QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 9-11 qyrkúıek aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASY

9 qyrkúıekte Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń qatysýymen aımaqtardyń mádenı kúnderiniń tanystyrylymy ótedi.

BASQA MEMORGANDAR

9 qyrkúıekte QR Memlekettik hatshysy ShQO ónerkásip jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kórme-jármeńkesine qatysady.

SAıASI PARTIıALAR

1-15 qyrkúıek aralyǵynda «Nur Otan» HDP «Tilge qurmet - elge qurmet» respýblıkalyq konkýrsyn ótkizýde.

SPORT

5-10 qyrkúıekte Shymkentte belgili kósemsózshi, qoǵam qaıratkeri jine sport jýrnalıst Seıdahmet Berdiqulovti eske alýǵa arnalǵan QR BAQ ókilderi arasynda tuńǵysh spartakıada ótýde.

9 qyrkúıekte «Turan 18 bıznes ortalyǵynda «Qazaqstannyń boks federatsııasy-2011 kýbogy» respýlıkalyq jarystaryna arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

ASTANA

5-10 qyrkúıek aralyǵynda «Respýblıkalyq neırohırýrgııa ǵylymı ortalyǵy» AQ-da «Qazirgi neıroanestezıologııa» sheberlik sabaǵy ótýdei.

8-9 qyrkúıekte Astanada Atyraý, Shyǵys Qazaqstan jáne Jambyl oblystarynyń kúnderi ótýde.

8-9 qyrkúıekte Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda «Keleshektiń gospıtali» degen taqyrypta ІІ halyqaralyq medıtsınalyq iskerlik forým ótýde.

9 qyrkúıekte «Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda ShQO-nyń «Týǵan jerge tabyn» jáne «Shyǵys Qazaqstannyń sýretshileri» kórmeleriniń ashylýy ótedi.

9 qyrkúıekte Astanadaǵy №6 kásiptik lıtseıde «Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi jańartý» jobasynyń ashylýyna arnalǵan semınar-keńes ótedi.

9 qyrkúıekte Astanada «Qazaqstandaǵy saılaý úderisi: Halyqaralyq saılaý standarttary men EQYU mindettemelerine sáıkes yǵyttar men perspektıvalar» taqyrybynda dóńgelek ústel ótedi.

ALMATY

6-9 qyrkúıekte Almatyda dástúrli KazBuild-2011 kórmesi ótýde.

7-10 qyrkúıekte Almatyda «Atakent» kórme ortalyǵynda «BelarýsEKSPO-2011» VI Ulttyq kórmesi ótýde.

7 qyrkúıek pen 31 qazan aralyǵynda QR Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna jáne Almaty qalasy kúnine arnalǵan «Asyl mura» atty alǵashqy respýblıkalyq art-konkýrs ótýde.

9 qyrkúıekte Almatyda Qazaqstannyń halyq jazýshysy Zııa Sámádıge memorıaldyq eskertkish taqta ashylady.

9 qyrkúıekte Almatyda bos oryndar jármeńkesi ótedi.

9 qyrkúıekte Almatyda qala úkimettik emes uıymdarynyń VII formy ótedi.

9 qyrkúıekte almatyda «Qazaqkontsert zalynda klassıkalyq mýzykadan kontsert ótedi.

QOǴAM

2011 jyldyń 1 shildesi men 10 qarashasy aralyǵynda «Zerde» Ulttyq Infokommýnıkatsııalyq holdıngi» AQ Baılanys jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen «Elektrondyq úkimet» jumysy taqyrybyndaǵy eń úzdik materıalǵa jýrnalıster arasynda shyǵarmashylyq konkýrs jarııalady.

1 tamyz ben 30 qyrkúıek aralyǵynda respýblıkalyq aktsııa aıasynda Astanada «Mektepke barar jol» aktsııasy ótýde .

AIMAQTAR

AQTÓBE OBLYSY

23 sáýir men 10 qyrkúıek arasynda Aqtóbe oblysynda «El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan 20 ekpindi aptalyq» degen uranmen «Aýyldyń gúldenýi - Qazaqstannyń gúldenýi» marafon-estafetasy ótýde.

QOSTANAI OBLYSY

15 shilde men 15 qyrkúıek aralyǵynda Qostanaıda «mektepke jol» aktsııasy ótýde.

QARAǴANDY OBLYSY

15 tamyzdan bastap Qaraǵandy oblysynda «Árbir bala bilim alýǵa quqyly» atty áleýmettik SMS-aktsııa júrgiziledi. Aktsııa 30 qyrkúıekke deıin jalǵasýda.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

2011 JYLǴY QYRKÚIEK AIYNDA:

ESTE QALAR OQIǴALAR

295 jyl buryn (1716) qazaq hany Qaıyp Sibir general-gýbernatoryna Bekbolat Ekeshuly men Baıdáýlet Bóriuly bastaǵan elshiligin jiberdi. Ol bul elshilikke óziniń Reseımen beıbit qarym-qatynasta bolýdy, jońǵarlarǵa qarsy birlesip kúresý jónindegi kelisimge kelýdi qalaıtynyn jetkizýdi tapsyrdy. Sonymen birge elshilik Qaıyp hannyń eki el arasyndaǵy qarym-qatynasqa nuqsan keltiretin jaǵdaılardy boldyrmaýǵa tyrysatynyn, Qazaq Ordasynyń Reseımen saýda-sattyq jasaýǵa múddeli ekenin jetkizdi.

