QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 30 mamyr men 4 maýsym aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

PARLAMENT

30 mamyrda QR Parlamenti Senatynda Ekonomıkalyq jáne aımaqtyq saıasat jónindegi komıtettiń keńeıtilgen otyrysy ótedi.

30 mamyrda QR Parlamenti Senatynda QR Úkimetiniń jáne respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi Esep komıtetiniń 2010 jyl boıynsha respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýy jaıly Esebiniń tusaýkeseri ótedi.

QOǴAM

6 mamyrdan bastap, «Degdar» gýmanıtarlyq qory, «JTI» kompanııasynyń qoldaýymen elimizdiń bes qalasynda - Astana, Almaty, Taldyqorǵan, Shymkent jáne Qaraǵandy qalalarynda Uly Otan soǵysy ardagerleriniń qurmetine klassıkalyq mýzykadan qaıyrymdylyq kontsertter uıymdastyrady.

23 mamyr men 2 maýsym aralyǵynda Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi halyqaralyq qutqarýshy bólimshelerdiń 16-shy «Qazspas-2011» halyqaralyq semınar - jıynyn uıymdastyrmaq.

ASTANA

30 mamyr kúni «Dýman» meımanhana kesheninde 30 mamyr men 1 maýsym kúnderi QR Densaýlyq saqtaý mınıstriniń qatysýymen Dúnıejúzilik neırohırýrgııalyq qoǵamdar federatsııasynyń halyqaralyq konferentsııasy ótkiziledi.

30 mamyrda «Respýblıkalyq jedel medıtsınalyq járdem ǵylymı ortalyǵy» AQ bazasyndaǵy Respýblıkalyq sanıtarııalyq avıatsııany úılestirý ortalyǵynyń tusaýkeseri ótedi.

22-30 mamyr aralyǵynda Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń elimizdiń bas qalasy - Astanada gastroldik saparlary ótedi.

30 mamyrda Astana qalasy ákimdiginde Dúnıejúzilik temekisiz kún sharasyna arnalǵan baspasóz máslıhat ótkiziledi.

30 mamyrda «Qazaqstandyq ındýstrııany damytý ınstıtýty» AQ basshylyǵynyń qatysýymen «Qazaqstan kásisporyndaryn jańartý» taqyrybynda baspasóz máslıhat ótkiziledi.

30 mamyr kúni «Altaı» turǵyn-úı kesheninde Halyqaralyq balalardy qorǵaý kúnine arnalǵan «Strana detstva» merekelik sharasy ótedi.

30 mamyrda Syrtqy ister mınıstrliginde apta nátıjelerine arnalǵan brıfıng ótkiziledi.

31 mamyrda Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginiń Zııatkerlik menshik quqyǵy komıteti uıymdastyratyn quqyqtardy ujymdyq basqarý máseleleri jóninde baspasóz máslıhat ótedi

31 mamyrda «Esil Grand Park» qonaq úıinde «Memlekettik tildi oqytý úderisindegi lıngvodıdaktıkalyq testileýdiń orny men mańyzy» atty respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq semınar ótedi.

1 maýsym kúni Astana qalasy Іshki saıasat basqarmasynyń qoldaýymen Astana qalasy jastar saıasatyn qoldaý memlekettik qory «Meniń tańdaýym - salaýatty ómir salty!» atty zamanaýı kósheler bıi jáne graffıtı baıqaýyn ótkizýdi josparlaýda.

ALMATY

30 mamyr kúni «QR Tuńǵysh Prezıdentiniń qorynda» Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúnine arnalǵan «Onyń taǵdyrynda el taǵdyry úndesti» dóńgelek ústel otyrysy ótedi.

30 mamyrda «Sýret óneri» stýdııasynyń ashylýy ótedi.

30 mamyr kúni Almatydaǵy «Saryrqa» kınoteatrynda «Nadejda» derekti-kórkem fılminiń premeralyq kórsetilimi bolady.

30 mamyrda Interfaks agenttiginde «Temeki - densaýlyq salasyndaǵy adamzattyń orasan zor apaty» baspasóz máslıhaty ótedi.

30 mamyr kúni Almatydaǵy Ulttyq kitaphanada M.Tátimov kitabynyń tusaýkeseri ótedi.

30 mamyrda Konservatorııanyń Kishi zalynda akademık Ahmet Jubanovtyń 150 jyldyǵyna oraı esimin berý sharasy ótedi.

AIMAQ

Ońtústik Qazaqstan oblysy

Shymkentte «Táýelsizdik - meniń maqtanyshym» atty baıqaý ótip jatyr. Baıqaý 1 shildege deıin jalǵasady

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

MAMYRDYŃ 30-Y, DÚISENBІ

OQIǴALAR

416 jyl buryn (1595) qazaq hany Táýekel (t.j.b.-1598) V.Stepanov bastaǵan orys elshiligin qabyldady.

5 jyl buryn (2006) Astanada belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri Qarataı Turysov turǵan úıge eskertkish taqta ornatyldy. Saltanatty sharany Parlament depýtaty Qýanysh Sultanov kirispe sózben ashyp, Qarataı Turysovtyń óz eliniń aldynda sińirgen eńbekterine toqtaldy. Eskertkish taqtanyń saltanatty ashylý rásiminde onyń kózin kórgen, qyzmettes bolǵan áriptesteri Parlament Májilisiniń tóraǵasy Oral Muhamedjanov, Astana qalasynyń ákimi Ómirzaq Shókeev, respýblıkalyq ardagerler uıymynyń múshesi Bekbolat Muqyshev, Vıktor Vesnın jáne basqalar sóz alyp, halyq zerdesinen óziniń laıyqty ornyn alǵan memleket jáne qoǵam qaıratkeriniń adamgershilik bıik tulǵasy jóninde tolymdy oılar qozǵady. Qala ákimdigi men máslıhaty tarapynan qolǵa alynyp otyrǵan ıgilikti iske ózderiniń alǵys sezimderin bildirdi. Eskertkish taqtanyń ashylý rásimine Qarataı Turysovtyń jubaıy Áskerkúl apaı da qatysty.

4 jyl buryn (2007) Batys Qazaqstan oblysy Qaztalov aýdany ortalyǵyndaǵy Táýelsizdik saıabaǵynda stalındik zobalańnan zardap shekken jáne qurban bolǵan jandarǵa arnalǵan eskertkish taqta ashyldy.

Tarıhtyń sol bir aqtańdaq jyldary aýdannan 36 adam «halyq jaýy» atanyp, olardyń 22-si ólim jazasyna kesilgen.

2 jyl buryn (2009) respýblıkada otandyq bızneske kómek retinde «Qazaqstandyq mólsher» aqparattyq ınternet-portaly iske qosyldy.

2 jyl buryn (2009) Almatydaǵy Respýblıka alańynda qymyzdyń 6000-jyldyq tarıhyna arnalǵan alǵashqy «Qymyzmuryndyq» festıvali bolyp ótti.

Qymyzsyz qazaq ashanasy n elestetý múmkin emes. Bul ǵajaıyp sýsyn qazaqtardyń barlyq saltanatty dýmandarymyzda birinshi kezekte beriledi. Ol týraly óleńderde, maqal-mátelderde aıtylady, áıel adamnyń qabiletin eń aldymen onyń qymyz ázirleýine qarap baǵalaǵan. Ydys túbinde ishilmeı qalǵan qymyzdy tógip tastaý kúná bolǵan. Qazaqtar júzdegen jyldar kóleminde qymyzdy aıyryqsha ydysta - torsyq jáne saba da daıyndaǵan.

2 jyl buryn (2009) Bishkekte ótken Margaret Mıd atyndaǵy ІІ derekti fılmder festıvalinde qazaqstandyq kınotanýshy Gúlnár Ábikeevanyń «Ulttyq sana sezimniń qurylýynyń eki dáýiri» atty jınaǵynyń tusaý keser rásimi bolyp ótti.

Gúlnár Ábikeevanyń jınaqty usyný maqsaty sırek kezdesetin derekti lentalardy saqtap qalý jáne qaıta óńdeý, Ortalyq Azııanyń barlyq aýmaqtaryndaǵy muralardy nasıhattaý bolyp tabylady.

45 jyl buryn (1966) amerıkandyq «Serveıer-1» avtomatty ǵalamshararalyq stansa Aıǵa ushty. Ol 6 aptanyń ishinde Jerge 11237 televızııalyq sýretter men tehnıkalyq aqparattar jiberdi.

40 jyl buryn (1971) eń alǵashqy jasandy amerıkandyq spýtnık «Marıner-9» avtomatty ǵalamshararalyq stansa Marsqa ushty.

ESІMDER

70 jyl buryn (1941) «Asfaltobeton-1» JShS-iniń bas dırektory ISLAMOV Gers Ábýbákiruly dúnıege keldi.

Shymkent tehnologııa ınstıtýtyn bitirgen. Almaty qurylys materıaldary kombınatynda ınjener-tehnolog, aǵa ınjener-tehnolog, aǵa ınjener-qurastyrýshy bolyp qyzmet atqarǵan. 1968-1974 jyldary - «Qazjolqurylysmaterıaldary» tresi óndiris bóliminiń bastyǵy, aǵa ınjeneri. 1974-1978 jyldary - bıtým men asfaltobeton óndirisi jónindegi kombınat ınjeneri. 1978-1982 jyldary - «Asfaltobeton» óndiris birlestigi dırektory. Qazirgi qyzmetinde 1982 jyldan bastap isteıdi.

«Qurmet belgisi» ordenimen, medalmen marapattalǵan.

