QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 5-11 qyrkúıek aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

5 qyrkúıekte «Rıksos» qonaqúıinde ıÝNESKO-nyń ortalyq Azııa elderi isteri jónindegi ulttyq komıssııasynyń aımaqtyq keńesi ótedi

5 qyrkúıekte QR Syrtqy ister mınıstrliginde saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq jónindegi qazaqstan-lıtva úkimetaralyq komıssııasynyń jetinshi otyrysy ótedi.

6 qyrkúıekte Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń «Dárilik quraldardy, medıtsınalyq maqsattaǵy buıymdardy jáne medıtsına tehnıkasyn saraptaý ulttyq ortalyǵy» RMK konferents-zalynda «Dárilik quraldardyń halyq úshin qoljetimdiligi men sapasyn arttyrý, densaýlyq saqtaý uıymdaryn medıtsına tehnıkasymen jabdyqtaýdy jaqsartýǵa qatysty 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» densaýlyq saqtaýdy damytý memlekettik baǵdarlamasynyń júzege asyrylý barysy týraly» taqyrybynda baspasóz máslıhaty ótedi.

QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM

1-7 qyrkúıekte Venada Qazaqstanda Semeı ıadrolyq polıgonynyń jabylǵanyna 20 jyl tolýyna arnalǵan fotosýret kórmesi ótýde.

ÁLEM
2-7 qyrkúıek aralyǵynda Berlınde (Germanııa) halyqaralyq iri IFA-2011 turmystyq elektronıka kórmesi ótedi.

BASQA MEMORGANDAR

5 qyrkúıekte Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda QR Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan «Otanǵa degen mahabbatpen» atty jas oryndaýshylardyń klassıkalyq mýzykadan kontserti ótedi.

SAıASI PARTIıALAR

1-15 qyrkúıek aralyǵynda «Nur Otan» HDP «Tilge qurmet - elge qurmet» respýblıkalyq konkýrsyn ótkizýde.

SPORT

5-7 qyrkúıekte Astanada múgedek sportshylar arasynda ústel tennısinen QR chepıonaty ótedi.

5-10 qyrkúıekte Shymkentte belgili kósemsózshi, qoǵam qaıratkeri jine sport jýrnalıst Seıdahmet Berdiqulovti eske alýǵa arnalǵan QR BAQ ókilderi arasynda tuńǵysh spartakıada ótedi.

5-10 qyrkúıek aralyǵynda «Respýblıkalyq neırohırýrgııa ǵylymı ortalyǵy» AQ-da «Qazirgi neıroanestezıologııa» sheberlik sabaǵy ótedi.

ASTANA

5 qyrkúıekte Astanada «Nazarbaev Ýnıversıtetinde» qazaqstandyq jobalalrǵa qatysty halyqaralyq semınar ótedi.

8-9 qyrkúıekte Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda «Keleshektiń gospıtali» dgen taqyrypta ІІ halyqaralyq medıtsınalyq iskerlik forým ótedi.

ALMATY

5 qyrkúıekte Almatyda «Interkontınental» qonaqúıinde Kcell jańa tarıftik saıasatynyń tanystyrylymyna arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

5 qyrkúıekte Almatyda «Qazaqstandyq baspasóz klýbynda» BUU-nyń Bosqyndar isi jónindegi Joǵarǵy komıssary basqarmasynyń azamatsyzdyq joqtyǵynyń aldyn alý jáne ony qysqartýǵa arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

6-7 qyrkúıekte Almatyda Ortalyq kontsert zalynda QR Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan folklorlyq-etnografııayq ansamblderdiń «Ǵasyrlar sazy» atty festıval-konkýrsy ótedi.

6-9 qyrkúıekte Almatyda dástúrli KazBuild-2011 kórmesi ótedi.

7-10 qyrkúıekte Almatyda «atakent» kórme ortalyǵynda «BelarýsEKSPO-2011» VI Ulttyq kórmesi ótedi.

7 qyrkúıek pen 31 qazan aralyǵynda QR Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna jáne almaty qalasy kúnine arnalǵan «Asyl mura» atty alǵashqy respýblıkalyq art-konkýrs ótedi.

QOǴAM

2011 jyldyń 1 shildesi men 10 qarashasy aralyǵynda «Zerde» Ulttyq Infokommýnıkatsııalyq holdıngi» AQ Baılanys jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen «Elektrondyq úkimet» jumysy taqyrybyndaǵy eń úzdik materıalǵa jýrnalıster arasynda shyǵarmashylyq konkýrs jarııalady.

1 tamyz ben 30 qyrkúıek aralyǵynda respýblıkalyq aktsııa aıasynda Astanada «Mektepke barar jol» aktsııasy ótýde .

AIMAQTAR

ALMATY OBLYSY

6 qyrkúıek kúni Almaty oblysynda «Bıznes-Keńesshi» bıznes-oqytý Baǵdarlamasyn iske asyrýdyń V kezeńi bastalady. Sonyń aıasynda oblysymyzdyń árbir aýdan-qalalarynda shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileri men kásipkerlikpen shuǵyldanýǵa nıetti turǵyndarǵa arnalǵan ekikúndik «Kásipkerliktiń jedel kýrsy» atty tegin oqytý kýrstary uıymdastyrylyp, aqparattyq-konsaltıngtik qoldaý kórsetiletin bolady

AQTÓBE OBLYSY

23 sáýir men 10 qyrkúıek arasynda Aqtóbe oblysynda «El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan 20 ekpindi aptalyq» degen uranmen «Aýyldyń gúldenýi - Qazaqstannyń gúldenýi» marafon-estafetasy ótýde.

QOSTANAI OBLYSY

15 shilde men 15 qyrkúıek aralyǵynda Qostanaıda «mektepke jol» aktsııasy ótýde.

QARAǴANDY OBLYSY

15 tamyzdan bastap Qaraǵandy oblysynda «Árbir bala bilim alýǵa quqyly» atty áleýmettik SMS-aktsııa júrgiziledi. Aktsııa 30 qyrkúıekke deıin jalǵasýda.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

2011 JYLǴY QYRKÚIEK AIYNDA:

ESTE QALAR OQIǴALAR

295 jyl buryn (1716) qazaq hany Qaıyp Sibir general-gýbernatoryna Bekbolat Ekeshuly men Baıdáýlet Bóriuly bastaǵan elshiligin jiberdi. Ol bul elshilikke óziniń Reseımen beıbit qarym-qatynasta bolýdy, jońǵarlarǵa qarsy birlesip kúresý jónindegi kelisimge kelýdi qalaıtynyn jetkizýdi tapsyrdy. Sonymen birge elshilik Qaıyp hannyń eki el arasyndaǵy qarym-qatynasqa nuqsan keltiretin jaǵdaılardy boldyrmaýǵa tyrysatynyn, Qazaq Ordasynyń Reseımen saýda-sattyq jasaýǵa múddeli ekenin jetkizdi.

90 jyl buryn (1921) Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq memlekettik muraǵaty óz qyzmetin Orynbor qalasynda 1921 jyly bastaǵan. Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq memlekettik muraǵaty - elimizdegi eń alǵash Qazaqstannyń damý tarıhy qujattaryn júıelep, bir qalypqa keltirip jınaqtaǵan muraǵat. Muraǵat XVIII-shi ǵasyrdyń orta kezeńinen bastaý alǵan revolıýtsııaǵa deıingi qujattardan bastap osy kezeńge deıingi qujattardy saqtaýda. Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq memlekettik muraǵaty Qazaqstan tarıhynyń úsh kezeńiniń: keńestik dáýirge deıingi, keńestik dáýir men elimizdiń táýelsizdigi kezeńindegi qujattardy saqtap otyrǵan birden bir muraǵat. Qazirgi tańda muraǵat 1 mıllıon 300 shamasyndaı qujattar saqtap otyr.

70 jyl buryn (1941) qazaq aqyny Jambyl nemis fashısteriniń qorshaýynda qalǵan Lenıngrad qalasynyń qorǵaýshylaryna «Lenıngradtyq órenderim!» óleńin arnady. Aqynnyń bul jyry maıdandaǵy ár ulttan quralǵan jaýyngerlerdiń báriniń de júregine jetip, jigerin qaırady, rýh berdi.

50 jyl buryn (1961) Qazaqstan Respýblıkasynyń Іshki áskerleriniń áskerı aptalyq «Qalqan-Şıt» gazeti shyǵa bastady. Bastapqyda «Na boevom postý» jáne «Dzerjınets» degen ataýlarmen shyqqan. Uzaq jyldar boıy jabyq basylym bolyp, «Bólimnen shyǵarylmasyn» degen belgi qoıylyp otyrǵan. Gazet qurylymynda áskerı qyzmet jáne ázirlik, áleýmettik-turmystyq máseleler, hat-habar jáne buqaralyq jumys bólimderi bar. Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi Іshki áskerleriniń tynys-tirshiligin jazatyn bul basylym qazaq jáne orys tilderinde Astana qalasynan shyǵady.

10 jyl buryn (2001) Astana qalasynda «Shejire» galereıasynyń alǵashqy ekspozıtsııalyq jumystary Ábdirashıt Sadyhanovtyń jeke sýret kórmesinen bastaldy. Sodan beri atalmysh galereıanyń kórmeleri dástúrli túrde ótkizilip keledi. Galereıanyń ashylýyndaǵy basty maqsat - Qazaqstan sýretshileriniń týyndylaryn, ulttyq qolóner buıymdaryn nasıhattap, qazaqtyń salt-dástúrin dáripteý. Galereıada qazaqstandyq jáne shetel beıneleý óner sheberleriniń, atap aıtqanda Marat Bekeevtiń «Smýta», Gúlmıra Telǵazıevanyń «Sáýkele», apaly-sińlili Gabolardyń «Aromat Vostoka», t.b. jańa izdenisterge toly týyndylary boldy.

QYRKÚIEKTІŃ 5-І, DÚISENBІ

ESTE QALAR OQIǴALAR

78 jyl buryn (1933) Almatyda M.Lermontov atyndaǵy respýblıkalyq orys drama teatry ashyldy. Bul Qazaqstandaǵy baıyrǵy, eń úlken teatrlardyń biri. Teatr ujymy alǵash Semeıde uıymdastyrylyp, keıin Almatyǵa aýystyrylǵan. Sahna perdesin tuńǵysh ret K.Trenevtiń «Lıýbov ıArovaıa» pesasymen ashty. 1964 jyly orys aqyny M.Lermontovtyń 150 jyldyq mereıtoıyna oraı teatrǵa onyń esimi berildi. Teatr trýppasy 1974 jyly Máskeýge gastrolge baryp, úlken jetistikpen oralǵan soń, akademııalyq teatr ataǵyn aldy.

11 jyl buryn (2000) Atyraý qalasynda Dına Nurpeıisova atyndaǵy «Bulbul dombyra» atty áıel dombyrashylar arasynda ekinshi respýblıkalyq baıqaýdyń ashylý saltanaty boldy. Úsh kún boıy Qazaqstannyń shartarabynan kelgen 44 oryndaýshy halyq aspabynda saıysqa tústi. Osy baıqaý aıasynda Atyraý qalasyndaǵy jańa alańda Dına Nurpeıisovanyń eskertkishi ashyldy.

