QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 8-10 shilde aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

SPORT

7-9 shildeniń aralyǵynda Býenos-Aıreste (Argentına) Qazaqstan men Argentına qurama komandalarynyń arasynda Devıs Kýbogynyń ¼ fınalynyń oıyndary ótedi.

QOǴAM

«Zerde» Ulttyq Infokommýnıkatsııalyq holdıngi» AQ Baılanys jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen 2011 jyldyń 1 shildesi men 10 qarashasy aralyǵynda «Elektrondyq úkimet» jumysy taqyrybyndaǵy eń úzdik materıalǵa jýrnalıster arasynda shyǵarmashylyq konkýrs jarııalaıdy. Konkýrstyń maqsaty -barshaǵa ortaq is - Qazaqstan Respýblıkasynyń «elektrondyq úkimetiniń» qurylýyna ózderiniń maqalalarymen úles qosyp júrgen eń úzdik maqala avtorlaryn anyqtap, marapattaý. Konkýrstyq irikteý «Úzdik televızııalyq materıal», «Úzdik baspasóz materıaly», «Úzdik jelilik materıal» atalymdary boıynsha júrgiziledi.

ASTANA

4-8 shildeniń aralyǵynda Ulttyq Ana men bala ǵylymı ortalyǵynda master-klass ótedi.

8 shildede Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq muraǵaty Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20-jyldyǵyna arnalǵan «Táýelsiz Qazaqstan: beıbitshilik pen jasampazdyqtyń 20 jyly» atty qujattyq kórmeniń ashylý rásimin ótkizedi.

8 shildede Joǵarǵy sotta respýblıka sottarynyń І jartyjyldyqtaǵy jumys qorytyndysyna arnalǵan keńeıtilgen keńes bolady.

8 shildede «Іsker» bıznes ortalyǵynda «Qazaqstandaǵy eriktiler qozǵalysynyń quqyqtyq aspektileri» degen taqyrypta halyqaralyq konferentsııa bolady.

8 shildede «Ulttyq ınnovatsııalyq qor» aktsıonerlik qoǵamynda jańa keńselerdiń saltanatty ashylýyna arnalǵan kezdesý ótedi.

8 shildede «Nur Otan» partııasynyń elordalyq fılıalynda «Jas ulan» balalar men jasóspirimder klýbynyń ashylý rásimi ótedi.

ALMATY

8 shildede «Nurly taý» bıznes-ortalyǵynda «INTALEV» kompanııalar tobynyń qazaqstandyq ókildiginiń uıymdastyrýymen semınar ótedi.

8 shildede Almaty ákimdiginde qalalyq máslıhattyń kezekti sessııasy ótedi.

8 shildede Almaty ákimdiginde IBM Servıstik korpýsynyń baspasóz máslıhaty bolady.

8 shildede TsSKA klýbynda baspasóz máslıhaty ótedi.

13-22 shildeniń aralyǵynda Ortalyq kórme zalynda Ysqaq Orazaevtyń týyndylarynyń jeke kórmesi ótedi.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

ShІLDENІŃ 8-І, JUMA

ESTE QALAR OQIǴALAR

156 jyl buryn (1855) Eset batyr jasaqtary Arystan Jantórın sultannyń lagerine shabýyl jasap, ony óltirdi. Bul kóterilistiń shyǵýyna Aral teńiziniń batys jaǵyndaǵy Úlken jáne Kishi Borsyqty, Sam qumyn, Saǵyz, Jem ózenderi boıyn mekendegen shekti rýyna tútin salyǵyn salý, áskerı maqsat úshin kúsh-kólik alý, bekinis salynýy saldarynan mal jaıylymynyń tarylýy sebep boldy. 1858 jyly qyrkúıekte Sam qumynda jeńilgen Eset batyr kóterilisten bas tartyp, patsha úkimetine adal qyzmet etýge ýáde berdi.

17 jyl buryn (1994) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Aqmola oblysynyń Býrabaı kýrortty aımaǵynda Abylaı han eskertkishiniń ashylý saltanaty ótti.

17 jyl buryn (1994) qazaqstandyq kınematografııa tarıhynda alǵash ret «Terrıtorııa jıznı» serıalynyń resmı tusaýkeser rásimi ótti. «Masters medıa» táýelsiz televızııalyq prodıýserlik ortalyǵy túsirgen ekshn janryndaǵy serıal árqaısysy 30 mınýttyq 8 serııadan turady.

17 jyl buryn (1994) Almatyda Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Ózbekstan Prezıdentteri kezdesip, kóshi-qon salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa, Ortaazııalyq yntymaqtastyq jáne damý bankin qurý týraly kelisimge qol qoıdy.