65 jyl buryn (1946) Seısmologııa ınstıtýtynyń dırektory, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaq Ulttyq Jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń akademıgi ABAQANOV Tańatqan Dosqarauly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynda týǵan. Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq Ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. Jobalaý ınstıtýtynda ınjener, aǵa ınjener, top basshysy bolyp qyzmet atqarǵan. 1978-1980 jyldary - Qazaq óndiristik qurylys ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri. 1980-1982 jyldary - OrtaAzııalyq dándi daqyldar óndirisi ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda bólim meńgerýshisi, sektor meńgerýshisi bolǵan. 1986 jyldan - Seısmologııa ınstıtýtynda aǵa ǵylymı qyzmetker, bólim meńgerýshisi. Qazirgi qyzmetinde 2007 jyldan bastap isteıdi.

130-ǵa jýyq ǵylymı jumystyń avtory.

60 jyl buryn (1951) Qazaqstan Respýblıkasy Pedagogıka ǵylymdary akademııasynyń prezıdenti, pedagogıka ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstandaǵy salystyrmaly pedagogıka jáne oqýlyq sapasy monıtorıngi baǵytynyń negizin salýshy, Qazaq ulttyq jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń, Qazaqstan Pedagogıkalyq ǵylymdar akademııasynyń, Qazaq bilim berý akademııasynyń, Áleýmettik ǵylymdar akademııasynyń tolyq múshesi, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim berý isiniń úzdigi, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi QUSAIYNOV Asqarbek Qabykenuly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Semeı qalasynda týǵan. Qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetin, Almaty energetıka ınstıtýtynyń jáne German Demokratııalyq Respýblıkasy Ilmenaý qalasyndaǵy Joǵary tehnıkalyq mekteptiń aspırantýralaryn bitirgen. 1991-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bilim berý mınıstrligi bas basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, departament dırektory, basqarma bastyǵy. 1997-1998 jyldary - Qazaq entsıklopedııasy bas redaktorynyń birinshi orynbasary. 1998 jyly - «Bilim» baspasynyń dırektory. 1998-2000 jyldary - «Raýan» baspasynyń dırektory. 2000-2001 jyldary - «Mektep» baspasy» AAQ prezıdenti. 2001-2003 jyldary - Ybyraı Altynsarın atyndaǵy Qazaq bilim berý akademııasynyń prezıdenti. 2003 jyldyń jeltoqsanynan - ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory. Qazirgi qyzmetinde 2004 jyldyń sáýirinen bastap qyzmet atqaryp keledi.

20 monografııanyń, 11 oqýlyq pen oqý quraldarynyń, 5 kitaptyń, 6 Memlekettik standarttyń, 11 túsindirmeli jáne termınologııalyq sózdiktiń, 150-ge jýyq ǵylymı maqalanyń jáne jarııalanym kórgen 140 maqalanyń avtory. Ol salystyrmaly pedagogıka máselelerin, oqýlyq jasaý teorııasyn zerttep, osy salada oqýlyqtar men monografııalyq eńbekterin jarııalaǵan. Onyń ǵylymı jetekshiligimen shetelderdiń bilim berý júıeleri zerttelip, Qazaqstannyń bilim berý salasyn reformalaý men damytýdyń jańa úlgisi usynylǵan. Sonymen qatar ol 31 tomdyq qazaqsha-oryssha, oryssha-qazaqsha ǵylymı salalyq termınologııa sózdikterin jáne qazaq tili termınderiniń salalyq ǵylymı túsindirme sózdikter serııasyn shyǵarýǵa basshylyq jasaǵan.

«Eren eńbegi úshin», «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl» medaldarymen, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim berý mınıstrliginiń «Ǵylym damýyna qosqan úlesi úshin» tós belgisimen, «Mádenıet qaıratkeri» qurmet belgisimen marapattalǵan. Qazaqstan ǵalymdary arasynda alǵash bolyp pedagogıka ǵylymy aıasynda Reseı Úkimetiniń Konstantın Ýshınskıı atyndaǵy medalimen marapattalǵan.

MAMYRDYŃ 31-І, SEISENBІ

Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúni. Elbasynyń Jarlyǵymen saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý jyly bolyp atalǵan 1997 jyldan bastap atap ótiledi. Bul kún Qazaqstan úshin aıryqsha maǵynaǵa ıe. Tarıh órisine oraı, bizdiń respýblıkamyz mıllıondaǵan keńestik azamattardyń jer aýdarylǵan mekenine aınalǵan.

«Halyq jaýlaryn» anyqtaý boıynsha josparly jumys júrgizilgen. Sol kezderdegi qatigez saıasat nátıjesinde qýǵyn-súrginge ushyraǵandardyń ózderi ǵana emes, olardyń jaqyndary da japa shekti.

Osy kezeń aralyǵynda Qazaqstanda 103 myń adam qýǵyn-súrginge ushyraǵan jáne 25 myń adam atý jazasyna kesilgen. Naq osy jyldary qazaqstandyq ǵylym, mádenıet jáne saıasat salasynyń zııaly qaýym ókilderi atylǵan.

Táýelsiz Qazaqstanda alǵashqy bolyp qabyldanǵan zańdardyń biri - 1993 jylǵy sáýirdiń 14-indegi «Jappaı saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańy.

Dúnıejúzilik temekisiz kún. Halyqaralyq temeki tartýmen kúres kúni. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy 1988-inshi jyly mamyrdyń 31-in Dúnıejúzilik temekisiz kún dep jarııalady. Álemdik qaýymdastyq aldyna - HHІ ǵasyrda temeki tartý máselesin joıýǵa qol jetkizý mindeti qoıyldy.

Dúnıejúzilik aqquba qyzdar kúni. Kóptegen anekdot keıipkerleri, shashtaraz óneri men totyq sýteginiń tutqyndary, glamýr áleminiń beıkúná qurbandary, solıarıı men sılıkon ámirshileri, naǵyz djentelmenderdiń súıiktileri jáne áıeldiń joǵary logıkasynyń ıeleri. Barlyǵy osy kúndi alǵashqy ret 2006 jyly laıyqty atap ótti. «Brıllıantovaıa shpılka» atty syılyǵynyń tapsyrý rásimi ótti - bul aqqubalarǵa arnalǵan birinshi syılyǵy.

Ǵalymdardyń esepteýi boıynsha taza aqqubalar ómirde az bolyp keledi, olardyń esebi boıynsha 2202 jylǵa deıin aqqubalar jer betinen múldem joǵalyp ketedi. Sońǵy 50 jyl ishinde búkil jer sharynyń turǵyndarynyń jalpy sanynan aqqubalar sany 49 paıyzdan 14 paıyzǵa deıin qysqardy. Onyń sebebi birneshe: birinshiden, bala aqquba bolyp týylýy úshin, onyń ata-anasynyń shashtary aqshyl bolýy kerek. Ekinshiden, qara shashqa ıe elderdiń halqy udaıy ósýde, al eýropalyqtar - nemister, skandınavtyqtar, reseılikter «aqquba genin» tasymaldaýshylar kóbinde bir balamen ǵana shekteledi. Aqshyl shashy bar sońǵy adam Fınlıandııada dúnıege keledi degen tujyrym bar, óıtkeni onda aqshyl shashy bar adamdar kóp kezdesedi.

OQIǴALAR

86 jyl buryn (1925) Qyzylordada Qazaqstan kásipodaǵynyń alǵashqy sezi bolyp ótti.

6 jyl buryn (2005) Petropavlda Nıkolaı Pogodın atyndaǵy oblystyq drama teatrynyń aldynda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan eskertkish ornatyldy.

5 jyl buryn (2006) Aqmola oblystyq «Ádebıet jáne óner» murajaıynda qasıetti Quran kitaptarynyń tuńǵysh kórmesi kópshilik nazaryna usynyldy. Osynaý óner shejiresi ordasyna atbasyn tirep, rýhanı baılyq izdegen adamdar qatary jyl sanap ósip keledi. Munda baǵzy zamandardan beri saqtalyp kele jatqan qundy qoljazbalar men ádebıet nusqalary toptastyrylǵan. Jurtshylyq nazaryna 1800 jyly Sankt-Peterborda jaryq kórgen Quran kóshirmesi, 1867 jyly Qazanda basylǵan «Islam anyqtamasy» syndy qundylyqtar usynylyp otyr. Sondaı-aq kórmege dinı ańyzdar, Quran tápsiler, arab tiliniń grammatıkalary, tóte jazýmen jazylǵan hadıster qoıylǵan. Búginde ony tamashalaýǵa kelýshiler aldynda murajaı qyzmetkerleri ár jádigerdiń tarıhy men osy óńirge jetkizilýi, mán-mańyzy jaıynda qundy maǵlumattar beredi.

5 jyl buryn (2006) Amerıkada Shyńǵys hannyń urpaǵy tabyldy, ol Florıdada turatyn 48 jastaǵy býhgalterlik is oqytýshysy Tom Robıns. Qarapaıym ǵana oqytýshy dúnıeni dúr silkindirgen Shyńǵys hannyń Amerıkadaǵy jalǵyz urpaǵy eken. Muny adam genetıkasyn zertteýshi, Oksford ýnıversıtetiniń professory Braıan Saıks anyqtaǵan. Professordyń Oxford Ancestors dep atalatyn kompanııasy kóńili qalaǵan kez kelgen adamǵa erekshe qyzmet usynady: ondaǵy genetık-mamandar er azamattyń genealogııalyq shejiresin anyqtap beretin taldaýlar jasaıdy. T.Robınsonnyń DNK úlgisi alǵash ret osydan 4 jyl buryn alynǵan bolatyn. Sol jolǵy taldaýdyń barysynda, Robınsonnyń ákesi jaǵynan arǵy tegi - Kavkazdan, al naǵashylary - Pıreneıden ekendigi anyqtalǵan. 2003 jyly professor Saıks búkil álemniń 16 mıllıonǵa jýyq turǵyny jáne azııalyq er azamattardyń 8 paıyzy Shyńǵys hannyń urpaǵy ekendigi týraly jańalyq ashqannan keıin, ol óz zerthanasyndaǵy málimetter bazasyn tekserip shyǵyp, qarapaıym amerıkandyq býhgalterdiń Shyńǵyshannyń urpaǵy ekenin anyqtaǵan.