11 jyl buryn (2000) Almatyda ızraıldik «Ormat» kompanııasy Qazaqstannyń Densaýlyq saqtaý isi jónindegi agenttigi Medıtsınalyq apat ortalyǵynyń jyljymaly dala gospıtaline 100 mln dollardyń qural-jabdyqtaryn berdi.

10 jyl buryn (2001) Pavlodar qalasynda Máshhúr Júsip meshitiniń ashylý saltanaty boldy. Meshit segiz qyrly, bul - Deshti Qypshaqtardyń sáýlet úlgisine jatady. Onyń ústindegi 8 qyrly juldyz - túrki jurtynyń ortaq rámizi. Kúmbezi - shańyraq úlgisinde, 4 munaranyń uzyndyǵy Paıǵambar jasyna oraı 63 metr. Bir mezgilde 1500 adam namazǵa jyǵylýǵa múmkindigi bar, erler men áıelder zaly bólek. Murajaı, kitaphana, ıslam dinin nasıhattaıtyn beıne zal, neke qııý bólmesi bar. Úlken zaldaǵy gaýhar tasty shamnyń salmaǵy 3,5 tonna, bıiktigi 16,5, eni 6 metr.

6 jyl buryn (2005) Almatyda Ulttyq tuz óndirýshiler qaýymdastyǵy quryldy.

Sharaǵa Azııa damý banki, ıÝNISEF pen basqa da halyqaralyq jáne úkimettik emes uıymdarynyń ókilderi qatysty.

Qaýymdastyq jumysy eldegi tamaq ónimderin shyǵarýmen aınalysatyn kásiporyndarmen tyǵyz baılanys ornatyp, tamaq naryǵy marketıngi men ıod tapshylyǵy saldarynan aýrýǵa shaldyqqan turǵyndardyń densaýlyǵyn qadaǵalaıtyn bolady. Baǵdarlama «Iod tapshylyǵy aýrýlaryn aldyn alý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańy iske asýyna baılanysty qabyldandy.

6 jyl buryn (2005) Qostanaıdaǵy №23 orta mektep ǵımaratynyń qasbetine belgili ǵalym

Manash Qozybaevtyń (1931-2002) qurmetine eskertkish taqta ornatyldy.

Qazaqstannyń Ata zańyn jasaýǵa atsalysqan tarıhshy jáne zańger, akademık Manash Qozybaevtyń týǵan jeri - Qostanaı óńiri. Ǵalymnyń aty berilgen Qostanaı mektebiniń tárbıe jumysyna marqumnyń ıdeıalary men oılary negiz bolyp otyr. Atap aıtqanda, bul bilim oshaǵynda «etnomádenı dıalog» dep atalatyn joba jumys isteıdi. Balalar osy jobanyń kómegimen túrli halyqtardyń salt-dástúrlerin tanyp bilýde.

4 jyl buryn (2007) Elbasy Nursultan Nazarbaev Balqashtaǵy kúkirtti angıdrıdti kádege asyrý zaýytynyń ashylý rásimine qatysty.

Bul óndiristegi eń mańyzdysy sol, onyń arqasynda aımaqtyń ekologııalyq problemasy sheshilgeli otyr. Kúkirt qyshqyly óndirisiniń iske qosylýy kúkirt dıoksıdiniń 99 paıyzdan astamyn súzip alyp, ony kúkirt qyshqylyna konversııalaýǵa múmkindik beredi.

4 jyl buryn (2007) qyrkúıektiń 5-10 aralyǵynda alpınıster buǵan deıin eshkim kóterilmegen Іle Alataýynyń Talǵar shatqalyndaǵy Pýshkın shyńyna shyqty.

Teńiz deńgeıinen 4387 metr bıiktiktegi bul shyń birde-bir taý bıiktiginiń klassıfaktorynda belgilenbegen. Sondaı-aq osy ýaqytqa deıin oǵan birde-bir alpınıstik top shyqpaǵan.

Pýshkın shyńynyń marshrýty eń ádemi shatqaldan bastalyp, barlyq tabıǵı aımaqtardy basyp ótedi.

4 jyl buryn (2007) Oraldaǵy «Dastan» baspasynan batysqazaqstandyq qalamger Qaıyr Quraqulannyń (Bekturǵanov) «Keri tolǵaý» atty kitaby jaryq kórdi.

«Keri tolǵaý» degen atpen berilgen esselerinde ulaǵatty ata-babalarynyń ónegeli úrdisi, ómirdegi ustanymdary, iriligi men márttigi sóz bolady. 324-bettik qatty muqabamen shyqqan kitap jaqsy bezendirilgen.

Qaıyr Quraqulan - Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi. Negizgi mamandyǵy matematıka pániniń muǵalimi. Sonymen qatar shyǵarmashylyq jumyspen shuǵyldanady. Onyń birinshi «Arman» atty áńgimesi 1965 jyly oblystyq «Oral óńiri» gazetiniń betterinde jarııalanǵan. Jazýshynyń shyǵarmashylyǵynda balalarǵa arnalǵan shyǵarmalar erekshe oryn alady. 1976 jyly «At jaly» atty povesi «Jalyn» baspasynyń jabyq konkýrsynda úshinshi orynǵa ıe bolǵan.

2 jyl buryn (2009) tuńǵysh ret qazaq kúıi Máskeýdegi Qyzyl alańda ótken «Spasskaıa bashnıa» halyqaralyq áskerı-mýzykalyq festıvalinde oryndaldy.

Óner ujymyna Qurmetti qaraýyl rotasynyń komandıri kapıtan Qanat Ázimbaev basshylyq jasady, al Prezıdenttik orkestrdiń bastyǵy podpolkovnık Talǵat Berdiǵulov dırıjerlik etti. Qazaqstandyq ulandar dombyramen Qurmanǵazynyń kúılerin naqyshyna keltire oryndap, kórermenderdi tánti etti.

2 jyl buryn (2009) Pavlodar oblysy Lebıaji aýdanyndaǵy Chernoe aýylynda «SMP-Pavlodar» JShS-niń kirpish zaýyty iske qosyldy.

Quny eki mıllıon teńge bolatyn, zamanaýı qytaılyq qural-jabdyqtarmen jaraqtalǵan kásiporyn jergilikti ken ornynyń sapaly sazyn paıdalanady.

ESІMDER

85 jyl buryn (1926) ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń Mehanıka kafedrasynyń meńgerýshisi, tehnıka ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Ulttyq Ǵylym akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri ERShIN Shahbaz Álimgereıuly dúnıege keldi.

Ózbekstannyń Tashkent qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin jáne onyń aspırantýrasyn bitirgen. 1956-1974 jyldary - Qazaq energetıka ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1974 jyldan Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory, kafedra meńgerýshisi bolǵan. Qazirgi ýaqytta zeınetkerlik demalysta.

Negizgi ǵylymı eńbekteri kúrdeli konvektıvtik tasymaldaý teorııasynyń túrli salasyna jáne osy teorııanyń is júzinde qoldanylatyn kóptegen taraýlaryna (sorǵy aǵys, gazdy jalyn, qasıetteri aınymaly suıyqtyqtar qozǵalysy, quıyndy qubylystar, t.b.) arnalǵan. Sondaı-aq ol gazdaǵy, plazmadaǵy jáne suıyqtyqtaǵy almasý protsesteriniń ózara áserlesý problemasyn zertteý jumystaryn basqaryp, «Gıperdybystyq týra aqpaly aýa-reaktıvtik qozǵaltqyshtardyń jumystyq protsesin zertteý» jónindegi halyqaralyq jobanyń ǵylymı jetekshisi boldy. 150 ǵylymı eńbektiń, onyń ishinde 2 monografııanyń avtory, 3 patent pen 1 avtorlyq kýálik alǵan.

Medaldarmen marapattalǵan.

70 jyl buryn (1941) memleket qaıratkeri, ǵalym-agronom, Qazaqstan Respýblıkasy dıplomatııalyq qyzmetiniń eńbek sińirgen qyzmetkeri, ıÝNESKO janyndaǵy Halyqaralyq kadr akademııasynyń korrespondent múshesi, «Velıkıe zvezdy», «Farvater» kitaptarynyń avtory ESQALIEV Nájimeden Yqsanuly dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynyń Astrahan oblysynda týǵan. Astrahan pedagogıkalyq ýchılışesin, KSRO Mınıstrler Keńesi janyndaǵy Halyq sharýashylyǵy akademııasyn bitirgen. 1972-1974 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy Jánibek aýdandyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy. 1974-1983 jyldary - Oral oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bastyǵynyń birinshi orynbasary, 1983-1985 jyldary - Taldyqorǵan aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1985-1986 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary - oblystyq agro óndirisiniń tóraǵasy. 1986-1992 jyldary - Oral oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, oblystyq keńestiń tóraǵasy. 1992-1993 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy ákimdiginiń basshysy, Kókshetaý oblysy ákimdiginiń basshysy. 1993-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń keńesshisi. 1994-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Ózbekstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi, sonymen qatar Tájikstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi mindetin qosa atqarýshy. 1997-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Ýkraınadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi, sonymen qatar Moldavadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi mindetin qosa atqarýshy. 1999-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynan TMD atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 2003 jyldyń qazanynan - «Oraloblgaz» AQ Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy bolyp qyzmet atqarǵan.

Halyqtar dostyǵy ordenimen, «Tyńǵa - 50 jyl» merekelik medalimen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1951) Qazaq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti Horeografııa kafedrasynyń meńgerýshisi, bıshi, pedagog, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, Máskeýde ótken jastar men stýdentterdiń 12-shi Búkildúnıejúzilik festıvaliniń dıplomanty, Belgııada ótken Halyqaralyq bı festıvali men 1-shi respýblıkalyq bıshiler baıqaýynyń júldegeri ІZІM Toıǵan Ospanqyzy dúnıege keldi.

Aqtóbe oblysynda týǵan. Almaty estrada-tsırk óneri stýdııasyn, Almaty teatr jáne kıno ınstıtýtyn bitirgen. Bıshilik óner jolyn Aqtóbe oblystyq fılarmonııasynda bastap, Torǵaı men Tselınograd oblystyq fılarmonııalarynda, «Sazgen» ansambli men «Altynaı» bı ansambliniń quramynda jeke bıshi retinde jemisti eńbek etti. 1998-2003 jyldary qazirgi Almaty estrada-tsırk óneri kolledjinde pedagogıkalyq qyzmetpen aınalysqan. 2003 jyldan bastap qazirgi qyzmetinde isteıdi.

55 jyl buryn (1956) «Almatykitap» baspasynyń redaktory, jýrnalıst, jazýshy, Qazaqstan Respýblıkasy Baspa jáne polıgrafııa isiniń qaıratkeri ORYNBAEVA Ásııa dúnıege keldi.

