QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 3-10 shilde aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASY

4 shildede Táýelsizdik saraıynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Indýstrııalyq-ınnovatsııalyq forým ótedi.

ÚKІMET

3 shildede birinshi vıtse-premer Ómirzaq Shókeev «QazAgro» Ulttyq basqarýshy holdıng» aktsıonerlik qoǵamynyń jumysymen tanysady.

QOǴAM

4 shildede Ulttyq Bank Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna arnap nomınaldyq quny 10 000 teńgelik eskertkish banknotty aınalysqa shyǵarady.

15 shildede Baıqońyrdan «Qazsat-2» serigin ushyrý josparlanyp otyr.

SPORT

Beıbit Shúmenov 29 shilde kúni AQSh-tyń Nevada shtatyndaǵy Las-Vegasta Búkilálemdik boks qaýymdastyǵynyń jartylaı aýyr salmaqta Álem chempıony ataǵyn qorǵaıdy.

ASTANA

3 shildede Reseı Federatsııasynyń Elshiliginde T.Musabaevqa nagrada tabys etiledi.

3 shilde kúngi merekelik is-sharalardyń alǵashqy legin tańerteńgi saǵat 10.00-de Qazaqstan sýretshileriniń sıpozıýmy bastaıdy.

Z shildede kóshpeli qazaq halqynyń ómiri, turmysy men mádenıeti týraly keńirek bilgisi keletinder úshin búgin saǵat 11.00-de «Myńjyldyqtar toǵysyndaǵy Astana» kóshpeliler órkenıetiniń festıvali ashylady.

3 shildede Astanalyq tsırkte tsırk óneriniń «Azııa jańǵyryǵy» atty halyqaralyq festıvali jalǵasady. Mereke qurmetine elorda tórinde Qazaqstan, Reseı, Qytaı, Ózbekstan jáne Qyrǵyzstan elderi tsırk óneriniń maıtalmandary óner kórsetýde. Túrli akrobattyq trıýktardy, saıqymazaqtar men ekzotıkalyq ańdardy kúnde saǵat 16.00-de 6 shildege deıin tamashalaı alasyzdar.

3 shildede «Operalııa - 2011» VI halyqaralyq mýzykalyq festıval aıasynda «Qazaqstan» Ortalyq kontsert zalynda (bastalýy 18.00-de) álemdik balet jáne opera juldyzdarynyń gala-kontserti jalǵasýda.

3 shildede keshke, saǵat 18.00-de K. Baıseıitova atyndaǵy Ulttyq opera jáne balet teatrynda túrki áýenderiniń «Astana-Arqaý» festıvali bastalady.

4 shilde kúni Astanadaǵy «Saryarqa» respýblıkalyq velotrekte álemge belgili ánshi Stıngtiń kontserti bolady

4 shildede Táýelsizdik saraıynda ІІ halyqaralyq ken-metallýrgııa forýmy ótedi.

4 shildede Kongress-holda reseılik ártis S.Bezrýkovtyń qatysýymen baspasóz máslıhaty ótedi.

4 shildede «Kórme» ortalyǵynda «Qazaqstandyq qamtý-2011» degen taqyrypta kórmesi jáne forýmy ótedi

4 shildede «Qazaqstan» sport saraıynyń basseıninde júzýden Qazaqstan Respýblıkasynyń 3-shi jazǵy spartakıdasy ashylady.

ALMATY

3 shildede «Nursultan-2011» alpınıadasy ótedi. Bul sharany Ulttyq Olımpıadalyq komıtet jáne Almaty ákimdigi uıymdastyryp otyr.