4 jyl buryn (2007) Elbasy Nursultan Nazarbaev Aqmola oblysy Tselınograd aýdany Aqmol aýylynda ornalasqan saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan«Aljır» memorıaldyq-murajaı kesheniniń ashylý rásimine qatysty.

4 jyl buryn (2007) tanymal ǵalym-zańger, akademık Salyq Zımanovtyń «Memleket jáne munaı operatsııalary salasyndaǵy sharttar» atty kitaby jaryq kórdi.

Kitap memleket pen munaı ınvestorlary arasyndaǵy qarym-qatynastarǵa arnalǵan. Sheteldik ınvestorlar jáne merdigerlik uıymdar qatysatyn munaı operatsııalary salasyndaǵy «memleket - sharttar - zań shyǵarý» júıesinde paıda bolatyn teorııalyq jáne qoldanbaly qarym-qatynastar qarastyrylǵan.

Zımanov Salyq - ǵalym, qoǵam qaıratkeri, zań ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń akademıgi. Búkilodaqtyq zań ınstıtýtyn bitirgen. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa bastan-aıaq qatysqan. Qazaq memlekettigi men qazaq halqynyń tarıhynda sheshýshi ról atqarǵan «Qazaq KSR-iniń memlekettik egemendigi týraly Deklaratsııanyń» (1990) jobasyn daıyndaý jónindegi komıssııany basqardy. El tarıhyndaǵy ekinshi bir asa mańyzdy saıası aktiniń - «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdigi týraly» Konstıtýtsııalyq Zańnyń (1991) jobasyn daıyndaý jónindegi komıssııanyń jetekshi músheleriniń biri boldy. Ol 10 tomdyq «Qazaqtyń ata zańdary» entsıklopedııasyna ǵylymı jetekshilik jasady.

1 jyl buryn (2010) Elbasy Nursultan Nazarbaev birqatar zańdarǵa qol qoıdy.

Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Fındlıandııa Respýblıkasy Úkimeti arasyndaǵy qosarlanǵan salyq salmaý jáne tabys salyǵyna qatysty salyq tóleýden jaltarýdy boldyrmaý jónindegi kelisimdi jáne oǵan Hattamany ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

Memleket basshysy Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federatsııasynyń Úkimeti arasyndaǵy Reseı Federatsııasynyń «Baıqońyr» keshenin jaldaýy jaǵdaıynda «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynyń qyzmetshilerine, Baıqońyr qalasynyń, Tóretam jáne Aqaı kentteriniń turǵyndaryna medıtsınalyq qyzmet kórsetý tártibi týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

1 jyl buryn (2010) Astanadaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq akademııalyq kitaphanada alash kósemderiniń ómiri men qyzmetine arnalǵan «Alashorda» derekti fılmi alǵash ret elordalyqtardyń nazaryna usynyldy.

Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasy túsirgen derekti fılm qazaq tilinde, uzaqtyǵy - 52 mınýt. Túsirilim jumystary 2008 jyldyń qańtary men 2009 jyldyń aqpan aılarynda ótken.

Fılm kórsetilimi aldynda sóz sóılegen Qazaqstan Respýblıkasynyń Aqparat jáne baılanys mınıstrliginiń Aqparat jáne muraǵat komıteti tóraǵasynyń orynbasary Erbol Shaımerden «búgin el tarıhyndaǵy erekshe kún. Totalıtarlyq júıeniń qýǵyn-súrgini bir adamnyń emes búkil eldiń, halyqtyń qasireti bolǵandyǵyn eshqashan esten shyǵarmaýymyz qajet», dese, Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet mınıstrligi Til komıtetiniń tóraǵasy Baýyrjan Omarov mınıstrliktiń tapsyrysymen jasalǵan derekti fılmdi túsirý barysynda qazaq tarıhyna qatysty tyń derekter, qujattar, sondaı-aq birqatar jádigerlerdiń tabylǵandyǵyn atap ótti. «Bul halqymyzdyń rýhanı ómirine qosylǵan kórkemdik turǵydaǵy týyndy», dep qorytty sózin ol.

Derekti fılmniń rejısseri Qalıla Omarovtyń aıtýynsha, túsirilim Almatyda, Orynborda, Sankt-Peterborda, sondaı-aq Alashtyń astanasy bolǵan Semeı qalasynda júrgizilgen. «Fılmniń basty jańalyǵy Orynbordan Alash qaıratkerleriniń ómiri ótken eki ǵımarat tabyldy. Onyń birinde Ahmet Baıtursynuly turǵan jáne sol úıdiń jertólesinde «Qazaq» gazetiniń redaktsııasy bolǵan. Ol úı áli kúnge deıin tur. Ekinshisi 1-2-shi jalpy qazaq sezderi ótip, «Alash» partııasy, Alashorda úkimeti, Alash avtonomııasy dúnıege kelgen qarashańyraq. Osy eki ǵımaratta derekti fılmge túsirildi», deıdi ol.

ESІMDER

55 jyl buryn (1956) «Kazgeodezııa» respýblıkalyq memlekettik kommýnaldyk kásiporny dırektorynyń orynbasary HATIEV Nurman Ospanbekuly dúnıege keldi.

Taldyqorǵan qalasynda týǵan. Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn, Sáken Seıfýllın atyndaǵy Aqmola agrarlyq ýnıversıtetin bitirgen. Qazaq ekonomıka jáne aýyl sharýashylyǵy óndirisin uıymdastyrý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda maman bolyp qyzmet atqarǵan. 1983-1986 jyldary - Qazaq KSR Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde aǵa agronom, aǵa maman. 1992-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Jer qatynastary jáne jerge ornalastyrý jónindegi memlekettik komıteti tóraǵasynyń kómekshisi. 1994-1996 jyldary - «Jer ana» mamandandyrylǵan kásipornynyń dırektory. 1996-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Jer qatynastary jáne jerge ornalastyrý jónindegi memlekettik komıtetinde, Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Jer resýrstaryn basqarý komıtetinde sektor meńgerýshisi bolyp jumys istegen. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde bólim bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy. 1998-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Jer resýrstaryn basqarý komıtetiniń sektor meńgerýshisi. 1999-2005 jyldary - «Astana qalalyq jer resýrstary ǵylymı-óndiristik ortalyǵy» respýblıkalyq memlekettik kásiporny Jer resýrstary jáne jerge ornalastyrý jónindegi enshiles memlekettik kásiporynnyń dırektory. 2005-2006 jyldary - Astana qalasy Jer qatynastary basqarmasynyń bastyǵy. 2006-2010 jyldary - «Astanatopografııa» respýblıkalyq memlekettik qazynalyq kásiporny dırektory. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldan bastap isteıdi.

2011 JYLDYŃ MAÝSYM AIYNDA:

ESTE QALAR OQIǴALAR

60 jyl buryn (1951) Qazaq KSR Ǵylym akademııasy men Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń uıymdastyrýymen respýblıkada tuńǵysh ret Abaı shyǵarmashylyǵy týraly aıtys ótti.

57 jyl buryn (1954) Rýdnyı qalasynda Sokolov-Sarybaı ken baıytý óndiristik birlestigi quryldy. 1957 jyly Sokolov, 1960 jyly Sarybaı kenishiniń birinshi kezeńi iske qosyldy. Onyń quramyna Sarybaı, Qashar, Qorjynkól ashyq temir kenishteri men Sokolov jerasty kenishi kiredi.

18 jyl buryn (1993) Aqmolada Qazaqstandaǵy ekinshi halyqaralyq telefon stansasynyń jáne 120 shaqyrymdyq talshyqty-optıkalyq baılanys jelisin salý boıynsha «Doıche BýndesTelekom» fırmasymen Qazaqstan-nemis kásipornyn qurý týraly kelisimshartqa qol qoıyldy.

16 jyl buryn (1995) «ATF banki» aktsıonerlik qoǵamynyń negizi qalandy. Ol kezde Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq bankine «Almaty saýda-qarjy banki» jabyq aktsıonerlik qoǵamy degen ataýmen tirkelgen bolatyn. Qazirgi ataýymen 2003 jyldan bastap qyzmet isteıdi.

10 jyl buryn (2001) Shanhaı yntymaqtastyq Uıymy (ShYU) quryldy. Bul uıym «Shanhaı bestiginen» (Qazaqstan, Reseı, Kytaı, Qyrǵyzstan jáne Tájikstan) qurylǵan. ShYU-nyń negizi - Shekara aýmaǵynda áskerı salasynda senimdi nyǵaıtý týraly Shanhaı kelisimi (1996 jyly) jáne Shekara aýmaǵynda qarýly kúshterdiń ózara qysqartylýy týraly Máskeý kelisimi (1997 jyly) bolyp tabylady. Atalǵan eki tarıhı kelisimniń birinshisine qol qoıý úshin 1996 jyly Shanhaı qalasynda bes memleket basshysy kezdesip, ol «Shanhaı bestigi» degen ataýǵa negiz boldy. Shanhaıdaǵy, oǵan ilese bir jyldan keıin Máskeýde ótken sammıtter alty jyldan soń kóp jaqty yntymaqtastyq uıymyna aınalǵan qurylymnyń negizin qalady.

Qazaqstan, Shanhaı yntymaqtastyq uıymymen yqpaldasýdy óziniń syrtqy saıasatynyń basym baǵyttarynyń biri retinde qarastyra otyryp, atalǵan Uıymǵa erekshe mán beredi. ShYU osy óńirdegi memleketterdiń qaýipsizdik jáne senim sharalaryn nyǵaıtý máselelerin birlesip sheshý umtylysynyń nátıjesinde paıda boldy. Uıymnyń múddeleri saıası, ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalarǵa taraldy. Terrorızm, ekstremızm jáne taǵy basqa syrtqy qaýipter aımaqtaǵy memleketterdi ShYU-nyń quramynda birigýge ıtermeleıdi. ShYU - belgili bir kúshterge qarsy qımyldaıtyn áskerı odaq nemese tuıyq qoǵamdastyq emes. Ol - halyqaralyq yntymaqtastyqqa umtylǵan ashyq uıym. ShYU-nyń qazirgi jaǵdaıdaǵy mán beretin máseleleri - aımaqtaǵy beıbitshilikti, turaqtylyqty jáne qaýipsizdikti saqtaý, ásirese, saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń damýy.

