap atap ótiledi.
Paragvaı Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1811). 1811 jyldan bastap atap ótiledi. Halyqtyń qysymymen ıspan gýbernatory óz ókilettiligin toqtatty. Ispanııanyń Paragvaıǵa bıligi júrmeıtin boldy. Paragvaı Ońtústik Amerıkanyń ortalyq bóliginde ornalasqan memleket. Soltústigi jáne soltústik-batysynda Bolıvııamen, soltústik-shyǵysy jáne shyǵysy Brazılııamen, ońtústik-shyǵysy, ońtústik jáne ońtústik-batysy Argentınamen shektesedi. Ákimshilik jaǵynan 19 departamentke bólinedi. Astanasy - Asýnson qalasy. Resmı tili - ıspan tili. Aqsha birligi - gvaranı. Eldi Prezıdent basqarady. Ol jalpy halyqtyq saılaý arqyly 5 jylǵa saılanady. Prezıdent ekinshi márte qaıta saılaýǵa túse almaıdy. Joǵary zań shyǵarýshy organy Kongress. Ol eki palatadan senat jáne depýtattar palatasynan turady.
OQIǴALAR
4 jyl buryn (2007) Qaraǵandy oblysynyń ákimdigi men Tabıǵı resýrstardyń Eýrazııalyq korporatsııasy yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıdy.
3 jyl buryn (2008) Astanadaǵy Qazaq Gýmanıtarlyq zań ýnıversıtetinde ıslam salasyn zertteýmen tanylyp júrgen tulǵa ıÝrıı Mıhaılovtyń «Qurandy túsinetin kez keldi» atty kitabynyń tusaýkeseri boldy.
Ár kez kóptegen oıshyldardy, ǵalymdardy, ádebıetshilerdi rýhtandyryp, qyzyqtyrǵan bul dindi musylman bolmasa da, sheber dintanýshy bolmasa da avtor adal nıetpen tanýǵa, ádil baǵalaýǵa tyrysqan. Islamǵa ádil jáne shynaıy kózqaraspen qaraýǵa, ıslam iliminiń negizin jáne ıslam mádenıetin túsinýge múmkindik ashqan. Kitap saıasatkerlerge, memlekettik qyzmetkerlerge jáne ıslam dúnıetanymynyń shyǵarmashylyq áleýetiniń erekshe fenomeni neden quralatynyn, onyń áleýmettik doktrınasynyń negizinde ne jatqanyn bilgisi keletin jandarǵa arnalǵan.
3 jyl buryn (2008) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «ıAdrolyq terrorızm aktilerimen kúres týraly halyqaralyq konventsııany ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańyna qol qoıdy.
2 jyl buryn (2009) Semeıde Shyǵys Qazaqstandaǵy tuńǵysh «Kókserek» atty aýdıokitap shyqty. Kitapty «Alfa Marıno» jarnama stýdııasy qazaq ádebıetiniń klassıgi Muhtar Áýezovtyń hıkaıasy boıynsha shyǵardy.
Ideıanyń avtory «Qazaqstan - Semeı» telearnasynyń qyzmetkeri Qýat Ahmedjanov. Uzaqtyǵy 1 saǵat 5 mınýttyq ádebı shyǵarmany dybystandyrǵan da ózi. Shyǵarýshylar aýdıokitaptyń alǵashqy jıyntyǵyn qaladaǵy mektep-ınternattarǵa syılyq retinde tabystady.
2 jyl buryn (2009) Kıev qalalyq keńesiniń 2008 jylǵy jeltoqsannyń 18-degi sheshimimen Shevchenko aýdanyndaǵy Kýzmınskaıa kóshesi qazaq poezııasynyń alyby Jambyl Jabaevtyń esimine aýystyryldy. 2009 jylǵy mamyrdyń 8-de osy kóshede Jambyl Jabaevtyń memorıaldyq taqtasy resmı túrde saltanatpen ashyldy.
1 jyl buryn (2010) Rejısser Ermek Tursynovtyń «Kelin» fılmi Monakoda ótken dástúrli Halyqaralyq qaıyrymdylyq kınofestıvalinde bas júldeni jeńip aldy.
2011 jylǵy mamyrdyń 5-i men 11-i aralyǵynda ótken festıvalge ıslandııalyq aktrısa Anıta Brıem bastaǵan qazylar alqasy tórelik etti.