4 shildede Qazaqstandyq baspasóz klýbynda «Almaty-Tamshy-Almaty» baǵyty boıynsha turaqty áýereısiniń ashylýyna arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

4 shildede Ulttyq baspasóz klýbynda Ekoforým sarapshylarynyń qatysýymen baspasóz máslıhaty ótedi.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

ShІLDENІŃ 3-І, JEKSENBІ

Belarýs Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni (1990). 1996 jyldan bastap, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko Táýelsizdik kúnin eldi fashıstik Germanııadan azat etkenderdiń qurmetine oraı shildeniń 3-inde atap ótýge Jarlyq shyǵardy. Belarýs - Shyǵys Eýropada ornalasqan memleket. Shyǵysynda Reseımen, ońtústiginde Ýkraınamen, soltústiginde Latvııamen, batysynda Polshamen jáne soltústik-shyǵysynda Lıtvamen shektesedi. Ákimshilik-aýmaqtyq jaǵynan 6 oblysqa jáne Mınsk, Brest, Vıtebsk, Gomel, Grodno, Mogılev ortalyqtaryna bólinedi. Astanasy - Mınsk qalasy. Resmı tili - belarýs tili. Aqsha birligi - rýbl.

Qazaqstan men Belarýs arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy qyrkúıektiń 16-synda ornatyldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

108 jyl buryn (1903) Qazaqstandaǵy alǵashqy arnaýly orta oqý oryndarynyń biri - Semeı muǵalimder semınarııasy ashyldy. Úsh negizgi jáne bir daıarlyq oqý orny bar bolatyn. Onyń daıyndyq klasyna alǵash Semeı, Kereký, Óskemen, Qarqaraly, Aqmola ýezderinen 24 bala qabyldandy. Keıinnen Tobyl, Barnaýyl, Jetisý aımaqtarynan da jastar tartyla bastady. 1967 jyly Muhtar Áýezovtiń esimi berildi. 1992 jyly mamyrdyń 22-sinde pedagogıkalyq kolledjge aınaldy.

101 jyl buryn (1910) memleket qaıratkeri Álibı Jangeldın Máskeý qalasynan dúnıejúzin jaıaý aralaý saparyna attandy. Ol 1913 jyldyń qantaryna deıin Polsha, Avstro-Vengrııa, ıÝgoslavııa, Bolgarııa, Túrkııa, Sırııa, Palestına, Mysyr, Mesopotamııa, Persııa, Úndi, Sıam, Qytaı jáne Japonııa elderinde boldy.

Jangeldın Álibı Toqjanuly (1884-1953) - memleket jáne partııa qaıratkeri, Qazaqstanda Keńes ókimetin ornatý jáne nyǵaıtý jolyndaǵy kúresti uıymdastyrýdaǵy kórnekti basshylardyń biri. Qazirgi Qostanaı oblysy Jangeldın aýdanynda dúnıege kelgen. Torǵaıdaǵy kásiptik ýchılışesin, Qostanaı orys-qazaq jáne Orynbor dinı ýchılışesin bitirgen. Qazandaǵy muǵalimder semınarııasynda oqyǵan. Ol týraly kóptegen kórkem shyǵarmalar jazylyp, kınofılm túsirilgen. Qostanaı oblysynyń bir aýdanyna, kóptegen eldi mekender men kóshelerge, mektepterge Álibı Jangeldınniń esimi berilip, Aqtóbe, Almaty, Torǵaı qalalarynda eskertkish ornatylǵan.

51 jyl buryn (1960) Qaraǵandydaǵy metallýrgııa kombınatynda tuńǵysh domna peshi iske qosyldy jáne sol kúni Qazaqstannyń tuńǵysh shoıyny alyndy. Bul kún Qazaqstan Magnıtkasynyń dúnıege kelgen kúni bolyp sanalady.

16 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdiginiń jarııalanýyn máńgi este qaldyrý, qoǵamdy toptastyrý, gýmanızm, ultaralyq tatýlyq, qazaqstandyq patrıotızm tárbıeleý ıdeıalaryn kórkem beıneleý maqsatynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Almaty qalasynda Táýelsizdik eskertkishin ornatý týraly» qaýlysy shyqty.

15 jyl buryn (1996) Vengrııa Parlamentinde tuńǵysh ret Qazaqstan men Vengrııa arasyndaǵy yntymaqtastyqqa arnalǵan «dóńgelek ústel» ótti.

12 jyl buryn (1999) Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Jetisaı qalasynda «Alpamys batyr» eposynyń 1000 jyldyǵy atalyp ótildi.

5 jyl buryn (2006) Astanada Metsenattar klýby quryldy.

