QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 9-12 maýsym aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
PARLAMENT
9 maýsymda Parlament Senatynyń jalpy otyrysy bolady.
QOǴAM
7-9 maýsym aralyǵynda Astanada Qazaqstannyń IKU-ǵa aldaǵy tóraǵalyǵy aıasynda Dúnıejúzilik ıslam ekonomıkalyq forýmy (DIEF) ótkizilýde.
8-9 maýsymda Venada ótetin Eýropa jáne Ortalyq Azııa boıynsha Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmyna Qazaqstan delegatsııasy qatysady.
10 maýsymda Astanada ótetin Syrtqy ister mınıstrlikteriniń birlesken konsýltatsııalarynda Qazaqstan men Grýzııa arasynda ekijaqty yntymaqtastyqtyń ózekti máseleleri sóz bolady.
10-12 maýsym aralyǵynda Astanada Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń Ulttyq úılestirýshileri keńesiniń kezekti otyrysy ótedi.
12 maýsymda Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Hý Tszıntao Qazaqstanǵa memlekettik sapar jasaıdy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń shaqyrýy boıynsha ótkeli otyrǵan saparynyń aıasynda Qytaı Tóraǵasy sondaı-aq Astanada ótetin Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń sammıtine qatysady. Esterińizge sala keteıik, ShYU sammıti 15 maýsymda Qazaqstannyń elordasynda ótedi.
SPORT
7-11 maýsym kúnderi Qytaıdyń Beıjiń qalasynda jaǵajaı voleıbolynan kezeńdik «Úlken dýlyǵa» jarysy ótedi.
ASTANA
Astanada 2-17 maýsym aralyǵynda saǵat 10.00-den 18.00.-ge deıingi ýaqytta №26 orta mektepte (Konstıtýtsııa kóshesi, 26) qalanyń mektepke deıingi mekemelerindegi balalardyń qataryn tolyqtyrý jumystary júrgiziledi.
7-9 maýsym aralyǵynda AstanadaQazaqstannyń Dúnıejúzilik IKU-ǵa aldaǵy tóraǵalyǵy aıasynda Dúnıejúzilik Islam ekonomıkalyq forýmy (DIEF) ótýde.
9 maýsym kúni Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde Qazaqstandaǵy Belgııa Koroldiginiń Tótenshe jáne Ókiletti elshisi Danıel Bertran «EO jáne EUÝ dostastyq kópiri» jobasy aıasynda «Qazaqstan men Belgııa arasyndaǵy eki jaqty baılanys» atty taqyrypta EUÝ stýdentteri aldynda dáris oqıdy.
9 maýsymda Astana medıtsınalyq akademııasynda LOR- dárigerleriniń І sezi ótedi.
9 maýsymda «Rixos President Astana Hotel» qonaqúıinde «Qazaqstanda IT/telekommýnıkaýııa salalaryn damytý baǵdarlamasy: ınnovatsııalar, ınvestıtsııalar jáne memlekettik saıasat» taqyrybyna arnalan brıfıng ótedi.
10-12 maýsym aralyǵynda Astanada Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń Ulttyq úılestirýshileri keńesiniń kezekti otyrysy ótedi.
10 maýsym kúni saǵat 16.30-da K. Baıseıitova atyndaǵy Ulttyq opera jáne balet teatrynda M. Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynyń dırektory ári kórkemdik jetekshisi, rejısser E. Obaev jáne T. Jamanqulov, S. Orazbaev, R. Hadjıeva jáne T. Tasybekova syndy belgili akterlardyń qatysýymen baspasóz konferentsııasy ótedi.
ALMATY
9 maýsym kúni Almaty qalasynda «Qazaqstandaǵy franchaızıng 2011» atty IV halyqaralyq kórme ótedi.
9 maýsymda «Holiday Inn» qonaqúıinde IT-kásipqoılaryna arnalǵan semınar ótedi.
9 maýsymda Qazaqtyń ál-Farabı atyndaǵy ulttyq ýnıversıtetinde «Materıaltaný jáne nanomaterıaldar salasyna arnalǵan perspektıvalyq tehnologııalar, jabdyqtar jáne taldaý júıeleri» degen taqyrypta halyqaralyq ǵylymı konferentsııa ótedi.
9 maýsymda «Alataý Grand» qonaqúıinde «Akkredıtatsııa - retteýshi organdardy qoldaıtyn tetik» degen taqyrypta «dóńgelek ústel» otyrysy bolady.
9 maýsymda «Medeý» aıdynynyń májilis zalynda aǵymdaǵy jyly 17 mamyrda Almatyda bolǵan daýyldyń saldaryn joıý máselelerine arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.
9 maýsymda «Dostyq» sport kesheninde qyzdar arasynda gandboldan halyqaralyq týrnır ótedi.
9 maýsymda Qazaqstandyq baspasóz klýbynda Sportinfo.kz. ınternet-portalynyń tanystyrylymyna arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.
AIMAQ
ALMATY OBLYSY
10 maýsymda Almaty oblysynda «Esik» murajaı -qoryǵynda 2009-2011 jyldarǵa «Mádenı mura» arnalǵan strategııalyq ulttyq jobasyn júzege asyrý jónindegi qoǵamdyq keńestiń kóshpeli otyrysy ótedi.
ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.
