QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 4-10 sáýir aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
QOǴAM
6 sáýirde QR Prezıdentiniń kómekshisi Baqyt Sultanovpen «Qazaqstan. Ekonomıka búgin jáne bolashaqta» degen taqyrypta online-konferentsııa ótedi
ASTANA
31 naýryz ben 8 sáýir aralyǵynda Ádilet mınıstrliginiń veb-saıtynda (www.minjust.kz) Ádilet mınıstrligi Tirkeý qyzmeti jáne quqyqtyq kómek kórsetý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Oljas Bektenovtyń qatysýymen «Zańdy tulǵalardy jáne jyljymaıtyn múlikke quqyqtardy tirkeýdiń ózekti máseleleri» atty ınternet-konferentsııa ótedi .
4 sáýirde «Ramada Plaza Astana Hotel» qonaqúıinde sheteldik baıqaýshylar delegatsııalarynyń brıfıngteri ótedi.
4 sáýirde «Redısson» qonaqúıinde sheteldik baıqaýshylar delegatsııasy QR Prezıdenti saılaýynyń qorytyndysy boıynsha brıfıngter ótkizedi.
4 sáýirde QR Prezıdenttigine kandıdat N.Nazarbaevtyń respýblıkalyq shtabynda Demokratııalyq kúshterdiń «Qazaqstan2020» jalpyulttyq koalıtsııasy ótken saılaýdyń qorytyndysyn qoldap málimdeme jasaıdy.
4 sáýirde «Pekın palas» qonaqúıinde ShYU Bas hatshysy M.Imanálıev, Ózbekstan Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi M.Ahmetov brfıng ótkizedi.
4 sáýirde Jýrnalıster úıinde «Ádilet» partııasynyń teń tóraǵasy M.Nárikbaev málimdeme jasaıdy.
4 sáýirde «Qazaqstan» sport kesheninde «Elbasymen birge alǵa!» atty forým ótedi.
4 sáýirde «Aq jol» partııasynyń ortalyq apparatynyń keńsesinde partııa tóraǵasy Á.Báımenov málimdeme jasaıdy.
4 sáýirde Ortalyq saılaý komıssııasynyń baspasóz ortalyǵynda M.Eleýsizov quttyqtaý sóz sóıleıdi.
4 sáýirde «Dıplomat» qonaqúıinde TMD mıssııasy baıqaýshylar delegatsııasynyń qatysýymen baspasóz máslıhattary ótediú
4 sáýirde Jýrnalıster úıinde kandıdat Jambyl Ahmetbekov quttyqtaý sóz sóıleıdi.
4 sáýirde Ortalyq saılaý komıssııasynyń baspasóz ortalyǵynda «Aýyl» partııasynyń tóraǵasy Ǵ.Qalıev málimdeme jasaıdy.
4 sáýirde «Rıksos» qonaqúıinde EQYU mıssııalarynyń baıqaýshylar delegatsııalary brıfıng ótkizedi.
4 sáýirden bastap Astananyń birqatar kóshelerinde jol-qurylys jumystary júrgizile bastaıdy.
5 sáýirde QR Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda respýblıkalyq konkýrstardyń laýreaty, Almaty qalasyndaǵy B.Momyshuly atyndaǵy № 131-shi mektep-lıtseıdiń 3-synyp oqýshysy, segiz jasar aqyn Jambyl Dúısenovtyń «Táýelsizdigim - Táńirden kelgen tátti syı» atty shyǵarmashylyq keshi ótedi.
6 sáýirinde saǵat 15.00-de bnews.kz AA stýdııasynda (www.bnews.kz portalynda beıne Online-translıatsııa) QR Prezıdentiniń kómekshisi Sultanov Bahyt Turlyhanulymen online-konferentsııa ótkiziledi
ALMATY
6-8 sáýirde Almatyda «Qazaqstannyń azyq-túlik naryǵy-2011» atty 13-shi halyqaralyq kórme ótedi
9-10 sáýir kúnderi Almatyda 3-Halyqaralyq bilim forýmy ótedi.
8 sáýir kúni Almatyda «Qurmanǵazy muralary» dep atalatyn kontsert ótedi.
11-12 sáýirde T. Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynda «Jambyl jáne túrki halyqtarynyń epıkalyq murasy» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferentsııasy ótedi.
ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.
SÁÝІRDІŃ 4-І, DÚISENBІ
Halyqaralyq mına qaýipsizdigi jáne mınany zalalsyzdandyrýǵa qatysty is-qımylǵa kómek kórsetý máseleleri boıynsha aǵartý kúni. BUU bastamasymen 2006-nshy jyldan bastap atap ótiledi.
Veb baǵdarlamashy kúni. Sáýirdiń 4-i -Veb - baǵdarlamashylar kúni bolyp esepteledi. Bul mereke tutasymen vırtýaldy bolǵandyqtan, bizderdiń ataqty baǵdarlamashylarymyzdyń eńbekteri naqty bola bermek. Baǵdarlamashy mamandyǵynyń mańyzyn kúndelikti ómirde baǵalamaý óte qıyn. Bul qyzmet túri buqaralyqqa aınalyp keledi, sondaı-aq qazirgi qoǵamnyń jańalyǵyn bildiredi.
Senegal Respýblıkasynyń memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni. 1960 jylǵy sáýirdiń 4-inde Frantsııa Senegalǵa Frantsııa qaýymdastyǵy sheńberinde ókildilik berdi. Osy jylǵy tamyzdyń 20-synda Senegal Táýelsizdigin jarııalady.
OQIǴALAR
81 jyl buryn (1930) OGPÝ (Birikken memlekettik saıası basqarma) alqasynyń úkimimen Ahmet Baıtursynov bastaǵan qyryqqa jýyq adam ártúrli merzimderge qamalýǵa, jer aýdarylýǵa kesildi. Ahmet Baıtursynov, Mirjaqyp Dýlatov, Myrzaǵalı Esbolov, Hálel Ǵabbasov, Dinmuhamed Ádilov, Júsipbek Aımaýytov, Ǵazymbek Birimjanov Ábdirahman Baıdildın, Asqar Dýlatov, Temirjan Esmaǵambetov, t.b. (barlyǵy 20 adam) atý jazasyna kesildi. Ol úkim keıin on jyl merzimge lagerde jazasyn óteýge aýystyryldy.
17 jyl buryn (1994) Koreıa Halyq Demokratııalyq Respýblıkasynda «Sáýir kóktemi» atty halyqaralyq festıval ótti. Onda Nurǵısa Tilendıev jetekshilik etetin «Otyrar sazy» ansambli birinshi oryn aldy.
16 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq saıasat jónindegi memlekettik komıtetin qurý týraly» Jarlyǵy baspasóz betinde jaryq kórdi.
15 jyl buryn (1996) alǵashqy Balqash altyn quımasy alyndy.
5 jyl buryn (2006) «Jeti jarǵy» baspasynan belgili ǵalym, zań ǵylymdarynyń doktory Edýard Muhamedjanovtyń uıytqy bolýymen «Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy sotynyń qaýlylar jınaǵy» jaryqqa shyqty. Quqyq qorǵaý qyzmetkerleri, sýdıalar men zańgerler, sondaı-aq zań salasynan bilim beretin joǵary oqý oryndarynyń ustazdary men stýdentterine arnalǵan jınaqty qurastyrýshylardyń aıtýynsha, Joǵarǵy sottyń qaýlylar jınaǵyna sońǵy 10-15 jylda shyǵarǵan qaýlylarmen qatar, burynǵy keńes ókimeti kezindegi sheshimder men buıryqtar da engizilgen. «Tórt myń taralymmen orys tilinde jaryq kórgen bul toptama kez kelgen iske qatysty aldyn ala boljamdar jasaýǵa ári ǵylymı jumystardyń sapasyn arttyrýǵa septigin tıgizedi. Sondaı-aq «Sotqa deıingi qylmystyq-protsessýaldyq aktilerdiń úlgileri» atty oqý-tájirıbelik ádisteme quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerlerine asa qajetti bolmaq. Kitap zań ǵylymynyń doktory, Іshki ister mınıstrliginiń eńbek sińirgen qyzmetkeri A. Aqpanovtyń jetekshiligimen shyǵyp otyr.
5 jyl buryn (2006) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Máskeýdiń qurysh jáne qorytpalar memlekettik ınstıtýtynyń professor-oqytýshylar quramymen kezdesti. Kezdesýge Máskeýdiń joǵary oqý oryndarynda oqıtyn qazaqstandyq stýdentter, ınstıtýttyń professor-oqytýshylar quramy qatysty. Onyń barysynda ınstıtýttyń rektory ıÝrıı Karabasov Qazaqstan basshysyna Máskeý qurysh jáne qorytpalar memlekettik ınstıtýtynyń qurmetti professory ataǵy berilgenin habarlady. Prezıdentke dıplom, Qurmetti professor belgisi, mantııa jáne ınstıtýt ordeni tapsyryldy. Marapattaý rásiminen keıin sóz sóılegen Nursultan Nazarbaev ǵalymdar keńesine alǵysyn aıtyp, ınstıtýttiń dańqty dástúrleri týraly aıtty jáne ony bitirýshilerdiń birazy Qazaqstanda tabysty eńbek etip jatqandaryn atap kórsetti.
5 jyl buryn (2006) Máskeýdiń ortalyǵyndaǵy «Chıstye prýdy» saıabaǵynda Elbasy Nursultan Nazarbaev pen Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın Abaı Qunanbaevtyń eskertkishin ashty. Abaıǵa ornatylǵan eskertkish - Qazaqstan Respýblıkasynyń Máskeý qalasyna jasaǵan syılyǵy, onyń quny 161 mıllıon 800 myń teńge. Eskertkish jobasyn qazaqstandyq músinshi M.Aınekov pen dızaıner T.Súleımenov bastaǵan avtorlyq top jasady. Eskertkishtiń saltanatty ashylý rásiminde sóz sóılegen Elbasy N.Nazarbaev, uly oıshyldyń óziniń týyndylarynda osydan 100 jyl buryn aıtqan máseleler búginde ózektiligin joǵaltpaǵanyn atap kórsetti. Al, eki memlekettiń arasyndaǵy qatynastarǵa toqtalyp ótken N.Nazarbaev, «burynǵy keńestik keńistikte Qazaqstan men Reseıden jaqyn el joq», dep atap kórsetti.
5 jyl buryn (2006) Mekke qalasynda Qos kıeliniń shyraqshysy Saýd Arabııasynyń Koroli Abdalla ben Ábdil Ázizdiń qamqorlyǵymen "Islam úmbetiniń birligi" atty musylman-ǵulamalarynyń birinshi halyqaralyq konferentsııasy ótti. Forým jumysyna Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Ábsattar qajy Derbisáli qatysty.