4 jyl buryn (2007) Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń jáne Úkimet músheleriniń qatysýymen «Qazaqstannyń 30 korporatıvti kóshbasshysy» Memlekettik baǵdarlamasyna kirgen jobalardyń jalpyulttyq tusaýkeseri ótti. Tusaýkeserge 9 óńir qatysty. Negizgi 7 baǵyt boıynsha 900 mıllıardqa jýyq teńgeni quraıtyn barlyǵy 20 serpindi jobalar tanystyryldy. Atalmysh tusaýkeser Memlekettik baǵdarlamanyń júzege asýynyń shyn mánindegi bastamasy bolyp, álemdegi básekege qabiletti 50 eldiń qataryna kirýge negiz bolmaq.

4 jyl buryn (2007) Mańǵystaý aýdanyndaǵy Shetpe aýylynda salynatyn tsement zaýyty qurylysynyń irgetasyna Elbasynyń bolashaq urpaqqa joldaýy mátini bar kapsýlasy salyndy. Zaýyt jylyna 1,8 mıllıon tonna tsement óndiredi. Bul zaýyt búkil batys oblystardyń suranystaryn qamtamasyz etedi.

2 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev Astana qalasyndaǵy tóbesi jabyq 30 myń oryndyq «Astana-Arena» stadıonynyń ashylý saltanatyna qatysty.

Jabyq stadıon sportshylarǵa qysy-jazy jattyǵýlaryna múmkindik beredi, ol Eýropa fýtbol odaǵy qaýymdastyǵynyń (ÝEFA) barlyq standarttaryna saı salynǵan. Jasandy gazon jamylǵysy tóselgen fýtbol alańy Fýtbol qaýymdastyqtarynyń halyqaralyq federatsııasy (FIFA) men Eýropa fýtbol odaǵy qaýymdastyǵynyń (ÝEFA) standarttaryna tolyq sáıkes jasalǵan. Bul stadıonda fýtbol oıynynan bólek sporttyń kúres, boks, sporttyq gımnastıka, dzıýdo, karate syndy túrlerinen jarystar ótkizýge bolady. Jańa fýtbol stadıonynyń ereksheligi - 20 mınýttyń ishinde ashylyp-jabylatyn shatyry bar. Spýtnıktiń jáne efırlik antennalary bar teledıdar jelisimen, radıohabar efırimen, otyrys zaldary, baspasóz konferentsııa zaldary dybys kúsheıtkish jáne sınhrondy aýdarmasymen, tablosymen, teleradıokommentatorymen jabdyqtalǵan.

Kórermenderdiń yńǵaıy jáne syıymdylyǵy úshin, minbe eki deńgeıde ornalasqan: 16 myń kórermen - astyńǵysynda, 14 myń - ústińgisinde, stadıonnyń batysynda VIP-oryndar ornalasqan.

Stadıon sahnasynda 2009-2010 jyldary fýtboldan Qazaqstan Kýbogynyń fınaldary ótip, 2010-2011 jyldaryy fýtboldan Qazaqstan Sýperkýbogy sarapqa salynǵan bolatyn. Sondaı-aq «Astana-Arena» stadıonynda 2011 jylǵy qańtarda 7-shi qysqy Azıada oıyndarynyń saltanatty ashylý rásimi ótti.

2 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev Astana qalasyndaǵy ındýstrııaldyq parktiń aýmaǵynda lokomotıv qurastyratyn jańa zaýytty ashty.

Atalmysh lokomotıvtiń tehnıkalyq sıpaty qazirgi qoldanylyp júrgen mashınalardan birneshe ese joǵary. Zaýyttyń ónimi Qazaqstannyń teplovozǵa degen suranysyn qanaǵattandyryp qana qoımaı, bolashaqta taıaý jáne alys shetelderge shyǵarylatyn bolady.

2 jyl buryn (2009) Jambyl oblystyq soty óziniń Internettegi veb-saıtyn - www.oblsot.zhambyl.kz ashty.

Saıtta ádettegideı «Keri baılanys» jáne «Suraq-jaýap» siltemelerinen basqa sot sheshimderiniń banki, azamattardy qabyldaýdyń kestesi men ýaqyty jáne qaralatyn ister ornalastyrylǵan.