«Kelin» fılmi «Úzdik oıyn fılmi» atalymynda jeńimpaz atandy. Bul atalym boıynsha onyń negizgi qarsylasy - rejısser Florıan Gallenbergenniń (Germanııa) tarıhı oqıǵaǵa negizdelgen «Djon Rabe» fılmi boldy. Ol - qytaılyqtardy ajaldan qutqarýshy úshin qolynan kelgenniń bárin jasaǵan «Siemens» korporatsııasynyń nemis dırektorynyń ómiri týraly baıandaıtyn drama.
Festıvalde úzdik oıyn fılmderimen qatar, «Úzdik derekti fılm», «Úzdik qysqametrajdy fılm» atalymdary da tanystyryldy.
1 jyl buryn (2010) Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saıram aýdanynda birden - shujyq ónimderi men mıneraldyq sý óndiretin eki jańa kásiporyn iske qosyldy.
«Alma» aýyldyq óndiristik kooperatıvi - shujyq tsehy Qarasý aýylynda ashyldy. Kásiporynnyń qýaty keń kólemdi ónim túrlerimen qatar, táýligine 1200 kılá et óndire alady.
«Mankent-akva» mıneraldyq sý shyǵaratyn tseh Mankent aýylynda ashyldy. Onyń qýaty bir aýysymda 3,5 myń bótelke sý shyǵarý.
ESІMDER
70 jyl buryn (1941) belgili akter, Qazaqstan Respýblıkasynyń halyq ártisi, KSRO Kınematografıster odaǵynyń úzdigi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty YQTYMBAEV Nurjuman Baıjumanuly dúnıege keldi.
Almaty oblysy Kerbulaq aýdanynda týǵan. Almaty mýzyka ýchılışesin, Panfılov pedagogıkalyq ýchılışesin jáne «Qazaqfılm» stýdııasy janyndaǵy akterlik stýdııany bitirgen, Qazaq Memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtyn támamdaǵan. Kınodaǵy mansaby kezdeısoq bastalǵan. Bolashaq kınoakterdiń aýylyna kelgen «Mazasyz tań» fılminiń túsirý toby ony fılmge túsirýge shaqyrady. 1968 jyldan «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń akteri.
Akter kınoda árqıly bolmysty, minezdi keıipkerler beınesin jasady, mysaly, «Adamdar arasyndaǵy bóltiriktegi» tuıyq, qatań minezdi, «Stalınge syılyqtaǵy» jumsaq minezdi, biraq birbetkeı, al «Barlaýshydaǵy» qarapaıym, shyǵysqa tán danalyq kórinetin keıipkerler, taǵy basqalar. Akterdiń sońǵy jumystarynan frantsýz akteri J.Depardemen birlesip túsken «Kesh oıanǵan mahabbat» fılmin ataýǵa bolady. Akter anımatsııalyq lentalardy dybystaýǵa da qatysady. («Qadyrdyń baqyty», 2000).
2007 jyly «Jol qaraýshy» fılmindegi roli úshin «Adal júrek» kınofestıvalinde Bas júldeni, 2009 jyly «Sháken juldyzdary» festıvaliniń eń úzdik akteri, 2009 jyly Cheboksarydaǵy MKF - «Stalınge syılyq», «eń úzdik er roli úshin» syılyǵyn, Qasym roli úshin Búkilamerıkalyq ónerdi qoldaý assotsıatsııasynyń arnaıy júldesine («Stalınge syılyq») ıe bolǵan.
55 jyl buryn (1956) Aqmola oblysy ákiminiń orynbasary, joǵary kategorııaly menedjer, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory ÁDІLBEKOV Dáýren Zekenuly dúnıege keldi.