90 jyl buryn (1921) Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq memlekettik muraǵaty óz qyzmetin Orynbor qalasynda 1921 jyly bastaǵan. Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq memlekettik muraǵaty - elimizdegi eń alǵash Qazaqstannyń damý tarıhy qujattaryn júıelep, bir qalypqa keltirip jınaqtaǵan muraǵat. Muraǵat XVIII-shi ǵasyrdyń orta kezeńinen bastaý alǵan revolıýtsııaǵa deıingi qujattardan bastap osy kezeńge deıingi qujattardy saqtaýda. Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq memlekettik muraǵaty Qazaqstan tarıhynyń úsh kezeńiniń: keńestik dáýirge deıingi, keńestik dáýir men elimizdiń táýelsizdigi kezeńindegi qujattardy saqtap otyrǵan birden bir muraǵat. Qazirgi tańda muraǵat 1 mıllıon 300 shamasyndaı qujattar saqtap otyr.

70 jyl buryn (1941) qazaq aqyny Jambyl nemis fashısteriniń qorshaýynda qalǵan Lenıngrad qalasynyń qorǵaýshylaryna «Lenıngradtyq órenderim!» óleńin arnady. Aqynnyń bul jyry maıdandaǵy ár ulttan quralǵan jaýyngerlerdiń báriniń de júregine jetip, jigerin qaırady, rýh berdi.

50 jyl buryn (1961) Qazaqstan Respýblıkasynyń Іshki áskerleriniń áskerı aptalyq «Qalqan-Şıt» gazeti shyǵa bastady. Bastapqyda «Na boevom postý» jáne «Dzerjınets» degen ataýlarmen shyqqan. Uzaq jyldar boıy jabyq basylym bolyp, «Bólimnen shyǵarylmasyn» degen belgi qoıylyp otyrǵan. Gazet qurylymynda áskerı qyzmet jáne ázirlik, áleýmettik-turmystyq máseleler, hat-habar jáne buqaralyq jumys bólimderi bar. Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi Іshki áskerleriniń tynys-tirshiligin jazatyn bul basylym qazaq jáne orys tilderinde Astana qalasynan shyǵady.

10 jyl buryn (2001) Astana qalasynda «Shejire» galereıasynyń alǵashqy ekspozıtsııalyq jumystary Ábdirashıt Sadyhanovtyń jeke sýret kórmesinen bastaldy. Sodan beri atalmysh galereıanyń kórmeleri dástúrli túrde ótkizilip keledi. Galereıanyń ashylýyndaǵy basty maqsat - Qazaqstan sýretshileriniń týyndylaryn, ulttyq qolóner buıymdaryn nasıhattap, qazaqtyń salt-dástúrin dáripteý. Galereıada qazaqstandyq jáne shetel beıneleý óner sheberleriniń, atap aıtqanda Marat Bekeevtiń «Smýta», Gúlmıra Telǵazıevanyń «Sáýkele», apaly-sińlili Gabolardyń «Aromat Vostoka», t.b. jańa izdenisterge toly týyndylary boldy.

QYRKÚIEKTІŃ 9-Y, JUMA

Ásemdiktiń búkildúnıejúzilik kúni. Halyqaralyq Estetıka jáne kosmetologııa komıtetiniń (SIDESKO) bastamasy boıynsha atap ótiledi.

Koreı Halyq Demokratııalyq Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - KHDR-diń qurylǵan kúni (1948).

Tájikstannyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni. 1991 jyly Memleket táýelsizdigi týraly deklaratsııa qabyldandy.

Qazaqstan Respýblıkasy men Tájikstan Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1993 jylǵy qańtardyń 7-inde ornatyldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Tájikstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi - Ábildaev Erlan Ádilhanuly. Tájikstan Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi - Akbarsho Iskandarovıch Iskandarov.

ESTE QALAR OQIǴALAR

6 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyń buıryǵymen Ekibastuzda Qazaqstandaǵy tuńǵysh bazalyq prokýratýra ashyldy. Onda Pavlodar jáne Shyǵys Qazaqstan oblystary prokýratýralarynyń jas qyzmetkerleri kásibı daıyndyqtary deńgeıin kóteredi.

6 jyl buryn (2005) Astanada Qazaqstannyń alǵashqy Ulttyq jastar delfıı oıyndary ashyldy.

Delfıı oıyndary - klassıkalyq jáne zamanaýı janrdaǵy ónerlerdiń barlyq túrin biriktiretin mádenı forým. Bul fortepıano jáne skrıpka, baıan jáne halyq bıleri, estradalyq án salý jáne teatr, tsırk jáne fotosýret, plakat jáne teledıdarlar. Shara aıasynda Ulttyq oıyndar konkýrsy 14 nomınatsııa boıynsha ótti.

6 jyl buryn (2005) Almatyda Balqash-Alakól basseındik keńesiniń alǵashqy májilisi bolyp ótti.

Uıymdastyrýshysy - Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyq mınıstrliginiń Sý resýrstary komıteti jáne Qazaqstandaǵy sý qorlaryn birlesip basqarý jáne sýdy qorǵaý josparyn ázirleý jónindegi BUU Damý baǵdarlamasy jobasynyń tehnıkalyq qoldaýymen Balqash-Alakól basseıni.

Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy men Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrliginiń aýmaqtyq bólimsheleri, Balqash-Alakól basseındik sý sharýashylyǵy jáne jergilikti tótenshe jaǵdaılar basqarmalarynyń qyzmetkerleri men úkimettik emes uıymdardyń ókilderi qatysqan bul basqosýda Basseın keńesin qurý týraly sheshim qabyldanyp, oǵan múshe azamattardyń tizimi bekitildi, keńestiń erejesi men jospary qaraldy.

6 jyl buryn (2005) Almatyda «Qaýymdasqan qazaqtyń Qaldarbegi» atty estelik kitaby jaryq kórdi.

Kitap qazaqtyń belgili jazýshysy, Qazaqtan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Búkilálemdik qazaqtar qaýymdastyǵy alqasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary qyzmetin atqarǵan Qaldarbek Naımanbaevqa (1939-2004) arnalǵan.

Kitaptyń tysynda jazýshynyń óz qolymen jazǵan sózderi keltirilgen. Eki bólimnen turady: birinshi bóliminde Q.Naımanbaevtyń saıası, memlekettik jáne qoǵamdyq qyzmetindegi zor eńbekteri jazylǵan; ekinshi bólimi jazýshynyń shyǵarmashylyǵyna, qazaq ulttyq ádebıetiniń damýyna qosqan zor úlesine arnalǵan.

Qaldarbek Naımanbaev shyǵarmashylyq qyzmetin «Lenınshil jas» gazetinen bastaǵan. Keıinen basqa respýblıkalyq baspalarynda jetekshilik qyzmetterin atqarǵan. Jazýshynyń shyǵarmalarynyń ishindegi eń tanymal kitaptary: «Úmit ótkeli», «Dańq tuǵyrynda», «Kóktóbe», «Biz seni tosamyz, Gúlzat», «Alys sapar». 1992 jyly Q.Naımanbaev Búkilálemdik qazaqtar qaýymdastyǵy alqasynyń tóraǵasy bolyp saılanǵan jáne osy laýazymynda ómiriniń sońyna deıin qyzmet atqarǵan.

2 jyl buryn (2009) Astanada «2009-2012 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy adam quqyqtary salasyndaǵy ulttyq is-qımyl josparynyń» tanystyrylymy bolyp ótti.

Usynylyp otyrǵan ulttyq jospar adam quqyqtary jónindegi zańnamany, adam quqyǵyn qorǵaýdyń júıesin, sondaı-aq halyqtyń óz quqyqtary turǵysynda qorǵaný tetigi boıynsha naqty qadamdardy qarastyratyn toptastyrylǵan baǵdarlama bolyp tabylady.

Jospardyń tujyrymdamalyq bóliminde adamnyń azamattyq, saıası, áleýmettik, ekonomıkalyq jáne mádenı quqyǵyna qatysty máseleleri taldanǵan.

235 jyl buryn (1776) Amerıka Qurama Kolonııalarynyń jańa ataýy bolyp Amerıka Qurama Shtattary bekitildi.

85 jyl buryn (1926) amerıkandyq En-Bı-Sı telekompanııasy quryldy.

ESІMDER

45 jyl buryn (1966) Halyqaralyq bıznes akademııasynyń prorektory, zań ǵylymdarynyń kandıdaty, ádilet polkovnıgi NÚSENOV Joldasbek Múslimuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saıram aýdanynda týǵan. Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1990-1995 jyldary - Eńbekshi aýdany prokýratýrasynyń tergeýshisi, Ońtústik Qazaqstan oblysy Prokýratýrasynyń mańyzdy ister jónindegi tergeýshisi, aǵa tergeýshisi. 1995-1996 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha Memlekettik tergeý komıteti basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, bólim bastyǵy, asa mańyzdy ister jónindegi tergeýshi. 1996-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik tergeý komıteti tóraǵasy hatshylyǵynyń basshysy, kómekshisi. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasym Bas áskerı prokýrorynyń aǵa kómekshisi. 1998-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bas áskerı prokýratýrasy Uıymdastyrý bóliminiń bastyǵy. 1999 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki áskeri áskerı prokýrory. 1999-2000 jyldary aralyǵy - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi tóraǵasynyń keńesshisi. 2000-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi tóraǵasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi. 2005-2008 jyldary - Jalpyhalyqtyq sotsıal-demokratııalyq partııasy ortalyq apparatynyń basshysy. 2008 jyldyń jeltoqsanynan - qazirgi qyzmetinde.

Medaldarmen, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.

QYRKÚIEKTІŃ 10-Y, SENBІ

Ózin-ózi óltirýdiń aldyn alýdyń búkilálemdik kúni (DDU). Búkilálemdik ózin-ózi óltirýdiń aldyn alý kúni búkil álemde ózin-ózi óltirýdiń aldyn alý boıynsha is-qımyldy qoldaýdy nyǵaıtý men kótermeleý maqsatynda jyl saıyn qyrkúıektiń 10-ynda ótkiziledi.

Osy máselege qoldaý kórsetip júrgen demeýshi - Halyqaralyq ózin-ózi óltirýdiń aldyn alý jónindegi assotsıatsııamen birge Ózin-ózi óltirýdiń aldyn alýdyń búkilálemdik kúni men basqa da áriptester ózin-ózi óltirýge tyrysqan adamdardy tıisti deńgeıde emdeýdi jáne sodan keıin kútimge alýdy jaqtaıdy, sondaı-aq BAQ-tarda ózin-ózi óltirýdi meılinshe ustamdy jarııalaýǵa shaqyrady.