ESІMDER

45 jyl buryn (1966) sýretshi, Qazaqstan Respýblıkasy Sýretshiler odaǵynyń múshesi, Qazaqstan Respýblıkasy jastar odaǵy syılyǵynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti syılyǵynyń, memlekettik stependııasynyń, memlekettik «Daryn» jastar syılyǵynyń ıegeri, halyqaralyq «Jiger» jas sýretshiler festıvaliniń, respýblıkalyq «Shabyt» jas sýretshiler shyǵarmashylyǵy festıvaliniń, respýblıkalyq «Astana-Báıterek» baıqaýynyń laýreaty ÁJІBEKULY Qazybek dúnıege keldi.

Aqmola oblysynda týǵan. Nıkolaı Gogol atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılışesin, Almaty teatr-kórkemsýret ınstıtýtyn (qazirgi Temirbek Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasy) bitirgen.

Ol respýblıkalyq, búkilodaqtyq jáne halyqaralyq kórmelerge qatysqan. 1995 jyly - Birikken Ulttar Uıymynyń 50-jylydyǵyna arnalǵan sýretshiler shyǵarmalary kórmeleriniń dıplomanty. 1996 jyly - Halyqaralyq «Art-Eýrazııa» jas sýretshiler shyǵarmashylyǵy kórmesiniń dıplomanty. 1999 jyly - 2-shi Respýblıkalyq «Shabyt Mılenııýým» jas sýretshiler shyǵarmashylyǵy festıvaliniń dıplomanty, Ábilhan Qasteev atyndaǵy syılyqtyń ıegeri. 2007 jyly - «Astana damıdy, óner órkendeıdi» Halyqaralyq sýretshiler sımpozıýmynyń qatysýshysy. 2003-2005 jyldary - Býrabaıda jáne Qarqaralyda ótken respýblıkalyq sýretshiler sımpozıýmyn uıymdastyrýshylardyń biri. Qazybek Ájibekulynyń shyǵarmashylyǵy jóninde «Stepnaıa pastoral», «Sary dala», «Mechty o proshlom» fılmderi túsirilgen.

ShІLDENІŃ 4-І, DÚISENBІ

Amerıka Qurama Shtattarynyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni. 1776 jyly Tomas Djefferson «AQSh Táýelsizdigi deklaratsııasyna» qol qoıdy. AQSh - Soltústik Amerıkada ornalasqan memleket. Ońtústiginde Kanadamen, ońtústik-batysynda Meksıkamen shektesedi. Shyǵysyn - Atlant muhıty, ońtústik-shyǵysyn - Meksıka shyǵanaǵy, batysyn - Tynyq muhıty qorshaıdy. Ákimshilik jaǵynan 50 shtatqa bólinedi. Astanasy - Vashıngton qalasy. Resmı tili - aǵylshyn tili. Aqsha birligi - dollar.

Qazaqstan Respýblıkasy men AQSh arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1991 jylǵy jeltoqsannyń 26-synda ornatyldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

79 jyl buryn (1932) bir top qazaq zııalylary - Ǵabıt Músirepov, Mansur Ǵataýlın, Embergen Altynbekov, Mutash Dáýletqalıev, Qadyr Qýanyshev BK(b)P Qazaq ólkelik komıtetiniń birinshi hatshysy Fılıpp Goloşekınge hat (beseýdiń haty) joldady. Hat respýblıkadaǵy mal sharýashylyǵynyń kúıregendigi saldarynan eldi alapat asharshylyq jaılaǵandyǵyn aıtyp saqtandyrǵan alǵashqy dabyldardyń biri boldy.

19 jyl buryn (1992) Almaty estrada-tsırk ýchılışesine Qazaqstannyń halyq ártisi Júsipbek Elebekovtiń esimi berildi.

Elebekov Júsipbek (1904-1977) - ánshi, Qazaqstannyń halyq ártisi.