12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti kezekti saılaýynyń merzimin taǵaıyndaý týraly» Jarlyǵy jaryq kórdi.

8 jyl buryn (2003) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Orman kodeksine» qol qoıdy.

6 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Agroónerkásiptik keshendi jáne aýyldyq aýmaqtardy damytýdy memlekettik retteý týraly» Zańy qabyldandy.

6 jyl buryn (2005) Astanada Syrtqy ister mınıstrliginde «HHІ ǵasyr: Álem saıasatkerleri Nursultan Nazarbaev týraly» kitaptyń tanystyrylymy boldy.

Bul kitapta memleket basshylary men saıasatkerlerdiń, din qaıratkerleriniń, zııatkerlik jáne iskerlik álemniń Elbasy Nursultan Nazarbaev týraly pikirleri jınaqtalǵan.

2 jyl buryn (2009) Ulttyq banktiń Astanadaǵy ortalyq fılıalyna «OLÝMPIC GAMES 2010», «Ejelgi qorǵan qazynalary. Berel qorǵany» serııasynan - «Jyrtqysh pen buǵy» jáne «Jalaýly kómbesi» kollektsııalyq shaqalary kelip tústi.

«Jalaýly kómbesi» shaqalary 999/1000 synamaly, «proof» sapaly altynnan jasalǵan, salmaqtary 0,5 jáne 1,24 gramm. Olardyń ishindegi úlkeniniń quny - 8500 teńge, kishisiniń quny - 4500 teńge. «Jyrtqysh pen buǵy» shaqasy da osy synamadan jasalǵan, quny da osyndaı.

«OLÝMPIC GAMES 2010» shaqasy 925 synamaly kúmisten jasalǵan, salmaǵy - 31,1 gramm, dıametri - 38,61 mm.

2 jyl buryn (2009) Pavlodar oblysynyń Aqsý qalasynda saltanatty jaǵdaıda Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń tuńǵysh prezıdenti Qanysh Sátbaevqa eskertkish ashyldy.

Ǵalymnyń músini qalanyń basty kóshesine ornatyldy. Eskertkish avtory pavlodarlyq músinshi Igor Sobolev músindik portrette ataqty jerlesin barynsha shynaıy kórsetýge tyrysqan.

1060 jyl buryn (951) Frantsııanyń qazirgi astanasy Parıj qalasynyń irgetasy qalandy. Búgingi tańda Parıj álemdik sán ortalyǵy, dúnıe júzindegi eń iri jáne kórikti qalalardyń biri.

ESІMDER

50 jyl buryn (1961) ekonomıka ǵylymynyń kandıdaty ÁBDІRAHMANOV Marat Máýletjanulydúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynda týǵan. Batys Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. 1990-1992 jyldary - Batys Qazaqstan oblysynyń Bórili aýdandyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1992-1993 jyldary - Bórili aýdandyq ákimdigi basshysynyń orynbasary - Salyq ınspektsııasynyń bastyǵy. 1993-1997 jyldary - Oral qalalyq salyq ınspektsııasynyń bastyǵy. 1997-1998 jyldary - «Qazagroprombank» Ashyq aktsıonerlik qoǵamynyń Batys Qazaqstan aýmaqtyq basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, «Oralagromashjóndeý» Aktsıonerlik qoǵamynyń birinshi vıtse-prezıdenti. 1998-1999 jyldary - «Batys Qazaqstan AEK» Aktsıonerlik qoǵamynyń vıtse-prezıdenti. 1999-2002 jyldary - Batys Qazaqstan oblystyq Salyq komıtetiniń bastyǵy. 2002-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Salyq komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 2003-2004 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary. 2005-2006 jyldary - «Qazaqstan ınvestıtsııalyq qory» Aktsıonerlik qoǵamy basqarmasynyń múshesi. 2006-2008 jyldary - Mańǵystaý oblysy ákiminiń orynbasary. 2007 jyldyń qazanynan - «Kaspıı» Áleýmettik-kásipkerlik korporatsııasy» UK» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi.

40 jyl buryn (1971) palýan, sambodan halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, qazaqsha kúresten sport sheberi SALYQBAEV Qýanysh Jumabekuly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Úrjar aýdanynda týǵan. Alǵashqy bapkerleri - T.Shákenov, A.Temirjanov. Sambodan Qazaqstannyń bes dúrkin chempıony (1996, 1999, 2000, 2001, 2002) jáne Azııa chempıonatynyń kúmis (2000, Oral) jáne altyn júldegeri (2001, Tashkent), Álem chempıony (2006, Tashkent). Qazaqsha kúresten Qazaqstannyń úsh dúrkin chempıony (2002, 2005, 2007) jáne Azııa chempıonatynyń úzdik chempıony (2007, Qaraǵandy).