ESTE QALAR OQIǴALAR

86 jyl buryn (1925) sol kezdegi Qazaqstan astanasy (1925-1929) Qyzylordada qazaqtyń birinshi ulttyq teatry quryldy.

19 jyl buryn (1992) Jambyl oblysy Moıynqum aýdany Kókterek sovhozynda qazaq halqynyń batyr uly, 1986 jylǵy Almatydaǵy Jeltoqsan oqıǵasynyń qurbany Qaırat Rysqulbekovke eskertkish ashyldy.

15 jyl buryn (1996) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵary dıplomatııalyq mektebi quryldy (1997 jylǵy aqpannyń 28-inen Dıplomatııalyq akademııa).

6 jyl buryn (2005) Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq akademııalyq kitaphanasy saltanatty túrde ashyldy.

Jańa bes qabatty kitaphana 15 myń sharshy metrdi alyp jatyr, onyń 20 oqyrmandar zalyna bir mezgilde 500 adam sııady. Ulttyq kitaphanada 2 mln. tomǵa jýyq baǵa jetpes bilim qazynalarymen qatar, osy zamanǵy elektrondyq aqparattar saqtalyp, oqyrmandarǵa qyzmet kórsetedi.

6 jyl buryn (2005) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrliginiń Shet tilderi áskerı ınstıtýty saltanatty túrde ashyldy.

Áskerı ınstıtýt - «aýdarmashylyq is» jáne «ólketaný» sııaqty mamandyqtar boıynsha joǵarǵy áskerı arnaıy bilimi bar ofıtserlerdi daıyndaıtyn Ortalyq azııa aımaǵyndaǵy jalǵyz oqý oryn.

Saltanatty ashylý rásimine Almaty qalalyq ákimshiliginiń, AQSh-tyń, Reseıdiń, FRG-nyń, Týrkııanyń, QHR-nyń, Ońtústik Koreıa elshiliginiń áskerı attasheleri jáne elshiliktiń ókilderi, respýblıkamyzdyń jetekshi joǵarǵy oqý oryndardyń rektorlary qatysty.

6 jyl buryn (2005) Qostanaı oblysynyń Qarabalyq aýdanynda Aýǵan soǵysynda qaza bolǵan jaýyngerlerdiń qurmetine eskertkish ashyldy.

Eskertkish tórt qarabalyqshylardyń esimi qashalǵan postamentten turady. Postament - qara jaýqazyn jáne avtomat gılzasy toptastyrylǵan músin.

4 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Aqtaý Morport» arnaıy ekonomıkalyq aımaqtaǵy toǵyz kásiporynyn salý jumysynyń bastalýyna arnalǵan sharaǵa qatysty.

4 jyl buryn (2007) Almatyda «Sheber qol» birinshi halyqtyq qolóner festıvali bolyp ótti.

Sharanyń negizgi maqsaty - qolónerge qoldaý kórsetý jáne ony jastardyń arasynda keńinen nasıhattaý. Uıymdastyrýshysy - Halyqaralyq kóshbasshylyq ortalyǵynyń bastaýshy toby.

Sharaǵa ártúrli jastaǵy adamdar qatysyp, ózderiniń bylǵary, saz, aǵash, metall, kıiz syndy materıaldardan jasaǵan buıymdaryn usyndy.

4 jyl buryn (2007) Pavlodarda Qazaqstannyń bıologııalyq alýandylyǵyn saqtaý qorynyń tusaýkeseri bolyp ótti.

Onyń qatysýshylary úkimettik emes uıymdardyń, atqarýshy organdar men kommertsııalyq qurylymdardyń ókilderi óńirdegi ózekti ekologııalyq máselelerdi jáne tabıǵatty paıdalaný, janýarlar men qustardy saqtaý jaıyn talqylady.

TMD-daǵy alǵashqy mamandandyrylǵan ekologııalyq úkimettik emes uıym álem janýarlaryn saqtaýǵa baǵyttalǵan jobalardy qarjylandyrý tetikterin qurýǵa baǵyttalǵan. Alǵashqy kezeńde jańa qoǵamdyq uıymǵa Ǵalamdyq ekologııalyq qor kómek kórsetpek.

2 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Aqtóbe ferroqorytpa zaýyty jańa tsehy qurylysynyń irgetasyna kapsýla salý rásimine qatysty.

Aqtóbe ferroqorytpa zaýyty «Qazhrom» Transulttyq kompanııasy» AQ-nyń fılıaly. 1943 jyly qurylǵan, Qazaqstan qara metallýrgııasy salasynyń tuńǵyshy. Óziniń quramynda zaýyttyń úsh balqytý tsehy, sondaı-aq shlaktardy qaıta óńdeý, shıhtalardy daıarlaý, ken-baıytý tsehtary jáne basqa da kómekshi nysandary bar. Óziniń gaz-týrbına elektr stansasy jumys isteıdi.

2 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev Aqtóbe mańyndaǵy Kırpıchnyı kentindegi jańa tennıs ortalyǵyn ashty.

Tennıs ortalyǵyn ashýdyń negizgi maqsaty joǵary deńgeıdegi sportshylardy daıarlaý, sondaı-aq halyqtyń ártúrli jikteriniń arasynda tennıs sportyn taratý bolmaq.