Qaraǵandy oblysy, qazirgi Qarqaraly aýdanynda dúnıege kelgen. 1920-1922 jyldary Semeıdegi «Es-aımaq» drama trýppasynyń qoıǵan spektaklderi men kontsertterine qatysady. 1931-1935 jyldary Qazaq drama teatrynda, 1935-1960 jyldary Qazaq fılarmonııasynda, 1960-1977 jyldary «Qazaqkontsert» birlestiginde akterlik-ánshilik qyzmetter atqarady. 1933-1938 jyldary Qazaq mýzykalyq drama teatrynda (qazirgi Qazaq akademııalyq opera jáne balet teatry) Ivan Kotsyktyń «Aıman-Sholpan» mýzykalyq komedııasynda Álibektiń, Evgenıı Brýsılovskııdiń «Qyz Jibeginde» Tólegen beınelerin somdady. 1942-1943 jyldary kontserttik top quramynda maıdandaǵy jaýyngerler arasynda kontsertter berdi. Osy saparda R.Elebaevtyń «Jas qazaq» ánin úırenip kelip, alǵash ret halyqqa taratty. Ol Abaı, Aqan seri, Birjan sal, Jaıaý Musa, Balýan Sholaqtyń klassıkalyq úlgidegi shyǵarmalaryn nasıhattaýshy, keıingi býynǵa taratýshy boldy. Ol halyq kompozıtorlarynyń, halyq ánderimen birge Qazaqstan kompozıtorlarynyń ánderin de oryndady. Ánshiniń aıtýyndaǵy júzdegen án úlgileri etnografııalyq mýzykalyq jınaqtarǵa enip, ǵylymı zertteýlerge arqaý boldy. Aleksandr Zataevıch ánshiden «Ǵalııa», «Surjekeı», «Eki jıren», «Balqýraı» ánderin jazyp alyp, notaǵa túsiredi. Júsipbek Elebekov 1937 jyldan ómiriniń sońyna deıin Almaty estrada-tsırk óneri stýdııasynda ustazdyq etti.

15 jyl buryn (1996) Qytaı Halyq Respýblıkasynyń burynǵy Tóraǵasy Tszıan Tszemın tuńǵysh resmı saparmen Qazaqstanǵa kelip, Elbasy Nursultan Nazarbaevpen kezdesti. Kezdesý barysynda eki el arasyndaǵy birlesken deklaratsııaǵa qol qoıyldy.

11 jyl buryn (2000) Atyraý qalasynda qazaq halqynyń uly kúıshisi Qurmanǵazy Saǵyrbaıulynyń eskertkishi ashyldy.

Saǵyrbaıuly Qurmanǵazy (1823-1896) - qazaqtyń uly kúıshi-kompozıtory, qazaqtyń aspapty mýzyka óneriniń klassıgi.

Týyp-ósken jeri Bókeı handyǵy , qazirgi Oral oblysy nyń Jańaqala aýdany na qarasty Jıdeli degen jer. Topyraq buıyrǵan oryny - Astrahan (Reseı) oblysynyń burynǵy «Shaıtanı bataga », qazirgi «Qurmanǵazy tóbe » dep atalatyn jer. Shyqqan tegi - Kishi júz, on eki ata Baıuly nan órbigen Sultansıyqtyń Qyzylqurt butaǵy.

Qurmanǵazy saharanyń dańǵyl kókirek dáýlesker kúıshisi Soqyr Esjan nyń aldyn kórip, Dáýletkereı sııaqty jaısań kúıshimen syrlas bolyp, Sherkesh , Baıjuma , Balamaısań sııaqty kúıshilerdiń ónerinen ónege alǵan. Onyń «Túrmeden qashqan », «Kisen ashqan », «Erteń ketem », «Bozqańǵyr », «Pábeski », «Terezeden-esikten », «Bozsholaq », «Buqtym-buqtym », «Ne krıchı, ne shýmı », «Arba soqqan », «Aman bol, sheshem, aman bol », «Qaıran sheshem » sııaqty kúıleri zamana basqa salǵan zobalańnyń bir-bir beketi sııaqty. Ol qatal taǵdyrdyń kez kelgen talqysyna ónerimen jaýap berip, ónerimen belgi qaldyryp otyrǵan.