Konferentsııaǵa álemniń 150 memleketinen kelgen ataqty ıslam ǵalymdary, din isteri jónindegi mınıstrleri, ıslam ortalyqtary men uıymdarynyń basshylary qazirgi zamannyń qaýipteri aıasyndaǵy musylman birligin nyǵaıtý joldaryn talqylady. Onyń nátıjesi boıynsha Búkilálemdik Islam Lıgasynyń Bas hatshysy d-r Abdalla ben Ábdil Mohsen at-Týrkı ıslam uıymdary men ortalyqtarynyń qyzmetin úılestirý, ásirese ıslammen tanystyrý, ıslam qundylyqtary men musylman azshylyqtaryn qorǵaý jónindegi Assotsıatsııanyń qurylǵanyn habarlady.
Islam uıymdarynyń qyzmetin úılestirý Assotsıatsııasynyń Bas assambleıasy 2006 jyldyń 4 sáýir kúni ıslam qaıyrymdylyq uıymdary kezigip otyrǵan qaýipteri máselelerine arnalǵan taqyrypta óziniń birinshi otyrysyn ótkizdi.
Forým barysynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy Ábsattar qajy Derbisáliniń Búkilálemdik Islam Lıgasynyń Bas hatshysy d-r Abdalla ben Ábdil Mohsen at-Týrkımen bolǵan kezdesýi barysynda Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri ІІ sezine qatysty máseleler talqylandy. Bas hatshy Lıganyń Qazaqstanmen yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa nıetti ekenine sendirip, ústimizdegi jyldyń qyrkúıeginde Astanada ótkiziletin Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri ІІ seziniń jumysyna qatysýǵa daıyndyǵyn qýattady. Sonymen qatar Qazaqstannyń Bas múftıi Indonezııanyń din isteri jónindegi mınıstri Muhammad Basııýnımen jáne ál-Azhar Bas sheıhi Muhammad Seıd at-Tantaýımen júzdesti.
4 jyl buryn (2007) Pavlodarda eńbekte, óner men ádebıette, aımaqtyń qoǵamdyq ómirinde aıtýly jetistikterge qol jetkizgen pavlodarlyqtar týraly jańa anyqtamalyq jaryq kórdi. «Kto est kto» dep atalatyn bul anyqtamalyqtyń betterinde soǵys jáne eńbek ardagerleriniń, ónerkásipshiler men mádenıet jáne qoǵam qaıratkerleriniń ómirbaıandary berilgen. Ulttyq-mádenı ortalyqtardyń jetekshileri, ultaralyq kelisimdi nyǵaıtýdaǵy olardyń qyzmetteri týraly áńgimeler engizilgen.
4 jyl buryn (2007) Semeı oblysynyń 1939-1997 jyldardaǵy ákimshilik-aýmaqtyq bóliný tarıhy týraly birigeı anyqtama jaryq kórdi. Anyqtamada merzimdik rette barlyq ákimshilik-aýmaqtyq ózgerister, aýdandardan bastap eldi mekenderge deıin ákimshilik-aýmaqtyq birlikterdiń shekaralaryn ózgertýleri kórsetilip berilgen. Kitapqa engizilgen barlyq málimetter Shyǵys Qazaqstan oblystyq qazirgi zaman tarıhynyń qujattama ortalyǵynda saqtalǵan resmı qujattar negizinde alynǵan.
3 jyl buryn (2008) Qazaqstannyń Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginde «Batys Eýropa - Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıttik dálizin qaıta jańǵyrtý jobasynyń tanystyrylymy ótti.
«Batys Eýropa - Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıttik dálizi osy aımaqtaǵy júk tasymalynyń negizgi baǵyty bolady. Dáliz zamanaýı zııatkerlik júıeler men logıstıkalyq ortalyq qyzmetterin qamtyǵan joǵary deńgeıli qyzmetter kórsetedi. Dálizdiń keıbir ýchaskelerinde josparlanyp otyrǵan aqyly joldar júıesi kórsetiletin qyzmettiń sapasy men jedeldigin qamtamasyz etpek. Joba júk tasymalynyń úsh basty baǵytyna: Qytaı-Ortalyq Azııa, Qytaı-Qazaqstan, Qytaı-Reseı-Batys Eýropa baǵyttaryna qyzmet kórsetetin bolady.
3 jyl buryn (2008) Pavlodar oblystyq «Zvezda Prıırtyshıa» gazetiniń 90 jyldyǵyna arnalǵan «Meniń taǵdyrymnyń juldyzy» atty kitap jaryq kórdi. Gazettiń alǵashqy nómiri 1918 jyly sáýirdiń 7-sinde «Birlestik» degen atpen jaryq kórgen. Ataýy 8 ret ózgergenimen, basylym óziniń negizgi - oblys halqyn qalanyń jáne respýblıkanyń basty oqıǵalary týraly habardar etý, qoǵamdyq pikir qalyptastyrý maqsatyn saqtap qalyp otyr.
3 jyl buryn (2008) Semeıde dıagnostıkalyq ortalyqta Vıktor Chývılevke arnalǵan memorıaldyq taqta ashyldy. Bul adam qalalyq jáne oblystyq birqatar medıtsınalyq mekemelerdiń qalyptasýyna óz úlesin qosty. Ol óziniń eńbekqorlyǵymen jáne adamdarǵa degen yqylasymen shúbáısiz abyroı men turǵyndardyń yqylasyna bólendi.
3 jyl buryn (2008) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasyna Reseılik «Nobel dáristeri - 100 jyl» qory Nobel syılyǵynyń 1901-2000 jyldar aralyǵyndaǵy laýreattarynyń eńbekterinen turatyn 50 tomdyq kitaptar toptamasymen «Nobel dáristeri» atty kórme stendisin syıǵa tartty. Álemde budan bólek Nobel syılyǵy ıegerleri eńbekteriniń tolyq toptamasy kezdespeıdi. Toptama ótken 100 jyldyqtaǵy hımııa, fızıka, medıtsına, ádebıet, beıbitshilikti nyǵaıtý men ekonomıka ǵylymdaryndaǵy eń joǵarǵy jetistikter men kórnekti ǵylymı-tehnıkalyq ashylýlardy beıneleıdi.
ESІMDER
75 jyl buryn (1936) jazýshy, Maqtaaral, Qazyǵurt, Saryaǵash, Tóle bı aýdandarynyń qurmetti azamaty SÚLEIMENULY Ýálıhan dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Qazyǵurt aýdanynda týǵan. Tashkent aýyl sharýashylyǵyn sýlandyrý jáne mehanıkalandyrý ınstıtýtyn bitirgen. 1958-1960 jyldary Tóle bı aýdanyndaǵy aýyl sharýashylyǵyn sýlandyrý jáne mehanıkalandyrý ýchılışesinde muǵalim, dırektordyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 1960-1962 jyldary - Tóle bı aýdandyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy, 1962-1963 jyldary - Maqtaaral aýdandyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy, osy aýdanda aýdandyq partkomnyń partııalyq-uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshisi, partııa komıtetiniń hatshysy qyzmetterin atqarǵan. Qazir Shymkent qalalyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy bolyp qyzmet atqarady.
Jazýshynyń «Shegir», «Shyraıly da shuraıly Ońtústigim», «Shymǵan», «Babalar rýhyna taǵzym», t.b. shyǵarmalary bar.
Eki márte Eńbek Qyzyl Tý, Lenın, Halyqtar Dostyǵy ordenderimen, jáne medaldarmen marapattalǵan.
55 jyl buryn (1956) «Qazaqstandyq eksperttik qyzmet» JShS-nyń prezıdenti, Qazaqstan jalpyulttyq patrıottyq qozǵalysynyń teń tóraǵasy, «Qazaqstan» ulttyq-patrıottyq qozǵalysynyń tóraǵasy NURAHMET Dosmuhamed Nurahmetuly dúnıege keldi.
Almaty oblysy Sarqand qalasynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen. 1979-1980 jyldary - S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń stajer-zertteýshisi. 1980-1986 jyldary - M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń aspıranty, stajer-zertteýshisi. 1986-1989 jyldary - Qazaq KSR Memlekettik jospar janyndaǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1989-1990 jyldary - «Otyrar» jastar turǵyn kesheniniń ǵylymı jetekshisi. 1990-1994 jyldary - ál-Farabı atyndaǵy Jas talanttardy qoldaıtyn respýblıkalyq qordyń prezıdenti, bas dırektory. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń ǵylym, bilim jáne jańa tehnologııalar jónindegi komıtet tóraǵasynyń orynbasary, birinshi orynbasary. 1995-1997 jyldary - ál-Farabı atyndaǵy Jas talanttardy qoldaıtyn respýblıkalyq qordyń prezıdenti, bas dırektory. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń strategııalyq josparlaý jáne reformalaý jónindegi agenttiktiń Parlamentpen baılanys jónindegi hatshysy. 1998-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-mınıstriniń birinshi orynbasarynyń keńesshisi. 1999-2000 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń uıymdastyrý jáne kadr jumysy departamentiniń dırektory, «Qazaqstandyq eksperttik qyzmet» JShS-nyń prezıdenti. 2000-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstriniń shtattan tys keńesshisi qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2002 jyldyń sáýirinen bastap isteıdi.
SÁÝІRDІŃ 5-І, SEISENBІ
Kóshi-qon polıtsııasy kúni. 1993 jyldyń sáýir aıynda Qazaqstan Respýblıkasynda bolǵan ózgeristerge baılanysty ýaqyt talabyna sáıkes tólqujattyq-vızalyq qyzmet qaıta quryldy. Sonyń negizinde kóshi-qon polıtsııasy quryldy. Qyzmet qurylymy, mindetteri ózgerdi. Qazaqstanǵa keletin shetel azamattary sanynyń ósýine baılanysty olardyń bolý tártibin retteý qajettiligi týyndady. Prezıdent Jarlyǵy boıynsha tarıhı otany Qazaqstanǵa qonys aýdarýshylarǵa aıryqsha kóńil bólindi. Zańsyz kóshi-qonmen, Qazaqstanǵa shetel azamattarynyń kelý faktileriniń buzylýymen kúresý úshin 2002 jyldyń sáýir aıynda «Rýbej» biryńǵaı bógeý júıesi vzvody quryldy.
OQIǴALAR
141 jyl buryn (1870) Mańǵystaýdaǵy Isa-Dosan kóterilisine qatysýshylar Aleksandrovsk fortyna shabýyl jasap, forttyń maıaktaryn órtedi. Áskerı garnızonnyń bekinisin talqandady. Bul kezde kóterilisshilerdiń sany 10 myńǵa jetken edi.