ShІLDENІŃ 9-Y, SENBІ

Argentınanyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni. Argentına - Ońtústik Amerıkanyń ońtústik-shyǵys bóligin tolyǵymen alyp jatqan memleket. Ońtústiginde jáne batysynda Chılımen, soltústiginde Bolıvııa, Paragvaımen, soltústik-shyǵys jáne shyǵysynda Brazılııa, Ýrýgvaımen shektesedi. Ákimshilik jaǵynan 22 provıntsııaǵa, 1 ulttyq terrıtorııaǵa jáne 1 federaldy astanalyq okrýgke bólinedi. Astanasy - Býenos-Aıres qalasy. Resmı tili - ıspan tili. Aqsha birligi - peso. Argentına konstıtýtsııasy boıynsha Federatıvtik Respýblıka. Al basqarý formasy boıynsha parlamentarızm elementteri bar Prezıdenttik Respýblıka. Memleket jáne úkimet basshysy - Prezıdent. Sonymen qatar eldiń qarýly kúshteriniń bas qolbasshysy bolyp sanalady. Joǵary zań shyǵarýshy organy Senat jáne Depýtattar palatasynan turatyn Ulttyq kongress.

Qazaqstan Respýblıkasy men Argentına arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1993 jylǵy maýsymnyń 25-inde ornatyldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

105 jyl buryn (1906) Reseıdiń Vyborg qalasynda birinshi Memlekettik dýmanyń taralýyn zańsyz dep tanyǵan depýtattar halyqqa úndeý joldady. Bul úndeý tarıhta Vyborg úndeýi degen atpen qalǵan. Dýmany taratý týraly patsha jarlyǵyna qarsy halyqty salyq tóleýden, áskerı mindetkerlikti óteýden bas tartyp, narazylyq bildirýge shaqyrǵan bul úndeýge qol qoıǵan 200-ge jýyq depýtattyń basym kópshiligin kadetter partııasynyń ókilderi qurady. Olardyń qatarynda Álıhan Bókeıhanov pen Sálimgereı Jantórın de boldy. 1907 jyly jeltoqsanda úndeýge qol qoıýshylar sotqa tartylyp, olardyń ishinde 167 adam 3 aı merzimge abaqtyǵa jabylyp, endigi jerde Dýmaǵa múshe bolý quqyǵynan aıryldy.

20 jyl buryn (1991) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Memlekettik salyq qyzmeti quryldy.

10 jyl buryn (2001) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Ǵylym týraly» Zańy jaryq kórdi.

4 jyl buryn (2007) Atyraý memlekettik ýnıversıteti janyndaǵy arheologııa-etnografııalyq ortalyqtyń kezekti ekspedıtsııasynyń músheleri sarmat dáýirinen jetken alty obany tapty.

Sarmat dáýirine qatysty birneshe kóne qumyra, ejelgi halyqtyń basqa da tutynǵan ydys-aıaqtary Atyraý oblysynyń Qyzylqoǵa aýdanynan tabyldy.

2 jyl buryn (2009) Astanada TMD birinshi avtomobıldiń tozǵan shınalaryn óńdeıtin zaýyt iske qosyldy.

Zaýyttyń qýaty - jylyna 21 myń tonna rezeńke úgindileri. Zaýyttan shyqqan rezeńke úgindileri sport, balalar alańdary, stadıon betterin jabýǵa, jol ústi belgilerin, jaıaý júrginshiler joldarynyń jabyndysyn, temirjoldardy, jol jıektemeleri jáne qudyqtardyń qaqpaqtary jasap shyǵarýǵa paıdalanylady.

Germanııa tehnologııalary qoldanylǵan jobany Qazaqstan damý banki qarjylandyrdy.

2 jyl buryn (2009) Astanada 254 kólik quralyna eseptelgen kópqabatty jerasty turaǵy ashyldy.

Avtoturaq Respýblıka dańǵyly boıyndaǵy №7 meken-jaıynda ornalasqan. Jańa avtoturaq jalpy aýdany 10112 sharshy metrdi quraıtyn 4 qabattan turady.

Nysan turaq qyzmeti úshin aqy tóleýge bolatyn jartylaı avtomattandyrylǵan nemis tehnıkasymen jabdyqtalǵan.

2 jyl buryn (2009) «Qazposhta» AQ Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda «Ejelgi Qazaqstannyń qarýy jáne qarý-jaraǵy» toptamasynyń kórkemdik markasyn aınalymǵa engizdi.