Novosibir elektrotehnıkalyq ınstıtýtyn, Máskeýdiń halyq sharýashylyǵy akademııasyn bitirgen. Eńbek jolyn 1974 jyly Semeı oblysy Úrjar aýdany «Bahty» keńsharynda bastaǵan. Keıinnen Almaty qalasyndaǵy №1 Trolleıbýs parkinde sheber, aǵa sheber, tseh bastyǵy, Tramvaı deposynyń bas ınjeneri, dırektory bolǵan. 1989-1992 jyldary - Almaty qalasy Sovet aýdandyq atqarý keńesi tóraǵasynyń orynbasary. 1992-1994 jyldary - Almaty qalasy Sovet aýdandyq ákimshiligi basshysynyń birinshi orynbasary. 1994 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolyp saılanǵan. 1995-1997 jyldary - Qazaqstannyń kásipkerlikti damytý jáne qoldaý ortalyǵy bas dırektorynyń birinshi orynbasary. 1997-1998 jyldary - Kókshetaý oblysy ákiminiń birinshi orynbasary, Soltústik Qazaqstan oblystyq ekonomıka basqarmasynyń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstri Keńsesi Saraptama-taldaý bóliminiń sektor meńgerýshisi. 1998-2004 jyldary - Aqmola oblysy ákiminiń orynbasary, Kókshetaý qalasynyń ákimi. 2004-2005 jyldary - Aqmola oblysy ákiminiń orynbasary. 2005-2006 jyldary - Kókshetaý ekonomıka jáne menedjment ınstıtýty kafedrasynyń professory. 2006-2008 jyldary - «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» aktsıonerlik qoǵamy «Temir jol jylý» aktsıonerlik qoǵamynyń vıtse-prezıdenti, Qazaqstan Respýblıkasy Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi Ekologııalyq retteý jáne baqylaý komıtetiniń Esil departamenti bastyǵynyń mindeti atqarýshysy, Kókshetaý ekonomıka jáne menedjment ınstıtýty kafedrasynyń professory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2008 jyldyń qazan aıynan bastap isteıdi.
«Qurmet» ordenimen, «Astana» medalimen marapattalǵan.
MAMYRDYŃ 15-І, JEKSENBІ
Halyqaralyq otbasy kúni. 1993-inshi jyldan BUU Bas Assambleıasynyń qararymen bekitilgen.
Bul kúndi belgileý álemdik qaýymdastyqtyń otbasynyń qazirgi jaǵdaıy men onyń qoǵam ómirindegi jáne óskeleń urpaq tárbıesindegi mańyzyna alańdaýshylyq týǵyzýyna oraı júzege asyp otyr. Adam ómiri otbasynan bastalady, azamat bolyp qalyptasýy da osynda órbıdi. Otbasy - súıispenshiliktiń, qurmetteýdiń, yntymaqtastyq pen úıir bolýshylyqtyń oshaǵy, ıaǵnı, kez-kelgen zııaly qoǵamnyń dińgegi, onsyz adam ómir súre almaıtyn qundylyq negizi. Otbasynyń aman-saýlyǵy - árbir eldiń damýy men kelesheginiń ólshemi.
Búkildúnıejúzilik Juqtyrylǵan qorǵanysh tapshylyǵy belgisi (JQTB) qurbandaryn eske alý kúni. 1983 jyldan bastap, mamyrdyń úshinshi jeksenbisinde atap ótiledi.
Armenııanyń Áýe qorǵanysynyń kúni. 1992 jylǵy mamyrda Armenııa Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteriniń áýe qorǵanys bólimsheleriniń qurastyrylýy aıaqtaldy. Osy ýaqyttan bastap mamyrdyń úshinshi jeksenbisi Armenııanyń qarýly kúshterinde Áýe qorǵanys kúni bolyp atap ótiledi.
OQIǴALAR
100 jyl buryn (1911) «Atbasar mys kenderi» aktsıonerlik qoǵamynyń rýdnıkterinde jumysshylar ereýilge shyqty.
19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Ulttyq ıadrolyq ortalyq jáne Atom qýaty jónindegi agenttik quryldy.
19 jyl buryn (1992) Qazaqstan, Armenııa, Qyrǵyzstan, Reseı jáne Ózbekstan memleketteri arasynda ujymdyq qaýipsizdik týraly kelisimge qol qoıyldy.
12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik qupııalardy qorǵaý jónindegi agenttigi quryldy.