2011 jylǵy 25-28 qańtarda Qazaqstan Respýblıkasynyń tóraǵalyǵymen Pekınde Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń Ulttyq úılestirýshileri keńesiniń (UÚK ShYU) kezekti otyrysy ótti. Otyrys barysynda Uıymǵa múshe memleketter (Qazaqstan, Qytaı, Qyrǵyzstan, Reseı, Tájikstan men Ózbekstan) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ShYU qurylýynyń on jyldyǵyna arnalǵan mereıtoılyq sammıtin 2011 jylǵy 15 maýsymda Astanada ótkizý týraly usynysyn biraýyzdan qoldady. Osylaısha, Astana sammıti «Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń qurylǵan kúni» ótkiziletin boldy.

8 jyl buryn (2003) Taılandtyń Chıagmaı qalasynda ótken Azııadaǵy yntymaqtastyq dıalogy Syrtqy ister mınıstrleriniń 2-shi keńesinde Qazaqstan Respýblıkasy Oman, Shrı-Lanka jáne Kýveıt memleketterimen birge atalǵan uıymǵa múshe bolyp qabyldandy.

ESІMDER

150 jyl buryn (1861-1919) alǵashqy qazaq dárigerleriniń biri AITBAQIN Ámire Durmanuly dúnıege keldi.

Buryńǵy Semeı oblysy Pavlodar ýezi Aqbettaý bolysynda (qazirgi Pavlodar oblysy Baıanaýyl aýdany aımaǵy) týǵan. 1882 jyly Omby muǵalimder semınarııasyn aıaqtaǵannan keıin osy qaladaǵy gımnazııada sabaq berdi. 1883-1889 jyldary Dala general-gýbernatorynyń, Semeı oblystyq áskerı gýbernatorynyń tilmashy, Qarqaraly ýezi bastyǵynyń kómekshisi, Semeı oblystyq áskerı gýbernatory keńesinde aıryqsha tapsyrmalar jónindegi sheneýnik boldy. 1885 jyldyń mamyr aıynda ol Shar ózeni boıyndaǵy Qaramolada 5 ýezdiń bıleri men el jaqsylary talqylaǵan «Semeı qazaqtary úshin qylmysty isterge qarsy zań erejelerin» jazýǵa qatysty. 1889-1894 jyldary Tomsk ýnıversıtetiniń medıtsına fakýltetin bitirdi. Qarqaraly jáne Pavlodar ýezderinde dáriger, 1898 jyldan bastap Óskemen ýezi Bolshenarym kentinde ýchaskelik dáriger boldy. Qazan tóńkerisine deıin Óskemen ýeziniń Zaısan men Qatynqaraǵaı aralyǵyndaǵy aýyldarda dárigerlik qyzmet atqardy. Tóńkeris jyldarynda jergilikti keńestiń tóraǵasy, Óskemen ýezdik keńesi atqarý komıtetiniń múshesi boldy, ýezdik zemstvo basqarmasynda qyzmet etti.

MAÝSYMNYŃ 1-І, SÁRSENBІ

Balalardy qorǵaýdyń halyqaralyq kúni. Jyl saıyn ótkiziletin balalardy soǵys qaýpinen qorǵaý, densaýlyǵyn saqtaý kúnin atap ótý 1949 jyly Áıelderdiń Halyqaralyq demokratııalyq federatsııasy keńesiniń sessııasynda qabyldanǵan. Alǵash ret 1950 jyly 51 elde atap ótildi.

Halyqaralyq balalardy qorǵaý kúni elimizde keńinen atalyp ótedi.

Qazaqstannyń memlekettik organdar men úkimettik emes uıymdardyń ókilderi merekelik sharalar uıymdastyrady. Balalarǵa arnalǵan teatrlyq kórinister, baıqaýlar uıymdastyrylyp, olarǵa syılyqtar tapsyrylady.

Qazaqstanda 2007-2011 jyldarǵa arnalǵan «Qazaqstan balalary» baǵdarlamasy bekitilgen, baǵarlamanyń maqsaty balalardyń ómir súrý sapasyn áleýmettik jáne quqyqtyq kepildikterdi qamtamasyz etý jolymen jaqsartý bolyp tabylady.

Samoa táýelsizdigi kúni. Samoa - Tynyq muhıttyń ońtústik-batys bóligindegi araldarda ornalasqan memleket. 1899 jyly AQSh, Anglııa, Germanııa memleketteriniń ózara kelisimi boıynsha ol Germanııanyń qol astyna kóshti, al 1914 jyly ony Jańa Zelandııa jaýlap aldy. 1929 jyly jergilikti halyqtyń kóterilisi kúshpen basyldy. Biraq táýelsizdik úshin kúres jalǵasa berdi de, 1962 jyly Birikken Ulttar Uıymynyń sheshimimen táýelsiz memleket bolyp jarııalandy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

91 jyl buryn (1920) Qazaqstannyń basshy sharýashylyq organy - Búkilreseılik halyq sharýashylyǵy quramynda Qyrǵyz (Qazaq) ónerkásip bıýrosy quryldy.

65 jyl buryn (1946) KSRO Ǵylym akademııasynyń Qazaq bólimshesi negizinde qazirgi Qazaqstan Ulttyq ǵylym akademııasy ashyldy. Alǵashynda bólimshede 16 ǵylymı-zertteý ınstıtýty, 8 sektor, 7 tájirıbe stansasy, 3 botanıka baǵy boldy. Akademııanyń alǵashqy quramyna 14 akademık: Muhtar Áýezov, Ábiken Bekturov, Illarıon Galýzo, Mıhaıl Gorıaev, Ahmet Jubanov, Nıkolaı Kassın, Іsmet Keńesbaev, Nıkolaı Pavlov, Mıhaıl Rýsakov, Qanysh Sátbaev, Nyǵmet Saýranbaev, Gavrııl Tıhov kirdi. Qazaqstan Ulttyq ǵylym akademııasynyń birinshi prezıdenti bolyp kórnekti ǵalym, qaıratker, akademık Qanysh Sátbaev saılandy. 1991 jyly naýryzdyń 20-da Ǵylym akademııasyna jańa ǵylymı mekemeler qurý men irgeli ǵylymı-zertteýler baǵyttaryn aıqyndaý maqsatynda keńeıtilgen quqyq berilip, jańadan Fızıka-tehnıka, Mehanıka jáne mashınataný, Arheologııa, Ǵaryshtyq zertteýler, Informatıka jáne basqarý máseleleri, Memleket jáne quqyq, Qoldanbaly matematıka, Jer qoınaýlaryn keshendi ıgerý máseleleri ınstıtýttary quryldy.

1993 jyly qańtardyń 21-de Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Respýblıkanyń ǵylymı-tehnıkalyq qýatyn damytý jáne ǵylymdy uıymdastyrýdy jetildirý sharalary týraly» Jarlyǵyna sáıkes burynǵy áskerı-ónerkásip keshenderiniń birqatar óndiristeri men Ǵylym akademııasynyń salalyq jáne mamandandyrylǵan ınstıtýttary negizinde alǵash ret Radıoelektronıka jáne baılanys, Mıneraldyq shıkizattardy keshendi óńdeý, Bıotehnologııa ulttyq ǵylymı ortalyǵy, sondaı-aq Ulttyq ıadrolyq ortalyq quryldy. Akademııanyń Astanada - Ortalyq Qazaqstan, Óskemende - Shyǵys Qazaqstan, Shymkentte - Ońtústik Qazaqstan bólimderi ornalasqan. 2003 jylǵy málimet boıynsha Ulttyq Ǵylym akademııasynyń 56 tolyq múshesi, 143 korrespondent múshesi bar.

17 jyl buryn (1994) Almaty qalasynda jazýshy Oralhan Bókeı turǵan Jambyl kóshesindegi 165-shi úıge eskertkish taqta ornatyldy.

Oralhan Bókeı (1943-1993) - qazaq jazýshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Nıkolaı Ostrovskıı atyndaǵy ádebı syılyqtyń, «Jas gvardııa», «Jalyn» baspalary syılyqtarynyń ıegeri, Qaton-Qaraǵaı aýdanynyń qurmetti azamaty.

Shyǵys Qazaqstan oblysy Katonqaraǵaı aýdanyna qarasty Shyńǵystaı aýylynda týǵan. 1963 jyly Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq memleketik ulttyq ýnıversıtetine syrttaı oqýǵa túsedi de, ony 1969 jyly támamdap shyǵady. 1965-1968 jyldar aralyǵynda Bolshenarym aýdandyq «Eńbek týy» gazetinde korrektor, aýdarmashy, redaktordyń orynbasary jáne oblystyq «Kommýnızm týy» gazetinde ádebı qyzmetker bolǵan. 1968 jyly respýblıkalyq «Lenınshil jas» (qazirgi «Jas alash») gazetiniń shaqyrýy boıynsha Almatyǵa keledi, osy gazette mádenıet jáne ǵylym, ádebıet jáne óner bólimderiniń meńgerýshisi bolyp istedi, al 1974-1983 jyldarda «Juldyz» jýrnaly proza bóliminiń meńgerýshisi ári redkollegııa múshesi bolǵan. Ómiriniń sońǵy kúnine deıin «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bas redaktorlyq qyzmetin atqarǵan.