Markada XVIII ǵasyrdaǵy batyrdyń qalqany bir top jaýyngerdiń beınesinde beınelengen. Marka tórt boıaýda ofset, buǵylap tesý taraqty ádisi boıynsha oryndalǵan, ólshemi 50 h 38 mm, al tırajy 30 myń dana. Sýretshi - Danııar Muhamedjanov. Markalar Pekınniń (QHR) poshtalyq tóleý tańbalar fabrıkasynda basyp shyǵarylǵan.

ESІMDER

65 jyl buryn (1946-2008) jýrnalıst, saıasattanýshy ERMEKBAEV Qýanysh Ermekbaıuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Jetisaı aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen. 1971-1973 jyldary - Qazaq radıosynyń redaktory, aǵa redaktory. 1973-1975 jyldary - Qazaqstan LKJO Ortalyq Komıtetiniń nusqaýshysy. 1975-1976 jyldary - Sovet aýdandyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy. 1976-1979 jyldary - Qazaq KSR-i Memlekettik teleradıo bóliminiń meńgerýshisi. 1979-1980 jyldary - Qazaq kásipodaq keńesiniń nusqaýshysy. 1980-1981 jyldary - Alataý aýdandyq komıtetiniń nusqaýshysy. 1981-1984 jyldary - Qazaq KSR-i Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń aǵa nusqaýshysy. 1984-1991 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń nusqaýshysy, sektor meńgerýshisi, jalpy bólim meńgerýshisiniń orynbasary, birinshi orynbasary. 1991-1993 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti jáne Prezıdent Apparatynyń jalpy bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, birinshi orynbasary. 1993-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti hatshylyǵy meńgerýshisiniń orynbasary. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniń Іs basqarmasy jalpy bólim meńgerýshisi. 1995-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti Apparaty basshysynyń orynbasary. 1997-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstri Keńsesi Baqylaý jáne qujattamalyq qamtamasyz etý bóliminiń meńgerýshisi.

«Qurmet» ordenimen, medalmen jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

65 jyl buryn (1946-1993) shashkadan sport sheberi, orys jáne halyqaralyq shashkadan Qazaqstannyń 10 dúrkin jeńimpazy ÁBDІRAIYMOV Qaıyrly Qonaqbaıuly dúnıege keldi.

Aqmola oblysynyń Balqash aýdanynda týǵan. Onyń eń myqty dep tanylǵan partııalary «Shashkı», «Dambrete» jýrnaldarynda jarııalanǵan. Halyqaralyq týrnırde úsh márte jeńiske jetken.

35 jyl buryn (1976) «Ulttyq ınnovatsııalyq qor» AQ-ynyń basqarma tóraǵasy, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty QULSEIІTOV Aıdyn Jeńisuly dúnıege keldi.

Óskemen qalasynda týǵan. Shyǵys Qazaqstan memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetin, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik qyzmet akademııasyn bitirgen. Jarnama jónindegi agent, «Janna» JShS-iniń menedjeri bolyp qyzmet atqarǵan. 1997-1999 jyldary - «Olja» JShS-iniń bas menedjeri, dırektorynyń orynbasary. 1999-2000 jyldary - «Latıfa» JShS-iniń bas dırektory. 2000-2003 jyldary - Óskemen qalalyq Indýstrııa, ekologııa jáne baılanys bóliminiń bas mamany, bólim bastyǵy. 2004-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi Strategııalyq josparlaý jáne jıyntyq taldaý departamenti dırektory, bólim bastyǵy, basqarma bastyǵy, Indýstrıaldy saıasat departamentiniń dırektory. 2008 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka jáne mıneraldy resýrstar mınıstrligi Strategııalyq josparlaý jáne salaaralyq retteý departamentiniń dırektory. 2008-2009 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Áleýmettik-ekonomıkalyq monıtorıng bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. Qazirgi qyzmetinde 2009 jyldyń qyrkúıeginen bastap isteıdi.

ShІLDENІŃ 10-Y, JEKSENBІ

Bagam araldary Dostastyǵynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1973). Bagam - Atlant muhıtyndaǵy Florıda túbeginiń ońtústik-shyǵys jaǵalaýynan Kýbanyń shyǵys jaǵalaýyna deıingi aýmaqta jatqan 700-den astam araldardy qamtıtyn memleket. Eń irileri Andros, Úlken Abako, Úlken Bagam araldary. Astanasy - Nasso qalasy. Memlekettik tili - aǵylshyn tili. Aqsha birligi - bagam dollary. Bagam araldarynyń bıleýshisi Ulybrıtanııa korolevasy bolyp esepteledi de, eldi onyń ókili general-gýbernator basqarady. Úkimet basshysy - Premer-Mınıstr. Zań shyǵarýshy organy Senat pen Ókilder palatasynan turatyn parlament.