Qurmanǵazynyń «Qyzyl qaıyń », «Aqjeleń », «Adaı », «Saryarqa », «Balbyraýyn », «Serper », «Nazym », «Balqaımaq », «Bulbuldyń qurǵyry », «Aqsaq kıik », «Tóremurat », «Qýanysh » sııaqty kúıleri ómirge ińkár jannyń júrek lúpili sııaqty. Qurmanǵazyny sýretker retinde aıryqsha daralap kórsetetin qasıet - ol kontseptýaldy kúıshi. Bir urpaq emes, eki urpaq emes, birneshe urpaqtyń taǵdyryna yqpal etetin zamanalyq qubylystarǵa boılaı úńilip, oı tolǵaý Qurmanǵazynyń rýhanı bolmysyna tán. Onyń «Jiger », «Kóbik shashqan », «Kishkentaı », «Aqbaı » sııaqty kúıleri ózi ǵumyr keshken zamannyń tarıhı-áleýmettik bolmysyna berilgen kúıshi fılosoftyń baǵasy.

11 jyl buryn (2000) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Kaspıı shelfi Shyǵys Qashaǵanda munaı qorynyń ashylý saltanaty bolyp ótti.

Onda álemdegi eń úlken barja qurastyrylyp, jeti memleketten mamandar tartylǵan. Shyǵys Qashaǵandaǵy «qara altyn» qory 7 mıllıard tonnany quraıdy. Osy Kaspıı tabanyndaǵy «qara altyn» elimizge 1 trıllıon dollardan astam tabys ákeledi.

8 jyl buryn (2003) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Avtomobıl kóligi týraly» Zańǵa qol qoıdy.

6 jyl buryn (2005) Aqtóbede kásipkerlik jáne ishki saıasat departamenti uıymdastyrýymen oblystyq áıelderdiń oılary men taýarlarynan quralǵan «Qanatty áıel-2» jármeńkesi bolyp ótti.

Sharaǵa oblystyń 80-nen astam qolónershi, tabysqa jetken kásipkerler, modeler men sýretshi, mádenıet pen óner salasynyń qyzmetkerleri, uıymdar men kásiporynnyń basshy áıelderi qatysty. Jármeńkege óndiris, densaýlyq saqtaý, bilim, qoǵamdyq jáne ǵylymı-óndiristik birlestik salasynyń ıdeıalary men ónimderi kórsetilgen 60 jádiger qoıylǵan.

Jármeńkeniń basty maqsaty - áıel mártebesin joǵarlatý, áıel kásipkerligin kórsetý jáne nasıhattaý.

2 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Astanada jetim balalarǵa arnalǵan 300 oryndy mamandandyrylǵan kásibı-tehnıkalyq lıtseıdi ashty.

Qurylysty «Qazaqmys» korporatsııasy júrgizgen. Bul oqý ornynda tokar, gazben jáne elektrmen dánekerleýshi, ekskavator jáne býldozer júrgizýshisi, kranda jumys isteýshi, elektr monteri, aspaz, barmen, túrli sanattaǵy júrgizýshi sııaqty mamandardy daıarlaıdy. Lıtseıde alańy 360 sharshy metrlik oqý-jattyǵý basseıni, alańy 180 sharshy metrlik zal jáne qala mektepteriniń ishindegi eń úlken - uzyndyǵy 42 metrlik sportzal jáne 204 oryndyq trıbýna bar.

2 jyl buryn (2009) Aqmola oblysynda «Semizbaı-U» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi jyldyq qýaty 500 tonna ýran óndiretin jańa kásiporyndy iske qosty.

Barlaý jáne qazba jumystarynda saladaǵy ozyq tehnologııalyq jetistik keńinen qoldanylyp, qorshaǵan ortaǵa esh zııan keltirmeý qamtamasyz etilgen. Shıkizatty óńdeýde «Stepnogor taý-hımııa kombınaty» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiktiń óndiristik qýaty paıdalanylady.

2 jyl buryn (2009) Almatyda «Shańyraq-1» yqshamaýdanynda Alataý aýdanynyń tusaý keser rásimi bolyp ótti.