91 jyl buryn (1920) Býrabaı kýrorty ashyldy. Ol óziniń ádemiligimen jáne qaıtalanbaýshylyǵymen Qazaqstannyń, Reseıdiń jáne TMD elderiniń túpkir-túpkir jerlerinen ondaǵan adamdardy qyzyqtyratyn qymyzymen, shıpaly batpaǵymen jáne mıneraldy sýlarymen tanymal. Taza aýa, dala shóbiniń jáne ormannyń qanyqqan hosh ıisi kýrorttyń ereksheligi bolyp tabylady. Óziniń ádemiligi, kólderdiń, ósimdik pen ań áleminiń áralýandylyǵyna baılanysty «Qazaqstannyń Іnjýi» atalyp ketken.
86 jyl buryn (1920) Ǵubaıdolla Álibekov (1871-1923) Qazaqstannyń ádilet mınıstrliginiń birinshi komıssary, Qazrevkomǵa múshe bolyp saılanyp tarıhta qaldy.
Ǵubaıdýlla Álibekov Qazrevkomdaǵy múshelik mindetterinen basqa turǵyndardy azyq-túlikpen qamtamasyz etý, Aqmola, Aqtóbe, Adaı ýezderindegi tótenshe oqıǵalardyń tergeý jumystarynda belsendi qoǵamdyq qyzmetterdi júrgizdi.
16 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qylmys pen sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres júıesin jetildirý jónindegi respýblıkalyq keńes qurý týraly» Jarlyǵy shyqty.
15 jyl buryn (1996) Tashkentte Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Ózbekstan úkimet basshylary keńesiniń kezekti májilisinde janarmaı-energııa jáne sý resýrstaryn paıdalaný, Ortalyq Azııa aýmaǵynda gaz qubyrlaryn salý jáne paıdalaý týraly kelisimge qol qoıyldy
5 jyl buryn (2006) Qazaqtyń Abaı atyndaǵy memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynda «Naz» halyq bıi ansambli qazaq bı óneriniń tarıhynda tuńǵysh ret qazaq kúıleri jelisimen «Tuıǵyndar» bı spektakli qoıyldy. Bıdi qoıýshylar óskeleń jasqa bul shyǵarma arqyly eldiń tarıhy men mádenıetin túsindirýge tyrysqan. Bıge Mahambettiń «Jumyr qylysh», E. Brýsılovskııdiń «Jeldirme», A. Jaıymovtyń «Shalqyma», M. Berdiǵulovtyń «Kók bóri», Á. Qazaqbaıdyń «Jappas qylysh dombyra», «Tilepaldy», B. Ryspanbettiń «Qyz elik», «Tuıǵyndar» sekildi týyndylarymen qatar, halyq kúıi «Keńes» pen halyq áni «Dedimaı-aý» áýeni paıdalanylǵan. 1999 jyly qurylǵan «Naz» halyq bıi ansambli Shara Jıenqulova atyndaǵy qazaq bıiniń ІІ-respýblıkalyq baıqaýynyń jeńimpazy. Halyqaralyq «Shabyt» baıqaýynyń Bas júldesi men Qytaıda ótken baıqaýdyń altyn júldesin ıelengen. Bul kúnde quramynda 50 balet bıshisi bar ujym ár ulttyń 100-den astam bıin meńgerip otyr. Túrkııa, Qytaı, Koreıa jáne Reseı elderinde óner kórsetti. Almatydaǵy qoıylymnyń bas demeýshisi ? «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasy jáne Astana qalasynyń memlekettik fılarmonııasy.
5 jyl buryn (2006) Oralda «Tatar mádenı ortalyǵy» qoǵamdyq birlestiginiń janynan «Aq qalfaq» áıelder klýby ashyldy. Tatar mádenı ortalyǵy tóraǵasynyń orynbasary Svetlana Tenıshevanyń aıtýynsha, klýbtyń basty maqsaty ? qyz-kelinshekter arasynda ulttyq salt-dástúrlerdi nasıhattaý. Ortalyqtyń baıyrǵy múshesi Raýza Ahmedgalıeva jetekshilik etetin klýbtyń baǵdarlamasy, is-jospary jasalyp, munda qolóner, ulttyq taǵamdardy daıarlaý, án-bı jáne basqa úıirmeler jumys jasaı bastady.
5 jyl buryn (2006) Aqtóbe oblystyq ólke taný murajaıy erkeshe eksponaten tolyqtyryldy. Búgin qala ákiminiń orynbasary Ákimgereı Qadyrbekuly Orsk qalasynyń meri ıÝrıı Bregtınniń Naýryz merekesinde osynda qonaqta bolyp qala ákimshiligine syıǵa tartqan Ahmet ıAssaýdiń beınesin murajaıǵa tabys etti. Bul qol óner buıymy asyl tastardan jasalǵan.
6 jyl buryn (2005) Almatyda brazııalyq jazýshy Paýlo Koelonyń qazaq tilindegi «Zahır» kitabynyń tusaý keser rásimi boldy. Bul roman avtory elimizge kelgen birinshi saparyndaǵy áserimen jazǵan. Basty keıipkeri qazaq jáne onyń keıbir áreketteri Qazaqstanda ótken roman 42 tilde álemniń 83 elinde jarııalanǵan.
P.Koelo - «Ýzda», «Valkırıı», «Na beregý Rıo-Pedra ıa sela ı zaplakala», «Maktýb», «Pıataıa gora», «Knıga voına sveta», «Veronıka reshaet ýmeret», «Dıavol ı senorıta Prım», «Odınnadtsat mınýt» atty tanymal kitaptarynyń avtory. Onyń kitaptary álemniń 100-den astam elderinde jarııalanǵan. P.Koelo - ıÝNESKO keńesshisi, 1996 jyly Frantsııanyń mádenıet mınıstri Mádenıet pen Ádebıet Ordeniniń Kavaler ataǵyn berdi. 1999 jyly oǵan Frantsııanyń Úkimeti beretin Dúnıejúzilik ekonomıkalyq qordyń «Hrýstal nagradasy» jáne Qurmetti legıon ordeniniń kavaler nagradasy usynyldy. Jyl saıyn P.Koelo óziniń avtorlyq qalamaqysyn óziniń atyndaǵy qorǵa tapsyrady. Bul qor Rıonyń panasyz kedeı balalaryna jáne qorǵaýsyz qalǵan qarttarǵa kómektesedi. Sonymen birge jazýshy taǵy da brazılııa klassıkteriniń shyǵarmalaryn basqa tilge aýdarǵanyna jáne Brazılııanyń paleontologııasyn zertteýde demeýshisi bolyp tabylady.
4 jyl buryn (2007) Reseıde «Bizdiń myńjyldyqtaǵy adamdar» («Lıýdı nashego tysıacheletııa») atty entsıklopedııa jaryq kórdi, onyń betteriniń biri «Qazaqstan Alıýmınıı» AQ-nyń prezıdenti Ybyraqymov Almasqa arnalǵan. Kitapta tanymal memleket jáne qoǵam qaıratkerleriniń, mádenıet jáne óner qyzmetkerleriniń ómirbaıandary jarııalanǵan. Ybyraqymov Almas «úshinshi myńjyldyq adamdary» tizimine Qazaqstannyń eń úzdik kásiporynynyń basqarýshysy retinde kirdi. Bir mezgilde pavlodarlyq kásipkerdi ozat qyzmeti úshin Strategııalyq basqarý jáne esepke alýdyń halyqaralyq lıgasynyń «Otandyq kásipkerliktiń tarıhy» ortalyǵy «Ózgerýdiń halyqaralyq ordenimen» marapattady.
3 jyl buryn (2008) Petropavlda Ǵabıt Músirepov atyndaǵy oblystyq balalar men jastar kitaphanasynda Balalar kitaby aptalyǵy aıasynda reseılik jazýshy Anatolıı Kım aýdarǵan eki tomdyq «Abaı joly» kitabynyń tanystyrylymy ótti.
Qazaq ádebıeti klassıginiń romanynyń alǵashqy aýdarmasyn 1978 jyly bir top reseılik jazýshylar jasaǵan bolatyn. Al Anatolıı Kımniń usynyp otyrǵan eki tomdyqtyń jańa nusqasy Muhtar Áýezovtiń týǵanyna 110 jyl tolýyna oraılastyryldy. Tusaýkeser barysynda atap ótilgendeı, birinshi jáne ekinshi nusqanyń aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Alǵashqysynda taparalyq tartysqa, al ekinshisinde Abaı tulǵasynyń qalyptasýyna basa nazar aýdarylǵan.
70 jyl buryn (1941) fashıstik Germanııa men Italııa tarapynan áskerı qaýip tónip turǵan jaǵdaıda Máskeýde KSRO men ıÝgoslavııa arasynda dostastyq jáne shabýyl jasamaý jóninde kelisimge qol qoıdy.
ESІMDER
75 jyl buryn (1936) fılologııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi, Qazaqstan Respýblıkasynyń Áleýmettik ǵylymdar akademııasynyń akademıgi AITBAEV Ómirzaq dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Túrkistan aýdanynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti).
1959-1962 jyldary - «Sotsıalıstik Qazaqstan» gazetiniń ádebı qyzmetkeri. 1962-1999 jyldary - Qazaqstan Ǵylym akademııasy Til bilimi ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetker, bólim meńgerýshisi, aǵa, bas ǵylymı qyzmetker. 1995-1996 jyldary - Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkaq ınstıtýtynyń professory. 1997-1998 jyldary - Q.A.ıAssaýı Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń professory. 1999 jyldan - «Qaınar» ýnıversıtetiniń qazaq tili jáne ádebıet fakýltetiniń, fılologııa fakýltetiniń dekany, Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Til bilimi ınstıtýtynyń Termınologııalyq ortalyqtyń dırektory qyzmetterin atqarǵan.
1989 jyldan - «Qazaq tili» halyqaralyq qoǵamnyń vıtse-prezıdenti, 1996 jyldan - birinshi prezıdenti, 2004 jyldan - prezıdenti.
«Qurmet», «Parasat» ordenderimen marapattalǵan.
70 jyl buryn (1941) ekonomıka ǵylymynyń doktory, Abaı Myrzahmetov atyndaǵy Kókshetaý ýnıversıteti «Esep jáne basqarý» kafedrasynyń professory, Halyqaralyq bilim jáne óndiristi uıymdastyrý Akademııasynyń naqty múshesi TІLEÝBERGEN Múbárak Ahmetýálıuly dúnıege kelgen.
Aqmola oblysynyń Bulandy aýdanynda týǵan. V.I.Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. Stepnogor qalasyndaǵy Aqmola taý-ken kombınatynda ınjener bolyp jumys istegen. 1970-1991 jyldary - Qazaq KSR-i Ǵylym Akademııasynyń ekonomıka ınstıtýtynda kishi, aǵa ǵylymı qyzmetker. 1991-2003 jyldary - QazMÝ-diń «Ekonomıka jáne menedjment» kafedrasynda dotsent boldy. Qazirgi qyzmetinde 2003 jyldan bastap isteıdi. Turar Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıteti doktorlyq dıssertatsııa keńesiniń múshesi bolyp tabylady.