ESTE QALAR OQIǴALAR

62 jyl buryn (1949) «Astana sý arnasy» memlekettik qazynalyq kásiporny quryldy. Kásiporynnyń jyldyq sý taratý kólemi 30 mıllıon kýb metrdi quraıdy. «Astana sý arnasy» 600 shaqyrymǵa jýyq sý qubyryna jáne 270 shaqyrym kanalızatsııa júıesine qyzmet kórsetedi. Búgingi tańda Astana qalasynda 37 kanalızatsııa sorǵyshy stansysyn, 250 shaqyrym kanalızatsııalyq kollektordy jáne aýa jiberý stansysyn biriktiretin ortalyqtandyrylǵan sýburǵysh júıesi bar. Aýa jiberý stansysynyń jobalyq qýaty táýligine 135,9 myń kýb metrdi quraıdy.

46 jyl buryn (1965) Mańǵyshlaq munaıynyń birinshi eshelony iske qosylǵan Mańǵystaý oblysyndaǵy Ózen ken orny munaı óńdeý ónerkásibine jóneltildi.

19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniń qaýlysymen Almaty qalasyndaǵy Qazannyń 50 jyldyǵy atyndaǵy sport saraıy aqyn, ánshi jáne kompozıtor Balýan Sholaq esimimen atalatyn boldy.

Balýan Sholaq Baımyrzauly (1864-1916) - ataqty qazaqtyń halyq kompozıtory , at oıynynyń túrli tásilin meńgergen ónerpazy, kúsh ónerin kórsetken sportshysy, jaýyryny jerge tımegen balýany. Onyń esimin de halyq osy sońǵy ónerine súısingendikten erkeletip, jas kúninde saýsaǵyn úsitip alýyna baılanysty «Balýan Sholaq» dep ataǵan, áıtpese óziniń azan shaqyrylyp qoıylǵan shyn aty - Nurmaǵanbet . Shyqqan tegi - Uly júzdiń Dýlat taıpasynyń Sámbet rýynan. Biraq atalary erte kezde Arqaǵa qonys aýdarǵandyqtan, onyń bar ómiri Kókshetaý óńirinde, atyǵaı, qaraýyl rýlarynyń arasynda ósken. 14 jasynan bastap kúreske túsip, at tuıaǵynda oınaǵan sportshy bolǵan, shaýyp kele jatqan at ústinde ár túrli kúrdeli jattyǵýlardy sheber oryndaǵan. Mysaly: júıtkip kele jatqan at ústinde túregelip, ne basymen turýy, attyń baýyrynan ótýi, bir aıaǵyn úzeńgige qystyryp, shalqalap jatyp shabýy boıyndaǵy joıqyn kúshti, eptilikti sheber ıgere alatyndyǵyn, qazaqtyń dalalyq tsırk óneriniń irgetasyn qalaǵandyǵyn aıǵaqtaıdy. Kókshetaý qalasyndaǵy úlken jıyndarda 51 put (830kg-daı) kirdiń tasyn kóterip, dúıim jurtty tań qaldyrǵan. 1899 jyly Orys palýany Ivan Korenmen kúresip, onyń qabyrǵasyn syndyrǵanda Balýan Sholaq 35-te edi.

Munyń ústine Balýan Sholaq án-kúıge jasynan qumar bolady. Bertin kele, jigit shaǵynda Balýan Sholaq osy eki ónerdi qatar damytady. Áke-sheshesi qaıtys bolǵan soń, Ǵanıkeı degen qyzǵa úılengen Balýan Sholaq el aralap, saldyq qurady jáne jalǵyz-jarym júrmeı, mańyna ánshi-kúıshi, palýan, ónerli jastardy jınaıdy. Top quryp, «ansambl » bolyp saýyq qurý Balýan Sholaqtyń dástúrine aınalǵan.

Ózi ustaz tutqan Birjan sal , Aqan seri ánderiniń tamasha oryndaýshysy ári nasıhatshysy bolady. Olardyń ánshi-kompozıtorlyq dástúrin berik ustanyp, keıin ózi de án shyǵarady. Bul turǵydan alǵanda, Balýan Sholaq qazaqtyń ánshilik ónerin óristetýge úlken úles qosqan kompozıtor. Kókshetaý, Qarqaraly, Qaraótkel, Sarysý boıyndaǵy elderdi túgel aralaǵan. Balýan Sholaq Baıanaýyl , Semeıde bolady, Arqanyń ánderin Jetisýǵa jetkizedi. Osy saparynda Kenen Ázirbaev Balýan Sholaqtyń kóptegen ánderin úırenip, halyqqa taratady.