Ol «Qamshyger», «Úrker», «Qaıdasyń, qasqa qulynym», «Shara», «Muztaý», «Án salady shaǵyldar», «Úrker aýyp barady», «Bári de maıdan», «Qum minezi», «Óz otyńdy óshirme», «Bizdiń jaqta qys uzaq», «Ataýkere», «Qar qyzy», «Zymyraıdy poezdar», «Jaý tylyndaǵy bala», «Jesirler», «Uıqym kelmeıdi», «Qulynym meniń», «Jaqsynyń izi» (orys tilinde), t.b. shyǵarmalardyń avtory. Oralhan Bókeıdiń qaı shyǵarmalary bolsyn kótergen, qalam siltegen negizgi taqyryby - adam taǵdyry, tabıǵat, olardyń tutastyǵy, birligi: adamdy ardaqtaý, onyń ulylyǵyn jyrlaý.

«Oralhan Bókeı jıyrmasynshy ǵasyrdaǵy qazaq ádebıetiniń eń súıikti, eń súleı sýretkerleriniń biri retinde álemdik tanymaldyqqa ıe boldy. Alys-jaqyn elderde aty «qazaq» degen sózben qabattasa aıtylatyn azǵantaı tulǵalardyń birine aınaldy», - deıdi jazýshy Ábish Kekilbaev.

17 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaev AQSh Beıbitshilik korpýsynyń Qazaqstandaǵy mıssııasynyń dırektory Pol Býrnor bastaǵan ókilderin qabyldady.

14 jyl buryn (1997) Frantsııada uly qazaq jazýshysy Muhtar Áýezovtiń týǵanyna 100 jyl tolýyna arnalǵan Qazaqstan kúnderi ótti.

11 jyl buryn (2000) Balqash qalasynda «Balqash» AQ-nyń mys qaqtamasyn shyǵaratyn jańa tsehy iske qosyldy.

11 jyl buryn (2000) Almatyda Ortalyq Azııa kınogerleriniń halyqaralyq II festıvali bastaldy.

8 jyl buryn (2003) «QazAqparat» Ulttyq kompanııasy» aktsıonerlik qoǵamynyń «ELEÝLІ OQIǴALAR, ATAÝLY KÚNDER, ESІMDER» atty kúntizbesiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Bul basylymda Qazaqstan men álem mádenıeti, bilimi men ǵylymy, saıası sahnasynyń sheberine aınalǵan áıgili azamattar men basty saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik-mádenı jáne basqa da jańalyqtar men tarıhı oqıǵalar týraly málimetter jınalǵan.

Elimizdiń ekonomıkasy men áleýmettik-mádenı ómirindegi barlyq mańyzdy jańalyqtardy memlekettik tilde ǵana emes, orys, aǵylshyn tilderinde, sonymen qatar latyn jáne arab álipbıinde álemge jarııa etip otyrǵan salıqaly mekeme «Qazaq aqparat agenttigi» 1920 jyly ROSTA-nyń Orynbor-Torǵaı bólimshesi retinde qurylǵany málim. Búgingi «QazAqparat» Ulttyq kompanııasy, keshegi dáýiri dúrildegen QazTAG osydan 1925 jyly onyń aty QazROST, 1937 jyly QazTAG bolyp ózgerip, Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń qaraýyna berildi. Al el táýelsizdigin alǵannan keıin, 1997 jyly Prezıdent Jarlyǵymen «Qazaq aqparat agenttigi» (QazAAG) Respýblıkalyq memlekettik qazynalyq kásiporyny bolyp qaıta qurylsa, 2002 jylǵy qarashanyń 8-inde Úkimet qaýlysymen qazirgi «QazAqparat» Ulttyq kompanııasy» ashyq aktsıonerlik qoǵamyna aınaldy.

Búgingi QazAqparat - jedel de shapshań aqparat jasaýdy jetik meńgergen jýrnalıster eńbek etip jatqan agenttikke aınalyp otyr. Aýdarmashylar da aǵa býyn salyp ketken dástúrden, aýdarmadaǵy dáldik pen kórkemdikten, shapshańdyqtan qalǵan emes. Búgingi QazAqparattyń aýdarma isi burynǵydan kóp ózgergen, aýqymy keńeıgen. Aýdarma redaktsııalarynyń qatary kóbeıip, bir kezderi tek orysshadan qazaqshaǵa aýdarylsa, qazir qazaq tilindegi tól aqparattar orysshaǵa, odan ári tikeleı aǵylshynshaǵa da aýdarylyp, álemge taralýda. Burynǵy QazTAG-ta jumystyń deni negizinen orys tilinen aýdarý arqyly júretin bolsa, qazirgi QazAqparattyń qazaqsha jańalyqtary orysshamen qatar tól aqparat negizinde, oqıǵa bolǵan jerden tilshiniń tikeleı habarlaýy arqyly jasalady.

Túıindeı aıtsaq, «QazAqparat» Ulttyq kompanııasy zamana lebimen múlde jańa deńgeıge kóterilip, mazmun men sapa turǵysynan da aıtarlyqtaı túrlendi. Aqparat keńistigindegi básekede ózgelerdiń aldy bolýǵa umtylyp keledi. Bul tarapta birqatar jetistikterge de jetip, naryqqa negizdelgen aqparat keńistiginde óz orny bar ekenin moıyndatty. 1997 jyly QazAAG bolyp qaıta qurylǵasyn, jańa zamanǵy aqparattyq tehnologııaǵa kóship, teletaıptyq tásilden elektrondyq aqparat taratý ádisine kirisken agenttiktiń qazir Respýblıkanyń barlyq oblystarynda, Qytaıda, Ózbekstanda, Reseı men AQSh-ta, Belgııa men Qyrǵyzstanda, Túrkııa men Ázirbaıjanda menshikti tilshileri bar.

Sonymen qatar, «Tańǵy jarshy», «Resmı jarshy», «QazAqparat», «Qazaqstan-Bıznes», «QazAqparat-anons», «QazAqparat-foto» sekildi jańalyqtar toptamalary men «Ataýly kúnder, Oqıǵalar, Esimder» kúntizbesi sekildi aqparattyq-kommertsııalyq ónimderin shyǵaryp otyr. QazAqparat Azııa jáne Tynyq muhıty elderiniń aqparat agenttikteri uıymy, Túrki elderiniń aqparat agenttikteriniń uıymy sekildi bedeldi qaýymdastyqtarǵa múshe boldy. RATA-TASS, «Jańalyqtar» RAA, Sınhýa, Bı-Bı-Sı, Kabar, BelTa, ÝkrInform sııaqty aqparat agenttikterimen seriktestik baılanystar ornatty. Qazir kompanııa ónimderi bir mezgilde 100-ge jýyq elge taraıdy.

Qazirgi ýaqytta «QazAqparat» ujymy álemdik aqparat keńistiginde elimizdi laıyqty tanytý úshin aqparat taratý keńistigin keńeıtýge, óz kásibıligin joǵarylatýǵa talpynýda.

5 jyl buryn (2006) Almatydaǵy «Saıran» kólinde Qazaqstandaǵy eń bıik sý burqaǵy ashyldy. Sý atqylaý tesigi 10 santımetr bolatyn jańa burqaqtyń sýy 50 metr bıiktikten qulaıdy. Sekýndyna 40 lıtr sýdy osynaý bıiktikke qysymmen kótere alatyn sýsorǵy Germanııadan aldyrylǵan. Aýmaǵy 43 gektar keletin Saıran kóline 2 000 000 tekshemetr sý sııady. Kóldiń eń tereń tusyna ornatylǵan burqaq Intelli Sports jeke kompanııasynyń qarjysyna salynǵan. Joba quny AQSh-tyń 58 myń dollaryna teń. Sý burqaǵy ádemiligimen qatar ys pen tútin tumshalaǵan Almatynyń aýasyna da qolaıly áser etip, aýadaǵy shań-tozańdy seıiltýge múmkindik beredi.

Almatyda alǵashqy sý burqaǵy 1948 jyly ashylǵan. Búginde qalada 97 sý burqaǵy bar. Onyń 32-si qalanyń menshiginde.

4 jyl buryn (2007) Astanadaǵy Beıbitshilik pen kelisim saraıynda ótken balalardyń birinshi halyqaralyq sezi barysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa «Álem elshisi» ataǵyn berý týraly sheshim qabyldandy.

2 jyl buryn buryn (2009) Qaraǵandy oblysy Spassk memorıaldy kesheninde Saıası qýǵyn-súrgin qurbandary kúnine arnalǵan shara ótti. Sharaǵa Qazaqstandaǵy Ázirbaıjan, Ýkraına, Rýmynııa, Polsha, Vengrııa, Slovakııa, Koreıa, Japonııa elshilikteriniń basshylary jáne Reseı, Lıtva, Italııa, Grýzııa, Qyrǵyzstan elshilikteriniń dıplomatııalyq qyzmetkerleri qatysty.

Shara aıasynda memorıal kesheniniń aýmaǵynda saıası qýǵyn-súrgin qurbandary káristerge arnalǵan jańa eskertkish belgisi ashyldy.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen elordadaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti murajaıy aldyndaǵy saıabaqta Jánibek pen Kereı handardyń monýmentaldy músindik-kórkem kompozıtsııasynyń saltanatty ashylý rásimi boldy. Jalpy elorda tórinde osynaý ańyz tulǵalarǵa arnap eskertkish ornatý bul tarıhyn qasterlep, qadir tutqan urpaq qurmetiniń belgisi. Al qazaq handyǵynyń irgesin qalap, tuńǵysh qazyǵyn qaqqan handarǵa elordada eskertkish ashý - Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ıdeıasy bolatyn. Bul rette Kereı men Jánibek handar eskertkishine arnalǵan eskız jobasyna respýblıkalyq konkýrs jarııalandy. Baıqaýǵa 10 joba usynylyp, onyń ishinen astanalyq jas músinshi Ábenov Rınattyń joba-eskızi úzdik dep tanylǵan bolatyn. Quramyna elimizge belgili tarıhshy ǵalymdar, antropologtar, saıasattanýshylar men sáýlet óneriniń mamandary engizilgen konkýrs komıssııasynyń pikiri boıynsha, avtor uly handardyń syrtqy pishinderin, olardyń ulttyq sıpattaǵy kelbetterin barynsha naqty beınelegen. Kompozıtsııa tutas óz tulǵalarymen jańa handyqtyń irge kóterýi erkindiktiń ornaýyn beıneleıtin eki músinnen turady.