80-nen asa maqalanyń, sonyń ishinde basqa avtorlarmen birge jazǵan 4 monografııanyń, jeke 2 monografııanyń, 2 ádistemelik nusqaýlyqtyń, 3 oqý-ádistemelik quraldyń avtory.
«Qazaqstan Respýblıkasy Bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri» medalimen marapattalǵan.
«Frazeologızmy ı problemy ıh perevoda», «Stanovlenıe ı razvıtıe kazahskoı termınologıı», «Termıny ı ıh perevody», «Kazahskoe slovo», «Osnovy kazahskoı termınologıı» atty kitaptarynyń jáne 320 ǵylymı eńbektiń avtory.
SÁÝІRDІŃ 6-Y, SÁRSENBІ
Reseıde tergeý organdary qyzmetkerleriniń kúni. 1963 jylǵy sáýirdiń 6-da KSRO Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń Jarlyǵymen bastapqy tergeý quqyǵyn KSRO Qoǵamdaǵy tártipti qorǵaý mınıstrligine tapsyryldy. Keıin KSRO Іshki ister mınıstrligi bolyp ózgertildi. Bul Jarlyq Reseı Federatsııasy ishki ister organdary tergeý apparaty resmı qyzmetiniń bastapqysy boldy.
OQIǴALAR
16 jyl buryn (1995) Qaraǵandy qalasynda belgili ǵalym Ebineı Arystanuly Bóketov turǵan úıdiń qabyrǵasyna eskertkish taqta ornatyldy.
Bóketov Ebineı Arystanuly (1925-1983) - tehnıka ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń akademıgi, KSRO Jazýshylar odaǵynyń múshesi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty. Soltústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Qazaq taý-ken metallýrgııa ınstıtýtyn jáne aspırantýrasyn bitirgen. Eńbek jolyn atalmysh bilim ordasynda assıstent bolyp bastap, aǵa oqytýshy, dotsent, prorektor qyzmetterin atqarǵan. Qazaqstan Ǵylym akademııasy Hımııa-metallýrgııa ınstıtýtynyń dırektory, Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetiniń rektory bolǵan. Ǵalymnyń negizgi ǵylymı eńbekteri tústi, asyl jáne sırek metaldar metallýrgııasyna, anorganıkalyq jáne fızıkalyq hımııa salalaryna arnalǵan. Mys-elektrolıttik shlamdardan selen, tellýr elementterin bólip alýdyń pıro- jáne gıdrohımııalyq ádisterin usynǵan. D.Mendeleevtiń perıodty júıesindegi hımııalyq elementter anologtarynyń klassıfıkatsııasyna túzetýler engizgen. Metallýrgııalyq totyqsyzdandyrǵyshtar arqyly kómirdi sýtektendirý múmkindigin dáleldegen. Jalpy ǵalymnyń 100-den astam ǵylymı eńbegi, 50 ónertabysy, 10 patenti jáne 20-ǵa jýyq avtorlyq kýáligi bar. Sonymen qatar Bóketov qazaq, orys tilderinde ádebı shyǵarmalar (pýblıtsıstıka, ǵylym jáne mádenıet qaıratkerleri jaıly estelikter) jarııalap, kórkem aýdarma salasynda S.Esenınniń «Anna Snegına», V.Maıakovskııdiń «Qandala», «Jaqsy» dep atalatyn shyǵarmalaryn jáne I.Vasılenkonyń «Artemka» povesin, E. Zolıanyń áńgimeleri men maqalalaryn, I.Vazovtyń «Tepkide» romanyn qazaqshalaǵan. Qazirgi ýaqytta Qaraǵandy memlekettik ýnıversıteti, Qaraǵandy qalasynyń bir kóshesi Bóketov esimimen atalady. Sondaı-aq ǵulama ǵalym týraly jazýshy M.Sárseke «Ebineı Bóketov» atty kitap jazyp shyǵardy.
10 jyl buryn (2001) respýblıkalyq «Asar» jastar gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi.
6 jyl buryn (2005) Temirbek Júrgenov atyndaǵy Qazaq Ulttyq óner akademııasy stýdentteri túsirgen «Eki kishkentaı shujyq» atty balalar fılmi Frıdrıh Vılhem Mıýrnaý atyndaǵy júldeni jeńip aldy.
Kúshikke tamaq tabý úshin bir kishkentaı balanyń aqsha urlaýy jaıynda túsirilgen fılmge, atalmysh oqý ornynyń stýdentteri Áset Imanǵalıev pen Málik Bedelbekov jáne tanymal ártis Ǵazıza Ábdenábıeva, sondaı-aq birqatar qazaqstandyq jáne germanııalyq jastar qatysyp, oǵan nemis rejısseri Faıt Helmer rejısserlik etti.
4 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Kitaphanasynda akademık Asqar Jumadildaevtiń búldirshinderge arnalyp jazylǵan tanymdyq-matematıkalyq kitapshalarynyń tanystyrylymy boldy. Kitaptaǵy matematıkalyq termınder men esepter qazaq tilinde taqpaq jáne halyq ertegileriniń keıipkerleri arqyly balalarǵa jetkizilgen.
2 jyl buryn (2009) qazaqstannyń tanymal jazýshysy Dúkenbaı Dosjannyń «Men ólgende» degen kitaby jaryq kórdi. Kitapqa jazýshynyń ár kezeńdegi jazylǵan «Qymyz», «Jel Arystan jaly», «Jas kelinshektiń asýy», «Aqyl bazarda satylmaıdy», «Kishkentaı ıAgımýs» jáne basqa da áńgimeleri kirdi.
1 jyl buryn (2010) ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde «Stalındik kezeńdegi Qazaqstandyq birinshi basshylar» dep atalatyn týyndynyń tusaýkeser rásimi ótti.
Atalmysh kitaptyń avtorlary tarıh ǵylymdarynyń doktorlary men professorlary Vladıslav Grıgorev pen Láıla Ahmetova. Shyǵarmada Stalın kezeńindegi Qazaqstannyń birinshi tulǵalary týraly tarıhshylar men saıasatkerlerdiń oı-tolǵanysy berilgen. Ár bólim, ár saıasatkerdiń qyzmet jolyna arnalǵan. Sondyqtan bul kitap saıası tarıh janryna jatqyzylyp otyr.
«Kitap 1924-1953 jyldardy qamtyǵan, stalındik kezeńde Qazaqstandy basqarǵan Fılıpp Goloshekın, Levon Mırzoıan, Nıkolaı Skvortsov, Jumabaı Shaıahmetov týraly kóptegen maǵlumattarymen qundy. Óıtkeni, materıaldardyń 90 paıyzy, buǵan deıin esh jerde jarııalanbaǵan jańa derekter. Men Máskeýdiń kitaphanalary men muraǵattarynda, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń muraǵatynda zertteý júrgizip, jumys istedim. Biz HH-shy ǵasyrdyń kóshbasshylary týraly bilýimiz kerek, bul birinshiden óz tarıhymyzdy túgendeý úshin qajet», dedi tanystyrylym barysynda Láıla Ahmetova.
Ǵylymı eńbek stýdentterge, pedagogtarǵa, jýrnalısterge, saıasatkerlerge, áleýmettanýshylarǵa jáne HH ǵasyr tarıhy máseleleri qyzyqtyratyn oqyrmandarǵa arnalǵan.
115 jyl buryn (1896) sáýirdiń 6-y men 15-i aralyǵynda, Afınada qazirgi Olımpıada oıyndary tuńǵysh ret ótti.
ESІMDER
65 jyl buryn (1946) «Qaztsınk» AQ-ynyń kásipodaq tóraǵasy OMAROV Ábdimanap Saýytbaıuly dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysy Túlkibas aýdanynda týǵan. Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti), Almaty Joǵary partııa mektebin bitirgen. Óskemen qorǵasyn-myrysh kombınatynda aýysym bastyǵy, bólimshe bastyǵy bolyp jumys istegen. 1986-1987 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 1987-1991 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblystyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy. 1991-1992 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblystyq atqarý komıteti tóraǵasy. 1992-1993 jáne 1994-1995 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimshiliginiń birinshi orynbasary, orynbasary. 1993-1994 jyldary - «Tseolıt» óndiristik-kommertsııalyq fırmasynda basqarma tóraǵasy. 1995-1999 jyldary - «Óskemen qorǵasyn-myrysh kombınaty» AAQ bas dırektorynyń orynbasary. 1999 jyldyń aqpanynan - «Qaztsınk» AQ jalpylama saýaldar jónindegi dırektory. Qazirgi qyzmetinde 2003 jyldyń shildesinen bastap isteıdi.
«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.
45 jyl buryn (1966) Atyraý oblysy Maqat aýdanynyń ákimi RYSQALIEV Syrym Muratuly dúnıege keldi.
Atyraý oblysy Mahambet aýdanynda týǵan. Qazaq aýylsharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. Mahambet aýdandyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynda bas agronom bolyp jumys istegen. 1999-2007 jyldary - Atyraý oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, bólim bastyǵy, Atyraý oblystyq aýyl sharýashylyǵy departamenti dırektorynyń orynbasary. 2007 jyly - Atyraý oblystyq aýyl sharýashylyǵy departamentiniń dırektory. 2007-2008 jyldary - Atyraý oblysy ákimi apparatynyń basshysy. 2008 jyly - Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary. Qazirgi qyzmetinde 2008 jyldyń qarashasynan isteıdi.
SÁÝІRDІŃ 7-І, BEISENBІ
Dúnıejúzilik densaýlyq kúni. Dúnıejúzilik densaýlyq kúni Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy - DDU-nyń 1948 jyly qurylǵan kúninde atap ótiledi. Sol kezden beri álemniń eki júzge jýyq memleketi Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymyna múshe bolǵan.
Densaýlyq kúnin jyl saıyn ótkizý 1950 jyldan bastap dástúrge aınaldy. Bul kún adamdardyń óz ómirlerinde densaýlyqtyń máni qanshalyqty zor ekenin túsinip, búkil álemde adamdar densaýlyǵyn jaqsara túsý maqsatynda tıisti sheshim qabyldaýlary úshin ótkiziledi. DDU ár jyldy medıtsınadaǵy asa kókeıkesti máselelerdiń birine arnap otyrady.
DDU 2011 jyly Búkilálemdik densaýlyq kúni bolashaq urpaqtar úshin dárilerdi qorǵaý boıynsha búkilálemdik naýqandy ótkizýge daıyndalady.