Soltústik Qazaqstan oblysy Qyzyltý aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin syrttaı oqyp bitirgen. Eńbek jolyn aýdandyq «Qyzyl Tý» jáne «Krasnoe znamıa» gazetterinde aýdarmashy bolýdan bastaǵan. 1987-2003 jyldary respýblıkalyq «Mektep» jáne «Jeti jarǵy» baspalarynyń redaktory bolǵan. Turar Rysqulov atyndaǵy Basqarý akademııasy janyndaǵy «Ekonomıka» baspasynda qyzmet istegen. 2009 jyldan bastap qazirgi qyzmetinde.

Jazýshynyń «Nazerke» jáne «Qyzǵanysh», «Qoshtasý altybaqany» atty hıkaıat pen áńgime jınaqtary jaryq kórgen. Aýdarma salasynda tájirıbesi mol, Maksım Gorkııdiń «Artamonovtardyń isi», Gıýstav Floberdiń «Bývar men Pekıýshe» shyǵarmalaryn, kóptegen oqýlyqtardy, tarıhı kitaptardy tárjimalaǵan.

QYRKÚIEKTІŃ 6-Y, SEISENBІ

Chılı Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Ulttyq yntymaqtastyq kúni.

Bolgarııa Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Shyǵys Rýmelııamen birigý kúni.

Qazaqstan Respýblıkasy men Bolgarııa Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy maýsymnyń 5-inde ornatyldy.

Svazılend Koroldiginiń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1968).

ESTE QALAR OQIǴALAR

86 jyl buryn (1925) «Tań» jýrnalynda Álıhan Bókeıhanov jasaǵan «Qobylandy» jyrynyń birinshi zertteýleriniń nátıjesi jarııalandy.

Qazirgi jer betindegi myńdaǵan etnostar sanaýly ǵana jyrlardy týǵyzady. Mysaly, grekterdiń «Ilıada» nemese «Odısseıa», úndisterdiń «Mahabharata» nemese «Ramaıana» syndy jyrlaryn keltirýge bolady. Qazaq halqynda, eger nusqalarymen birge esepteıtin bolsaq, myńdaǵan epostyq shyǵarmalar bar. Tek qana, «Qobylandy batyr» jyrynyń 29 nusqasy bar eken. «Qobylandy» jyry qazaq jyrlarynyń arasynda eń kóp zerttelgen.

Jyrdyń nusqalary batyr ómiriniń 5 kezeńin kórsetedi - 9 ǵasyrdan 18 ǵasyrǵa deıin, shyn máninde ol 15 ǵasyrda Ábilqaıyrhannyń tusynda jáne Qazaq handyǵynyń qurylý kezinde ómir súrgen. Kólemdi jyr birden jasalǵan joq, ony jazý kezinde, ol ómirdiń qajettilikterine qaraı, tarıhı kezeńderge sáıkes ózgertildi. Bul tarıhı eskertkishti saqtaýǵa jáne damytýǵa kóptegen jyraýlarlar at salysty, halyq ertegileriniń sansyz joldaryn urpaqtan urpaqqa ósıet etip berip otyrǵan. Qobylandy týraly jyrdy tuńǵysh ret V.Radlov basyp shyǵardy.

84 jyl buryn (1927) Oralda áıgili óner zertteýshisi, Qazaqstannyń halyq ártisi Aleksandr Zataevıchtiń (1869-1936) uıymdastyrǵan alǵashqy qazaq mýzykasynyń keshi bolyp ótti.

Keńes ókimeti ornaǵannan keıin qazaq dalasyna kelgen A.Zataevıch áýeli «Qazaq halqynyń 1000 ánin», sodan keıin «500 án-kúıdi» jınap bastyrǵany belgili. Ol qazaq án-kúıin jınap qana qoımaı, qazaq ónerpazdarynyń Máskeýde óner kórsetip, tanyla túsýine atsalysty. Al 1923 jylǵy 24 qazanda Máskeýde ol tuńǵysh ret qazaq mýzykasynyń keshin uıymdastyrdy. 1927 jyly osyndaı kontsert Máskeý konservatorııasynda qoıylyp, onda orys ult aspaptar orkestri A.Zataevıch óńdegen kúılerdi oryndady.

51 jyl buryn (1960) Ózbekstanda qazaq ádebıeti men óneriniń kúnderi bolyp ótti.

17 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniń qaýlysymen «Qýat» holdıng-kompanııasy men «Amlon Treıdıng LTD» brıtan fırmasy negizinde «QýatAmlonMunaı» atty alǵashqy jeke munaı kompanııasy quryldy.

11 jyl buryn (2000) Nıý-Iorkte BUU Bas Assambleıasynyń 55-shi merekelik sessııasy bastaldy. Oǵan Elbasy Nursultan Nazarbaev qatysyp, baıandama jasady.

11 jyl buryn (2000) Almatyda Ortalyq Azııa ken ónerkásip odaǵynyń uıymdastyrýymen «Qazaqstandaǵy ken isi. Jaı-kúıi jáne perspektıvalary» atty birinshi halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa óz jumysyn bastady. Jeti elden jınalǵan 700-den astam maman osy salanyń damýy, jańa óndiristik jáne ınjenerlik tehnologııalar, jer qoınaýyn paıdalaný protsesterin retteý týraly baıandamalar jasady.

6 jyl buryn (2005) Almatydaǵy Qazaqstan-Japon ortalyǵynda «Akı» atty derekti fılminiń tanystyrylymy bolyp ótti.

Uıymdastyrýshysy - Jas PR-mamandar qaýymdastyǵy, Qazaqstan-Japon ortalyǵy jáne Bugs prodakshn-stýdııasy.

«Akı» qysqa metrajdy derekti fılmi Qazaqstannyń aýmaǵynda ómir súrgen japon áskerı tutqyndary týraly baıandaıdy. Fılmdi otandyq derekteýshiler túsirgen.

Fılmniń negizine hronıkalyq kadrlarmen qosa japon jaýyngerleriniń qábirdegi súıekterin shyǵaryp jáne olardy elderine qaıtarylǵany týraly jasalǵan jumystar da engen.

6 jyl buryn (2005) Oralda Sotsıalıstik Eńbek Eri Vardan Chamchııan turǵan úıdiń qasbetine eskertkish taqta ornatyldy.

Vardan Chamchııan (1916-2005) Tbılısı qalasynda týǵan. Ol 1954 jyly Batys Qazaqstanǵa qonys aýdardy. Tyń jerlerdi ıgerip, astyq ónimin damytýǵa óz úlesin qosty. «Perm» ujymsharynyń bas agronomy, al 1957 jyldan bastap onyń dırektory boldy. Ol basqarǵan sharýashylyq aımaqtaǵy aldyńǵy qatardaǵy bes keńshardyń biri boldy. 1966 jyly Vardan Shnorkovıch Chamchııanǵa Sotsıalıstik Eńbek Eri ataǵy berildi. Lenın ordenimen marapattalǵan.

4 jyl buryn (2007) Semeı aýmaǵyndaǵy Bajenov aýylynda jańa meshit ashyldy.

Bul bes myńǵa tarta turǵyny bar aýmaqtaǵy birinshi meshit. Meshitke bir ýaqytta 200 adam minajat ete alady.

75 jyl buryn (1936) «KSRO halyq ártisi» ataǵy bekitildi.

20 jyl buryn (1991) Sheshenstan táýelsizdigin jarııalady.

ESІMDER

105 jyl buryn (1906-1972) ǵalym, ádebıet zertteýshisi, jazýshy, ádebıettanýshy, aýdarmashy, synshy, tarıhshy, fılologııa ǵylymynyń doktory TALJANOV Sáıdil Omaruly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Nura aýdanynda týǵan. Tashkenttegi Orta-Azııa memlekettik ýnıversıtetin, Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. Qazaq KSR Oqý mınıstrliginde, Aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynda, Qazaq memlekettik kórkem ádebıet baspasynda, Qazaq KSR Ǵylym akademııasynda qyzmet istedi.

Alǵashqy áńgimeleri 1927 jyly jarııalandy. «Ustanyń úıi», «Seıfollanyń Sákeni», «Adam týraly ańyz» povesteri jaryq kórgen. Ǵylymı eńbekteriniń negizgi taqyryby kórkem aýdarma teorııasy, problemalary jáne ádebı baılanystarǵa arnalǵan. Ol Aleksandr Pýshkın, Maksım Gorkıı, Fedor Dostoevskıı shyǵarmalaryn qazaq tiline, Sáken Seıfýllın, Muhtar Áýezov, Beıimbet Maılın shyǵarmalaryn orys tiline aýdardy. Sonymen qatar ózi de birqatar shyǵarmalar men ádebı qundy eńbekterdiń avtory.

60 jyl buryn (1951) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymynyń doktory, dotsent, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri SULTANOV Bolat Qylyshbaıuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń aspırantýrasyn bitirgen. 1983-1993 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń assıstenti, aǵa oqytýshysy, tarıh fakýlteti syrttaı bóliminiń dekany, dotsenti. 1993-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi Batys Eýropa elderi bóliminiń birinshi hatshysy, meńgerýshisi. 1995-2000 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Germanııa Federatıvti Respýblıkasyndaǵy Elshiliginiń birinshi hatshysy, keńesshisi. 2000-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi, dırektor keńesshisi, birinshi orynbasary. 2001-2002 jyldary - «Syrtqy saıasat jáne analız ortalyǵy» JAQ-ynyń dırektory, «Qazaqstan jáne qazirgi álem» jýrnalynyń bas redaktory. 2002-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Germanııa Federatıvti Respýblıkasyndaǵy Elshiliginiń keńesshi elshisi. 2004 jyldan bastap Qazaqstan Respýblıkasynyń birinshi Prezıdenti qory janyndaǵy Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýty dırektorynyń birinshi orynbasary bolǵan. Qazirgi qyzmetinde 2006 jyldan bastap isteıdi. 2007 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi janyndaǵy Qoǵamdyq palata keńesiniń múshesi.

Halyqaralyq qatynastar jáne qaýipsizdik jaǵdaıy týrasyndaǵy 10 kitaptyń, 200-ge jýyq maqalanyń avtory. Qazaqstan Strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń 4 ǵylymı jýrnalyna jetekshilik etedi: «Obşestvo ı epoha», «Kazahstan-Spektr», «Analytic», «Central Asia's affairs».

«Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Astanaǵa 10 jyl» medaldarymen, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń úsh alǵys hatymen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1951) Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik ult aspaptar orkestriniń kórkemdik jetekshisi, dombyrashy, kúıshi, Qazaqstannnyń halyq ártisi, Qurmanǵazy atyndaǵy I respýblıkalyq oryndaýshylar baıqaýynyń laýreaty ShÁMELOV Tuıaqberdi Qajygereıuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynyń Jańaqala aýdanynda týǵan. Almaty konservatorııasyn (qazirgi Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) bitirgen. 1970 jyldan Qazaq akademııalyq halyq aspaptary orkestri quramynda dombyrashy, kontsertmeıster jáne jeke oryndaýshy retinde qyzmet etedi.