Eskertkish músinderiniń irgetasynan bastap ushar basyna deıingi jalpy bıiktigi 12 metr, Jánibek hannyń tik turǵandaǵy boıy 5,25 metr. Kereı hannyń beınesin somdaǵan músinniń bıiktigi 4 metr, músindik kompozıtsııanyń barlyq elementteri taza qoladan quıylǵan. Salmaǵy 16,20 tonna. Kereı men Jánibek handardyń turǵyzylǵan eskertkishteri - qazaq qoǵamy úshin iri rýhanı jáne mádenı mańyzy bar aıtýly sharalardyń biri. Músinder Qazaqstanda jasalǵan.

1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Uly Otan soǵysyna qatysýshylar men múgedekterin jeńildik jaǵdaıda turǵyn úımen qamtamasyz etýge, sondaı-aq jalǵyz baspanalary apatty dep sanalǵan azamattarǵa memlekettik turǵyn úı qorynan turǵyn úı berý úshin quqyqtyq negiz qurýǵa baǵyttalǵan «Turǵyn úı qatynastary týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń Úkimetteri arasyndaǵy halyqaralyq aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańyna qol qoıdy.

1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «1995 jylǵy jeltoqsannyń 23-indegi Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federatsııasy arasyndaǵy Baıqońyr qalasynyń mártebesi, ondaǵy atqarýshy ókimet organdaryn qurýdyń tártibi men olardyń mártebesi týraly kelisimge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly hattamany ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

ESІMDER

90 jyl buryn (1921-2005) jazýshy, synshy, ádebıettanýshy, aýdarmashy, fılologııa ǵylymynyń kandıdaty, Túrkistan qalasynyń qurmetti azamaty QAMBARULY Qapan dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Túrkistan aýdanynda týǵan. Uly Otan soǵysyna qatysqan. Qazaqstan Ortalyq partııa komıteti janyndaǵy respýblıkalyq partııa mektebin, Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. Ońtústik Qazaqstan oblystyq «Ońtústik Qazaqstan», Shyǵys Qazaqstan oblystyq «Kommýnızm týy», qazirgi «Egemen Qazaqstan» gazetteri redaktsııalarynda otyz jyldan asa jaýapty qyzmetter atqaryp, qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetinde uzaq jyldar dáris oqyǵan.

Jazýshynyń «Qandy jyldar» dılogııasy, «Aqadyrdyń aq shaǵalasy», «Mahabbattyń turaǵy», «Qarakózaıym», «Meńsulý», «Eki arýdyń azaby» atty romandary, «Áziret Sultan» atty derekti roman-hamsasy jaryq kórgen. Jalpy onyń 30-ǵa jýyq kitaby bar. Sonymen qatar ol Mıhaıl Koltsovtyń, Aleksandr Dovjenkonyń, Nıkolaı Anovtyń, Vasılıı Vanıýshınniń birsypyra áńgimelerin, tatar halyq ertegisi «Gúlsheshekti» qazaq tiline aýdarǵan.

«Uly Otan soǵysy» ordenimen, «Georgıı Jýkov» jáne basqa da 12 jaýyngerlik-merekelik medalmen, «Eńbek ardageri» medalimen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1951) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń múshesi YDYRYSOV Quttyqoja dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynyń Jańaqorǵan aýdanynda týǵan. Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. 1974-1975 jyldary - Qyzylorda oblystyq atqarý komıteti Іshki ister basqarmasy (ІІB) Túzetý-eńbek mekemesinde aǵa normalaýshy boldy. 1976-1984 jyldary - Qyzylorda oblysy Jańaqorǵan aýdanynyń Túgisken keńsharynda esepshi, bas ekonomıst. 1984-1986 jyldary - Qyzylorda oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń esepshi-tekserýshisi, bólim bastyǵy, oblystyq agroónerkásip bóliminiń bastyǵy. 1986-1995 jyldary - Qyzylorda oblystyq qarjy basqarmasynyń aǵa tekserýshi-ınspektory, bólim bastyǵy, basqarma bastyǵynyń orynbasary, birinshi orynbasary. 1995-2004 jyldary - Qyzylorda oblystyq qazynashylyq basqarmasynyń bastyǵy. 2004-2008 jyldary - Qyzylorda oblysy ákiminiń orynbasary. 2008-2010 jyldary - Qyzylorda oblystyq qarjy basqarmasynyń bastyǵy qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldyń sáýir aıynan bastap isteıdi.

«Ereń eńbegi úshin», «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Qazaqstan Parlamentine 10 jyl», «Qazaqstan polıtsııasyna 15 jyl» medaldarymen marapattalǵan.

MAÝSYMNYŃ 2-SІ, BEISENBІ

Baıqońyr qalasynyń jáne ǵarysh aılaǵynyń kúni. Osydan 56 jyl buryn 1955 jylǵy maýsymnyń 2-sinde KSRO Qorǵanys mınıstrligi Bas shtabynyń dırektıvasymen «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵyn uıymdastyrý-shtattyq qurylymy bekitilgen bolatyn. Mine, sodan beri, maýsymnyń 2-si - Baıqońyrdyń týǵan kúni jáne ǵarysh aılaǵynyń kúni toılanady.

Raǵaıyp túni - Muhammed paıǵambardyń ata-anasynyń úılengen kúni (beısenbiden jumaǵa qaraǵan tún) (2011 jylǵy maýsymnyń 2-sinen 3-ine qaraǵan tún - 1432 hıjra jylynyń 5-6-y erejebi) - musylman merekesi.

Italııa Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Respýblıkanyń qurylǵan kúni (1946). Italııa - Eýropanyń ońtústik bóliginde, Jerorta teńizi jaǵalaýyndaǵy Apenın túbeginde, Sıtsılııa, Sardınııa jáne birneshe usaq araldarda ornalasqan memleket. Ákimshilik jaǵynan 20 oblysqa bólinedi. Onyń beseýi Sıtsılııa, Sardınııa, Trentıno-Alto-Adıdje, Valle D´Aosta, Frıýlı-Venetsııa-Djýlııa erekshe avtonomııalyq mártebege ıe. Sonymen qatar Italııa aýmaǵynda táýelsiz Vatıkan jáne San-Marıno memleketteri ornalasqan. Astanasy - Rım qalasy. Resmı tili - ıtalıan tili. Aqsha birligi - eýro. Italııa - parlamenttik respýblıka. 1948 jyly qabyldanǵan Konstıtýtsııasy boıynsha eldi Prezıdent basqarady. Zań shyǵarýshy organy eki palataly parlament - Respýblıka senaty jáne Depýtattar palatasy. Atqarýshy bılik Mınıstrler Keńesiniń qolynda.

Qazaqstan Respýblıkasy men Italııa arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy maýsymnyń 12-de ornatyldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

81 jyl buryn (1930) Qazaqstan kásipodaqtarynyń I sezi boldy.

56 jyl buryn (1955) KSRO Qorǵanys mınıstrliginiń ǵylymı-zertteý synaq polıgony, qazirgi «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynyń irgetasy qalandy. «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵy 6 mln. 227 myń gektar aýmaqty qamtıdy. Qyzylorda oblysynyń Qarmaqshy jáne Qazaly aýdandary jer kólemin jáne zymyran tasymaldaǵyshtan bólingen bólshekterdiń túsý aımaqtaryn qosa eseptegende ǵarysh aılaǵy 4 mln. gektardan astam jerdi alyp jatyr. Búginde ǵarysh aılaǵynda 15 ushyrý qondyrǵysy, 9 bastama jınaǵy, 11 qurastyrý-synaý turqy bar. Baıqońyrdan ushý trassasy Aral teńizinen Kamchatka túbegine deıin sozylyp jatyr. Baıqońyr ǵarysh alańy 1991 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń ıeligine ótip, 1993 jyly Reseı Federatsııasyna 20 jylǵa jalǵa berildi. 2004 jyldan Qazaqstannyń ǵarysh qyzmetine qatysýynyń jańa kezeńi bastaldy. Qazaqstan men Reseı prezıdentteri qol qoıǵan kelisimde «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵyn jalǵa berý merzimin uzartýmen qatar Reseı ǵarysh salasynyń qoldaýymen Qazaqstannyń ǵarysh jobalaryn júzege asyrý qarastyrylǵan.

23 jyl buryn (1988) Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń Jarlyǵymen Mádenıet jónindegi memlekettik komıtet quryldy. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1992 jylǵy aqpannyń 7-sindegi Jarlyǵymen atalǵan komıtet Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet mınıstrligi bolyp qaıta quryldy.

2010 jylǵy 12 naýryzdan bastap Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet mınıstrligi bolyp qaıta quryldy jáne oǵan Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginiń azamattardyń dinı senim bostandyǵyn qamtasyz etý jáne dinı birlestikterimen ózara árekettesý salasyndaǵy qyzmetteri ókilettiligi berildi.

18 jyl buryn (1993) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń «Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasynyń jobasy týraly» qaýlysy qabyldandy.

13 jyl buryn (1998) Astanada Qazaq ulttyq mýzyka akademııasy ashyldy. Qazaq ulttyq mýzyka akademııasynyń rektory - Qazaqstannyń halyq ártisi, Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik syılyǵynyń laýreaty, professor, álem ártisi Aıman Musaqojaeva. 2010 jylǵy aqpan aıynan Qazaq ulttyq mýzyka akademııasy Qazaq ulttyq óner ýnıversıteti bolyp qaıta quryldy.