MAÝSYMNYŃ 9-Y, BEISENBІ
Halyqaralyq dostar kúni. Barlyq ýaqytta barlyq halyq dostyqty úlken áleýmettik jáne adamgershilik qundylyq dep tanysa da «shynaıy dostyqty» óte sırek dep sanaǵan, al kemeldengen kezin ótken ýaqytqa jatqyzady. Halyqaralyq dostar kúni ómirdegi ártúrli qıyn-qystaý jaǵdaılarǵa qaramastan dosymyzdyń qanshalyqty qymbat ekenin aıta otyryp, olardy qýantý úshin oılap tabylǵan kún.
Dúnıejúzilik akkredıtatsııa kúni. 2008 jylǵy maýsymnyń 9-ynda quryldy. Merekeni qurý negizi jahandyq bastama boldy, Halyqaralyq Akkredıtatsııa Forýmymen (IAF, International Accreditation Forum) Halyqaralyq yntymaqtastyqtyń akkredıtatsııa zerthanasynyń (ILAC, International Laboratory Accreditation Cooperation) ortaq sheshimimen qoldanǵan, oǵan akkredıtatsııaǵa baılanysty jumystardyń nazaryn aýdarý maqsatynda qurǵan.
ILAC halyqaralyq birlestigi 30 jyl buryn qurylǵan, oǵan 70 eldiń akkredıtatsııa organdarynyń ókilderi kiredi. Akkredıtatsııa organdarymen dúnıejúzilik kelisimge qol qoıyldy, ol shekara syrtynda da taýar men qyzmetiniń keńeıtilýine jaǵdaı jasaıdy.
ESTE QALAR OQIǴALAR
18 jyl buryn (1993) Almatydaǵy Dostyq úıinde Kaspıı teńizi aıdynynyń Qazaqstanǵa qarasty tabanynda geologııalyq barlaý baǵdarlamasy jóninde Halyqaralyq munaı kompanııalary konsortsıýmy quryldy. Onyń quramyna Qazaqstan, Italııa, AQSh, Norvegııa, Nıderlandy, Anglııa munaı kompanııalary kirdi.
18 jyl buryn (1993) Almatyda, Kıno úıinde «Tóle bı» derekti fılminiń premerasy ótti.
16 jyl buryn (1995) Halyqaralyq «Dıdar-Qazaqstan» jýrnalynyń birinshi nómiri jaryq kórdi.
13 jyl buryn (1998) Astanada «Otan qorǵaýshylarǵa» arnalǵan bolashaq eskertkishtiń ornyna belgitas ornatyldy.
13 jyl buryn (1998) Astanada Qyrǵystan Respýblıkasynyń elshiligi ashyldy.
9 jyl buryn (2002) Astanada Vengrııanyń mádenı kúnderi ótti.
8 jyl buryn (2003) Astanada Halyqaralyq astanalar men iri qalalar assambleıasynyń otyrysy ótti.
6 jyl buryn (2005) Aqordada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Eýrazııa júreginde» atty jańa kitabynyń tanystyrylymy bolyp ótti.
5 jyl buryn (2006) Almatyda kýrort mártebesine ıe jańa «Jaılaý» golf-klýby ashyldy. Klýbtyń oıyn alańdaryn Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev pen Almatyda ashylǵan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Sheteldik ınvestorlar keńesiniń XV májilisine qatysýshylar alǵashqylardyń biri bolyp synaqtan ótkizip kórdi. «Jaılaýdyń» 18 alańynyń jalpy aýmaǵy - 82 gektar. 18 uıasy bar golf-alań TMD aýmaǵyndaǵy úzdikterdiń biri bolyp tanylyp, golf-kýrort álemdegi eń úzdik klýbtardyń katalogyna engizilip otyr. Jobanyń avtory - aty ańyzǵa aınalǵan golf sheberi Arnold Palmer negizin qalaǵan «Palmer Course Design Co.» kompanııasy. Jańa sport kesheniniń aýmaǵynda 38 vılla, 64 páterli bes qabatty turǵyn úı kesheni jáne 3 tennıs korty bar. Jańa klýbtyń ashylý rásimi Qazaqstandaǵy osy sport túriniń 10 jyldyǵyna jáne Sheteldik ınvestorlar keńesiniń XV májilisine oraılastyryldy.
2 jyl buryn (2009) Aqmola oblysy Ereımentaý aýdanyndaǵy Torǵaı aýylynyń mańynda ornalasqan túrki dáýiriniń ǵuryptyq «Qos batyr» eskertkishi tabyldy.
Ol ǵuryptyq eskertkish tastan qalanǵan tórt buryshty eki qorshaýdan turady. Eki qorshaýdyń shyǵys jaǵynda tastan qashalǵan eki batyrdyń músini bar. Bul músinder VII-VIII ǵasyrǵa jatqyzylyp otyr.