2011 jylǵy Búkilálemdik densaýlyq kúniniń taqyryby - Mıkrobtarǵa qarsy dárilerdiń turaqtylyǵy, - jáne aýrý adamdardy emdeý úshin qoldanylatyn kóptegen dárilerdiń jahandyq taratylýy olardyń saqtalý tıimdiligine qaýip tóndiredi, sonymen qatar, olar ólimge sebepker bolǵan negizgi ınfektsııalarǵa qarsy kúresken túbegeıli jetistikterdi táýekelge ushyratady.
OQIǴALAR
11 jyl buryn (2000) Dýshanbede Ujymdyq qaýipsizdik týraly kelisim sharttyń qatysýshy elderi qaýipsizdik keńesi hatshylarynyń kezdesýi bolyp ótti.
Kezdesýde halyqaralyq terrorızmǵa jáne ekstremızmge qarsy, esirtki saýdasymen kúresý, Ujymdyq qaýipsizdik týraly kelisim shartyń ári qaraı jetildirý suraqtary qarastyryldy. Úılestirýler men yntymaqtastyq júıeleýiniń, áskerı yntymaqtastyq baǵyttaǵy maqsatpen kelisim sharttyń qatysýshy elderi qaýipsizdik keńesi hatshylarynyń turaqty jumys isteıtin komıtetin qurý týraly sheshim qabyldandy.
11 jyl buryn (2000) aqyn Oljas Súleımenovtiń «Jazý tili» kitaby jaryq kórdi.
6 jyl buryn (2005) «Qazposhta» aktsıonerlik qoǵamy Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda memlekettik tańbalardy poshtalyq tólemge engizdi.
Bul «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasynyń qabyldanýyna 10 jyl» nomınaly bir, eki, úsh, segiz, on teńge, jáne «A» lıterasymen (Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyndaǵy jer betindegi kólikpen 20 gr deıin jaı hatty jiberý tarıfynyń nomınaly) nomınaly 50 jáne 65 teńge standartty poshta markalary. Bezendirýshisi - Igor Makıenko.
6 jyl buryn (2005) ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetinde qazaqtyń alǵashqy kásibı jýrnalıstıkasy men baspasóziniń negizin qalaýshylar, Alash ardaqtylary Álıhan Bókeıhanuly, Ahmet Baıtursynuly, Mirjaqyp Dýlatulynyń músin-barelefiniń ashylý rásimi ótti.
Sonymen qatar saltanatty jıynda jýrnalıstıka fakýltetiniń mereıtoılyq kitaby tanystyrylady. Kitap fakýltet tarıhyna qatysty muraǵattyq qujattar negizinde jazyldy. Onda 1000-ǵa jýyq fotosýret basylyp, fakýltettiń búgingi tynys-tirshiligi tanystyrylǵan, ár jyldarǵy túlekterdiń aty-jóni jarııalanǵan.
3 jyl buryn (2008) Pavlodarda talantty sportsmen jáne pedagog, Qazaqstannyń úzdik jattyqtyrýshylarynyń biri Batyrbek Seısenbaevqa arnalǵan memorıaldyq taqta ornatyldy. KSRO-nyń sport sheberi, búkilodaqtyq dárejedegi sýdıasy, joǵary dárejedegi jattyqtyrýshy-oqytýshy halyqaralyq klasstaǵy tórt sheberdi, dzıýda, sambo jáne qazaqsha-kúres sporty boıynsha júzden astam sheberlerdi daıyndaǵan. Ol óziniń shákirtterine sporttaǵy jetistikterimen jáne eńbekqorlyǵymen úlgi boldy.
Batyrbek Seısenbaevtyń jigerliginiń jáne onyń shákirtteriniń halyqaralyq sport alańdaryndaǵy nátıjeleriniń arqasynda, 1985 jyly Pavlodarda dzıýdo kúresi boıynsha «Batyr» Olımpıadalyq qordyń mamandandyrylǵan balalar-jasóspirimder mektebi ashyldy. B.Seısenbaev dene shynyqtyrý jáne sport salasyn damytýǵa qosqan joǵary jetistikteri úshin «Qurmet belgisi» ordenimen jáne «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan, oǵan «Qazaq KSR Eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy», «KSRO dene shynyqtyrý salasynyń eńbek sińirgen qyzmetkeri» ataǵy berildi.
3 jyl buryn (2008) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «2001 jylǵy maýsymnyń 15-sinde Shanhaı qalasynda (Qytaı Halyq Respýblıkasy) qol qoıylǵan Lańkestikpen, separatızmmen jáne ekstremızmmen kúres jónindegi Shanhaı konventsııaǵa ózgerister engizý jónindegi hattamany ratıfıkatsııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Armenııa Respýblıkasy Úkimeti arasyndaǵy azamattardyń ózara júris-turysy jónindegi kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańdaryna qol qoıdy.
2 jyl buryn (2009) Astanada 1995 jyly tájik-aýǵan shekarasynda erlikpen qaza tapqan Qazaqstan Respýblıkasy Іshki áskeriniń 17 jaýyngerine arnalǵan Eske alý alleıasy ashyldy.
Osydan on tórt jyl buryn Tájikstan taýlarynda áskerı qyzmet babyndaǵy Qazaqstannyń Іshki ásker rotasy tutqıyldan tap bergen lańkesterdiń shabýylyna ushyraǵan bolatyn. Olardyń qazaqstandyq rotany tez arada joıamyz degen jospary iske aspaı, kerisinshe keri sheginýlerine týra kelgen. Alaıda shaıqas 17 jaýyngerdiń ómirin qıyp ketti. Jańadan ashylǵan alleıa aldynda 17 jaýyngerdiń týǵan-týysqandary, ásker qatarynda birge sap túzegen joldastary, qala turǵyndary jınalyp, jańadan otyrǵyzylǵan 17 aǵashtyń túbine gúl shoqtaryn qoıdy.
2 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasy bilim salasynyń úzdigi, Qaraǵandy qalasynyń №78 orta mektebiniń muǵalimi Maǵrıfa Káribekova kosmonavtıkany nasıhattaǵan úshin ıÝrıı Gagarıniń medalimen marapattaldy.
Nagradany kosmonavtıka Federatsııasynyń atynan Reseı Federatsııasynyń Federaldy aeronavıgatsııalyq qyzmetiniń basshysy Aleksandr Pýzanov tabys etti.
1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev BUU-nyń Bas hatshysy Pan Gı Mýndy birinshi dárejeli «Dostyq» ordenimen marapattady.
Nursultan Nazarbaev Pan Gı Mýnge birinshi dárejeli «Dostyq» ordeni jahandyq deńgeıdegi beıbitshilikti, áleýmettik ádilettilikti jáne turaqty damýdy ilgerletýge aıyryqsha úles qosqany úshin berilgenin atap kórsetti.
1 jyl buryn (2010) Aqordada Qazaqstan men Ýkraına arasyndaǵy joǵary deńgeıdegi kelissózderdiń qorytyndysy boıynsha Nursultan Nazarbaev pen Vıktor ıAnýkovıch birlesken málimdemege, sondaı-aq Qazaqstan men Ýkraına arasyndaǵy 2010-2011 jyldarǵa arnalǵan «Jol kartasy - 3» is-qımyl josparyna qol qoıdy.
Sondaı-aq Qazaqstannyń Memlekettik hatshysy - Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev pen Ýkraınanyń Syrtqy ister mınıstri Konstantın Grıshenko 2000 jylǵy mamyrdyń 19-yndaǵy Qazaqstan Úkimeti men Ýkraına Mınıstrler Kabıneti arasyndaǵy «Azamattardyń ózara saparlary týraly» kelisimge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly hattamaǵa qol qoıdy.
ESІMDER
60 jyl buryn (1951-2009) memleket qaıratkeri, ınjener- qurylysshy AHMETOV Qasymhan Qaskenuly dúnıege keldi.
Almaty oblysynda týǵan. V.I.Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn, Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen.
1968 jyly eńbek jolyn keńsharda balyqshy bolyp bastaǵan. 1974-1975 jyldary - Jezqazǵan ken metallýrgııa kombınaty Batys rýdnıgi ýchaskeniń elektrodánekershisi, energetıgi. 1976-1979 jyldary - Nıkolskıı qalalyq komıtetiniń hatshysy, bólim meńgerýshisi, LKJO Aǵadyr aýdandyq komıtetiniń birinshi hatshysy. 1979-1985 jyldary - Jezqazǵan oblystyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy. 1985-1986 jyldary - Jezqazǵan oblystyq halyq qyzmet kórsetý basqarmasy. 1986-1991 jyldary - Jezqazǵan oblystyq partııa komıtetiniń bólim meńgerýshisiniń orynbasary, bólim meńgerýshisi, ekinshi hatshysy. 1991-1994 jyldary - Jezqazǵan memlekettik menshik jónindegi aýmaqtyq komıtetiniń tóraǵasy, Jezqazǵan oblystyq ákimshiligi basshysynyń orynbasary. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń ekonomıkalyq reformalaý boıynsha ekonomıkany damytý jáne jekeshelendirý daıyndyq komıtetiniń tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdent Ákimshiligi Uıymdastyrý-baqylaý basqarmasynyń bas ınspektory. 1995-1997 jyldary - akım Alataýskogo raıona goroda Almaty qalasy Alataý aýdanynyń ákimi. 1997-2003 jyldary - akım goroda Balhasha Karagandınskoı oblastı. V 2003-2007 jyldary - Qaraǵandy oblysy Balqash qalasynyń ákimi, «Qazaqmys korporatsııasy» Balhashtsvetmet»óndiristik birlestiginiń bas dırektorynyń orynbasary, keńesshisi. 2007-2009 jyldary - generalnyı predstavıtel TOO «GMK «Nurdaýlet»KMK» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bas ókili qyzmetterin atqarǵan.
Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń 13 -shi shaqyrylymynyń depýtaty bolǵan.
Kóptegen medaldarmen Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń qurmet gramotasymen marapattalǵan.
50 jyl buryn (1961) Qazaqstan Respýblıkasy Bilim mınıstrligi Ramazan Súleımenov atyndaǵy Shyǵystaný ınstıtýtynyń halyqaralyq qatynastardyń keshendi problemalary bóliminiń bastyǵy, tarıh ǵylymynyń doktory, professor MEŃDІQULOVA Gúlnar Malbaǵarqyzy dúnıege keldi.