Onyń oryndaýshylyq repertýarynan qazaq halyq kompozıtorlarynyń (Abyl, Dáýletkereı, Dına, Qurmanǵazy, Mámen , Seıtek, Táttimbet, t.b.) kúıleri mol oryn aldy. Ol birneshe án-kúılerdiń avtory. Gastroldik saparmen shet elderde (Aýǵanstan, Italııa, Koreıa, Qytaı, Portýgalııa, t.b.) bolyp óner kórsetti.

40 jyl buryn (1971) Qaraǵandy oblysy Prıozersk qalasynyń ákimi ÓTEShEV Erlan Amantaıuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynda týǵan. Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. «GpınKar» birlesken kásipornynda dıspetcher bolyp qyzmet atqarǵan. 1998-1999 jyldar aralyǵynda «Búrkit» óndiristik kooperatıvi qaýipsizdik qyzmetiniń qyzmetkeri. 2000-2001 jyldary - Shahtınsk qalasy ákimi apparatynyń jetekshi mamany. 2001-2002 jyldary - Novodolınskıı aýyly ákiminiń orynbasary. 2002-2004 jyldary - Shahtınsk qalasy ákiminiń orynbasary, Іshki saıasat jáne áleýmettik sala bóliminiń bastyǵy. 2004-2005 jyldary - «Tentek jylý energetıka stansasy» JShS atqarýshy dırektory. 2005-2006 jyldary - «Fedotov A.V. «Dızel-Plıýs» jeke kásipkerliginiń kommertsııalyq dırektory. 2006-2007 jyldary - Qaraǵandy qalasy ákimi apparatynyń bas mamany. 2007-2009 jyldary - Qaraǵandy oblysy ákimi apparatynyń Uıymdastyrý jumystary bóliminiń meńgerýshisi, bas ınspektory. 2009-2011 jyldary - Qaraǵandy oblysy Shahtınsk qalasynyń ákimi. Qazirgi qyzmetinde 2011 jyldyń qańtarynan bastap isteıdi.

QYRKÚIEKTІŃ 7-І, SÁRSENBІ

Soǵys oıynshyqtaryn joıý kúni. Bul kún 1988 jyly Dúnıejúzilik ata-analarynyń qamqorlyǵynan aırylǵan jáne jetim balalarǵa kómek qaýymdastyǵynyń bastamasy boıynsha alǵash ret atalyp ótti. Osy kúni soǵys oıynshyqtaryn táttilerge jáne jumsaq oıynshyqtarǵa aýystyrý qabyldanǵan.

Brazılııa Federatıvti Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1822).

Brazılııa - Ońtústik Amerıkada ornalasqan memleket. Astanasy - Brazılıa. Memlekettik tili - portýgal tili. Aqsha birligi - real.

Qazaqstan Respýblıkasy men Brazılııa Federatıvti Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1993 jylǵy qyrkúıektiń 22-inde ornatyldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

10 jyl buryn (2001) Elbasy Nursultan Nazarbaev Aqtaý qalasynda ótken birneshe is-sharaǵa: parom termınalynyń, qalanyń «Yntymaq» alańyndaǵy «Dostyq» monýmentiniń ashylý saltanatyna jáne Qazaqstan jastarynyń birinshi kongresine qatysty.

7 jyl buryn (2004) Elbasynyń ókimine sáıkes Beslandaǵy lańkestik aktiniń saldarynan qaza tapqandardy qazaqstandyqtar jalpyulttyq bir mınýt únsizdikpen eske aldy. Tús mezgilinde Qazaqstannyń barlyq telearnalary men radıostansalary habar taratýyn bir mınýtqa toqtatty.

6 jyl buryn (2005) Pavlodardyń «Kosmos» jastar-demalys ortalyǵynda ártis ári kınorejısser Qýat Ábýseıitovke arnalǵan eskertkish taqta ornatyldy. Osydan bastap jastardyń demalys ortalyǵy qazaq kınosy sheberiniń esimimen atalatyn boldy. Eskertkish taqtany ashý saltanatyna qatysqan oblys ákimi Qaırat Nurpeıisov bar ómirin óner jolyna arnaǵan rejısser Q.Ábýseıitovtiń ulttyq kınony damytýǵa qosqan úlesiniń zor ekendigin atap kórsetti. Óziniń kindik qany tamǵan Baıanaýyldyń dańqyn aspandatqan jerlesterine arnalǵan keshte akter, kınorejısser, sazger ári aqyn Qýat Ábýseıitov týraly fılmniń tusaýkeseri boldy. Ataǵyna kisilik qasıeti saı bolǵan osy adam týraly Almatydan kelgen týystary, kınematografıster, pavlodarlyqtar sóz sóılep, qurmetpen eske aldy.

4 jyl buryn (2007) Almatyda ál-Farabı dańǵyly men Fýrmanov kósheleriniń qıylysyndaǵy jol aıyryǵy ashyldy.

Ajyratym eki deńgeıde turǵyzylǵan tonnel ál-Farabı dańǵylynyń boıymen Fýrmanov kóshesiniń astynan ótedi, tonneldiń uzyndyǵy 71 metr. Ajyratymnyń jalpy uzyndyǵy 958 metr. Fýrmanov kóshesiniń boıymen 4 jolaqty qozǵalys jáne ál-Farabı dańǵylynyń boıymen 6 jolaqty qozǵalys, sondaı-aq tonneldiń eki betiniń boıynda 3 jolaqty túspejol kózdelgen.

4 jyl buryn (2007) Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Glýbokoe kentinde «IZATEM» bazalt taýjynysynan mıneral-maqta buıymdaryn óndiretin jańa zaýyt ashyldy.

Mıneraldy buıymdardyń joǵary deńgeıdegi otqa tózimdilik qasıeti bar jáne olar janbaıtyn materıaldar tobyna jatady, ony ǵımarattyń otqa tózimdi qurylymynda paıdalanýǵa bolady.

Bul álemdik talaptarǵa saı jasalǵan Qazaqstandaǵy jalǵyz zaýyt bolyp sanalady. «Izatem» zaýyty «Vostok-Ýnıversal» óndiristik-ónerkásiptik kesheniniń birinshi kezektisi bolyp tabylady. Zaýyttyń iske qosylǵan birinshi jelisiniń qýattylyǵy jylyna 28 myń tonna daıyn ónim. Ónimniń 40 paıyzy Reseı Federatsııasynyń Batys Sibir jáne Ortalyq Azııa elderiniń naryǵyna eksporttalady.

2 jyl buryn (2009) Astanada birinshi Ortalyq Azııadaǵy Estonııa Respýblıkasynyń konsýldigi ashyldy.

Saltanatty sharaǵa Estonııa Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Andrýs Ansıp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrliginiń ókilderi, bıznesmender qatysty.

2 jyl buryn (2009) Petropavlda aýǵan-tájik shekarasynda qaza bolǵan jaýyngerlerdiń qurmetine eskertkish ashyldy.

Jınalǵandar esimi granıt taqtasyna qashalyp jazylǵan qaza bolǵan 17 jaýyngerdi bir mınýttyq únsizdikpen eske aldy.

2 jyl buryn (2009) Taldyqorǵanda Qazaqstan ardager-energetıkteriniń І sezi bolyp ótti.

Pikirtalas nátıjesinde energetıkalyq daǵdarys problemalary men olardy sheshý joldary baıandalǵan qarar qabyldandy.

90 jyl buryn (1921) Margaret Gorhem Amerıkanyń alǵashqy sulýlyq baıqaýynyń jeńimpazy atandy.

ESІMDER

170 jyl buryn (1841-1918) halyq kompozıtory, ánshi-aqyn, kúıshi-dombyrashy MERALYULY Muhıt (Muhambetkereı) dúnıege keldi.

Ábilqaıyr áýletinen shyqqan, Qarataı sultannyń nemeresi. Onyń týǵan aǵalary Pańgereı, Sháńgereı, Saqypkereı, Jansha, Júsip ónerpaz adamdar bolǵan. Muhıt Orynbor, Qostanaı, Jamanqala (Orsk), Qazaly, Troıtsk, Aqtóbe, Aral, Atyraý óńirlerin aralap, «Ánshi Muhıt», «Sal Muhıt» atandy. Onyń «Dúnıe-aı», «Záýresh», «Pań kóılek», «Qypshaq», «Dóń asqan», «Kerbez» ánderi ánshilik óneriniń san qyrly tabıǵatyn ashady. Oıly da qýatty, názik te syrly, móldir lırızmge tunǵan ánderin asqan sheberlikpen oryndaı júrip, óziniń ánshilik dástúrin qalyptastyrdy. Aleksandr Zataevıch «Qazaq halqynyń 1000 áni» jáne «Qazaqtyń 500 án men kúıi» kitabynda Muhıtty «qazaqtyń Baıany» atap, Qazaqstannyń batysynda Muhıttyń shyǵarmashylyǵyn belgili án mektebi dep qaraý kerek» dep jazdy. Ol tek ánshi, aqyn ǵana emes, kúıshilik ónerimen de tanyldy. Boǵda, Esbaı, Tazbala, Sáýlebaı, Abyl kúılerin óte áserli oryndap, ózi de kúı shyǵardy. Muhıttyń ánshilik, aqyndyq, kúıshilik murasyn bizdiń zamanǵa balalary - Shoń men Náý, nemereleri - Shaıhy, Luqpan, Ǵubaıdolla jetkizdi. Qazaqstan kompozıtorlary Muhıttyń týyndylaryn ózderiniń shyǵarmalarynda keńinen paıdalandy. Evgenıı Brýsılovskıı Muhıttyń «Alýash» ánin «Jalbyr», «Úlken Orazyn» - «Qyz Jibek», «Dúnıe-aı» ánin «Er Tarǵyn» operalaryna paıdalandy.

QYRKÚIEKTІŃ 8-І, BEISENBІ

Halyqaralyq saýattandyrý kúni. 1966-nshy jyly ıÝNESKO Tegeranda 1965-inshi jyldyń qyrkúıeginde ótken «Búkilálemdik saýatsyzdyqty joıý boıynsha bilim mınıstrleri konferentsııasynyń» usynysy boıynsha jyl saıyn Halyqaralyq saýattandyrý kúnin ótkizýdi jarııalady. Qyrkúıektiń 8-i - osy konferentsııanyń saltanatty ashylǵan kúni.

Bul kún ıÝNESKO is-qımylynyń basty salalarynyń biri bolyp tabylatyn saýattandyrýdy taratý jónindegi qoǵam kúsh-jigerin jandandyrýǵa shaqyrady.

2002-nshi jyly BUU BasAssambleıasy 2003-inshi - 2012-inshi jyldar aralyǵyn Saýattandyrýdyń onjyldyǵy dep jarııa etti.

Jýrnalısterdiń halyqaralyq yntymaq kúni (1958). Bul - cheh jýrnalısi ıÝlıýs Fýchıkti gıtlershilerdiń Berlın túrmesi - Plettsenzede aıýandyqpen óltirgen kúni. Jalyndy jýrnalısti eske alý maqsatynda Halyqaralyq jýrnalıster uıymynyń Býhareste ótken 4-shi kongresiniń sheshimi boıynsha atap ótiledi.