Onyń halyq arasyna keńinen taraǵan ánderi - «Ǵalııa » men «Sentıabr ». «Ǵalııa» názik sezim dúnıesin, móldir mahabbatty sheberlikpen syrshyl áýende jyrlaǵan ǵashyqtyq lırıkasy bolsa, Balýan Sholaqtyń ánderin sheber oryndaýshylar Júsipbek Elebekov , M.Kóshkimbaev , M.Tyrbaev , Jánibek Kármenov , Qaırat Baıbosynov , t.b. boldy.

Belgili mýzyka zertteýshisi Aleksandr Zataevıch el arasynan Balýan Sholaqtyń birneshe ánderin jazyp alyp, ony «Qazaq halqynyń 1000 áni » jáne «Qazaqtyń 500 áni men kúıi » jınaqtaryna engizedi.

9 jyl buryn (2002) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Profılaktıka jáne temeki shegýdi shekteý týraly» Zańy jaryq kórdi.

9 jyl buryn (2002) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Veterınarııa týraly» Zańy qabyldandy.

5 jyl buryn (2006) Qyzylordalyq jazýshy-zańger Ámirhan Bákirulynyń Mustafa Shoqaı ómirin zerttep jazǵan «Mustafa Shoqaı» atty kitaby Túrkııanyń «Erzurum» baspasynan túrik tilinde basylyp shyqty. Avtor Shoqaıdyń ómiri men qyzmeti, saıası qaıratkerligi, ult azattyǵy jolyndaǵy azapty ómiri týraly tym erteden derekter jınaı bastaǵan. Onda tarıhı naqty qujattar mol, túrki tildes halyqtardyń Shoqaı týraly keńinen derekter alýyna múmkindik jasalǵan. Jaqsy bezendirilgen týyndy túrik tildes oqyrmandaryna jol tartty.

Mustafa Shoqaı (1889-1941) - Alash qozǵalysynyń qaıratkeri, Túrkistan ólkesi halyqtarynyń azattyq kúresi jetekshileriniń biri, pýblıtsıst. Qyzylorda oblysynyń Shıeli aýdany Sulýtóbe aýylynda Syr óńiri qazaqtary arasyndaǵy bedeldi kisi - Shoqaıdyń otbasynda dúnıege kelgen. Shoqaıdyń ákesi Torǵaı Syr qazaqtary Reseı patshalyǵynyń qol astyna kirmeı turǵanda Hıýa hanynyń ýálıi, al naǵashylary Hıýa handyǵyn orystardan qorǵaýda erekshe kózge túsken áıgili áskerbasylar bolǵan. Mustafa Shoqaı jazý-syzýdy óz anasynan jasy beske tolmaı jatyp úırengen. Sulýtóbe stantsııasyndaǵy orys mektebinde bastaýysh bilim alǵan ol 1902 jyly Tashkenttegi gımnazııaǵa túsip, 1910 jyly úzdik bitirip shyǵady. Bolashaq qaıratker 1910 jyly Sankt-Peterbor ýnıversıtetiniń zań fakýltetine oqýǵa túsip, ony 1917 jyly bitiredi. Stýdent shaǵynan qoǵamdyq-saıası ómirge belsene aralasyp, túrki-musylman stýdent jastarynyń qozǵalysyna qatysady. Balqan soǵysyna baılanysty 1912 jyly Sankt-Peterbordaǵy qazaq, tatar, ózbek, bashqurt jáne ázirbaıjan stýdent-jastary arasynda Túrkııany qoldaý qozǵalysy óris alǵan kezde onyń arasynda Mustafa Shoqaı da bolady. Ol 1915 jyly túrki-musylman halyqtarynyń azattyq qozǵalysyna iritki salý maqsatynda ortalyq bılik oryndary qurǵan «Sırat-ýl-mýstaqım» («Týra jol») partııasyna alǵash qarsylyq tanytqandar qatarynda bolyp, stýdent jastar tobymen birlese otyryp, zııaly qaýym ókilderine «Sırat-ýl-mýstaqım» partııasyn qoldamaý jóninde úndeý tastady. Bul úndeý sol kezde tatar tilinde jaryq kórip turǵan «Sóz» gazetinde jarııalandy. 1916 jyly Álıhan Bókeıhanovtyń usynysymen Memlekettik dýmadaǵy Musylman fraktsııasy janyndaǵy bıýroǵa múshe bolyp, onda hatshylyq qyzmet atqardy. Túrkistandaǵy kóterilistiń sebep-saldaryn tekserýge Memlekettik dýma Tashkentke arnaıy komıssııa attandyrǵanda, onyń quramynda depýtattar A.Kerenskıı, Tevkelevtermen birge Musylman fraktsııasy janyndaǵy bıýro músheleri Sh.Muhamedııarov pen Mustafa Shoqaı boldy. Jergilikti halyqtyń jaǵdaıymen tereń tanysý maqsatynda Mustafa Shoqaı Tashkentpen ǵana shektelmeı, Samarqand pen Ándijanda bolyp, jergilikti jaǵdaımen tanysty. Petrogradqa oralǵannan keıin ózi jınaǵan materıaldar negizinde 1916 jylǵy kóterilis kezinde bılik oryndarynyń Túrkistan halqyn aıaýsyz qýǵyn-súrginge ushyratqany týraly Memlekettik dýmada Musylman fraktsııasy atynan jasalatyn málimdeme mátinin ázirledi. 1917 jyly Aqpan revolıýtsııasy nátıjesinde patsha ókimetiniń qulaýyn zor qýanyshpen qarsy alyp, qalyptasqan saıası ahýal Reseı ımperııasynda ulttyq ezginiń taýqymetin tartqan túrki-musylman halyqtarynyń bostandyqqa jetýine múmkindikter týǵyzady dep úmittendi. 1940 jyly Parıjge nemis áskeri kirgende, Mustafa Shoqaı tutqynǵa alynyp, birneshe aı kontslagerde otyryp shyǵady. Túrmeden bosaǵan ony nemis-fashısteri túrkistandyq soǵys tutqyndarynan qurylýǵa tıis Túrkistan legıonyn uıymdastyrýǵa tartpaq boldy. Mustafa Shoqaı bul usynysty soǵys tutqyndarynyń jaǵdaıyn jaqsartý úshin paıdalaný joldaryn qarastyryp, naqtyly áreketterge bardy. Biraq kóp uzamaı Mustafa Shoqaı Berlındegi «Vıktorııa» aýrýhanasynda kúmándi jaǵdaıda kóz jumyp, qaladaǵy musylmandar zıratyna jerlendi. Mustafa Shoqaı Túrkistandaǵy keńestik bıliktiń otarshyldyq sıpatyn alǵash tanyǵan jáne onymen kúresýge búkil ǵumyryn arnaǵan, túrki halyqtary tarıhynda jańa ıntellektýaldy kókjıekke kóterilgen qaıratker boldy.