1 jyl buryn (2010) Almatyda «Altyn qalam» ádebı baıqaýy jarııalandy. Bul týraly búgin Almatyda ótken arnaıy baspasóz máslıhatynda «Altyn qalam» jobasynyń uıymdastyrýshylary málim etti. «Jas jazýshylar qoldaý tappaǵandyqtan, jazǵandaryn jaryqqa shyǵara almaı otyr. Elimizde memleket tarapynan jas talanttardy anyqtap, olardyń jazǵandaryn kópshilikke taratýdyń jolǵa qoıylǵan júıesi joq. Dúken sórelerindegi qazaqsha kitaptardyń azdyǵy, sonymen qatar, jas qalamgerler shyǵarmashylyǵyna jaǵdaıdyń jasalmaýy, sheteldik avtorlar jazǵan qyzyqty týyndylardyń qazaq tiline kásibı deńgeıde aýdarylmaýy qazaq jastarynyń rýhanı suranysyn ana tilinde qanaǵattandyra almaýyna sebep bolyp otyr. Sondyqtan da, qazaq jastary qalaǵan kitabyn oqyp, qajetin óteý úshin ózge tildi meńgerýge májbúr. Biz osyndaı jaǵdaıda, aıtylǵan túıtkilderdiń oń sheshilýine jeke úlesimizdi qosý úshin daryndy qalamgerlerdi qoldaıtyn bul ádebı jobany qolǵa alyp otyrmyz. Bul bastama - qazaq ádebıetinde jańa esimderdiń tanylýyna, shyǵarmalarynyń jaryq kórýine, elimizdegi ádebı álemniń keń qanat jaıýyna septigin tıgizetinine senimdimiz», dedi «Altyn qalam» ádebı jobanyń uıymdastyrýshysy Dosym Satbaev.
Atalmysh joba uıymdastyrýshylarynyń biri Erbol Jumaǵulovtyń aıtýynsha, bul syılyq Qazaqstanda nemese shetelderde turatyn, qazaq tilinde jazatyn talantty qalamgerlerdi anyqtaýǵa, olardyń eńbekterin jaryqqa shyǵarýǵa yqpal etedi.
«Avtorlarǵa qarjylaı syılyq taǵaıyndaý jáne úzdik shyǵarmalardy marapattaý rásimi ústimizdegi jyldyń qazan aıynda ótedi. Táýelsiz komıssııa úzdik avtor men úzdik týyndylardy ashyq konkýrs arqyly 2010 jyldyń maýsym jáne qyrkúıek aılary aralyǵynda «Jyldyń úzdik prozasy», «Jyldyń úzdik poezııasy», «Jyldyń úzdik ǵylymı basylymy», «Jyldyń úzdik isker basylymy», «Jyldyń úzdik balalar kitaby», «Blogomanııa» («E-Kitap»), «Úzdik ádebı aýdarma», «Jyldyń úzdik polıgrafııasy», «Qazaqstan ádebıeti salasyndaǵy jetistigi úshin» atalymdary boıynsha anyqtaıtyn bolady. Ótinishter men shyǵarmalar «www.arzu.kz» aqparatty portalynda qabyldanady. Baıqaýǵa qatysý tegin, sondaı-aq nıet bildirgen kez kelgen avtor bul báıgede baq synaı alady», deıdi uıymdastyrýshylar.
ESІMDER
70 jyl buryn (1941) tarıh ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵary mektebi Ǵylym akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qyzmetkeri OZǴANBAEV Ómirzaq dúnıege keldi.
Atyraý oblysynda týǵan. Qyzylorda pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. Eńbek jolyn mektep muǵalimdiginen bastap, aýdandyq, qalalyq partııa komıtetterinde, oblystyq «Bilim» qoǵamdyq uıymynda, Mańǵyshlaq oblystyq kásibı-tehnıkalyq bilim berý basqarmasynda laýazymdy qyzmetter atqarǵan. 1988-1990 jyldary - Qazaq KSR Halyqqa bilim berý mınıstrligi Respýblıkalyq oqý-ádistemelik ortalyǵynyń dırektory. 1990-1994 jáne 1995-1996 jyldary - Mańǵystaý oblystyq bilim basqarmasynyń bastyǵy. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi Ǵylym, bilim jáne jańa tehnologııalar jónindegi komıtetiniń múshesi. 1996-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty, Aımaqtyq damý jáne jergilikti ózin-ózi basqarý máseleleri jónindegi komıtetiniń tóraǵasy, Qazaqstan halyqtyq birligi partııasy fraktsııasy tóraǵasynyń orynbasary. 1999-2001 jyldary - Ybyraı Altynsarın atyndaǵy Qazaq bilim akademııasynyń prezıdenti. 2002-2004 jyldary - Turar Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıka ýnıversıtetiniń prorektory. 2004 jyldan - «QazMunaıGaz» Ken Barlaý» AQ bas dırektorynyń keńesshisi, «Raýan Medıa Grýpp» AQ bas dırektorynyń keńesshisi. 2007 jyldyń qazanynan - Mańǵystaý oblysy ákimi janyndaǵy Ardagerler Keńesiniń tóraǵasy.
50-den astam ǵylymı jarııalanymnyń jáne birneshe kitaptyń avtory.
«Qurmet» ordenimen, 8 medalmen marapattalǵan.
MAÝSYMNYŃ 10-Y, JUMA
Portýgalııa Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Portýgalııa kúni (1580).
Qazaqstan Respýblıkasy men Portýgalııa arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy tamyzdyń 19-ynda ornatyldy.
ESTE QALAR OQIǴALAR
15 jyl buryn (1996) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Avtorlyq quqyq jáne sabaqtas quqyqtar týraly» Zańy qabyldandy.
13 jyl buryn (1998) Astana qalasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa astanasyn resmı tanystyrýǵa arnalǵan saltanatty májilis ótti. 1994 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti otyrysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń astanasyn Almatydan Aqmolaǵa kóshirý týraly usynys jasady. 1997 jyly qazannyń 20-ynda astanany aýystyrý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. 1998 jyly mamyrdyń 6-ynda Aqmola qalasynyń ataýy Astana bolyp ózgerdi. Maýsymnyń 10-y 2006 jylǵa deıin astananyń týǵan kúni retinde atap ótilip keldi. 2006 jyldan bastap shildeniń 6-sy elorda kúni retinde atap ótiledi.