Almaty qalasynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) jáne onyń aspırantýrasyn bitirgen. Almaty arhıtektýra-qurylys ınstıtýtynda assıstent, muǵalim bolyp jumys istegen. 1990-2005 jyldary - Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy tarıh jáne etnologııa ınstıtýty ǵylymı-aqparat bóliminiń ǵylymı qyzmetkeri, aǵa, jetekshi ǵylymı qyzmetkeri, bólim bastyǵy. 2002-2003 jyldary - ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory. 2002-2004 jyldary - Dinmuhammed Qonaev atyndaǵy ýnıversıtettiń tarıhı tártip kafedrasynyń meńgerýshisi. Qazirgi qyzmetinde 2005 jyldyń maýsymynan bastap isteıdi. Sondaı-aq 2005 jyldan bastap Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy quramyndaǵy Dıaspora ortalyǵynyń dırektory bolyp qyzmet atqarady.
Negizi jumysymen qatar ǵalym halyqaralyq konferentsııalarǵa qatysyp, AQSh-tyń Indıana, Mınnesot ýnıversıtetterinde, Ulybrıtanııanyń Oksford ýnıversıtetinde, Túrkııanyń, Polshanyń, Kanadanyń birqatar ýnıversıtetterinde dáris oqıdy.
100-den asa ǵylymı eńbektiń avtory.
SÁÝІRDІŃ 8-І, JUMA
Halyqaralyq syǵandar kúni. 1971 jyldyń 8-shi sáýirinde birinshi Búkildúnıejúzilik syǵandar kongresi ótkizildi. Osy kongreste Búkildúnıejúzilik syǵandar odaǵy qurylyp, ánurany men týy qabyldandy.
Syǵan týraly alǵashqy estelikter 1501 jyly syǵan taborynyń kósemi Vasıldiń Lıtva knıazi Aleksandr Kazımırovıchten kúzet gramotasyn alǵan kezden bastaý alady. Búgingi tańda atalmysh mereke iri syǵan uıymdary bar 60-qa jýyq elde jyl saıyn atap ótiledi.
Halyqaralyq taıtszı jáne tsıgýn kúni (ımýnıtetti kúsheıtýge arnalǵan kóne qytaılyq jattyǵýlar júıesi). Taıtszı ı tsıgýn - dem alý men ımmýnıtetti retteýge arnalǵan ejelgeqytaılyq jattyǵýlar júıesi. Bul kúni dástúr boıynsha kópshilikke kórinetin jattyǵýlar ótkiziledi.
OQIǴALAR
12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Jarlyǵymen Aqmola oblysynyń ákimshilik ortalyǵy Astana qalasynan Kókshetaý qalasyna kóshirildi.
6 jyl buryn (2005) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq bankiniń «Táýelsiz Qazaqstannyń monetalary» atty tuńǵysh foto kórmesi bolyp ótti. Kórmege qoıylǵan jádigerlerdiń qatarynda «Qyzyl kitap», «Nomadtar altyny», «Tarıhı-sáýlet eskertkishteri», «Qazaqstannyń qyzyl kitaby», «Sport», «Kóke Túrkistan» serııalary boıynsha shyqqan monetalardyń sýretteri bar.
6 jyl buryn (2005) Almatyda Halyqaralyq ekonomıka mektebiniń jáne áleýmettik ǵylymynyń (HEM) tusaý keser rásimi ótti. Bul mektep Qazaqstan-Brıtandyq ýnıversıtetiniń bóligi bolyp tabylady.
3 jyl buryn (2008) Máskeýdegi Qazaqstan Elshiliginde «Reseıdegi qazaqtar» kitabynyń tanystyrylymy ótti. Hronologııalyq qaǵıda boıynsha qurastyrylǵan eki tomdyq jınaqqa 600-den astam ómirbaıandyq anyqtamalar engizilip otyr. Muraǵat materıaldaryna, anyqtamalyq-entsıklopedııalyq ádebıetterge, jeke saýaldarǵa negizdelgen bul kitapta ár jyldary Reseıde turǵan, sondaı-aq qazir de sonda tirshilik keship jatqan ulty qazaq aıryqsha tulǵalar tanystyrylady. Kitap naqty bir adamnyń taǵdyry arqyly jańa dáýirde Qazaqstan men Reseı aýmaqtarynda oryn alǵan tarıhı jáne kóshi-qon úderisterin qadaǵalaýǵa múmkindik beredi. Joǵaryda atalǵan úderisterdiń barysynda Reseıde qomaqty qazaq dıasporasy qalyptasyp, búginde onda 1 mıllıonnan astam qazaq turyp jatyr.
3 jyl buryn (2008) Aqtóbede AQSh-tyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Elshisi Djon Ordveıdiń qatysýymen respýblıkalyq ǵylymı-tehnıkalyq kitaphananyń fılıalynda amerıkandyqtardyń buryshy ashyldy.
Amerıkandyq dıplomat óz sózinde Aqtóbede ashylyp otyrǵan bul ortalyqtyń mańyzyna toqtaldy. «Amerıkandyq buryshtardyń 10 jylǵa jýyq tarıhy bar. Olar alǵash ret Reseıde ashylǵan bolatyn», - dedi ol. AQSh-tyń tarıhy, ǵylymy, mádenıeti týraly aqparattyq jáne jalpytanymdyq jumystardy júrgizý úshin eń jaqsy áriptes retinde kitaphanalar tańdap alyndy. Djon Ordveıdiń sózine qaraǵanda, «kitaphanalardyń esigi halyq úshin árqashan ashyq bolýmen qatar, kitaphana qyzmetkerleriniń ózi kásibı jáne tıimdi qatynastardy ornatady». Kitaphanadaǵy amerıkandyq buryshta oqyrmandarǵa Amerıka Qurama Shtattary týraly aǵymdaǵy aqparattar usynylady jáne olar volonterlerdiń, AQSh-tan kelgen qonaqtardyń qatysýymen túrli is-sharalar, AQSh-qa qatysty baıandamalar, semınarlar jáne kórmeler ótkizýdiń ortalyǵyna aınalady.
Amerıkandyq buryshqa elshilik 350 kitapty, túrli qujatty jáne kórkem fılmderdi syıǵa tartqan. Sondaı-aq bul jerde ınternet qyzmeti, kompıýterler, vırtýaldy derekqorlar jáne t.b. aqysyz usynylady.
3 jyl buryn (2008) Qazaqstanda Ulttyq bıýdjettik jeli quryldy. Jańa qurylymnyń maqsaty - bıýdjettik úderistiń ashyqtyǵyn, sondaı-aq memlekettik organdardyń qoǵamǵa esep berýin qamtamasyz etý. Osy baǵytta qoǵamnyń memlekettik bıýdjetti josparlaý, qurý, oryndaý, baqylaý isine janama túrde qatysýyna qol jetkizýdi jáne bıýdjettik baǵdarlamalardyń nátıjeliligin jaqsartýdy kózdep otyr.
2 jyl buryn (2009) Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetinde Halyqaralyq jas fızıkter «Kosmos, ıadra, naýka ı nanotehnologıı» mektebi ashyldy.
Uıymdastyrýshylary - Qazaqstan Respýblıkasynyń bilim jáne ǵylym mınıstrligi jáne Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti.
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń birqatar zańnamalyq aktilerine lańkestikke qarsy kúres máseleleri boıynsha ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy.
Zań lańkestikke qarsy sharalardyń júıesin qurýdyń halyqaralyq tájirıbesin eskere otyryp, lańkestikke qarsy kúresýdiń quqyqtyq negizderin jetildirýge, lańkestikke qarsy qyzmettiń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.
1 jyl buryn (2010) «Qazaqstan Respýblıkasy men Frantsýz Respýblıkasynyń arasyndaǵy strategııalyq seriktestik týraly shartty ratıfıkatsııalaý týraly» Zańǵa qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń terrorızmge qarsy birlesken oqý-jatyǵýlaryn uıymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qorynan kepildendirilgen transfertti respýblıkalyq bıýdjetke baǵyttaýdy qarastyrǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qorynan 2010-2012 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly» Zańǵa qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Almatyda qazaq, orys, aǵylshyn tilderinde qatar jaryq kórgen «Abaıdyń qarasózderi» kitabynyń tusaýkeser rásimi ótti.
«Abaı eńbegin orys tiline aýdarǵan qazaqtyń ataqty aýdarmashysy Klara Serikbaeva. Ol Shákárim, Áýezov, Aımaýytov syndy ulylardyń shyǵarmalaryn orys tiline, shyǵys ǵulamalarynyń eńbekterin qazaq tili men orys tiline aýdarǵan. Al, aǵylshyn tiline aýdarmashyny biz uzaq izdedik. Óıtkeni, uly Abaıdyń shyǵarmasy qazaq halqynyń rýhanı mádenıetiniń shyńy bolyp tabylady. Sondyqtan biz, eń jaqsy aýdarmashy-aqyndy izdedik. Bizdiń suraýymyzben, Abaı eńbegin meniń Anglııadaǵy dosym, túrkitanýshy Rıchard Makkeın aýdardy. Ol orystyń uly aqyndarynyń shyǵarmalaryn aǵylshyn tiline aıdarǵan aýdarmashy- aqyn», dedi «Halyqaralyq Abaı klýby» qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti, jazýshy Rollan Seısenbaev.
Kitapty shyǵarýdaǵy basty maqsat - qazaqtyń uly aqyny Abaıdyń shyǵarmalaryn álemge tanystyrý.
Atalmysh kitapty «Halyqaralyq Abaı klýby» qoǵamdyq birlestigi 4000 danamen shyǵardy.
1 jyl buryn (2010) Atyraýdaǵy «Kaspıımunaıgaz» ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda jer qyrtysy jaǵdaıyndaǵy kerndik materıaldardy zertteýge arnalǵan petrofızıkalyq zerthana jumysqa kiristi.
Bul zerthana aımaqtyń jer qoınaýyn paıdalanýshylary munaıly ken oryndarynyń ónimdi qyrtystaryn, sonyń ishinde qazyp alynǵan kerndik materıaldy da tıisti zertteýlerin shuǵyl ári sapaly júrgizýge múmkindik beretin biregeı jabdyqpen jaraqtandyrylǵan. Buryn jer qyrtysynyń ónimdiligi deńgeıin, munaı jatqan jer tereńdigin aıqyndap beretin mundaı zertteýler shet elderde júrgizetin edi. Endi sonyń bárin óz elimizde jasaýǵa tamasha múmkindik týdy.
1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq muraǵatynyń kórme zalynda belgili ǵalym, jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, fılologııa ǵylymynyń doktory, professor Aqseleý Seıdimbektiń qujattyq jeke qorynyń ashylý rásimi ótti.
Qujattyq jeke qorda 1961-2009 jyldar aralyǵynda jazylǵan 700 jýyq hattar jınaqtalǵan. Sonyń ishinde kórmede Álkeı Marǵulan, Málik Ǵabdýllın, Lev Gýmılev, Ǵabıt Músirepov, Asqar Toqmaǵambetov, Ábdilda Tájibaev, Ǵalı Ormanov, Oralhan Bókeı, Jomart Ábdihalyq, Imanǵalı Tasmaǵambetov syndy memleket jáne qoǵam qaıratkerlerinen, aqyn-jazýshylardan, áriptesterinen kelgen 20-ǵa jýyq hattar oryn alǵan.