13 jyl buryn (1998) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa astanasynyń tusaýkeser qurmetine oraı «Astana» medali belgilendi.

12 jyl buryn (1999) Astanadaǵy kóshelerdiń birine alash qaıratkeri, ǵalym, dramatýrg, jazýshy, jýrnalıst Qoshke Kemeńgerulynyń (1896-1937) esimi berildi.

Kemeńgerov Qoshmuhambet (Qoshke) Dúısebaıuly (1896-1937) - alash qaıratkeri, ǵalym, jazýshy, dramatýrg, jýrnalıst.

1896 jyly 15 shildede sol kezdegi terrıtorııalyq bólinis boıynsha Aqmola oblysy, Omby ýeziniń Qarjas aýylynda dúnıege keldi. Omby aýyl sharýashylyǵy ýchılışesin bitirgen. 1916-1918 jyldary «Balapan» qoljazba jýrnalynyń redaktory bolady. Ol 1915 jyldan bastap 1930 jylǵa deıin úzilissiz ult ádebıetine, dramatýrgııasyna, jýrnalıstıkasyna, ǵylymyna aıryqsha úles qosty. Osy ýaqyt aralyǵynda Qoshke óz qatarlastarymen birge otarshyldyqqa qarsy ult-azattyq kúreske qatysty. Onyń san salaly izdeniske toly ultty damytý jolyndaǵy qyzmetin 30-jyldary bastalǵan Keńes ókimetiniń repressııa naýqany úzdi.

1917 jyly sáýirde Ombydaǵy Aqmola oblystyq qazaq atqarý komıtetiniń tapsyrmasymen D.Ádilov ekeýi Aqmolaǵa keledi, munda Sáken Seıfýllınmen birlesip, «Qazaq» komıtetin, «Jas qazaq» uıymyn qurýǵa at salysady.

Qoshke Kemeńgerov shyǵarmashylyǵy «Aıqap» jýrnalynda 1915 jyly jarııalanǵan «Jazǵytury», «Baq izdegen», «Solǵan gúl» óleńderi men «Paıǵambar», «Sáskelik kóldiń jaǵasynda» sekildi aýdarmalarynan bastalady. Prozadaǵy alǵashqy týyndylarynyń biri - «Tutqynnyń oıy» áńgimesi. Osy jáne «Otarshyldyń usqyndary», «Qandy tolqyn» áńgimelerinde qazaq qaýymynyń kúrdeli áleýmettik jaı-kúıi sheber sýretteledi.

Qalamger qurmetine Baıanaýylda mektep, Astanada kóshe aty berildi.

6 jyl buryn (2005) Londonnyń baıyrǵy Southwark Cathedral kafedralyq soborynda belgili qazaqstandyq skrıpkashy Marat Bısenǵalıevtiń basqarýyndaǵy Batys Qazaqstan fılarmonııasynyń orkestri kontsert qoıdy. Kontsertte brıtandyq óner súıer qaýymǵa qazirgi zamandaǵy klassıkalyq kompozıtor Karl Djenkınstiń jańa týyndysy - «Rekvıem» resmı tanystyryldy. Karl Djenkınstiń «Rekvıemi» qazaqstandyq klassıkalyq orkestrdiń Londonda álemdegi bedeldi «EMI» kompanııasymen birlesip jazylǵan alǵashqy albomy. Bul jobany júzege asyrýǵa brıtan-qazaq qoǵamy, Ulybrıtanııadaǵy Qazaqstan elshiligi jáne «Eır-Astana» ulttyq áýe kompanııasy qoldaý kórsetti.

5 jyl buryn (2006) Moınaq sý elektr stansasynyń qurylysy araǵa 14 jyl salyp qaıta qolǵa alyndy. Qurylysy 1985 jyly bastalyp, Odaq taraǵannan keıin toqtap qalǵan sý elektr stansasyn iske qosý, jalpy qýattylyǵy 300 MVt bolatyn Moınaq SES-iniń jumys isteýi elimizdegi elektr energııasyna degen tapshylyqtyń ornyn toltyrmaq.

5 jyl buryn (2006) Almaty qalalyq ákimdiginde mýltımedııalyq jabdyqtarmen jasaqtalǵan «Qazaq tili» oqý zalynyń tanystyrylymy boldy. Elektrondy baǵdarlamalar arqyly jedeldete oqytý boıynsha arnaıy kýrstan ótken qyzmetkerlerdiń alǵan bilimderi tekserilip, tıisti dárejedegi sertıfıkattar tapsyrylady. Búginderi memlekettik tildi qyzmetkerlerge oqytýdyń bir izdi júıesi joq ekenin eskersek, mundaı zaldar ondaı máselelerdi sheshýge úlken kómek bolatyny anyq.

4 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri Kárim Másimovke Reseı halyqtar dostyǵy ýnıversıtetiniń qurmetti doktory ataǵy berildi. Dıplomnan basqa Kárim Másimovke qurmetti doktordyń mantııasy, bas kıimi jáne estelik medali tabystaldy.

4 jyl buryn (2007) Pavlodarda «Aq otaý» neke qııý saraıy ashyldy. Saraı ǵımaraty qala ortalyǵyndaǵy Ertistiń jaǵasynda kıiz úıge uqsastyrylyp salynǵan. Jas otaý ıelerin tirkeý keń, ádemi bezendirilgen zalda ótedi.

2 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasy men Amerıka Qurama Shtattarynyń arasyndaǵy qurlyqaralyq ballıstıkalyq zymyrandardyń shahtalyq ushyrý qondyrǵylaryn, apatty jaǵdaılardyń saldaryn joıýǵa jáne ıadrolyq qarýdyń taralýyna jol bermeýge qatysty Kelisimge Túzetýlerdi bekitý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

2 jyl buryn (2009) Almaty oblysynyń Qaratal aýdanyndaǵy Úshtóbe qalasynda aýyl sharýashylyǵy salasyna arnalǵan «Arlan» atty qazaqstandyq traktor qurastyratyn zaýyttyń saltanatty ashylý rásimi boldy.

Zaýyttyń ashylý rásimine Aýyl sharýashylyq mınıstrliginiń, «Ulttyq ınnovatsııalyq qor» AQ-ynyń, Almaty oblysy ákimdiginiń, Qytaıdyń «YTO Group» kompanııasynyń ókilderi qatysty.

Munda qurastyrylatyn 20-dan 180-ge deıin at kúshi bar «Arlan» atty shaǵyn kólemdi traktorlar Qazaqstan naryǵynda teńdesi joq, al quny boıynsha shaǵyn jáne orta fermerlik qojalyqtaryna qoljetimdi.

ESІMDER

55 jyl buryn (1956) «ıÝrAzııa Enerdjı Holdıngs LTD» kompanııasynyńbas dırektory, avtomattandyrý ınjeneri, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Injenerlik akademııasynyń korrespondent múshesi NIETBAEV Marat Ábenuly dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynyń Qarmaqshy aýdanynda týǵan. Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. 1973-1991 jyldary - Shymkent qorǵasyn zaýytynda balqytýshy, sheber, aǵa sheber, bastyqtyń orynbasary, tseh basshysy, aǵa metallýrg, óndiristik bólimniń bastyǵy. 1991-1992 jyldary - Shymkent qorǵasyn zaýyty dırektory. 1992-1997 jyldary - «Shymkent qorǵasyn zaýyty» AQ-ynyń bas dırektory. 1997-1998 jyldary - «Tyń taý-ken hımııalyq kombınaty» AQ-ynyń ońaltý basqarýshysy. 1998-2004 jyldary - «Qazatomónerkásip» Ulttyq atom kompanııasy» AQ-ynyń taý-ken rýdasy departamenti dırektory. 2004-2006 jyldary - «Taý-ken rýdasy kompanııasy» JShS-iniń bas ınjeneri. 2005-2007 jyldary - «Volkovgeologııa» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi. 2006-2007 jyldary - «Keń dala» AQ-ynyń bas dırektory. 2007-2010 jyldary - «Taý-ken rýdasy kompanııasy» JShS-iniń bas dırektory qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldyń jeltoqsan aıynan bastap isteıdi.

50 jyl buryn (1961) «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» AQ-ynyń personaldy basqarý jáne áleýmettik máseleler jónindegi vıtse-prezıdenti AKChÝRIN Ashat Harısuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysy Fýrmanov aýdanynyń (qazirgi Qaztalov aýdany) Taldyqudyq kentinde týǵan. Qazaq memlekettik aýyl sharýashylyǵy ıntsıtýtyn (qazirgi Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti) bitirgen. 1983-1996 jyldary - tehnıkanyń mújilýine qarsy bas mamandandyrylǵan qurylymdyq bıýronyń ınjener-qurylymdaýshysy, júrgizýshi ınjeneri, sektor meńgerýshisi, bas ınjener, bas qurastyrýshysy - bastyǵy. 1996-1998 jyldary - tehnıkanyń mújilýine qarsy bas mamandandyrylǵan qurylymdyq bıýronyń jáne «Tselınselmash» AQ mamandandyrylǵan qurylymdyq bıýro birlestiginiń bas qurylymdaýshysy, Astana qalasy ákimi apparaty Naryqtyq ekonomıka bóliminiń meńgerýshisi. 1998-2002 jyldary - Astana qalasy Almaty aýdany ákiminiń birinshi orynbasary, orynbasary. 2002-2004 jyldary - Astana qalasy Saryarqa aýdanynyń ákimi. 2004-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Memlekettik baqylaý jáne uıymdastyrý jumystary bóliminde, Uıymdastyrý-baqylaý jumystary jáne kadr saıasaty basqarmasy Memlekettik ınspektsııasynyń memlekettik ınspektory. 2006-2008 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary. 2008-2009 jyldary - «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» AQ-ynyń apparat basshysy qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2009 jyldyń qańtar aıynan bastap isteıdi.

«Qurmet» ordenimen marapattalǵan.