10 jyl buryn (2000) Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik murajaıy ashyldy.
8 jyl buryn (2003) Astana - Býrabaı baǵytynda jańa «Oqjetpes» elektrpoezi qatynaı bastady.
6 jyl buryn (2005) Astanada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Qazaq ulttyq mýzyka akademııasynda organ zalynyń ashylý saltanaty ótti.
6 jyl buryn (2005) Astanada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Jastar saıabaǵy ashyldy.
6 jyl buryn (2005) Astanada bes juldyzdy «Rıksos Prezıdent Otel Astana» qonaq úıi ashyldy. Ne bary 9 aıdyń ishinde salynyp bitken atalmysh ǵımarat Rixos Group halyqaralyq qonaq úıler jelisi men Túrkııanyń Sembol İnşaat kompanııasynyń Qazaqstannyń Elordasyndaǵy alǵashqy iri jobalarynyń biri. Qonaq úı astananyń jańa ákimshilik ortalyǵynda halyqaralyq áýejaıdan 12 shaqyrym jerde ornalasqan.
6 jyl buryn (2005) Astanada jańa ashylǵan stýdentter baǵy men Islam ortalyǵynyń aldynda eki sýburqaq kesheni ashyldy.
6 jyl buryn (2005) Jezqazǵannyń Dostyq pen halyqtar mádenıeti úıi aldynda aqyn Taıjan Qalmaǵambetovke eskertkish ornatyldy.
Taıjan Qalmaǵambetov (1879-1937) - sýyryp salma aqyn, 1916 jylǵy ult-azattyq kóterilistiń qatysýshysy. Qaraǵandy oblysy Ulytaý aýdanynda týǵan. Stalındik tártip kezinde «halyq jaýy» atanyp 1937 jyldyń 26-shy qyrkúıeginde atý jazasyna tartylǵan. Taıjan aqynnyń shyǵarmalary «Qazaq halqynyń 1000 óleńi», «Pernedegi termeler», «Halyq aqyndary» jınaqtarynda jarııalanǵan. 1984 jyly «Oı aǵysy» atty óleńder men ánder jınaǵy, 2004 jyly «Saq-saq kúlsin syrnaıym» atty jınaǵy jaryq kórdi. Onyń esimi Jezqazǵan fılarmonııasyna berilgen.
Eskertkishtiń avtorlary - músinshiler Ómirhan Júnisbekov, Shaqybádin Seıtkenov, sáýletshi Asqar Sarıev.
2 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor Ómirbek Baıgeldiniń «Tabylmaı kelgen qazyna» atty ǵylymı-derekti fılminiń jáne qytaıdyń aqyny Lı Bo týraly kitabynyń tusaý keser rásimi ótti.
Ómirbek Baıgeldi óziniń jumysynda 1300 jyl buryn dúnıege kelgen qytaıdyń uly aqyny Lı Bo Qazaqstannyń Shý óńirinde týǵanyn dáleldegen.
ESІMDER
105 jyl buryn (1906-1996) epıdemıolog dáriger, medıtsına ǵylymynyń kandıdaty, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen dárigeri TІLEÝǴABYLOV Muhamedraqym Qýandyquly dúnıege keldi.
Aqmola oblysynyń Qorǵaljyn aýdanynda týǵan. Orynbor qalasyndaǵy Aımaqtyq medıtsına tehnıkýmyn bitirgen. 1938-1941 jyldary - Pavlodar oblysy aýyldyq aýrýhanalardyń dárigeri, Shyǵys Qazaqstan oblystyq Densaýlyq saqtaý bóliminiń meńgerýshisi. 1941-1944 jyldary - Qazaq KSR-i Densaýlyq saqtaý halyq komıssarynyń orynbasary. 1944-1946 jyldary - Qazaq KSR-i Densaýlyq saqtaý halyq komıssarynyń birinshi orynbasary. 1946-1947 jyldary - Qazaq KSR-i Densaýlyq saqtaý mınıstriniń orynbasary. 1947-1949 jyldary - Almaty obaǵa qarsy stansasynyń dárigeri, Almaty medıtsınalyq ýnıversıtetiniń Epıdemıologııa kafedrasynyń assıstenti. 1949-1978 jyldary - Ortalyq Azııalyq obaǵa qarsy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń zerthana meńgerýshisi, dırektory. 1978 jyldan zeınetkerlikte bolǵan.
Eki márte Eńbek Qyzyl Tý, eki márte «Qurmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapatalǵan.
75 jyl buryn (1936) qoǵam qaıratkeri, general-maıor KAMALIDENOV Zakash Kamalıdenuly dúnıege keldi.
Atyraý oblysynyń Novobogat aýdanynda týǵan. Máskeý munaı ınstıtýtyn, KOKP OK janyndaǵy Joǵary partııa mektebin bitirgen. 1959-1964 jyldary - Jyloı aýdandyq, Atyraý oblystyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy. 1964-1970 jyldary - Shevchenko qalalyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy. 1970-1978 jyldary - Atyraý oblystyq Kásipodaq keńesiniń tóraǵasy, Qazaqstan LKJO OK-iniń birinshi hatshysy. 1978-1979 jyldary - Qazaqstan kommýnıstik partııasy Tselınograd oblystyq komıtetiniń ekinshi hatysy. 1979-1980 jyldary - KSRO MQK-iniń aǵa ınspektory. 1980 jyly - Qazaq KSR MQK tóraǵasynyń orynbasary. 1980-1982 jáne 1985-1988 jyldary - Qazaqstan KP OK-iniń hatshysy. 1982-1985 jyldary - Qazaq KSR MQK-iniń tóraǵasy. 1988 jyly Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń tóraǵasy - KSRO Joǵarǵy Keńesi Tóralqasy tóraǵasynyń orynbasary bolǵan. 1988 jyldan bastap zeınet demalysyna shyqqan.