4 jyl buryn (2007) Tarazdyń metallýrgııalyq zaýytynda alǵash ret kúkirtsılıkomarganetsi balqytylǵan №5 peshi iske qosyldy. Bul bolat balqytý jáne quıý ónerkásibinde paıdalanatyn temir marganetstiń jáne kremnııdiń qospaly qorytpasy.

2 jyl buryn (2009) Qostanaı oblysynyń Jetiqara qalasynda aýǵan soǵysynyń ardagerlerine arnalǵan eskertkish ashyldy.

Eskertkish qalanyń ortasyndaǵy býlvarda ornalasqan. Tórt metrlik eskertkishte áskerı tapsyrmany oryndap qaıtyp kele jatqan jaýyngerlerdiń beınesi beınelengen. Eskertkishtiń avtory - Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi Qubaı Ahmet Qusaıynuly.

2 jyl buryn (2009) Almaty oblysyndaǵy Talǵar aýdany Elaman aýylynda «Qazaqstan-Qytaı» gaz jelisi alǵashqy bóliginiń dánekerleý jumystary aıaqtaldy.

Bul joba Túrikmenstannyń tabıǵı gazyn Qazaqstan aýmaǵy arqyly Qytaıǵa jetkizý maqsatynda júzege asyrylýda. Sonymen qatar, Qazaqstannyń batys óńirindegi tabıǵı gazdy Qytaıǵa, Qyzylorda, Jambyl, Ońtústik Qazaqstan, Almaty oblystary men Almaty qalasyna tasymaldaý júzege asyrylady.

Gaz qubyry Ózbekstan men Qazaqstan shekarasynan bastalyp, Ońtústik Qazaqstan, Jambyl, Almaty oblystarynyń aýmaǵynan Qytaımen shekaralas Qorǵas beketine deıin jetkiziledi. Qubyr jelisiniń jalpy uzyndyǵy 1304,5 shaqyrymdy quraıdy.

ESІMDER

115 jyl buryn (1896-1938) Alash qozǵalysynyń qaıratkeri, ǵalym, dáriger pedagog BAIǴÝRIN Áljan Mahmutuly dúnıege keldi.