Aqseleý Seıdimbek 1942 jylǵy jeltoqsannyń 12-si kúni Qaraǵandy oblysy Jańaarqa aýdanynyń Baıdaly bı aýylynda dúnıege keldi. Almatydaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin támamdaǵan soń «Lenınshil jas», «Ortalyq Qazaqstan», «Sotsıalıstik Qazaqstan» gazetterinde, «Zerde» jýrnaly men «Álem» almanaǵynda jumys istedi. Odan keıin Muhtar Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynda Qoljazba bóliminiń meńgerýshisi, Ybyraı Altynsarın atyndaǵy bilim ınstıtýtynyń dırektory, Qazaq Bilim akademııasynyń prezıdenti, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenttik Mádenı ortalyǵy dırektorynyń ǵylym jónindegi orynbasary qyzmetterin atqardy. Ǵalym-etnograf 2000 jyldan bastap ómiriniń sońyna deıin Astanadaǵy Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń profesory bolyp eńbek etti. Aqseleý Seıdimbek 2009 jylǵy qyrkúıektiń 16-sy kúni dúnıeden ozdy.
1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik basqarý Akademııasy men Kembrıdj (Ulybrıtanııa) ýnıversıtetiniń arasynda yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.
Ǵylymı-zertteý qyzmetterin birge ótkizý, Akademııa qyzmetkerleri men tyńdaýshylaryna Kembrıdj ýnıversıtetinde stajırovkalar ótkizý, eki jaqtyń yntymaqtastyǵy memlekettik qyzmetkerlerdi daıyndaý jóninde qujatta qaralǵan. Birlesken sertıfıkatsıalanǵan baǵdarlama jumystary bólek qarastyrylǵan. Kembrıdj ýnıversıtetimen seriktestik Akademııanyń halyqaralyq qarym-qatynasyn jańa sapaly deńgeıge kóteredi. Laıyqty 2 jáne 14 oryn alatyn Berklı jáne Dıýk (AQSh) ýnıversıteti, Times Higher Education boljamy boıynsha výzdardyń dúnıejúzilik reıtınginde Londondyq ekonomıka mektebi 5 oryn - Akademııanyń basqa da seriktestikteriniń arasynda dúnıejúzilik otyzdyq toby kórsetilgen.
245 jyl buryn (1766) AQSh-ta órt sóndirý baspaldaǵyna patent berildi.
ESІMDER
45 jyl buryn (1966) Aqmola oblysy Kókshetaý qalasy ákiminiń orynbasary MÝSRALIMOVA Aına Ermekqyzy dúnıege keldi
Aqmola oblysynda týǵan. Ebneı Býketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin, Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnversıtetin bitirgen. Eńbek jolyn Bostandyq keńsharynyń astyq óńdeý ortalyǵynda jumysshydan bastaǵan. 1992-1994 jyldary - Kókshetaý qalasyndaǵy № 19 orta mektebiniń muǵalimi, Kókshetaý oblystyq kásipodaq keńesi janyndaǵy «Tulpar» kishi kásiporynyń nusqaýshy-ádiskeri, Lenıngrad aýdany «Qyzyltý» keńsharynyń orta mektebiniń muǵalimi, Kókshetaý oblystyq kásipodaq keńesi janyndaǵy «Tulpar» kishi kásiporynyń isterdi júrgizý jumystarynyń meńgerýshisi. 1994-2002 jyldary - Kókshetaý qalalyq ákimshiligi Tilder basqarmasynyń bas mamany, Kókshetaý qalalyq ákimshiliginiń áleýmettik salalar jónindegi bas mamany, Kókshetaý qalasy ákiminiń baspasóz hatshysy, Aqmola oblystyq aqparat jáne qoǵamdyq kelisim basqarmasynyń bas mamany, Aqmola oblystyq aqparat jáne qoǵamdyq kelisim basqarmasy Buqaralyq aqparat quraldary jine tilderdi damytý bóliminiń bastyǵy. 2002-2005 jyldary - Aqmola oblysy ákimi apparaty áleýmettik sala jáne ishki saıasat bóliminiń bas mamany, meńgerýshisi. 2005-2008 jyldary - Aqmola oblysy ishki saıasat departamenti dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 2008 jyldyń sáýir aıynan bastap - qazirgi qyzmetinde.
«Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «10 let Agentstvý Respýblıkı Kazahstan po delam gosýdarstvennoı slýjby» mereıtoılyq medaldarymen marapattalǵan.
SÁÝІRDІŃ 9-Y, SENBІ
Mıkael Agrıkolanyń kúni (Fın tiliniń kúni). Uly fın aǵartýshysy Mıkael Agrıkola jazbasha fın tilin jasaýǵa óziniń zor úlesin qosqan. Sonyń qurmetine 9 sáýirde Fınlıandııada memlekettik baıraq kóteriledi.
OQIǴALAR
141 jyl buryn (1870) Mańǵystaýdaǵy Isa-Dosan kóterilisin basyp-janshýǵa Daǵystannan jazalaýshy otrıad kelip jetti. Kóterilisshiler Aleksandrovsk (qazirgi Fort-Shevchenko) bekinisin tastap, keri sheginýge májbúr boldy.
11 jyl buryn (2000) Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Baký qalasynda ótken «Kıtabı dádá Korkýt» eposynyń 1300 jyldyǵyna arnalǵan merekelik májiliske qatysyp, sóz sóıledi.
4 jyl buryn (2007) Pavlodar oblysy ardagerler keńesiniń «Bizdiń ómirbaıanymyz. 1987-2007 jyldar» (Vehı nasheı bıografıı. 1987-2007») atty derekti kitaby jaryq kórdi.
Ardagerler qozǵalysynyń 20 jyldyǵyna arnalǵan bul kitapta Uly Otan soǵysyna qatysýshylardyń, tyl ıgerýshileriniń qıraǵan aýyl sharýashylyǵyn qalpyna keltirgen, tyń kótergen, qalalar men zaýyttardy salǵandary týraly estelikteri kirgen.
3 jyl buryn (2008) ataqty ánshi jáne mýzykant Bob Dılan «taza poetıkalyq kúshi bar lırıkalyq kompozıtsııalary úshin» Pýlıttser syılyǵyn aldy.
«Vashıngton post» gazeti «Qoǵamǵa qyzmet etý», «Ózekti jańalyqtar», «Ulttyq reportaj», «Halyqaralyq reportaj», «Taqyryptyq maqala» atalymdary boıynsha jeńimpaz atandy. Sondaı-aq ýytty qytaılyq oıynshyqtar týraly maqalalar serııasyn jarııalaǵan «Nıý-Iork taıms» jáne «Chıkago trıbıýn» jýrnalısteri de syılyq laýreattary atandy. Qazylar alqasy Mıanmadaǵy sherýdi qýyp tarqatý kezinde óltirilgen japon jýrnalısi beınelengen sýretti jarııalaǵan «Reıter» agenttiginiń fotoreportajyn da atap ótti. Shyqqan tegi majarlyq gazet magnaty Djozef Pýlıttserdiń syılyǵyn Kolýmbııa ýnıversıtetiniń quryltaıshylary 1917 jyldan beri tabys etip keledi. Onyń kólemi 10 myń AQSh dollary.
2 jyl buryn (2009) Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Tóle bı aýdanynda bıtým óndiretin zaýyt iske qosyldy.
1 jyl buryn (2010) Ońtústik Qazaqstan oblystyq klınıkalyq aýrýhana bazasy janynda aımaqtaǵy birinshi ekstrakorparaldy uryqtandyrý ortalyǵy ashyldy.
Ekstrakorparaldy uryqtandyrý ortalyǵy zamanaýı qymbat jabdyqtarmen jabdyqtalǵan. Bul jerde SO2 ınkýbatory, lamınırlengen Virolab fırmasynyń sóreleri, mıkromanıpýlıator, mıkroskop jáne basqa da jabdyqtar bar. Jumysqa ekstrakorparaldy uryqtandyrý ortalyǵynyń reprodýktolog, embrıolog dárigerleri - Máskeýde akýsherlik sala, gınekologııa jáne bosanǵanǵa deıingi Ǵylymı ortalyǵynyń bazasynda jáne Samaradaǵy Karnaýha dárigeriniń ınkýbatorynda mamandandyrýdan ótti. Búgingi kezde oblystyq klınıkalyq aýrýhanasynda balany kótere almaý jáne uryqsyzdyq máselesin endokrınniń buzylýyn anyqtaýǵa kómektesetin gormonaldyq tekserýler júrgizedi.
1 jyl buryn (2010) Astana men Praganyń prokýrorlary birlesken qımyldar jónindegi hattamaǵa qol qoıdy. Qazaqstanǵa Chehııa Respýblıkasynyń Bas prokýrory Renata Vesetskanyń resmı saparynyń aıasynda uıymdastyrylyp otyrǵan shara.
Júzdesý barysynda qylmyspen kúres jáne azamattar men zańdy tulǵalardyń quqyqtaryn qorǵaýdy birlesip júzege asyrý maqsatynda Astana men Praga qalasynyń prokýrorlary arasynda yntymaqtastyq pen túsinistik jónindegi hattamaǵa qol qoıyldy. Atalmysh qujat qol qoıylǵannan bastap kúshine enedi jáne ol 5 jylǵa deıin kúshinde bolady. Qujat talaptaryna sáıkes taraptar transulttyq uıymdasqan qylmys, qylmyspen tabylǵan qarjyny zańdastyrý baǵytyndaǵy qylmystardy izdestirý barysynda ekijaqty ózara kómek kórsetetin bolady. Sondaı-aq eki eldiń prokýrorlary tájirıbe men aqparat almasady.
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Keden odaǵynyń kedendik shekarasy arqyly ótkiziletin taýarlardyń kedendik qunyn deklaratsııalaý tártibi týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Damýshy jáne nashar damyǵan elderden keletin taýarlardyń shyqqan jerin anyqtaý erejeleri týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Keden odaǵynyń kedendik shekarasy arqyly ótkiziletin taýarlardyń kedendik qunyn deklaratsııalaý tártibi týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Máskeýde Balalardyń «Bóbek» Ulttyq ǵylymı-praktıkalyq bilim berý jáne saýyqtyrý ortalyǵynyń prezıdenti Sara Nazarbaeva óskeleń urpaqty adamı-rýhanı tárbıeleý, ana men balany qorǵaý isine qosqan úlesi úshin gýmanıtarlyq qyzmet salasyndaǵy «Dostastyq Juldyzy» syılyǵymen marapattaldy.