Lenın, Qazan Revolıýtsııasy, úsh márte Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.
75 jyl buryn (1936) tarıh ǵylymynyń doktory, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń professory, Qazaq KSR-i Joǵary mektebiniń eńbek sińirgen qyzmetkeri, Hoshımın (Saıgon) qalasynyń qurmetti azamaty IRMÝHANOV Beıimbet Babıkteevıch dúnıege keldi.
Reseı Federatsııasynyń Astrahan oblysynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń aspırantýrasyn bitirgen. Almaty Joǵary partııa mektebinde aǵa oqytýshy, dotsent, professor bolyp qyzmet atqarǵan. 1987-1992 jyldary - Almaty shet tilder pedagogıkalyq ınstıtýtynyń (qazirgi Abylaıhan atyndaǵy Halyqaralyq qatynastar jáne Álem tilderi ýnıversıteti) rektory. 1992 jyldan - Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń Jalpy tarıh kafedrasynyń meńgerýshisi, 2000 jyldan - atalmysh ýnıversıtettiń professory.
100-ge jýyq jarııalanymnyń avtory.
KSRO jáne Vetnam medaldarymen marapattalǵan.
45 jyl buryn (1966) tanymal jýrnalıst, jańalyqtar qyzmeti bóliminiń prodıýseri jáne «Habar» agenttigi «Án sal!» áýezdi telejobasynyń júrgizýshisi HANGELDINA Qymbat Sadyqbekqyzy dúnıege keldi.
Qyzylorda qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen. Qazaqstan Ǵylym akademııasy Fılosofııa jáne quqyq ınstıtýtynda jumys istegen. 1992-1998 jyldary - «Qazaqstan», «Aqsham», «Shapaǵat» baǵdarlamalarynyń júrgizýshisi, tilshi, tańerteńgilik kóńil kóterý baǵdarlamasynyń aǵa redaktory. 1998 jyldan - aqparattyq baǵdarlamalar dırektsııasynyń júrgizýshi redaktory, «Dılemma» tok-shoýynyń júrgizýshisi, «Habar» agenttigi Aqparattyq baǵdarlamalar bóliminiń atqarýshy prodıýseri.
MAÝSYMNYŃ 11-І, SENBІ
ESTE QALAR OQIǴALAR
93 jyl buryn (1918) «Alash» qazaq ulttyq qozǵalysy keńes úkimetiniń Qazaqstan aýmaǵyndaǵy barlyq dekretterin zańsyz dep jarııalady.
20 jyl buryn (1991) Qazaqstan Respýblıkasynyń Jańa ekonomıkalyq qurylymdardy qoldaý jáne monopolııalyq qyzmetti shekteý memlekettik komıteti quryldy. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1993 jylǵy qańtardyń 11-indegi Jarlyǵymen atalmysh komıtet Qazaqstan Respýblıkasynyń Monopolııaǵa qarsy saıasat jónindegi memlekettik komıteti bolyp qaıta quryldy.
19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan Respýblıkasynyń áskerı soty jáne áskerı prokýratýra organdary týraly» qaýlysy qabyldandy.
12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Bilim týraly» Zańy jarııalandy.
10 jyl buryn (2001) Elbasy Nursultan Nazarbaev elordadaǵy jańa nysandar: Esil ózeni ústimen ótetin avtomobıl kópirinde, «Master» qurylys materıaldar ortalyǵynda, Qazaq memlekettik zań akademııasynyń fılıalynda boldy.
9 jyl buryn (2002) Elbasy Nursultan Nazarbaev Soltústik Qazaqstan oblysynyń Tselınnyı aýdanyn Ǵabıt Músirepov atymen ataý týraly Jarlyqqa qol qoıdy.
4 jyl buryn (2007) Óskemenniń tórt ortalyq kóshesi jańa ataýlarmen ózgertildi. Burynǵy Lenın dańǵyly - Táýelsizdik dańǵyly, Qyzyl Qyran jaǵalaýy - Aleksandr Protozanov atyndaǵy kóshe dep ataldy. Tekstılşıkter dańǵyly - akademık Qanysh Sátbaevtyń, Ermak kóshesi - Jaqypbek Maldybaevtyń esimderine ıe boldy.
Budan basqa qalanyń ortalyq alańy - Respýblıka alańy, al qalalyq saıabaq - «Jastar» saıabaǵy dep ataldy. Qalanyń taǵy bir kóshesi Pankratev baǵynyń negizin qalaǵan Gýstav Vıntenıýstiń, soltústik jaǵalaýda salynyp jatqan jańa dańǵyl Іlııas Esenberlınniń esimderin ıelendi.
4 jyl buryn (2007) Reseıde semeılik jazýshynyń «Stalın - razgadka Sfınksa» atty kitaby jaryq kórdi. Kitaptyń avtory Marat Ahmetov - burynǵy jýrnalıst, bizdiń respýblıkamyzda KSRO-ny basqarǵan tarıhı adamdar týraly jazatyn adamdardyń birden biri.