Blokada qurbandaryn eske alý kúni. 2006 jylǵy qyrkúıektiń 8-inde Uly Otan soǵysy tarıhyndaǵy eń qaıǵyly oqıǵalardyń biri - 900 kúnge sozylǵan Lenıngrad qorshaýyna 70 jyl tolady.

ESTE QALAR OQIǴALAR

11 jyl buryn (2000) Almatyda Qazaqstannyń tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 60 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan «Bolashaqqa senimmen» atty fotoalbomnyń tusaýkeser rásimi ótti. «Otan» partııasynyń uıymdastyrýymen jaryq kórgen albomda Elbasynyń jeke muraǵatynan alynǵan sýretter paıdalanylǵan.

10 jyl buryn (2001) Astanada Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaev «Qazaqstan kartasy: «Atameken» dep atalatyn jańa etnomemorıaldyq parktiń saltanatty ashylý rásimine qatysyp, onyń lentasyn qıdy. Bul kartada Qazaqstannyń barlyq aımaqtary qamtylyp, elimiz aýmaǵynda ornalasqan 100-den astam nysan túpnusqasynan aınymaıtyndaı etip kórsetilgen. Olardyń arasynda qalalar, ondaǵy basqarý mekemeleri, mádenıet oshaqtary, iri óndiris oryndary, tarıhı eskertkishter qamtylǵan.

7 jyl buryn (2004) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstan-Avstrııa qarym-qatynastaryn damytýǵa qosqan eleýli úlesi, eki memleket arasyndaǵy san tarapty baılanystardy ornatýǵa tıgizgen yqpaly úshin Avstrııanyń burynǵy kantsleri Frants Vranıtskııdi І dárejeli «Dostyq» ordenimen marapattaý týraly Jarlyqqa qol qoıdy.

6 jyl buryn (2005) Astanada Qazaqstan Respýblıkasy Úkimettik emes uıymdardyń Ulttyq aqparattyq qor ortalyǵynyń jáne onyń resmı saıtynyń tanystyrylymy boldy.

Basty maqsat - jańa aqparattyq tehnologııalardy engizýi arqyly memlekettik organdar jáne úkimettik emes uıymdardy tıimdi jáne konstrýktıvtik istestik tetigin ábden jetildirý bolyp tabylady.

4 jyl buryn (2007) Qobda aýdanynyń Jırenqopa aýylynda Qobylandy batyrdyń memorıaldyq kesheni saltanatty túrde ashyldy.

Avtory - sáýletshi Bek Ibraev. Qobda jaǵalaýyndaǵy memorıaldyq keshen áskerı taqyrypta salynǵan. Áskerı bas kıimine uqsatyp jasalǵan dóńgelek ǵımarat burynǵy jerlengen jerde boı kóterdi. Mavzoleıge bara jatqan jolda meńgir-tastary ornatylǵan, olar qolbasshynyń tynyshtyǵyn saqtaıtyn sarbazdar sııaqty. Shetinde áskerı jebege uqsatylyp jasalǵan ǵımarat, onda kishigirm murajaı jáne saıahattanýshylarǵa arnalǵan qonaq úı bar.

4 jyl buryn (2007) qyrkúıektiń 8-9 kúnderi Şýchınsk-Býrabaı demalys aýmaǵynda Qazaqstan Respýblıkasynyń «Bilim týraly» jańa zańyna arnalǵan «Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ-nyń kýbogyna І respýblıkalyq debattyq týrnıri bolyp ótti.

Sharanyń uıymdastyrýshysy - Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi, «Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ.

2 jyl buryn (2009) qyrkúıektiń 8-12 aralyǵynda Astana men Almatyda «Úndi mádenıeti men ashanasynyń aptalyǵy» festıvali bolyp ótti.

ESІMDER

100 jyl buryn (1911-1994) Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen zootehnıgi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty SÝBBOTIN Vıktor ıAkovlevıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynyń Perm oblysynda týǵan. Máskeý zootehnıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1946-1947 jyldary - Qazaq KSR Mal sharýashylyǵy mınıstrligi basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1947-1953 jyldary - Qazaq KSR Sovhozdar mınıstrligi Mal sharýashylyǵy basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy, mınıstrdiń orynbasary, Aýyl sharýashylyǵy jáne daıyndaý mınıstrligi Bas sovhozdar basqarmasynyń bastyǵy. 1953-1954 jyldary - Qazaq KSR Sovhozdar mınıstriniń orynbasary. 1954-1964 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıteti bólim meńgerýshisiniń orynbasary, aýyl sharýashylyǵy bóliminiń meńgerýshisi. 1964-1978 jyldary Qazaq KSR Aýyl sharýashylyǵy mınıstri, mınıstrdiń orynbasary bolǵan. 1978 jyly zeınet demalysyna shyqqan.

3 márte Eńbek Qyzyl Tý, 3 márte «Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1936) Halel Dosmuhameduly atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıteti rektorynyń keńesshisi, tarıh ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Qoǵamdyq ǵylymdar akademııasynyń akademıgi TABYLDIEV Hısmet Bozanuly dúnıege keldi.

Atyraý oblysynyń Mahambet aýdanynda týǵan. Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1963-1994 jyldary - Gýrev pedagogıkalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy, aǵa oqytýshysy, dotsenti, dekannyń orynbasary, prorektory, rektory. 1994-2000 jyldary - Atyraý ýnıversıtetiniń rektor-úılestirýshisi, rektory, rektordyń keńesshisi. 2000-2003 jyldary - Atyraý oblystyq máslıhatynyń depýtaty, hatshysy. 2003-2008 jyldary - «Atyraý» gazeti bas redaktorynyń orynbasary. Qazirgi qyzmetinde 2008 jyldyń qyrkúıeginen bastap isteıdi.

Úsh tomdyq «Bozdaqtar» jınaǵynyń, Atyraý oblysy entsıklopedııasynyń, «Aqtańdaqtar aqıqaty», «Qurmanǵazy», «Kishi júz rýlarynyń tarıhy men shejiresi», «Saýatsyzdyqtan bilim shyńyna», «Saraıshyq», «Qazaqstanda saýatsyzdyqty joıýdyń qıynshylyqtary» monografııalarynyń, 200-ge jýyq ǵylymı eńbektiń avtory. Oblystyq onomastıkalyq komıssııanyń múshesi bolyp tabylady, Gýrev qalasynyń ataýyn Atyraý, Embi aýdanyn - Jylyoı qylyp ózgertýge at salysqandardyń biri.

«Parasat» ordenimen, «Eńbek ardageri», «Eren eńbegi úshin», «Qazaqstannyń 10 jyldyǵy», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamentine 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasy ǵylymynyń damýyna qosqan úlesi úshin», «Kaspıı mańy joǵary oqý oryndary qaýymdastyǵynyń 10 jyldyǵy» medaldarymen, qurmet gramotalarymen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1936) áskerı jáne saıası qaıratker, otstavkadaǵy general-maıor, jýrnalıst, Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrliginiń eńbek sińirgen qyzmetkeri QALMATAEV Murat Dúısenbiuly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Jarma aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen. 1959-1965 jyldary - Semeı oblysy, Kókpekti aýdany komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy, aýdandyq «Juldyz» gazetiniń redaktory. 1967-1975 jyldary - Semeı oblystyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy, partııalyq-uıymdastyrý bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 1975-1980 jyldary - Qazaqstan kommýnıstik partııasy ortalyq komıtetiniń ınspektory. 1980-1983 jyldary - Oral oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy. 1983 jyly respýblıkalyq Іshki ister mınıstrliginiń jańadan uıymdastyrylǵan saıası bólimi bastyǵy bolyp taǵaıyndaldy. Onyń azamattyq tulǵasy jeltoqsan oqıǵasy kezinde aıqyn kórindi. Respýblıka Bas prokýroryna, Qazaqstan kommýnıstik partııasy ortalyq komıtetiniń 2-hatshysyna kirip, alańda zańsyzdyqqa jol berilip jatqanyn aıtyp, bul taǵylyqty toqtatýdy talap etti. Ádildik jolyndaǵy osy zańdy áreketteri úshin «óz qyzmetine laıyqsyz adam» retinde Aýǵanstan soǵysyna jóneltildi. 1988-1989 jyldary Aýǵanstan soǵysynda birneshe jaýapty operatsııalarǵa qatysyp, basshylyq etti. Maıdannan aman-esen elge oralyp, 1989-1994 jyldary Semeı oblystyq Іshki ister basqarmasyn basqardy. 1995 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstriniń keńesshisi bolyp taǵaıyndalyp, 1995-1997 jyldary «Sonar» fırmasynyń vıtse-prezıdenti boldy. 1996 jylldan - «Namys» JShS-iniń dırektory, al 2000 jyldyń qyrkúıeginen - «Namys-Sekıýrıtı» JShS-iniń prezıdenti bolyp qyzmet atqarǵan.

«Qurmet belgisi», Qyzyl Juldyz, Halyqtar dostyǵy, «Otan kúzetinde» ordenderimen, kóptegen KSRO jáne shet el medaldarymen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1956) jýrnalıst, Qazaqstan Jastar odaǵy syılyǵynyń ıegeri PARMANQULOV Saparbaı Nurpeıisuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Jetisaı aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen. «Qazaqstan pıoneri» gazetinde tilshi, aǵa tilshi, bólim bastyǵy bolyp qyzmet atqarǵan. 1980-1992 jyldary - «Lenınshil jas» (qazirgi «Jas alash») gazetinde tilshi, aǵa tilshi, bólim meńgerýshisi, jaýapty hatshy. 1992-1997 jyldary - «Jas alash» gazeti bas redaktorynyń birinshi orynbasary. 1997-1999 jyldary - «Arkas» baspa úıiniń prezıdenti. 1999-2006 jyldary - «Almatyjarnama» kommýnaldy memlekettik kásipornynyń bas redaktory, dızaın-stýdııanyń basshysy. 2006 jyldyń naýryzynan - «Dala men qala» gazetiniń bas redaktory, 2009 jyldyń mamyrynan - «Nur-Medıa» Baspa úıi» JShS-iniń bas dırektory.

Medalmen marapattalǵan.

QYRKÚIEKTІŃ 9-Y, JUMA

Ásemdiktiń búkildúnıejúzilik kúni. Halyqaralyq Estetıka jáne kosmetologııa komıtetiniń (SIDESKO) bastamasy boıynsha atap ótiledi.

Koreı Halyq Demokratııalyq Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - KHDR-diń qurylǵan kúni (1948).

Tájikstannyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni. 1991 jyly Memleket táýelsizdigi týraly deklaratsııa qabyldandy.

Qazaqstan Respýblıkasy men Tájikstan Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1993 jylǵy qańtardyń 7-inde ornatyldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Tájikstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi - Ábildaev Erlan Ádilhanuly. Tájikstan Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi - Akbarsho Iskandarovıch Iskandarov.