Burynǵy Torǵaı oblysynyń Qostanaı ýezinde týǵan (qazirgi Qostanaı oblysy). Qostanaıdaǵy orys-qazaq ýchılışesin jáne realdyq ýchılışesin, Orta Azııa memlekettik ýnıversıtetin, Lenıngrad medıtsına ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. Búkilreseılik musylmandar keńesiniń («Islam keńesi») músheligine saılanyp, Torǵaı qazaqtarynyń 2-shi oblystyq jáne Qostanaı qazaqtarynyń ýezdik sezderin ótkizýge belsene qatysqan. «Aq jol» gazetiniń bólim meńgerýshisi, Qostanaıda dáriger bolyp, Qazaq AKSR-i Densaýlyq saqtaý halyq komıssarıatynda jáne týberkýlez dıspanserinde qyzmet atqarǵan. 1935-1937 jyldary Almaty medıtsına ınstıtýty klınıkasynyń dárigeri, kafedra meńgerýshisi bolǵan. 1937 jyly jeltoqsanda tutqyndalyp, saıası qýǵyn-súrginniń jazyqsyz qurbany boldy. 1956 jyly qarashanyń 6-synda aqtaldy.

85 jyl buryn (1926-2008) zań ǵylymynyń kandıdaty, tarıh ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Áleýmettik ǵylymdar akademııasynyń akademıgi, KSRO Joǵary mektebiniń úzdigi JOLAMAN Qabıdolla Dosmaǵanbetuly dúnıege keldi.

Soltústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Almaty zań ınstıtýtyn, Máskeý zań ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. Almaty zań ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy bolyp qyzmet atqarǵan. 1955-1961 jyldary - Semeı maldárigerlik ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi. 1961-1968 jyldary - Pavlodar ındýstrıaldy ınstıtýty partııa komıtetiniń hatshysy, oqý isi jónindegi prorektory, kafedra meńgerýshisi. 1968-1978 jyldary - respýblıkanyń joǵary jáne orta arnaıy bilim mınıstrliginiń bólim meńgerýshisi. 1978-1994 jyldary - Almaty energetıka ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi, professory. 1994-2008 jyldary - Qazaq memlekettik zań ýnıversıtetiniń professory.

40-tan astam ǵylymı jarııalanymnyń avtory.

Halyqtar dostyǵy ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1936-1994) agronom-ǵalym, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń kandıdaty RAMAZANOV Baǵustar Ǵabdulqaıyruly dúnıege keldi.

Pavlodar oblysynyń Eńbekshilder aýdanynda týǵan. Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. Keńshar dırektory, bas agronom bolyp qyzmet atqarǵan. 1970-1979 jyldary - Pavlodar aýdandyq atqarý komıtetiniń basqarma tóraǵasy. 1979-1983 jyldary - Ertis aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1983-1985 jyldary - Pavlodar oblystyq jemis-jıdek ónimderi agroóndiristik birlestiginiń bastyǵy. 1985-1990 jyldary - Pavlodar sovhoz-tehnıkýmynyń dırektory. 1990-1992 jyldary - Pavlodar aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, aýdandyq keńestiń tóraǵasy, aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1992-1994 jyldary - Pavlodar aýdandyq ákimshiliginiń bastyǵy. Qazaq KSR-i Joǵarǵy Keńesi 10-shaqyrylymynyń depýtaty bolǵan.

Eńbek Qyzyl Tý, Halyqtar dostyǵy, «Qurmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1961) «Atyraý MunaıGazServıs» JShS-iniń dırektory BAIBOSYNOV Nurlan Qusaıynuly dúnıege keldi.

Atyraý oblysynyń Inder aýdanynda týǵan. Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti), Ilıa Mechnıkov atyndaǵy Odessa memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1988-1990 jyldary - Qazaqstan LKJO Inder aýdandyq komıtetiniń birinshi hatshysy. 1992-1997 jyldary - «Altyn arman» mekemesiniń tehnıkalyq dırektory, «Dında» shaǵyn mekemesiniń dırektory, «Leıla» shaǵyn mekemesiniń kommertsııalyq dırektory, «Baıbosyn» shaǵyn kásiporny dırektorynyń orynbasary. 1997-1999 jyldary - Atyraý oblysy ákimi apparatynyń sektor meńgerýshisi, bas ınspektory. 1999-2004 jyldary - «Altel» JAQ Atyraý fılıalynyń dırektory, «Azııa Grýpp» JShS-iniń menedjeri, «GD Consulting» JShS-iniń menedjeri. 2004-2006 jyldary - Atyraý oblysy ákimi apparaty bastyǵynyń orynbasary. 2006 jyly - Atyraý oblystyq Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý departamentiniń dırektory. Qazirgi qyzmetinde 2006 jyldyń tamyz aıynan bastap isteıdi. 1999-2003 jyldary Atyraý qalalyq máslıhatynyń depýtaty bolǵan jáne 2007 jylǵy tamyz aıynan - Atyraý qalalyq máslıhatynyń tórtinshi shaqyrylymynyń depýtaty bolyp tabylady.

Medalmen marapattalǵan.