5 jyl buryn (2006) Almatyda bastalǵan «Qazaqstandaǵy PR kúnderi» merekesi sheńberinde tuńǵysh ret stýdenttik «PR-seıshn» otyrysy ótti. Dóńgelek ústel basyna jınalǵan QR Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń ókilderi, jurtshylyqpen baılanys mamandaryn daıyndaıtyn respýblıkadaǵy ozyq joǵary oqý oryndarynyń oqytýshylary jáne PR-agenttikterdiń basshylary men osy mamandyqta oqıtyn stýdentter kommýnıkatıvti sala mamandaryn daıarlaý máselelerin qarastyryp, pikir almasty. Stýdentterdiń elimizdegi PR salasyndaǵy máseleler jóninde júrgizgen zertteý nátıjesi boıynsha, osy salada bilim beretin oqytýshy kadrlardyń jetkiliksizdigi (46,5 paıyz), oqytýshy mamandardyń tájirıbesiniń tómendigi (32,8 paıyz), atalmysh mamandyqty ózge mamandyqtardan ajyrata almaý jáne Qazaqstandaǵy osy saladaǵy oqýlyqtardyń jetkiliksizdigi máseleleri atap ótildi. Shara barysynda qazaqstandyq «PR-shy» klýbynyń uıymdastyrýymen stýdentter arasynda ótkiziletin «Eń úzdik PR-joba» baıqaýynyń jeńimpazdary marapattaldy.
4 jyl buryn (2007) Elbasy Nursultan Nazarbaev eńbek qatynastaryn quqyqtyq retteýdiń jańa modelin bekitetin, elimizdiń ekonomıkalyq damýynyń osy zamanǵy talaptaryna jáne eńbek salasyndaǵy halyqaralyq standarttarǵa jaýap beretin Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek kodeksine qol qoıdy.
Sonymen qatar, Elbasy «Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek kodeksin qoldanysqa engizý týraly» Zańǵa, sondaı-aq «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek máselelerin retteıtin birqatar zańnamalyq aktilerin qoldanystaǵy zańdardy jańadan qabyldanǵan Eńbek kodeksine sáıkestendirýge baǵyttalǵan ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańyna qol qoıdy.
2 jyl buryn (2009) Berlınde Qazaqstannyń Germanııadaǵy jyly aýqymynda «Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ-nyń («Bolashaq») Germanııadaǵy jáne Eýropadaǵy qurylyqtyq elderdegi ókildikteri resmı túrde ashyldy.
ESІMDER
110 jyl buryn (1901-1991) qoǵam qaıratkeri, ekonomıka ǵylymynyń kandıdaty TAIBEKOV Elýbaı Bázimuly dúnıege keldi.
Aqmola oblysy Qorǵaljyn aýdanynda týǵan. Orynbordaǵy zootehnıkalyq-maldárigerlik tehnıkýmynyń daıarlaý bólimin, mılıtsııa mektebin jáne Máskeýdegi K.Tımırıazev atyndaǵy aýyl sharýashylyǵy akademııasyn bitirgen. 1935-1951 jyldary aralyǵynda Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynda, Qazaq KSR Jer sharýashylyǵy halyq komıssarıatynda, Qazaqstan Kompartııasynyń Aqtóbe oblystyq komıtetinde túrli laýazymdy qyzmetter atqarǵan. 1951-1955 jyldary - Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń tóraǵasy, 1955-1957 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy, 1957-1961 jyldary - Qazaq aýyl sharýashylyǵy akademııasynyń akademık-hatshysy, bólim meńgerýshisi, 1961-1963 jyldary - Qazaq aýyl sharýashylyq ınstıtýtynyń rektory, 1963-1977 jyldary osy ınstıtýttyń aýyl sharýashylyǵy ekonomıkasy kafedrasynyń meńgerýshisi bolǵan. 1977 jyly zeınet demalysyna shyqqan.
Eki márte Eńbek Qyzyl Tý ordenimen, 1-shi dárejeli Otan soǵysy, «Qurmet belgisi», Qazan revolıýtsııasy ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.
110 jyl buryn (1901-1988) ánshi (tenor), Qazaqstannyń halyq ártisi, Búkilqazaqstandyq halyq ónerpazdary sletiniń júldegeri ÁBІShEV Nuǵyman dúnıege keldi.
Qaraǵandy oblysy Egindibulaq aýdanynda týǵan. 1935-1960 jyldary Qazaq memlekettik fılarmonııasynda, 1960-1970 jyldary «Qazaqkontsertte» ánshi bolǵan. Ol Abaı, Birjan sal, Aqan seri, Jaıaý Musa jáne basqa da halyq kompozıtorlarynyń ánderin nasıhattaýda eleýli eńbek etti.
«Qurmet belgisi» ordenimen marapattalǵan.