ESTE QALAR OQIǴALAR

6 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyń buıryǵymen Ekibastuzda Qazaqstandaǵy tuńǵysh bazalyq prokýratýra ashyldy. Onda Pavlodar jáne Shyǵys Qazaqstan oblystary prokýratýralarynyń jas qyzmetkerleri kásibı daıyndyqtary deńgeıin kóteredi.

6 jyl buryn (2005) Astanada Qazaqstannyń alǵashqy Ulttyq jastar delfıı oıyndary ashyldy.

Delfıı oıyndary - klassıkalyq jáne zamanaýı janrdaǵy ónerlerdiń barlyq túrin biriktiretin mádenı forým. Bul fortepıano jáne skrıpka, baıan jáne halyq bıleri, estradalyq án salý jáne teatr, tsırk jáne fotosýret, plakat jáne teledıdarlar. Shara aıasynda Ulttyq oıyndar konkýrsy 14 nomınatsııa boıynsha ótti.

6 jyl buryn (2005) Almatyda Balqash-Alakól basseındik keńesiniń alǵashqy májilisi bolyp ótti.

Uıymdastyrýshysy - Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyq mınıstrliginiń Sý resýrstary komıteti jáne Qazaqstandaǵy sý qorlaryn birlesip basqarý jáne sýdy qorǵaý josparyn ázirleý jónindegi BUU Damý baǵdarlamasy jobasynyń tehnıkalyq qoldaýymen Balqash-Alakól basseıni.

Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy men Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrliginiń aýmaqtyq bólimsheleri, Balqash-Alakól basseındik sý sharýashylyǵy jáne jergilikti tótenshe jaǵdaılar basqarmalarynyń qyzmetkerleri men úkimettik emes uıymdardyń ókilderi qatysqan bul basqosýda Basseın keńesin qurý týraly sheshim qabyldanyp, oǵan múshe azamattardyń tizimi bekitildi, keńestiń erejesi men jospary qaraldy.

6 jyl buryn (2005) Almatyda «Qaýymdasqan qazaqtyń Qaldarbegi» atty estelik kitaby jaryq kórdi.

Kitap qazaqtyń belgili jazýshysy, Qazaqtan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Búkilálemdik qazaqtar qaýymdastyǵy alqasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary qyzmetin atqarǵan Qaldarbek Naımanbaevqa (1939-2004) arnalǵan.

Kitaptyń tysynda jazýshynyń óz qolymen jazǵan sózderi keltirilgen. Eki bólimnen turady: birinshi bóliminde Q.Naımanbaevtyń saıası, memlekettik jáne qoǵamdyq qyzmetindegi zor eńbekteri jazylǵan; ekinshi bólimi jazýshynyń shyǵarmashylyǵyna, qazaq ulttyq ádebıetiniń damýyna qosqan zor úlesine arnalǵan.

Qaldarbek Naımanbaev shyǵarmashylyq qyzmetin «Lenınshil jas» gazetinen bastaǵan. Keıinen basqa respýblıkalyq baspalarynda jetekshilik qyzmetterin atqarǵan. Jazýshynyń shyǵarmalarynyń ishindegi eń tanymal kitaptary: «Úmit ótkeli», «Dańq tuǵyrynda», «Kóktóbe», «Biz seni tosamyz, Gúlzat», «Alys sapar». 1992 jyly Q.Naımanbaev Búkilálemdik qazaqtar qaýymdastyǵy alqasynyń tóraǵasy bolyp saılanǵan jáne osy laýazymynda ómiriniń sońyna deıin qyzmet atqarǵan.

2 jyl buryn (2009) Astanada «2009-2012 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy adam quqyqtary salasyndaǵy ulttyq is-qımyl josparynyń» tanystyrylymy bolyp ótti.

Usynylyp otyrǵan ulttyq jospar adam quqyqtary jónindegi zańnamany, adam quqyǵyn qorǵaýdyń júıesin, sondaı-aq halyqtyń óz quqyqtary turǵysynda qorǵaný tetigi boıynsha naqty qadamdardy qarastyratyn toptastyrylǵan baǵdarlama bolyp tabylady.

Jospardyń tujyrymdamalyq bóliminde adamnyń azamattyq, saıası, áleýmettik, ekonomıkalyq jáne mádenı quqyǵyna qatysty máseleleri taldanǵan.

235 jyl buryn (1776) Amerıka Qurama Kolonııalarynyń jańa ataýy bolyp Amerıka Qurama Shtattary bekitildi.

85 jyl buryn (1926) amerıkandyq En-Bı-Sı telekompanııasy quryldy.

ESІMDER

45 jyl buryn (1966) Halyqaralyq bıznes akademııasynyń prorektory, zań ǵylymdarynyń kandıdaty, ádilet polkovnıgi NÚSENOV Joldasbek Múslimuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saıram aýdanynda týǵan. Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1990-1995 jyldary - Eńbekshi aýdany prokýratýrasynyń tergeýshisi, Ońtústik Qazaqstan oblysy Prokýratýrasynyń mańyzdy ister jónindegi tergeýshisi, aǵa tergeýshisi. 1995-1996 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha Memlekettik tergeý komıteti basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, bólim bastyǵy, asa mańyzdy ister jónindegi tergeýshi. 1996-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik tergeý komıteti tóraǵasy hatshylyǵynyń basshysy, kómekshisi. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasym Bas áskerı prokýrorynyń aǵa kómekshisi. 1998-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bas áskerı prokýratýrasy Uıymdastyrý bóliminiń bastyǵy. 1999 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki áskeri áskerı prokýrory. 1999-2000 jyldary aralyǵy - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi tóraǵasynyń keńesshisi. 2000-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi tóraǵasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi. 2005-2008 jyldary - Jalpyhalyqtyq sotsıal-demokratııalyq partııasy ortalyq apparatynyń basshysy. 2008 jyldyń jeltoqsanynan - qazirgi qyzmetinde.

Medaldarmen, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.

QYRKÚIEKTІŃ 10-Y, SENBІ

Ózin-ózi óltirýdiń aldyn alýdyń búkilálemdik kúni (DDU). Búkilálemdik ózin-ózi óltirýdiń aldyn alý kúni búkil álemde ózin-ózi óltirýdiń aldyn alý boıynsha is-qımyldy qoldaýdy nyǵaıtý men kótermeleý maqsatynda jyl saıyn qyrkúıektiń 10-ynda ótkiziledi.

Osy máselege qoldaý kórsetip júrgen demeýshi - Halyqaralyq ózin-ózi óltirýdiń aldyn alý jónindegi assotsıatsııamen birge Ózin-ózi óltirýdiń aldyn alýdyń búkilálemdik kúni men basqa da áriptester ózin-ózi óltirýge tyrysqan adamdardy tıisti deńgeıde emdeýdi jáne sodan keıin kútimge alýdy jaqtaıdy, sondaı-aq BAQ-tarda ózin-ózi óltirýdi meılinshe ustamdy jarııalaýǵa shaqyrady.

ESTE QALAR OQIǴALAR

86 jyl buryn (1925) sol kezdegi Qazaqstan astanasy (1925-1929) Qyzylordada qazaqtyń birinshi ulttyq teatry quryldy.

19 jyl buryn (1992) Jambyl oblysy Moıynqum aýdany Kókterek sovhozynda qazaq halqynyń batyr uly, 1986 jylǵy Almatydaǵy Jeltoqsan oqıǵasynyń qurbany Qaırat Rysqulbekovke eskertkish ashyldy.

15 jyl buryn (1996) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵary dıplomatııalyq mektebi quryldy (1997 jylǵy aqpannyń 28-inen Dıplomatııalyq akademııa).

6 jyl buryn (2005) Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq akademııalyq kitaphanasy saltanatty túrde ashyldy.

Jańa bes qabatty kitaphana 15 myń sharshy metrdi alyp jatyr, onyń 20 oqyrmandar zalyna bir mezgilde 500 adam sııady. Ulttyq kitaphanada 2 mln. tomǵa jýyq baǵa jetpes bilim qazynalarymen qatar, osy zamanǵy elektrondyq aqparattar saqtalyp, oqyrmandarǵa qyzmet kórsetedi.

6 jyl buryn (2005) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrliginiń Shet tilderi áskerı ınstıtýty saltanatty túrde ashyldy.

Áskerı ınstıtýt - «aýdarmashylyq is» jáne «ólketaný» sııaqty mamandyqtar boıynsha joǵarǵy áskerı arnaıy bilimi bar ofıtserlerdi daıyndaıtyn Ortalyq azııa aımaǵyndaǵy jalǵyz oqý oryn.

Saltanatty ashylý rásimine Almaty qalalyq ákimshiliginiń, AQSh-tyń, Reseıdiń, FRG-nyń, Týrkııanyń, QHR-nyń, Ońtústik Koreıa elshiliginiń áskerı attasheleri jáne elshiliktiń ókilderi, respýblıkamyzdyń jetekshi joǵarǵy oqý oryndardyń rektorlary qatysty.

6 jyl buryn (2005) Qostanaı oblysynyń Qarabalyq aýdanynda Aýǵan soǵysynda qaza bolǵan jaýyngerlerdiń qurmetine eskertkish ashyldy.

Eskertkish tórt qarabalyqshylardyń esimi qashalǵan postamentten turady. Postament - qara jaýqazyn jáne avtomat gılzasy toptastyrylǵan músin.

4 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Aqtaý Morport» arnaıy ekonomıkalyq aımaqtaǵy toǵyz kásiporynyn salý jumysynyń bastalýyna arnalǵan sharaǵa qatysty.

4 jyl buryn (2007) Almatyda «Sheber qol» birinshi halyqtyq qolóner festıvali bolyp ótti.

Sharanyń negizgi maqsaty - qolónerge qoldaý kórsetý jáne ony jastardyń arasynda keńinen nasıhattaý. Uıymdastyrýshysy - Halyqaralyq kóshbasshylyq ortalyǵynyń bastaýshy toby.

Sharaǵa ártúrli jastaǵy adamdar qatysyp, ózderiniń bylǵary, saz, aǵash, metall, kıiz syndy materıaldardan jasaǵan buıymdaryn usyndy.

4 jyl buryn (2007) Pavlodarda Qazaqstannyń bıologııalyq alýandylyǵyn saqtaý qorynyń tusaýkeseri bolyp ótti.

Onyń qatysýshylary úkimettik emes uıymdardyń, atqarýshy organdar men kommertsııalyq qurylymdardyń ókilderi óńirdegi ózekti ekologııalyq máselelerdi jáne tabıǵatty paıdalaný, janýarlar men qustardy saqtaý jaıyn talqylady.

TMD-daǵy alǵashqy mamandandyrylǵan ekologııalyq úkimettik emes uıym álem janýarlaryn saqtaýǵa baǵyttalǵan jobalardy qarjylandyrý tetikterin qurýǵa baǵyttalǵan. Alǵashqy kezeńde jańa qoǵamdyq uıymǵa Ǵalamdyq ekologııalyq qor kómek kórsetpek.

2 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Aqtóbe ferroqorytpa zaýyty jańa tsehy qurylysynyń irgetasyna kapsýla salý rásimine qatysty.