Syılyqty TMD elderiniń Gýmanıtarlyq yntymaqtastyq jónindegi memleketaralyq qory taǵaıyndady.
«Dostastyq Juldyzy» syılyǵy 2008 jyly taǵaıyndaldy. Ol jyl saıyn úsh atalym boıynsha: bilim jáne ǵylym salasyndaǵy, mádenıet jáne óner salasyndaǵy, sondaı-aq gýmanıtarlyq saladaǵy jetistikter úshin toǵyz laýreatqa tabys etiledi.
1 jyl buryn (2010) Almatyda №5572 áskerı bóliminde tájik-aýǵan shekarasynda qaza tapqan ishki ásker jaýyngerlerine arnalǵan Eskertkish alleıasy ashyldy.
1993-1999 jyldary jedel belgilengen Іshki áskerler Qazaqstan Respýblıkasynyń bólek erikti atqyshtar batalonynyń quramymen birge tájik-aýǵan shekarasynda eki myńnan asa jaýynger ózderiniń mindetterin oryndaǵan. 1995 jylǵy sáýirdiń 7-si tarıhtaǵy qaıǵyly kún boldy. Sol kezde Tájikstannyń Pshıhavr shatqalynda irgeles jaqtyń jaýyngerlik kúshteri basym, teń emes qaqtyǵys bastaldy. Tórt saǵatqa sozylǵan qaqtyǵys 17 qazaqstandyq jaýyngerdiń ómirin jalmady. Olar ózderiniń áskerı mindetterin oryndady, áskerı antqa óz ómirleriniń qunymen senimdi bolyp qaldy.
Bul kún Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrliginiń Іshki ásker bóliminde batyrlardy eske alý kúni bolyp sanalady.
ESІMDER
70 jyl buryn (1941) estrada jáne tsırk ártisi, Qazaqstannyń halyq ártisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi QABIǴOJINA Sara Oqapqyzy dúnıege keldi.
Almaty qalasynda týǵan. Almaty estrada-tsırk stýdııasyn, Máskeý estrada óneriniń búkilodaqtyq shyǵarmashylyq sheberhanasyn bitirgen. Óner jolyn Qazaqkontsertte kórkemsóz oqýdan bastaǵan. Keıinirek jubaıy Sultanǵalı Shúkirovpen birge kózbaılaýshy-ıllıýzıonıstik janrdy meńgerip, sheberligin arttyra túsken. 1978 jyly Karlovy-Varı men Parıjde, Brıýsselde ótken búkildúnıejúzi kózbaılaýshy-ıllıýzıonısteriniń baıqaýlarynda «Netken ǵajap bul álem» atty (mýzykasy Davıd Týhmanovtiki) estradalyq-tsırk kompozıtsııasymen Bas júldeni jeńip aldy. Sondaı-aq 1978 jyly Gavanada ótken Jastar men stýdentterdiń búkil dúnıejúzilik 11-festıvaliniń jáne Búkilodaqtyq Lenın Komsomoly syılyǵynyń ıegeri atandy.
SÁÝІRDІŃ 10-Y, JEKSENBІ
Nıderlandyda murajaılar kúni. Amsterdam - álemdegi eń iri kórkem murajaı ortalyqtarynyń biri. Nıderlandyda jyl saıyn sáýirdiń ekinshi demalysynda Murajaılar kúnin atap ótedi.
OQIǴALAR
19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń qaýlysymen Jambyl oblysyna qarasty Jýaly aýdanynyń ortalyǵy Býrnoe selosyna Baýyrjan Momyshulynyń esimi berildi.
15 jyl buryn (1996) Almaty qalasynda Eýropa komıssııasy ókildiginiń resmı ashylý rásimi ótti.
9 jyl buryn (2002) Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda «Kosmanavtıka kúni» serııasynyń eki poshta markasy aınalymǵa tústi, «Alǵashqy ret álemde keme bortyndaǵy ǵarysh saıahattanýshysy bar halyqaralyq ushý» taqyrybyna arnalǵan.
2002 jylǵy sáýirdiń 8-i men 12-i aralyǵynda Almatyǵa álemdegi alǵashqy ǵarysh-saıahatshysy Dennıs Tıto saparmen keldi, markalardyń saltanatty rásimine qatysýǵa nıet bildirdi.
Birinshi marka: «Soıýz TM-32» ekıpajy ǵaryshker-ushqysh Talǵat Musabaev jáne bortınjener ıÝrıı Batýrın men Denıs Tıto beınelengen túrli-tústi sýret. Markanyń sol jaqtaǵy astyńǵy buryshynda «Soıýz TM-32» kemesiniń emblemasy jáne barlyq ǵaryshkerlerdiń famılııasy beınelengen.
Ekinshi marka: Markanyń ortasynda Jer planetasy jáne Qazaqstanyń, Reseıdiń jáne AQSh-tyń jelbiregen baıraǵy.
Birinshi poshta markasynyń nomınaly - 30 teńge, taralymy - 100 000 dana; ekinshi poshta markasynyń nomınaly - 70 teńge, taralymy - 100 000 dana.
5 jyl buryn (2006) Jambyl oblysy Qarataý qalasyndajańa saıabaqtyń ýrgetasy qalandy. Jańa saıabaqqa «Naýryz» aty berildi, aýmaǵy 7 gektarǵa jýyq jerdi alyp jatyr. Onyń irgetasyn qalaýda Qarataý qalasynyń turǵyndary, birqatar mekemeler men kásiporyndar at salysty.
5 jyl buryn (2006) Qazaqstannyń BUU janyndaǵy Turaqty ókildiginiń qoldaýymen BUU-nyń Nıý-Iorktegi shtab-páterinde Semeı aımaǵynyń qurbandyqtaryna arnalǵan Eýroparlament depýtaty Strýan Stıvensonnyń «Máńgilik qasiret» kitaby men belgili aktrısa Kımberlı Djozef fotokórmesiniń tanystyrylymy ótti. Bas Assambleıanyń 60-shy sessııasynda qabyldanǵan «Halyqaralyq yntymaqtastyq jáne Qazaqstannyń Semeı aımaǵy halqyn, ekologııasyn jáne ekonomıkasyn saýyqtyrý masatyndaǵy qyzmetterdi úılestirý» qararyn biraýyzdan qoldaǵandary úshin BUU-ǵa múshe elderge alǵys bildirgen Qazaqstan ókildigin basshysy Erjan Qazyhanov, sheteldik jáne halyqaralyq uıymdardyń, atap aıtqanda, BUU Damý baǵdarlamasynyń, USAID agenttiginiń, Eýrokomıssııanyń jáne Japonııa, Ulybrıtanııa, Kanada, Italııa, Shveıtsarııa úkimetteriniń tikeleı qatysýymen Semeı aımaǵynda júzege asyrylyp jatqan birqatar jobalarǵa toqtalyp ótti. Eýroparlamenttiń shotlandtyq depýtaty Strýan Stıvenson Keńes Odaǵy kezinde ıadrolyq qarýdy synaýdan zardap shekkender týraly kitap jazyp, sol úshin álem qaýymdastyǵynyń iltıpatyna jáne 50 myń dollar syılyqqa ıe bolǵan. Eýroparlament depýtaty osy syıaqysyn Semeıdiń onkologııalyq emhanasyna aýdarǵanyn QazAqparat budan buryn habarlaǵan bolatyn. Qazaqstanda, onyń ishinde Semeı aımaǵynda birneshe ret bolǵan S.Stıvenson myrzaǵa polıgon problemasyna degen turaqty qamqorlyǵy úshin «Semeıdiń qurmetti azamaty» ataǵy berilgen.
3 jyl buryn (2008) Ulttyq banktiń ortalyq fılıalyna «2008 jylǵy Olımpıada oıyndary» serııasynyń kollektsııalyq shaqasy kelip tústi. «Besaıys» shaqasy 925-shi probaly kúmisten jasalǵan, salmaǵy - 31,1 gramm, nomınaly - 100 teńge. Daıyndalý sapasy - proof. Shaqanyń aversinde Qazaqstannyń eltańbasy, fýtbol stadıony beınelense, revers betinde bes sporttyq oıynnyń kórinisi men oıyndar ótkiziletin jyldy bildiretin «2008» degen sandar beınelengen. Shaqanyń quny - 5 myń teńge.
2 jyl buryn (2009) Kıevte Qazaqstan Respýblıkasynyń Elshiliginde qazaqtyń tanymal aqyny jáne jazýshysy Oljas Súleımenovtyń ýkraın tiline aýdarylǵan «Tarıhqa deıingi túrkiler» kitabynyń tanystyrylymy bolyp ótti.
ESІMDER
60 jyl buryn (1951) Qazaqstan Respýblıkasy Atomdyq energııa ınstıtýty dırektorynyń orynbasary, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy atom salasyna eńbek sińirgen qyzmetker TÁJІBAEVA Irına Lashqarqyzy dúnıege keldi.
Almaty qalasynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen. Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde ınjener, kishi, aǵa ǵylymı qyzmetker, bólim meńgerishisi, dotsent bolyp qyzmet atqarǵan. 1992-2000 jyldary - Qazaq ulttyq ýnıversıteti Eksperımentaldy jáne teorııalyq fızıka Ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda ǵylymı hatshy, dırektordyń orynbasary, dırektor qyzmetterin atqarǵan. 2002-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ıadrolyq ortalyǵy bas dırektorynyń orynbasary. Qazirgi qyzmetinde 2006 jyldan bastap isteıdi.
230-dan asa ǵylymı jumystyń avtory.
55 jyl buryn (1956) «Áskerı-strategııalyq zertteýler ortalyǵy» aktsıonerlik qoǵamynyń prezıdenti, áskerı ǵylymdar kandıdaty, dotsent, polkovnık DÝBOVTsEV Georgıı Fedorovıch dúnıege keldi.
Sverdlov Sývorov ýchılışesin, Almaty joǵary jalpyáskerı komandalyq ýchılışeni, M.Frýnze atyndaǵy áskerı akademııasyn bitirgen. 1991-1995 jyldary - Almaty joǵary jalpy áskerı komandalyq ýchılışesinde kýrsanttar batalony komandıri, muǵalim. 1995-2009 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly kúshter Bas shtaby departamenti bastyǵynyń orynbasary, bólim bastyǵy, aǵa ofıtser, Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi Áskerı-ǵylymı ortalyǵynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi shtab bastyǵy komıteti Saraptama ortalyǵynyń bastyǵy, Áýe qorǵanysy kúshteri bas shtaby bastyǵynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi áskerı bilim jáne ǵylym departamentiniń bastyǵy. 2009 jyldyń qazanynan - vıtse-prezıdent, qarashasynan - qazirgi qyzmetinde.
50-den asa ǵylymı maqalanyń avtory.