45 jyl buryn (1966) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Ekologııa máseleleri jáne tabıǵat paıdalaný komıtetiniń múshesi QONARBAI Bolat Qaırollauly dúnıege keldi.

Atyraý oblysynyń Qulsary qalasynda týǵan. Voronej tehnıkalyq ýchılışesin, Oral orman-tehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Oral memlekettik orman-tehnıkalyq ýnıversıteti), Volgograd aýyl sharýashylyǵy akademııasyn (qazirgi Volgograd memlekettik aýyl sharýashylyǵy akademııasy) bitirgen. 1989-1991 jyldary - BLKJO Embi aýdandyq komıteti janyndaǵy Jastar bastamasy qorynyń tóraǵasy. 1991-1996 jyldary - «Juldyz» shaǵyn kásiporny dırektorynyń orynbasary, dırektory. 1997-1998 jyldary - «Bolsan» JShS-iniń dırektory. 1998-1999 jyldary - «Jylyoı nan» Ashyq aktsıonerlik qoǵamy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. 1999-2007 jyldary - «Jańa-jol-1» JShS-iniń bas dırektory. 2006-2007 jyldary - Atyraý oblystyq ónerkásipshiler men kásipkerler qaýymdastyǵynyń tóraǵasy. 2005-2007 jyldary - «Atameken» Odaǵy úılestirý keńesiniń múshesi, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Kásipkerler keńesiniń múshesi. 2007-2008 jyldary - «Nur Otan» HDP Atyraý oblystyq fılıalynyń tóraǵasy. 2007 jyldan - «Nur Otan» HDP saıası keńesiniń múshesi. Qazirgi qyzmetinde 2007 jyldan bastap isteıdi.

«Qurmet» ordenimen marapattalǵan.

MAÝSYMNYŃ 3-І, JUMA

Erejep aıynyń 1-shi juldyzy (qasıetti úsh aıdyń bastalýy) - musylman merekesi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

86 jyl buryn (1925) qyrǵyz elimen aradaǵy shekarany mejeleýge baılanysty Shý bolysy «ýezd quqyǵyndaǵy aýdan» (ortalyǵy - Georgıevka selosy) mártebesin aldy.

23 jyl buryn (1988) Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Jarlyǵymen Halyqqa bilim berý mınıstrligi quryldy. Atalǵan mınıstrlik Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1992 jylǵy mamyrdyń 8-indegi Jarlyǵymen jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń «Bilim týraly» Zańy negizinde Bilim mınıstrligi bolyp qaıta quryldy.

16 jyl buryn (1995) ıÝNESKO-nyń Parıjdegi shtab-páterinde uly oıshyl Abaı Qunanbaevtyń (1845-1904) 150-jyldyǵyna arnalǵan mádenı kúnder bastaldy.

12 jyl buryn (1999) Qoja Ahmet ıAssaýı kesenesi ishindegi Kishi Aqsaraıǵa qazaq halqynyń handary men bıleriniń múrdeleri qaıta jerlendi.

12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa «Ana tiliniń aıbary» belgisi tapsyryldy.

12 jyl buryn (1999) Halyqaralyq «Almaty ınvestıtsııalyq sammıti» óz jumysyn bastady. Oǵan 22 elden 160 kompanııanyń 300-den astam basshylary men ókilderi qatysty.

9 jyl buryn (2002) Almatyda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen shaqyrylǵan Azııadaǵy Ózara is-qımyl men senim sharalary jónindegi keńestiń alǵashqy basqosýy ótti. Oǵan 16 qatysýshy eldiń, sondaı-aq Birikken Ulttar Uıymynyń, Eýropanyń qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń (EQYU), Arab memleketteri lıgasynyń jáne 8 baqylaýshy eldiń ókiletti delegatsııalary qatysty. Kezdesý barysynda tarıhı qujattar - AÓІSShK Almaty aktisi men Lańkestikti alastaý men órkenıetter arasyndaǵy ún qatysýǵa járdemdesý týraly Deklaratsııasy qabyldandy. Búgingi tańda AÓІSShK-ǵa múshe memleketterdiń sany 17-ge jetse, baqylaýshy memleketterdiń qatary Indonezııa, Vetnam, Malaızııa, Ýkraına, AQSh, Ońtústik Koreıa jáne Japonııamen tolyqty.

2 jyl buryn (2009) Astanada belgili qazaqstandyq munaıshy, Qazaqstan Respýblıkasy ónerkásibine eńbek sińirgen qyzmetker Baltabek Qýandyqovtyń «Kaspıı qaırańynyń kiltteri» («Klıýchı kaspııskogo shelfa») atty kitabynyń tusaýkeseri ótti.

Kitapqa derekti málimetter, beınefılmder, basylymdarda jaryq kórgen maqalalar men Kaspıı teńizin ıgerý isine tikeleı qatysqan adamdardyń alǵashqy eńbekteri engizilgen.

2 jyl buryn (2009) Ashhabadta «Nurbank» AQ jáne Investıtsııalar men eksporttyq nesıelerdi saqtandyratyn Islam korporatsııasy (ICIEC) arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıý rásimi ótti.

«Nurbank» AQ qazaqstandyq bankterdiń ishinde óz paıdalanýshylaryna ICIEC qatysýshy-eldermen ınvestıtsııalyq kelisimshartty saqtandyrýǵa jáne AQSh-tyń 150 mln. dollaryna deıingi somada eksporttyq nesıe berý qyzmetterin usyndy.

Kelisimge qol qoıý sharasy Islam damý bankiniń basqarýshy toptarynyń 34-shi jyl saıynǵy keńestiń májilisi sheńberi aıasynda ótti.

1 jyl buryn (2010) Almatydaǵy Muhtar Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrynda «Álııa Bópejanovanyń kitaptary men kitap jobalarynyń» tusaýkeseri ótti.

Álııa Bópejanovanyń Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet mınıstrliginiń baǵdarlamasy boıynsha «Jibek joly» baspasynan jaryq kórgen shyǵarmalary 2 kitaptan turady. Onda avtor ónerdiń tárbıelik mindetin qoǵamnyń rýhanı-estetıkalyq damýymen tyǵyz baılanysta qarastyrady. «Óner - jeke tájirıbe» dep atalatyn birinshi kitabynda kórnekti sýretkerler, zamandas jazýshylar men rejısserlerdiń shyǵarmashylyqtaryn sóz etedi. Al, «Mádenıet - jasampaz sana» atty ekinshi kitabynda synshynyń Asqar Súleımenov, Dj.Soros, Ázirbaıjan Mámbetov sekildi birqatar tulǵalarmen suhbattary jáne kórkem aýdarmalary toptastyrylǵan. Sarapshy Álııa Bópejanova oqyrmandaryna kitap jobalary retinde «Parasat padıshasy», «Kek», «Bolmyspen betpe-bet» jáne «Kınorejısser, jazýshy Satybaldy Narymbetov» syndy albom kitabyn usynǵan. «Búgingi kúni ádebı syn deńgeıi tómendep, teperish kórýde. Týyndylardy taldaý mardymsyz. Soǵan saı rýhanı álemimiz de qatty qulazyp tur. Osy turǵydan alǵanda, bizdiń Álııa qaı janrda bolmasyn, talmaı qalam terbep, óz baǵytynan taımaı, bir qalyppen keledi», - dedi jıynda sóz sóılegen belgili sahna synshysy Áshirbek Syǵaı. Synshy, mádenıettanýshy, aýdarmashy, jýrnalıst, Halyqaralyq «Alash» syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Respýblıkasy Jýrnalıstıka akademııasynyń akademıgi Álııa Bópejanova týyndylary ádebıet pen mádenıetti, ónerdi nasıhattaýǵa baǵyttalǵan.

ESІMDER

100 jyl buryn (1911-1970) aqyn ANISIMOV Semen Mıhaılovıch dúnıege keldi. Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Glýbokoe aýdanynda týǵan. Óskemen, Semeı pedagogıkalyq tehnıkýmdaryn, Lenıngrad jýrnalıstıka ınstıtýtyn bitirgen. Soǵysqa deıin jáne soǵystan keıin ómiriniń sońyna deıin Semeı oblystyq «Prıırtyshskaıa pravda» gazetinde jemisti eńbek etken. Shyǵarmashylyq jolyn óleńmen bastaǵan ol prozada da qalam tartqan.

Aqynnyń «Zamandas», «Qyrkúıek», «Aq qaınar», «Tańdamalylar» atty jyr jınaqtary, «Paramon Krýtıhınanyń qupııasy», «Jez qalyp», «Kókek» atty prozalyq shyǵarmalary bar.

Qyzyl Juldyz ordenimen, birneshe medaldarmen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1961) «Azyq-túlik kelisim shart korporatsııasy» Ulttyq kompanııasy» AQ ishki aýdıt qyzmetiniń basshysy, qarjy qyzmetiniń úzdigi ASQAROVA Aıgúl Ermaǵambetqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti), Ortalyq Azııa ýnıversıtetin bitirgen. 1984-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Aqparattyq-esepteý ortalyǵynyń (AEO) ınjener-baǵdarlamashysy, aǵa ekonomısi, jobanyń bas, júrgizýshi ınjeneri, bólim meńgerýshisi, basqarma bastyǵynyń orynbasary. 1998-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Qazyna komıteti basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy. 2004-2006 jyldary - Astana qalasy Qarjy departamentiniń basshysy. 2005-2006 jyldary - «Astana-Qarjy» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi. 2006-2007 jyldary - Astana qalasy boıynsha Qazyna departamenti bastyǵynyń orynbasary, Shymkent qalasy Qarjy bóliminiń meńgerýshisi. 2007-2009 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Qazyna komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 2009-2010 jyldary - «QazAgroGarant» AQ-ynyń basqarma tóraǵasy. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldyń qarasha aıynan bastap isteıdi.

«Astanaǵa 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasyna 10 jyl» merekelik medaldarymen marapattalǵan.