Aqtóbe ferroqorytpa zaýyty «Qazhrom» Transulttyq kompanııasy» AQ-nyń fılıaly. 1943 jyly qurylǵan, Qazaqstan qara metallýrgııasy salasynyń tuńǵyshy. Óziniń quramynda zaýyttyń úsh balqytý tsehy, sondaı-aq shlaktardy qaıta óńdeý, shıhtalardy daıarlaý, ken-baıytý tsehtary jáne basqa da kómekshi nysandary bar. Óziniń gaz-týrbına elektr stansasy jumys isteıdi.

2 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev Aqtóbe mańyndaǵy Kırpıchnyı kentindegi jańa tennıs ortalyǵyn ashty.

Tennıs ortalyǵyn ashýdyń negizgi maqsaty joǵary deńgeıdegi sportshylardy daıarlaý, sondaı-aq halyqtyń ártúrli jikteriniń arasynda tennıs sportyn taratý bolmaq.

Ortalyq quramyna tórt jabyq jáne alty ashyq tennıs korty, úsh oryndyq kórermender minberi, eki trenajer zaly, oqý-ádistemelik synyptar kiredi. 150 avtomashınaǵa turaq, jattyqtyrýshylarǵa arnalǵan turǵyn úıler salynǵan.

ESІMDER

105 jyl buryn (1906-1978) epızootolog, maldárigerlik ǵylymynyń doktory, professor, QazKSR-iniń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri STÝDENTsOV Konstantın Petrovıch dúnıege keldi.

Tatar AKSR-inde týǵan. Qazan maldárigerlik ınstıtýtyn bitirgen. 1930-1932 jyldary - Pavlodar, Petropavl, Semeı oblystarynyń mal dárigeri. 1932 jyldan Qazaq maldárigerlik ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń zerthana meńgerýshisi, ǵylymı qyzmetkeri. Negizgi ǵylymı zertteýleri epızootologııa máselelerine arnalǵan. Ol mańqa, alaókpe, brýtsellez aýrýlarynyń epızootologııasy men epıdemıologııasyn zerttep, olardan saqtanýdyń arnaıy sharalaryn belgilep berdi. Aýrý sıyrdan týǵan buzaýdy oqshaýlap, oǵan brýtsellez juqtyrmaý jolyn tapty.

«Qurmet belgisi» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

90 jyl buryn (1921-2006) Qazaq KSR bilim berý salasynyń ozyq qyzmetkeri, KSRO aǵartý salasynyń ozyq qyzmetkeri SÚLEIMENOV Mútásh dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Nura aýdanynda týǵan. Qaraǵandy pedagogıkalyq ınstıtýtynyń tarıh fakýltetin syrttaı bitirgen. Eńbek jolyn Nura aýdanynyń Chkalov atyndaǵy kolhozynda esepshi qyzmetinen bastady. 1942 jyly armııa qataryna shaqyrylyp, 49-shy Armııanynyń 139-shy Roslavsk Qyzyl Týly dıvızııasynda, 2-shi Belarýs maıdanynda baǵyttaýshy jáne 45-mm zeńbirektiń komandıri boldy. 1946-1987 jyldary Nura aýdanynyń qazaq orta mektebinde alǵashqy áskerı daıyndyq pániniń muǵalimi bolǵan. 2001 jyly Qaraǵandy mektepteriniń birinde onyń esimimen atalatyn murajaı ashyldy.

«Dańq», Qyzyl Juldyz ordenderimen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1951) jazýshy, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty ÁShENOV Qazyhan dúnıege keldi.

Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Qazaqstan memlekettik basqarý akademııasyn bitirgen. 1967-1989 jyldary aýdandyq, oblystyq, respýblıkalyq basylymdarda, «Mektep», «Jazýshy» baspalarynda eńbek etken. 1989-1995 jyldary - «Sózstan» baspasynyń dırektory. 1995-1996 jyldary - «Qazaq entsıklopedııasy» bas redaktorynyń óndiris jónindegi orynbasary. 1996-1999 - jyldary - «Býhgalterlik esep jáne aýdıt» jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary. 1993-2003 jyldary respýblıkalyq «Ara - Shmel» jýrnalynyń bas redaktory bolǵan.

Jazýshynyń «Aıshýaq álem» atty mysal, ańyz-áńgimeler jınaǵy, «Materıkterdiń fızıkalyq geografııasy» jáne «Aspan men hanzada jáne basqalar týraly» atty aýdarmasy, «Ózimnen de bar» atty syqaq áńgimeler men povester jınaǵy, t.b. kitaptary jaryq kórgen.

60 jyl buryn (1951-1998) jazýshy RAHMANBERDIEV Musabek dúnıege keldi.

Jambyl oblysynyń Jambyl aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıvrsıteti) jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. Jambyl aýdandyq «Eńbek týy» gazetiniń ádebı qyzmetkeri, Qazaq KSR Baspa, polıgrafııa jáne saýda isteri jónindegi memlekettik komıtetiniń aǵa redaktory, «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bólim meńgerýshisi, «Qazaqstan» baspasy bas redaktorynyń orynbasary, «Qazaqtelefılmniń» dırektory, Jambyl oblystyq radıoteledıdar komıtetiniń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan.

Onyń «Qaıyrly jol», «Quz, qııa», «Jyly jel», «Qarqaraly» sekildi kórkem jáne derekti kitaptary bar.

45 jyl buryn (1966) «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qory» AQ-ynyń basqarma tóraǵasy, kásipker, ekonomıka ǵylymynyń kandıdaty QULYBAEV Tımýr Asqaruly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Mıhaıl Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1988-1990 jyldary - Qazaq KSR Memlekettik josparlaý komıteti janyndaǵy Josparlaý jáne normatıvter ǵylymı-zertteý ekonomıkalyq ınstıtýtynyń ekonomısi, kishi ǵylymı qyzmetkeri. 1990-1992 jyldary - Qazaqstannyń Mádenı, áleýmettik jáne ǵylymı-tehnıkalyq damý qory Ǵylymı-konsýltatsııalyq ortalyǵynyń dırektory. 1992-1997 jyldary - «Altyn Alma» Kontserni» AQ-ynyń bas dırektory, prezıdenti, Qazaqstannyń halyqaralyq damý qorynyń bas dırektory, «Altyn Alma» saýda úıiniń prezıdenti, «Altyn Alma» jabyq úlgidegi aktsıonerlik qoǵamynyń prezıdenti. 1995-1997 jyldary - «Almaty saýda-qarjy banki» JAQ Baqylaý keńesiniń tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasy Investıtsııalar jónindegi memlekettik komıteti Jobalardy baǵalaý jáne kelissózder júrgizý dırektsııasynyń dırektory. 1997-1999 jyldary - «Kazaqoıl» Ulttyq munaıgaz kompanııasy» JAQ-ynyń ekonomıka jáne qarjy jónindegi vıtse-prezıdenti. 1999-2001 jyldary - «QazTransOıl» Ulttyq munaı tasymaldaý kompanııasy» JAQ-ynyń prezıdenti, «QazTransOıl» JAQ-ynyń bas dırektory. 2001-2002 jyldary - «Munaı jáne gaz tasymaldaý» Ulttyq kompanııasy» JAQ-ynyń bas dırektory. 2002 jyldan bastap «QazMunaıGaz» Ulttyq kompanııasy» JAQ-ynyń birinshi vıtse-prezıdenti bolǵan. 2002 jyldan beri «QazTransOıl» JAQ Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. 2006-2007 jyldary - «Samuryq» Ulttyq holdıngtik kompanııasy» AQ basqarmasy tóraǵasynyń orynbasary. 2008 jyldyń qazanynan - «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qory» AQ basqarmasy tóraǵasynyń orynbasary. 2009 jyldyń qańtarynan - Qazaqstan boks federatsııasynyń prezıdenti. 2010 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq olımpıadalyq komıteti atqarý komıtetiniń múshesi. 2010 jyldyń naýryzynan Qazaqstan Respýblıkasy kásipkerler birlestigi úılestirý keńesiniń múshesi. 2010 jyldyń sáýirinde «Atameken» odaǵy» Qazaqstannyń ulttyq ekonomıkalyq palatasy tóralqasynyń tóraǵasy bolyp saılanǵan. 2010 jyldyń mamyrynda Qazaqstan Repsýblıksy Prezıdenti janyndaǵy Kásipkerler keńesiniń quramyna kirgen. 2011 jyldyń 12 sáýirinde «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» AQ basqarmasynyń tóraǵasy bolyp taǵaıyndalǵan.

Onyń basshylyǵymen qor aýqymdy ındýstrıalandyrý mindetterin júzege asyrý jáne ulttyq kompanııalarda korporatıvtik basqarý prıntsıpterin engizý boıynsha jumystardy jalǵastyrýda.

3 dárejeli «Barys», «Qurmet», Dostyq, 2 dárejeli knıaz Danııl Moskovskıı ordenderimen, 2 medalmen marapattaǵan. Seimar Open 2000 golftan 3 jyl saıynǵy qazaqstandyq týrnırde 1 oryndy jeńip alǵan.

QYRKÚIEKTІŃ 11-І, JEKSENBІ

Fashızm qurbandaryn eske alý kúni. «Fashızm qurbandaryn eske alý kúni» meıramy qyrkúıektiń 2-shi jeksenbisinde atap ótiledi. Bul kúniń basty maqsaty - fashızmniń qaıta jańǵyrtylǵan ıdeologııasyn ultaralyq birlik pen halyqtar dostastyǵy ıdeologııasyna qarama- qarsy qoıý.

Bul kún 1962 jyly belgilengen. Qyrkúıek aıynyń tańdalýy beker emes, óıtkeni bul aıda Ekinshi dúnıejúzilik soǵyspen baılanysty eki ataýly kún bar. 1939 jylǵy qyrkúıektiń 1-i - soǵystyń bastalýy, al 1945 jylǵy qyrkúıektiń 2-i - soǵystyń aıaqtalýy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

128 jyl buryn (1883) Semeı aımaqtyq murajaıy ashyldy. Murajaıdy saıası qýǵynǵa ushyraǵan adamdar ózderi jıǵan arheologııalyq jáne zoologııalyq qazbalar negizinde uıymdastyrdy. Atalmysh sharany uıymdastyrýǵa Abaı Qunanbaev ta qatysqan. Ol murajaıǵa barlyq jasaýymen kıiz úı syıǵa tartqan.

80 jyl buryn (1931) Qaraǵandy oblystyq «Indýstrıalnaıa Karaganda» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Gazet 1935 jylǵa deıin «Bolshevıstskaıa kochegarka», al 1935-1963 jyldary «Sotsıalıstıcheskaıa Karaganda» degen ataýmen shyǵyp turdy. 1965 jyldan bastap qazirgi atymen shyǵady. Gazet Uly Otan soǵysy jyldary «Qaraǵandy komsomoly» tank kolonnasynyń, «Nurken Ábdirov» ushaǵynyń, «Qaraǵandy áıelderi» áýe zvenosynyń qurylysyna qarjy jınaýdy uıymdastyrǵan. Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattalǵan. Aptasyna eki ret shyǵady, taralymy 15000 dana.