85 jyl buryn (1926-1994) aqyn, sazger TÁJІBAEV Bákir dúnıege keldi.
Aqtóbe oblysy Baıǵanın aýdanynda týǵan. 1941 jyldan bastap Temir pedagogıka ýchılışesinde oqyp, Juryn (qazirgi Muǵaljar) aýdandyq gazetinde, aýdandyq komsomol komıtetinde istegen. 1950 jyly Almaty teatr-sýret ýchılışesi janyndaǵy kıno-akterik bólimin bitirgennen keıin, birtalaı jyl Jambyl, Shymkent oblystyq teatrlarynda akterlikpen shuǵyldanǵan. 1958 jyldan Abaı atyndaǵy Qazaq opera jáne balet teatry ádebı bóliminiń meńgerýshisi bolǵan. Keıin Almaty oblystyq Halyq shyǵarmashylyǵy úıinde, Qazaq KSR Teatr qoǵamynda jumys jasaǵan. 1974 jyldan bastap biryńǵaı shyǵarmashylyq jumyspen aınalysqan. Onyń birneshe jyr jınaqtary, keń taraǵan ánderi men án sózderi, dramalyq shyǵarmalary bar. «Jas Dáýren», «Aqbulaq», «Áppaǵym-aý, Áppaǵym», «Gúlsiń-aý» ánderi bar. Onyń óz oryndaýyndaǵy ánderi «Melodııa» fırmasynan kúıtabaq bolyp shyqqan. «Qamar sulý» operasy lıbrettosynyń avtory.
80 jyl buryn (1931-1989) akter, Qazaqstannnyń halyq ártisi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty NOǴAIBAEV Ydyrys dúnıege keldi.
Almaty oblysy Talǵar qalasynda týǵan. Máskeýdegi A.V.Lýnacharskıı atyndaǵy Memlekettik teatr óneri ınstıtýty janyndaǵy qazaq stýdııasyn bitirgen. 1954 jyldan bastap Qazaq drama teatrynyń quramynda qyzmet etip, 1970 jyldan bastap Almaty memlekettik óner ınstıtýtynyń akterler fakýlteti men respýblıkalyq estrada stýdııasynda pedagogıkalyq qyzmetpen shuǵyldanǵan. Ol «Abaı», «Qara Qypshaq Qobylandy», «Qozy Kórpesh-Baıan sulý», «Asaýǵa-tusaý», «Qan men ter», t.b. qoıylymdarda oınaǵan. 1955 jyldan bastap «Mazasyz kóktem», «Asý», «Botakóz», «Alǵashqy muǵalim», «Shyńdaǵy shynar», «Qyz Jibek», «Qıly kezeń», t.b. kórkem fılmderge túsip, ulttyq kıno óneriniń damýyna eleýli úles qosty. Gastroldik saparmen Qazan, Ýfa, Núkis, Shıraz (Iran) qalalarynda óner kórsetken.
«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.
70 jyl buryn (1941) aqyn, sazger, Respýblıkalyq «Jalyn» báıgesiniń júldegeri, Platınaly Tarlan syılyǵynyń laýreaty, Túrki poezııasy halyqaralyq festıvaliniń, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Іlııas Jansúgirov atyndaǵy syılyǵynyń laýreaty SAPARBAI Israıl dúnıege keldi.
Ózbekstan Respýblıkasy Samarqand oblysynda týǵan. Shymkent pedagogıka ınstıtýtyn bitirip, osy oblystyń «Ońtústik Qazaqstan» gazetinde istegen. 1973-1975 jyldary Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen. Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Shymkent oblysaralyq bólimshesinde, «Jalyn» baspasynda, «Qazaq ádebıeti» gazetinde, «Jazýshy» baspasynda, «Qazaqfılm» telestýdııasynda, Syrtqy ister mınıstrligi TMD elderi departamentinde jaýapty qyzmetter atqarǵan. 1998-1999 jyldary Ózbekstan Respýblıkasyndaǵy Qazaqstan elshiliginde 2-nshi hatshy bolǵan. Ol 70-ke jýyq ánder men 150-ge tarta án mátinderiniń avtory. «Aýyldan kelgen arý», «Ámir-Temir», «Abaı-Toǵjan», «Syǵan serenadasy», «Mahabbat meıramy» atty pesalary teatr sahnasynda qoıylyp keledi.