«Stalın - razgadka sfınksa» kitabynda Iosıf Djýgashvılı basqa turǵyda beınelengen. Kitap avtordyń eki el muraǵatynda izdenis jumystaryn ótkizip jáne Stalındi jeke tanyǵan adamdarmen kezdesý nátıjesinde jasalǵan hronıkalyq-derekti shyǵarma bolyp tabylady.
2 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Qostanaı oblysy Rýdnyı qalasynda №6 TETs AO «SSGPO» energoblogy iske qosyldy. Jobanyń quny - 8241,3 mln. teńge, al qýattylyǵy - 63 MVt.
ESІMDER
65 jyl buryn (1946) «Shyǵys-Batys» korporatıvtik qorynyń atqarýshy dırektory, Іshki qyzmet polkovnıgi, zań ǵylymynyń kandıdaty ÝÁLIEV Hasan Qusaıynuly dúnıege keldi.
Shyǵys Qazaqstan oblysy Semeı qalasynda týǵan. Semeı jeńil ónerkásip tehnıkýmyn, Búkilodaqtyq toqyma jáne jeńil ónerkásip syrttaı oqytý ınstıtýtyn, KSRO Іshki ister mınıstrligi Qaraǵandy joǵary mektebin bitirgen. Eńbek jolyn Semeı teri-meh birlestiginde dánekershi-retteýshi bolyp bastap, Semeı oblystyq «Sýarnaqurylys» basqarmasynyń dánekershisi, Turmystyq qamsyzdandyrý basqarmasynyń aǵa ınjeneri, Krýpskaıa atyndaǵy tigin fabrıkasynyń bas ınjeneri, oblystyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy bolǵan. 1984-1990 jyldary - Semeı oblystyq atqarý komıtetiniń Іshki ister basqarmasy Eńbekpen túzeý mekemesiniń bólim bastyǵy, basqarma partııa komıtetiniń hatshysy. 1990-1993 jyldary - Atyraý oblystyq Іshki ister basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1993-1994 jyldary - Qaraǵandy oblystyq Іshki ister basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1994-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi Bas qylmystyq túzetý júıeleri basqarmasy bastyǵynyń birinshi orynbasary, bastyǵy. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi Qylmystyq túzetý júıeleri departamentiniń dırektory. 1998-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi Kadr jáne tárbıe jumystary departamentiniń dırektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2001 jyldyń qazan aıynan bastap isteıdi.
60 jyl buryn (1951) Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Elshiliginiń keńesshisi, general-maıor ÝAJANOV Tursyn Úshbaıuly dúnıege keldi.
Shyǵys Qazaqstan oblysy Zaısan qalasynda týǵan. KSRO MQK-iniń Felıks Dzerjınskıı atyndaǵy Joǵary shekaralyq-komandalyq ýchılışesin, KSRO MQK-iniń Qyzyl Týly ınstıtýtyn bitirgen. 1972-1979 jáne 1982-1985 jyldary - KSRO MQK-iniń Shyǵys shekara okrýgi Zaısan shekara otrıadynyń ofıtseri, aǵa ofıtseri. 1985-1987 jyldary - Shyǵys shekara okrýgi Kúrshim shekara otrıadynyń bólim bastyǵynyń orynbasary. 1987-1993 jyldary - Úsharal shekara otrıady bastyǵynyń orynbasary - bólim bastyǵy - jedel bólim bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy. 1993-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Shekara áskerleri shtaby bastyǵynyń orynbasary - Aqparattyq-saraptama bóliminiń bastyǵy, Shekaralyq baqylaý bóliminiń bastyǵy. 1995-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi Memlekettik shekarany qorǵaý jónindegi komıtetiniń, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik shekarany qorǵaý jónindegi memlekettik komıtetiniń shtab bastyǵynyń orynbasary - Shekaralyq baqylaý basqarmasynyń bastyǵy. 1998-1999 jyldary - Memlekettik shekarany qorǵaý kúshteri Bas shtaby bastyǵynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi Syrtqy qatynas qyzmetiniń bastyǵy. 1999-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy UKK Shekara qyzmeti dırektorynyń orynbasary - Bas basqarmanyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2007 jyldan bastap isteıdi.
ІІ dárejeli «Aıbyn» ordenimen, KSRO-nyń birneshe medaldarymen, 2-shi dárejeli «Shekara áskerleriniń úzdigi» belgisimen, «Internatsıonalshy jaýyngerge rızalyqty aýǵan halqynan» medalimen marapattalǵan.
MAÝSYMNYŃ 12-SІ, JEKSENBІ
Búkilálemdik bala eńbegimen kúres kúni. Halyqaralyq Eńbek uıymy (HEU) 2002 jyly barlyq elderdi qamtyǵan balalar eńbegine jáne onyń eń jaısyz túrlerine tyıym salý úshin qozǵalysqa kóńil aýdarý maqsatynda maýsymnyń 12-sin Búkilálemdik bala eńbegimen kúres kúni dep jarııalady.
Nátıjesi 1999 jyldyń 17 maýsymynda Halyqaralyq Eńbek uıymy Bas konferentsııasynyń Jenevadaǵy 87-shi sessııasymen qabyldanǵan bala eńbeginiń eń jaısyz túrleri týraly Halyqaralyq Eńbek uıymynyń №182 jáne eń tómengi jas týraly № 138 Konventsııasyn bekitken elderdiń sany arta túsýi bolyp tabylǵan bul qozǵalysqa Búkilálemdik kún jańa serpin bermek.