Ortalyq quramyna tórt jabyq jáne alty ashyq tennıs korty, úsh oryndyq kórermender minberi, eki trenajer zaly, oqý-ádistemelik synyptar kiredi. 150 avtomashınaǵa turaq, jattyqtyrýshylarǵa arnalǵan turǵyn úıler salynǵan.

ESІMDER

105 jyl buryn (1906-1978) epızootolog, maldárigerlik ǵylymynyń doktory, professor, QazKSR-iniń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri STÝDENTsOV Konstantın Petrovıch dúnıege keldi.

Tatar AKSR-inde týǵan. Qazan maldárigerlik ınstıtýtyn bitirgen. 1930-1932 jyldary - Pavlodar, Petropavl, Semeı oblystarynyń mal dárigeri. 1932 jyldan Qazaq maldárigerlik ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń zerthana meńgerýshisi, ǵylymı qyzmetkeri. Negizgi ǵylymı zertteýleri epızootologııa máselelerine arnalǵan. Ol mańqa, alaókpe, brýtsellez aýrýlarynyń epızootologııasy men epıdemıologııasyn zerttep, olardan saqtanýdyń arnaıy sharalaryn belgilep berdi. Aýrý sıyrdan týǵan buzaýdy oqshaýlap, oǵan brýtsellez juqtyrmaý jolyn tapty.

«Qurmet belgisi» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

90 jyl buryn (1921-2006) Qazaq KSR bilim berý salasynyń ozyq qyzmetkeri, KSRO aǵartý salasynyń ozyq qyzmetkeri SÚLEIMENOV Mútásh dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Nura aýdanynda týǵan. Qaraǵandy pedagogıkalyq ınstıtýtynyń tarıh fakýltetin syrttaı bitirgen. Eńbek jolyn Nura aýdanynyń Chkalov atyndaǵy kolhozynda esepshi qyzmetinen bastady. 1942 jyly armııa qataryna shaqyrylyp, 49-shy Armııanynyń 139-shy Roslavsk Qyzyl Týly dıvızııasynda, 2-shi Belarýs maıdanynda baǵyttaýshy jáne 45-mm zeńbirektiń komandıri boldy. 1946-1987 jyldary Nura aýdanynyń qazaq orta mektebinde alǵashqy áskerı daıyndyq pániniń muǵalimi bolǵan. 2001 jyly Qaraǵandy mektepteriniń birinde onyń esimimen atalatyn murajaı ashyldy.

«Dańq», Qyzyl Juldyz ordenderimen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1951) jazýshy, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty ÁShENOV Qazyhan dúnıege keldi.

Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Qazaqstan memlekettik basqarý akademııasyn bitirgen. 1967-1989 jyldary aýdandyq, oblystyq, respýblıkalyq basylymdarda, «Mektep», «Jazýshy» baspalarynda eńbek etken. 1989-1995 jyldary - «Sózstan» baspasynyń dırektory. 1995-1996 jyldary - «Qazaq entsıklopedııasy» bas redaktorynyń óndiris jónindegi orynbasary. 1996-1999 - jyldary - «Býhgalterlik esep jáne aýdıt» jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary. 1993-2003 jyldary respýblıkalyq «Ara - Shmel» jýrnalynyń bas redaktory bolǵan.

Jazýshynyń «Aıshýaq álem» atty mysal, ańyz-áńgimeler jınaǵy, «Materıkterdiń fızıkalyq geografııasy» jáne «Aspan men hanzada jáne basqalar týraly» atty aýdarmasy, «Ózimnen de bar» atty syqaq áńgimeler men povester jınaǵy, t.b. kitaptary jaryq kórgen.

60 jyl buryn (1951-1998) jazýshy RAHMANBERDIEV Musabek dúnıege keldi.

Jambyl oblysynyń Jambyl aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıvrsıteti) jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. Jambyl aýdandyq «Eńbek týy» gazetiniń ádebı qyzmetkeri, Qazaq KSR Baspa, polıgrafııa jáne saýda isteri jónindegi memlekettik komıtetiniń aǵa redaktory, «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bólim meńgerýshisi, «Qazaqstan» baspasy bas redaktorynyń orynbasary, «Qazaqtelefılmniń» dırektory, Jambyl oblystyq radıoteledıdar komıtetiniń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan.

Onyń «Qaıyrly jol», «Quz, qııa», «Jyly jel», «Qarqaraly» sekildi kórkem jáne derekti kitaptary bar.