20 jyl buryn (1991) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Jarlyǵymen Ǵaryshtyq zertteýler agenttigi men Jer máseleleri jáne jerge ornalastyrý jónindegi memlekettik komıteti quryldy.

14 jyl buryn (1997) Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Áskerı akademııasy quryldy.

10 jyl buryn (2001) lańkester Nıý-Iorktegi Dúnıejúzilik saýda ortalyǵy men Pentagondaǵy Qorǵanys mınıstrligi ǵımaratyna ushaqpen soqtyǵysty. Dúnıejúzilik saýda ortalyǵynyń 50 myńǵa jýyq adam eńbek etetin eki birdeı 110 qabattyq záýlim ǵımaraty jermen-jeksen boldy.

Osy jarylystarǵa baılanysty Elbasy Nursultan Nazarbaev Amerıka Qurama Shtattarynyń Prezıdenti Djordj Býshqa kóńil aıtý jedelhatyn joldady.

4 jyl buryn (2007) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Shoqan Ýálıhanov» jelkendi kemesine qazaqstandyq tuńǵysh ekspedıtsııanyń dúnıejúzilik teńiz saıahatyna joldama berdi.

Memleket basshysy ekıpaj múshelerine Qazaqstan týyn tabys etti. Budan keıin Qazaqstannyń Ánurany oryndalyp, kemede memleketimizdiń týy kóterildi. Prezıdent dúnıejúzilik saıahatqa shyqqan ekıpaj múshelerine sát-sapar tiledi.

4 jyl buryn (2007) Elbasy Kaspııdegi jańa «Aqtaý Sıtı» qalasynyń alǵashqy irgetasyn qalady.

«Aqtaý Sıtıde» 4 mln. sharshy metrden astam turǵyn úı salynady. Táýelsizdik alleıasy boı kóteredi. Kóptegen mádenıet jáne bilim berý nysandary, bıznes ortalyqtar, qazirgi zamanǵy kásiporyndar salynady.

Jobanyń ashylý saltanatyna Birikken Arab Ámirlikteriniń syrtqy ister mınıstri sheıh Abdýlla bın Zaıd ál-Nahaıan, Ábý-Dabı Mádenıet basqarmasynyń tóraǵasy sheıh Sultan bın Tahnýn ál-Nahaıan qatysty.

4 jyl buryn (2007) Astanada Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń ókilderimen birlesip shyǵarylǵan «Týǵan til» jýrnalynyń tusaýy kesildi.

Bul basylym alǵash ret arab, latyn jáne qazaq tilderinde shyǵarylyp otyr. Jýrnaldy shyǵarý shet eldik qandastarymyzǵa degen qamqorlyqtyń kórinisi.

4 jyl buryn (2007) Pavlodar oblysynyń Shaldaı aýylynyń ortalyǵynda órt sóndirý kezinde qaza bolǵan «Ertis ormany» tabıǵı rezervat qyzmetkerleriniń qurmetine eskertkish ornatyldy.

2006 jyly Shaldaı ormanynda kúshti órt boldy. Órt sóndirý kezinde orman sharýashylyǵynyń tórt qyzmetkeri qaıtys boldy. Tórt aı ótken soń ormandaǵy órtti sóndirý kezinde taǵy da ekeýi ómirlerimen qoshtasty.

Eskertkishtiń mármár tasynda orman sharýashylyǵy ınspektorlarynyń sýretteri men esimderi qashalanyp jazylǵan.

4 jyl buryn (2007) Mahambet Ótemisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń 75-jyldyǵyna oraı merekelik medal shyǵaryldy.

Medaldyń aınalasy sheńbermen qorshalyp, joǵarǵy jaǵy «BQMÝ» degen ádemi jazýmen órnektelgen klassıkalyq úlgini ańǵartady. Arab úlgisindegi áripter shashyrańqy, otshashý túrinde berilgen. Jetpis bes degen jazý bir-birimen jalǵasyp, erekshe sán berip tur. Kompozıtsııanyń naq ortasyna aspandaǵy juldyzdar tárizdes asyl tas salynǵan. Ýnıversıtettiń týǵan jyly asyl tastarmen bezendirilse, medaldyń shet jaǵy qyrdyń qyzǵaldaǵymen ásemdelgen. Bul da keń dalanyń, stýdenttik jastyq shaqtyń belgisi ispettes.

M. Ótemisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti 1932 jylǵy 1 qazanda Oral qalasynda pedagogıkalyq ınstıtýt retinde qurylǵan, ol respýblıkamyzdyń ekinshi pedagogıkalyq ınstıtýty boldy. Instıtýtqa KSRO halyq aǵartý komıtetiniń orynbasary M.N.Pokrovskııdiń, 1937 jyldan bastap ınstıtýt A.S.Pýshkınniń esimi berildi. Soǵystan keıingi jyldary A.S.Pýshkın atyndaǵy Oral pedagogıkalyq ınstıtýty jylyna 18 mamandyǵy boıynsha 700 túlekti shyǵaratyn iri joǵary oqý ornyna aınalydy. 1996 jyldyń mamyrynda Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Jarlyǵymen A.S.Pýshkın atyndaǵy Oral pedagogıkalyq ınstıtýty A.S.Pýshkın atyndaǵy Batys Qazaqstan gýmanıtarlyq ınstıtýty bolyp ózgertildi. 2000 jylǵy 14 aqpanda Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Jarlyǵymen Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti quryldy, al 2003 jyly oǵan Mahambet Ótemisulynyń esimi berildi.

2 jyl buryn (2009) qyrkúıektiń 11-12 aralyǵynda Pavlodarda «Elpıda» dostaryn jınaıdy» degen atpen Grek mádenıetiniń festıvali ótti.

Bul shara Pavlodardyń Ertis jaǵalaýynda ómir súrip jatqan 500-den astam grektiń basyn qosyp otyrǵan oblystyq «Elpıda» etnomádenı qurylymynyń 10-jyldyǵyna arnalyp otyr.

Sharaǵa respýblıkamyzdyń basqa oblystarynyń, Reseı Federatsııasynyń jáne Grekııanyń Qazaqstandaǵy elshiliginiń ókilderi qatysty.

2 jyl buryn (2009) Aqtóbe oblysy Alǵa aýdanynyń ortalyǵynda múgedek balalardy saýyqtyrý ortalyǵy ashyldy.

Onyń negizgi maqsaty - tirek-qozǵalý apparattary zaqymdanǵan, psıhıkalyq damýy tejelgen, tserebraldy sal aýrýyna shaldyqqan jáne t.b. zardap shekken 3-ten 15 jas aralyǵyndaǵy múgedek balalardy medıtsınalyq saýyqtyrýǵa jáne áleýmettik beıimdeýge kómek kórsetý. Ortalyq oblystyń barlyq aýdandarynan jáne Aqtóbe qalasynan kelgen 40 balany bir mezgilde emdeýge eseptelgen.

ESІMDER

100 jyl buryn (1911-1969) jazýshy, aýdarmashy SLANOV Ǵabdol dúnıege keldi.

Atyraý oblysynyń Qyzylqoǵa aýdanynda týǵan. Oral qalasyndaǵy tehnıkalyq-kásipshilik mektebinde bilim alyp, Maqat munaı kásipornynda, Qazaqstan Jer halyq komıssarıatynda qyzmet etti. 1931-1957 jyldary qazirgi «Egemen Qazaqstan» gazetinde ádebı qyzmetker, bólim meńgerýshisi, Jambyl Jabaevtyń ádebı-memorıaldyq murajaıynyń dırektory, «Qazaq ádebıeti» gazetinde qyzmet etken.

Alǵashqy óleń, feleton, ocherkteri baspasózde 30-jyldary jarııalana bastady. Tuńǵysh «Arman aǵysy» povesi 1940 jyly jaryq kórdi. Aýyldaǵy áleýmettik ózgeristerge arnalǵan «Dóń asqan», Atyraý munaıshylarynyń 2-dúnıejúzilik soǵysy jyldaryndaǵy qajyrly eńbegin sýretteıtin «Janartaý» romandary basyldy. Soǵystan keıingi aýyl ómiriniń tynys-tirshiligin kórsetetin «Keń óris» povesin qaıtadan óńdep, tolyqtyryp, «Shalqar» romanyna aınaldyrdy. Bul romanda 50-jyldardaǵy aýyl eńbekkerleriniń san alýan beınesi jasaldy. Uzaq jyldar boıy Qarǵaly shuǵa kombınatynyń ómirin zerttep, «Jetisý óńirinde kóp ultty jumysshy tabynyń qalyptasý tarıhyn beıneleıtin «Asaý arna» romanyn jazdy. Óner taqyrybyn sóz etetin «Dombyra kúıi - aqıyq», aýyl ómirinen alynǵan «Qyzbel» povesteri jaryq kórdi. «Aıqaıtas» atty aıaqtalmaǵan romany jazýshy shyǵarmalarynyń 6 tomynda jarııalandy. Ár alýan taqyrypqa arnalǵan kóptegen ocherkteri «Ómirdiń asqar bıiginde», «Besjyldyq órenderi», «Zamandastar», «Azamat», «Zamana shejiresi», «Altaı balasy» jınaqtarynda jarııalandy. «Mahambet» atty pesasy respýblıka teatrlary sahnalarynda qoıyldy. Jekelegen shyǵarmalary orys tiline aýdarylǵan. Aleksandr Fadeevtiń «Jas gvardııa» romanyn qazaq tiline aýdardy.

«Qurmet belgisi» ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1936) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń qurmetti dırektory, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasy akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri, Qazaqstan Respýbıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Respýblıkasy Profılaktıkalyq medıtsınalar akademııasynyń akademıgi jáne vıtse-prezıdenti ORMANTAEV Kamal Sárýaruly dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynyń Qarmaqshy aýdanynda týǵan. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtyn (qazirgi Sanjar Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti) bitirgen. 1959-1961 jyldary - Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýty balalar hırýrgııasy kafedrasynyń klınıkalyq ordınatory. 1961-1962 jyldary - Almaty qalalyq 1-shi aýrýhanasynyń dáriger-hırýrgy, bólimshe meńgerýshisi. 1962-1967 jyldary - Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtynyń aspıranty, assıstenti. 1967-1968 jyldary - KSRO Medıtsına ǵylymdary akademııasy Pedıatrııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń doktoranty. 1968-1980 jáne 1988-1992 jyldary - Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýty, Qazaq memlekettik medıtsına ýnıversıteti balalar hırýrgııasy kafedrasynyń meńgerýshisi, pedıatrııa fakýltetiniń dekany. 1980-1985 jyldary - Qazaq KSR Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Pedıatrııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory. 1993 jyldan Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń dırektory, 2001 jyldan bastap - qurmetti dırektory.

Ol 310-nan astam ǵylymı eńbektiń, onyń ishinde 9 monografııanyń, 42 ónertabystyń jáne bir patenttiń avtory. 10 000-nan astam operatsııa jasaǵan.

«Parasat» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.