Qazaqstan bul Konventsııany 2002 jyldyń 26 jeltoqsanynda ratıfıkatsııalady.
Reseı Federatsııasynyń Memlekettik meıramy - Reseı kúni (1990). 21 jyl buryn (1990) RKFSR halyq depýtattary sezi Reseı Federatsııasynyń memlekettik táýelsizdigi týraly Deklaratsııa qabyldady.
Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federatsııasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy qazannyń 21-de ornatyldy.
Fılıppın Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1898). Tynyq muhıtynyń batys bóliginde Malaı arhıpelagynyń bóligi bolyp tabylatyn Fılıppın araldarynda ornalasqan memleket. Ońtústiginde Sıbýıan (Tselebeskıı), shyǵysynda Fılıppın, batysynda Ońtústik Qytaı teńizimen shektesedi. Memleket 7100-den astam aralda qonys tepken. Olardyń irileri - Lýson, Mındanao, Samar, Negros, Palavan, Panaı, Mındoro, Leıte, Sebý, Bohol, Masbate araldary, qalǵandarynyń aýmaǵy shaǵyn. Ákimshilik jaǵynan 74 provıntsııaǵa bólinedi. Astanasy - Manıla qalasy. Resmı tili - pılıpıno jáne aǵylshyn tilderi. Aqsha birligi - fılıppın pesosy. Eldi Prezıdent basqarady. Joǵarǵy zań shyǵarýshy organy Senat jáne Ókilder palatasynan turatyn eki palataly parlament - Kongress. Joǵarǵy atqarýshy organy - Úkimet.
Qazaqstan Respýblıkasy men Fılıppın Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy naýryzdyń 25-de ornatyldy.
ESTE QALAR OQIǴALAR
157 jyl buryn (1854) Sibir qyrǵyzdarynyń (qazaqtar) aımaǵy quryldy. Onyń quramyna Kókshetaý, Atbasar, Aqmola, Qarqaraly aýdandary kirdi. Qazaqstanda 1867-1868 jyldary júrgizilgen reformalardan keıin taratyldy.
147 jyl buryn (1864) orys áskerleri Túrkistandy aldy. Osy urys kezinde polkovnık Nıkolaı Verevkınniń buıryǵymen qasıetti Qoja Ahmet ıAssaýı kesenesi atqylanyp, keshenniń qabyrǵalary edáýir zaqymdandy.
125 jyl buryn (1886) «Túrkistan ólkesin basqarý týraly» ereje shyqty.
87 jyl buryn (1924) RK(b)P Ortalyq Komıtetiniń Saıası Bıýrosy «Orta Azııa respýblıkalaryn (Túrkistandy, Buhardy, Horezmdi) ulttyq mejeleý týraly» qaýly qabyldady. Ólke halyqtarynyń tilegin eskere kelip, Túrikmen men Ózbek KSR-leri quryldy. Túrkistannyń qazaqtary turatyn aýdandaryn Qyrǵyz (Qazaq) AKSR-men biriktirý, RKFSR quramynda Qara Qyrǵyz (qyrǵyz) avtonomııaly oblysyn, Ózbek KSR-niń quramynda Tájik avtonomııaly oblysyn qurý qajet dep tabyldy.
86 jyl buryn (1925) Qazaq ólkelik komıtetiniń RKP (b) hatshylyǵy qazaq proletar jazýshylarynyń assotsıatsııasyn (QazAAP) qurý týraly sheshim qabyldady. Bul assotsıatsııa jazýshylardyń dúnıetanymynyń qalyptasýynda, olardyń saıası kózqarastarynyń anyqtalýynda, ádebıetke jańa kúshterdi tartýda, jazýshylar men aqyndardyń ıdeıalyq-kórkemdik sheberligin arttyrýda mańyzdy ról atqardy.
77 jyl buryn (1934 jylǵy maýsymnyń 12-si men 18-i aralyǵy) Almaty qalasynda Qazaqstan jazýshylar odaǵynyń 1-shi sezi ótti.
54 jyl buryn (1957) Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń Jarlyǵymen Ekibastuzkómir eldi-mekeniniń aty Ekibastuz qalasy bolyp ózgerdi.
19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy men Italııa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornady.
11 jyl buryn (2000) Almatyda jazýshy Sábıt Muqanovtyń eskertkishi ashyldy.
4 jyl buryn (2007) Ekibastuz GRES-inde qýaty 500 kılovattyq jańartylǵan №4 energoblok iske qosyldy.
2 jyl buryn (2009) Qazaqstanda alǵashqy ret Avstrııanyń bir týma sazgeri Frants Shýberttiń «Oktet fa major» atty shyǵarmasy oryndaldy.
Kontsertti «A-Motors» kompanııasynyń Almatydaǵy Nissan resmı dıleriniń qoldaýymen Halyqaralyq fagotıster qaýymdastyǵynyń múshesi, halyqaralyq baıqaýlardyń laýreaty, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııanyń túlegi Jambyl Muhambetjanov uıymdastyrdy.
2 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń ıntellektýaldy mektepteriniń damýy týraly sarapshy-konsýltatsııalyq keńestiń alǵashqy májilisi bolyp ótti.