45 jyl buryn (1966) «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qory» AQ-ynyń basqarma tóraǵasy, kásipker, ekonomıka ǵylymynyń kandıdaty QULYBAEV Tımýr Asqaruly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Mıhaıl Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1988-1990 jyldary - Qazaq KSR Memlekettik josparlaý komıteti janyndaǵy Josparlaý jáne normatıvter ǵylymı-zertteý ekonomıkalyq ınstıtýtynyń ekonomısi, kishi ǵylymı qyzmetkeri. 1990-1992 jyldary - Qazaqstannyń Mádenı, áleýmettik jáne ǵylymı-tehnıkalyq damý qory Ǵylymı-konsýltatsııalyq ortalyǵynyń dırektory. 1992-1997 jyldary - «Altyn Alma» Kontserni» AQ-ynyń bas dırektory, prezıdenti, Qazaqstannyń halyqaralyq damý qorynyń bas dırektory, «Altyn Alma» saýda úıiniń prezıdenti, «Altyn Alma» jabyq úlgidegi aktsıonerlik qoǵamynyń prezıdenti. 1995-1997 jyldary - «Almaty saýda-qarjy banki» JAQ Baqylaý keńesiniń tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasy Investıtsııalar jónindegi memlekettik komıteti Jobalardy baǵalaý jáne kelissózder júrgizý dırektsııasynyń dırektory. 1997-1999 jyldary - «Kazaqoıl» Ulttyq munaıgaz kompanııasy» JAQ-ynyń ekonomıka jáne qarjy jónindegi vıtse-prezıdenti. 1999-2001 jyldary - «QazTransOıl» Ulttyq munaı tasymaldaý kompanııasy» JAQ-ynyń prezıdenti, «QazTransOıl» JAQ-ynyń bas dırektory. 2001-2002 jyldary - «Munaı jáne gaz tasymaldaý» Ulttyq kompanııasy» JAQ-ynyń bas dırektory. 2002 jyldan bastap «QazMunaıGaz» Ulttyq kompanııasy» JAQ-ynyń birinshi vıtse-prezıdenti bolǵan. 2002 jyldan beri «QazTransOıl» JAQ Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. 2006-2007 jyldary - «Samuryq» Ulttyq holdıngtik kompanııasy» AQ basqarmasy tóraǵasynyń orynbasary. 2008 jyldyń qazanynan - «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qory» AQ basqarmasy tóraǵasynyń orynbasary. 2009 jyldyń qańtarynan - Qazaqstan boks federatsııasynyń prezıdenti. 2010 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq olımpıadalyq komıteti atqarý komıtetiniń múshesi. 2010 jyldyń naýryzynan Qazaqstan Respýblıkasy kásipkerler birlestigi úılestirý keńesiniń múshesi. 2010 jyldyń sáýirinde «Atameken» odaǵy» Qazaqstannyń ulttyq ekonomıkalyq palatasy tóralqasynyń tóraǵasy bolyp saılanǵan. 2010 jyldyń mamyrynda Qazaqstan Repsýblıksy Prezıdenti janyndaǵy Kásipkerler keńesiniń quramyna kirgen. 2011 jyldyń 12 sáýirinde «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» AQ basqarmasynyń tóraǵasy bolyp taǵaıyndalǵan.

Onyń basshylyǵymen qor aýqymdy ındýstrıalandyrý mindetterin júzege asyrý jáne ulttyq kompanııalarda korporatıvtik basqarý prıntsıpterin engizý boıynsha jumystardy jalǵastyrýda.

3 dárejeli «Barys», «Qurmet», Dostyq, 2 dárejeli knıaz Danııl Moskovskıı ordenderimen, 2 medalmen marapattaǵan. Seimar Open 2000 golftan 3 jyl saıynǵy qazaqstandyq týrnırde 1 oryndy jeńip alǵan.

QYRKÚIEKTІŃ 11-І, JEKSENBІ

Fashızm qurbandaryn eske alý kúni. «Fashızm qurbandaryn eske alý kúni» meıramy qyrkúıektiń 2-shi jeksenbisinde atap ótiledi. Bul kúniń basty maqsaty - fashızmniń qaıta jańǵyrtylǵan ıdeologııasyn ultaralyq birlik pen halyqtar dostastyǵy ıdeologııasyna qarama- qarsy qoıý.

Bul kún 1962 jyly belgilengen. Qyrkúıek aıynyń tańdalýy beker emes, óıtkeni bul aıda Ekinshi dúnıejúzilik soǵyspen baılanysty eki ataýly kún bar. 1939 jylǵy qyrkúıektiń 1-i - soǵystyń bastalýy, al 1945 jylǵy qyrkúıektiń 2-i - soǵystyń aıaqtalýy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

128 jyl buryn (1883) Semeı aımaqtyq murajaıy ashyldy. Murajaıdy saıası qýǵynǵa ushyraǵan adamdar ózderi jıǵan arheologııalyq jáne zoologııalyq qazbalar negizinde uıymdastyrdy. Atalmysh sharany uıymdastyrýǵa Abaı Qunanbaev ta qatysqan. Ol murajaıǵa barlyq jasaýymen kıiz úı syıǵa tartqan.

80 jyl buryn (1931) Qaraǵandy oblystyq «Indýstrıalnaıa Karaganda» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Gazet 1935 jylǵa deıin «Bolshevıstskaıa kochegarka», al 1935-1963 jyldary «Sotsıalıstıcheskaıa Karaganda» degen ataýmen shyǵyp turdy. 1965 jyldan bastap qazirgi atymen shyǵady. Gazet Uly Otan soǵysy jyldary «Qaraǵandy komsomoly» tank kolonnasynyń, «Nurken Ábdirov» ushaǵynyń, «Qaraǵandy áıelderi» áýe zvenosynyń qurylysyna qarjy jınaýdy uıymdastyrǵan. Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattalǵan. Aptasyna eki ret shyǵady, taralymy 15000 dana.

20 jyl buryn (1991) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Jarlyǵymen Ǵaryshtyq zertteýler agenttigi men Jer máseleleri jáne jerge ornalastyrý jónindegi memlekettik komıteti quryldy.

14 jyl buryn (1997) Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Áskerı akademııasy quryldy.

10 jyl buryn (2001) lańkester Nıý-Iorktegi Dúnıejúzilik saýda ortalyǵy men Pentagondaǵy Qorǵanys mınıstrligi ǵımaratyna ushaqpen soqtyǵysty. Dúnıejúzilik saýda ortalyǵynyń 50 myńǵa jýyq adam eńbek etetin eki birdeı 110 qabattyq záýlim ǵımaraty jermen-jeksen boldy.

Osy jarylystarǵa baılanysty Elbasy Nursultan Nazarbaev Amerıka Qurama Shtattarynyń Prezıdenti Djordj Býshqa kóńil aıtý jedelhatyn joldady.

4 jyl buryn (2007) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Shoqan Ýálıhanov» jelkendi kemesine qazaqstandyq tuńǵysh ekspedıtsııanyń dúnıejúzilik teńiz saıahatyna joldama berdi.

Memleket basshysy ekıpaj múshelerine Qazaqstan týyn tabys etti. Budan keıin Qazaqstannyń Ánurany oryndalyp, kemede memleketimizdiń týy kóterildi. Prezıdent dúnıejúzilik saıahatqa shyqqan ekıpaj múshelerine sát-sapar tiledi.

4 jyl buryn (2007) Elbasy Kaspııdegi jańa «Aqtaý Sıtı» qalasynyń alǵashqy irgetasyn qalady.

«Aqtaý Sıtıde» 4 mln. sharshy metrden astam turǵyn úı salynady. Táýelsizdik alleıasy boı kóteredi. Kóptegen mádenıet jáne bilim berý nysandary, bıznes ortalyqtar, qazirgi zamanǵy kásiporyndar salynady.

Jobanyń ashylý saltanatyna Birikken Arab Ámirlikteriniń syrtqy ister mınıstri sheıh Abdýlla bın Zaıd ál-Nahaıan, Ábý-Dabı Mádenıet basqarmasynyń tóraǵasy sheıh Sultan bın Tahnýn ál-Nahaıan qatysty.

4 jyl buryn (2007) Astanada Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń ókilderimen birlesip shyǵarylǵan «Týǵan til» jýrnalynyń tusaýy kesildi.

Bul basylym alǵash ret arab, latyn jáne qazaq tilderinde shyǵarylyp otyr. Jýrnaldy shyǵarý shet eldik qandastarymyzǵa degen qamqorlyqtyń kórinisi.

4 jyl buryn (2007) Pavlodar oblysynyń Shaldaı aýylynyń ortalyǵynda órt sóndirý kezinde qaza bolǵan «Ertis ormany» tabıǵı rezervat qyzmetkerleriniń qurmetine eskertkish ornatyldy.

2006 jyly Shaldaı ormanynda kúshti órt boldy. Órt sóndirý kezinde orman sharýashylyǵynyń tórt qyzmetkeri qaıtys boldy. Tórt aı ótken soń ormandaǵy órtti sóndirý kezinde taǵy da ekeýi ómirlerimen qoshtasty.

Eskertkishtiń mármár tasynda orman sharýashylyǵy ınspektorlarynyń sýretteri men esimderi qashalanyp jazylǵan.

4 jyl buryn (2007) Mahambet Ótemisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń 75-jyldyǵyna oraı merekelik medal shyǵaryldy.

Medaldyń aınalasy sheńbermen qorshalyp, joǵarǵy jaǵy «BQMÝ» degen ádemi jazýmen órnektelgen klassıkalyq úlgini ańǵartady. Arab úlgisindegi áripter shashyrańqy, otshashý túrinde berilgen. Jetpis bes degen jazý bir-birimen jalǵasyp, erekshe sán berip tur. Kompozıtsııanyń naq ortasyna aspandaǵy juldyzdar tárizdes asyl tas salynǵan. Ýnıversıtettiń týǵan jyly asyl tastarmen bezendirilse, medaldyń shet jaǵy qyrdyń qyzǵaldaǵymen ásemdelgen. Bul da keń dalanyń, stýdenttik jastyq shaqtyń belgisi ispettes.

M. Ótemisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti 1932 jylǵy 1 qazanda Oral qalasynda pedagogıkalyq ınstıtýt retinde qurylǵan, ol respýblıkamyzdyń ekinshi pedagogıkalyq ınstıtýty boldy. Instıtýtqa KSRO halyq aǵartý komıtetiniń orynbasary M.N.Pokrovskııdiń, 1937 jyldan bastap ınstıtýt A.S.Pýshkınniń esimi berildi. Soǵystan keıingi jyldary A.S.Pýshkın atyndaǵy Oral pedagogıkalyq ınstıtýty jylyna 18 mamandyǵy boıynsha 700 túlekti shyǵaratyn iri joǵary oqý ornyna aınalydy. 1996 jyldyń mamyrynda Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Jarlyǵymen A.S.Pýshkın atyndaǵy Oral pedagogıkalyq ınstıtýty A.S.Pýshkın atyndaǵy Batys Qazaqstan gýmanıtarlyq ınstıtýty bolyp ózgertildi. 2000 jylǵy 14 aqpanda Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Jarlyǵymen Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti quryldy, al 2003 jyly oǵan Mahambet Ótemisulynyń esimi berildi.

2 jyl buryn (2009) qyrkúıektiń 11-12 aralyǵynda Pavlodarda «Elpıda» dostaryn jınaıdy» degen atpen Grek mádenıetiniń festıvali ótti.