Sarapshy-konsýltatsııalyq keńes «Órken» AQ-nyń janyndaǵy zııatkerlik mektepterde fızıka-matematıkalyq jáne hımııa-bıologııalyq pánderdi tereńdetip oqytýǵa baǵyttalǵan bilim berý isine ǵylymı-ádistemelik qamtamasyz etý maqsatymen qurylǵan.
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev transferttik baǵa belgilenimine baqylaý tetikterin, sondaı-aq salyq salý salasyndaǵy zańnamany odan ári jetildirýge baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine transferttik baǵa belgilenimi jáne salyq salý máseleleri boıynsha ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
ESІMDER
45 jyl buryn (1966) Soltústik Qazaqstan oblysy ákiminiń aýyl sharýashylyǵy jónindegi orynbasary SAPAROV Aıdarbek Seıpiluly dúnıege keldi.
Soltústik Qazaqstan oblysy Býlaev aýdanynda týǵan. Omby aýylsharýashylyǵy ınstıtýtyn, Manash Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Eńbek jolyn keńsharda esepshi bolyp bastaǵan. 1986-1995 jyldary Býlaev aýdanynyń aýylsharýashylyǵy kásiporyndarynyń zootehnıgi, kommertsııalyq dırektory.
1995-2003 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblysy Petropavl qalasyndaǵy «Noǵaıbaı» JShS dırektory, bas dırektory. 2003-2005 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblysy Petropavl qalasyndaǵy «Prodkorporatsııa» AQ Soltústik Qazaqstan oblystyq ókildigi dırektorynyń orynbasary. 2005-2006 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblysy Petropavl qalasyndaǵy «Prodkorporatsııa» AQ Soltústik Qazaqstan oblystyq ókildigi dırektorynyń birinshi orynbasary, Soltústik Qazaqstan oblysy Petropavl qalasy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi oblystyq aýmaqtyq ınspektsııasynyń bastyǵy. 2006-2008 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblysy Shal aqyn aýdanynyń ákimi. 2008-2010 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblysy Maǵjan Jumabaev aýdanynyń ákimi. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldyń sáýirinen bastap isteıdi.
«Qurmet» ordenimen, «Astanaǵa 10 jyl» mereıtoılyq medalimen marapattalǵan.
45 jyl buryn (1966) Qarjy polıtsııasy akademııasynyń bastyǵy, zań ǵylymdarynyń doktory, tarıh ǵylymynyń kandıdaty, professor BÁShІMOV Marat Sovetuly dúnıege keldi.
Óskemen qalasynda týǵan. Máskeý memlekettik ýnıversıtetin jáne osy ýnıversıtettiń Áleýmettik-gýmanıtarlyq bilim berý ortalyǵynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1995-1996 jyldary - «Hexal GMbH» fırmasynyń zańgeri. 1996-1998 jyldary - Máskeý memlekettik ýnıversıteti Memlekettik basqarý ınstıtýtynyń assıstenti, aǵa oqytýshysy. 1998-1999 jyldary - Reseı Federatsııasy Adam quqyqtary jónindegi ókildigi hatshylyǵynyń meńgerýshisi. 1999-2001 jyldary - Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń dotsenti, Memleket tarıhy, teorııasy jáne quqyq kafedrasynyń meńgerýshisi. 2001-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Áleýmettik-mádenı damý jónindegi komıteti hatshylyǵynyń meńgerýshisi. 2002-2003 jyldary - Eýropalyq quqyq jáne adam quqyqtary ınstıtýtynyń dırektory. 2004-2005 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ákimshilik-quqyqtyq departamentiniń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Baspasóz qyzmetiniń sektory meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 2000-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik qyzmet akademııasynyń professory. 2005 jyldan Eýropalyq quqyq saraptamalyq ınstıtýtynyń dırektory, «Chelovek ı zakon» gazetiniń bas redaktory, «Quqyq jáne saıasat» jýrnalynyń bas redaktory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldyń qyrkúıeginen bastap isteıdi.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyndaǵy adam quqyqtary jónindegi komıssııanyń saraptamashysy, Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti janyndaǵy zań jobalaý jumysy jóninde azamattyq zańnama boıynsha vedomstvoaralyq komıssııanyń múshesi.
Qazaqstan Respýblıkasy Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigi (qarjy polıtsııasy), Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas Prokýratýrasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrligi, Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet mınıstrligi, Astana qalasy Іshki ister departamenti janyndaǵy qoǵamdyq keńesterdiń múshesi. Qazaqstan halyqtar Assambleıasy janyndaǵy ǵylymı-saraptamalyq keńestiń múshesi, Astana qalasy Qazaqstan halyqtarynyń kishi Assambleıasynyń múshesi, Qazaqstannyń elektrondyq jáne baspa BAQ bas redaktorlar klýbynyń múshesi, «Nur-Otan» HDP janyndaǵy quqyqtyq saıasat jónindegi keńesiniń múshesi. Shetelderdiń konstıtýtsııalyq quqyǵy, eýropalyq ıntegratsııanyń quqyqtyq problemalary, adam quqyǵynyń jalpy teorııasy salasynyń mamany. 150-den astam ǵylymı jumystary, sonyń ishinde 6 monografııasy jarııalanǵan. Bilim berý týraly zańǵa ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańyna jaýapty boldy jáne «Adam quqyǵy jóninde ýákilettiligi týraly» jáne «Notorıat týraly» Zań jobalaryn ázirleý jónindegi jumys tobynyń múshesi bolǵan.