Bul shara Pavlodardyń Ertis jaǵalaýynda ómir súrip jatqan 500-den astam grektiń basyn qosyp otyrǵan oblystyq «Elpıda» etnomádenı qurylymynyń 10-jyldyǵyna arnalyp otyr.

Sharaǵa respýblıkamyzdyń basqa oblystarynyń, Reseı Federatsııasynyń jáne Grekııanyń Qazaqstandaǵy elshiliginiń ókilderi qatysty.

2 jyl buryn (2009) Aqtóbe oblysy Alǵa aýdanynyń ortalyǵynda múgedek balalardy saýyqtyrý ortalyǵy ashyldy.

Onyń negizgi maqsaty - tirek-qozǵalý apparattary zaqymdanǵan, psıhıkalyq damýy tejelgen, tserebraldy sal aýrýyna shaldyqqan jáne t.b. zardap shekken 3-ten 15 jas aralyǵyndaǵy múgedek balalardy medıtsınalyq saýyqtyrýǵa jáne áleýmettik beıimdeýge kómek kórsetý. Ortalyq oblystyń barlyq aýdandarynan jáne Aqtóbe qalasynan kelgen 40 balany bir mezgilde emdeýge eseptelgen.

ESІMDER

100 jyl buryn (1911-1969) jazýshy, aýdarmashy SLANOV Ǵabdol dúnıege keldi.

Atyraý oblysynyń Qyzylqoǵa aýdanynda týǵan. Oral qalasyndaǵy tehnıkalyq-kásipshilik mektebinde bilim alyp, Maqat munaı kásipornynda, Qazaqstan Jer halyq komıssarıatynda qyzmet etti. 1931-1957 jyldary qazirgi «Egemen Qazaqstan» gazetinde ádebı qyzmetker, bólim meńgerýshisi, Jambyl Jabaevtyń ádebı-memorıaldyq murajaıynyń dırektory, «Qazaq ádebıeti» gazetinde qyzmet etken.

Alǵashqy óleń, feleton, ocherkteri baspasózde 30-jyldary jarııalana bastady. Tuńǵysh «Arman aǵysy» povesi 1940 jyly jaryq kórdi. Aýyldaǵy áleýmettik ózgeristerge arnalǵan «Dóń asqan», Atyraý munaıshylarynyń 2-dúnıejúzilik soǵysy jyldaryndaǵy qajyrly eńbegin sýretteıtin «Janartaý» romandary basyldy. Soǵystan keıingi aýyl ómiriniń tynys-tirshiligin kórsetetin «Keń óris» povesin qaıtadan óńdep, tolyqtyryp, «Shalqar» romanyna aınaldyrdy. Bul romanda 50-jyldardaǵy aýyl eńbekkerleriniń san alýan beınesi jasaldy. Uzaq jyldar boıy Qarǵaly shuǵa kombınatynyń ómirin zerttep, «Jetisý óńirinde kóp ultty jumysshy tabynyń qalyptasý tarıhyn beıneleıtin «Asaý arna» romanyn jazdy. Óner taqyrybyn sóz etetin «Dombyra kúıi - aqıyq», aýyl ómirinen alynǵan «Qyzbel» povesteri jaryq kórdi. «Aıqaıtas» atty aıaqtalmaǵan romany jazýshy shyǵarmalarynyń 6 tomynda jarııalandy. Ár alýan taqyrypqa arnalǵan kóptegen ocherkteri «Ómirdiń asqar bıiginde», «Besjyldyq órenderi», «Zamandastar», «Azamat», «Zamana shejiresi», «Altaı balasy» jınaqtarynda jarııalandy. «Mahambet» atty pesasy respýblıka teatrlary sahnalarynda qoıyldy. Jekelegen shyǵarmalary orys tiline aýdarylǵan. Aleksandr Fadeevtiń «Jas gvardııa» romanyn qazaq tiline aýdardy.

«Qurmet belgisi» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1936) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń qurmetti dırektory, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasy akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri, Qazaqstan Respýbıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Respýblıkasy Profılaktıkalyq medıtsınalar akademııasynyń akademıgi jáne vıtse-prezıdenti ORMANTAEV Kamal Sárýaruly dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynyń Qarmaqshy aýdanynda týǵan. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtyn (qazirgi Sanjar Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti) bitirgen. 1959-1961 jyldary - Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýty balalar hırýrgııasy kafedrasynyń klınıkalyq ordınatory. 1961-1962 jyldary - Almaty qalalyq 1-shi aýrýhanasynyń dáriger-hırýrgy, bólimshe meńgerýshisi. 1962-1967 jyldary - Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtynyń aspıranty, assıstenti. 1967-1968 jyldary - KSRO Medıtsına ǵylymdary akademııasy Pedıatrııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń doktoranty. 1968-1980 jáne 1988-1992 jyldary - Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýty, Qazaq memlekettik medıtsına ýnıversıteti balalar hırýrgııasy kafedrasynyń meńgerýshisi, pedıatrııa fakýltetiniń dekany. 1980-1985 jyldary - Qazaq KSR Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Pedıatrııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory. 1993 jyldan Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń dırektory, 2001 jyldan bastap - qurmetti dırektory.

Ol 310-nan astam ǵylymı eńbektiń, onyń ishinde 9 monografııanyń, 42 ónertabystyń jáne bir patenttiń avtory. 10 000-nan astam operatsııa jasaǵan.

«Parasat» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.