2008 jyly Almaty qalasynyń ákimshiligi men máslıhatynyń birlesken sheshimi boıynsha Áýezov, Jetisý jáne Almaly aýdandarynyń aýmaǵynan uıymdastyrylǵan Alataý aýdany qurylǵan edi. Jańa aýdanyń aýmaǵy 7190 gektar jerdi alyp jatyr. Onyń quramyna «Ójet», «Krasnyı trýdovık», «Zarıa Vostoka», «Uljan» - 1,2, «Darhan», «Baıbesik», 6-gradkompleks, «Shańyraq» - 1, 2, 3, 4, 5, 6, «Kókqaınar», «Áıgerim» - 1, 2, «Qurylysshy», «Túrkistan», «ADK», «Aqbulaq», «Alǵabas» atty aýyldar kiredi.

Jańa ákimshilik aýdandy qurýdyń basty maqsaty qosylǵan aýyl turǵyndarynyń hal-jaǵdaılaryn jaqsartý, sonymen birge Almaty qalasyn soltústik jáne soltústik-batys baǵyttarynda ári qaraı damytý dep túsindirdi.

ESІMDER

85 jyl buryn (1926) ánshi (lırıkalyq barıton), Qazaqstan Respýblıkasy Mýzyka qaıratkerleri odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy, Abaı atyndaǵy Memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń jeke oryndaýshysy, Qazaq SRO men Qazaqstannyń halyq ártisi, professor, Sotsıalıstik Eńbek Eri SERKEBAEV Ermek Bekmuhameduly dúnıege keldi.

Petropavl qalasynda týǵan. Petr Chaıkovskıı atyndaǵy Almaty mýzykalyq ýchılışesin (Petr Chaıkovskıı atyndaǵy Almaty mýzykalyq kolledji), Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasyn bitirgen.

Ermek Serkebaev oryndaǵan partııalardyń ishinde Ahmet Jubanov jáne Latıf Hamıdıdiń operasyndaǵy - Abaıdy, «Birjan men Sara» operasyndaǵy Qojaǵul, Amangeldi, Petr Chaıkovskııdiń «Evgenıı Onegın» jáne «Pıkovaıa damasynda» Onegın men Eletskıdi, Djoakkıno Rossınıdiń «Sevıl shashtarazy» Fıgarony, «Ýkroşenıe stroptıvoı» Petrýchchıony, Evgenıı Brýsılovskıı men Erkeǵalı Rahmadıevtiń operasyndaǵy Er Tarǵyn jáne Alpamys batyrlar jáne basqa da kóptegen operalarda oınaǵan. Kıno óneri salasynda da atsalysyp, «Taqııaly perishte», «Bizdiń súıikti dáriger», t.b. fılmderge túsken. Gastroldik saparmen álemniń 50-den asa elderinde bolǵan. 1973 jyldan qazirgi kezge deıin Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynda vokal klasy boıynsha dáris beredi. 2006 jyly - Máskeý konservatorııasynyń úlken zalynda án shyrqaǵan. Qazirgi qyzmetinde 1947 jyldan bastap isteıdi. KSRO Joǵarǵy Keńesi 7-shaqyrylymynyń depýtaty, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi 8, 11- shaqyrylymdarynyń depýtaty.

«Otan», Eńbek Qyzyl Tý, Qazan revolıýtsııasy, 2 márte Lenın ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan. KSRO men Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń, Halyqaralyq vokalıster konkýrsynyń laýreaty, vokalıster men balet ártisteriniń búkilodaqtyq konkýrsy syılyǵynyń jáne «Tarlan» syılyǵynyń ıegeri. 2011 jyly jeltoqsannyń 22-si kúni Almatyda Irına Serkebaevanyń «I jızn, ı molodost, ı schaste» atty kitabynyń tusaýkeseri ótti. Kitap Qazaqstannyń halyq ártisi, ataqty ánshi Ermek Serkebaevtyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan.

ShІLDENІŃ 5-І, SEISENBІ

Venesýelanyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni (1811). Ispanııanyń bodaýynda bolǵan Venesýela 1811 jyly táýelsizdigin talap etti. Sol táýelsizdigin 1830 jyly ǵana alyp, Ońtústik Amerıkadaǵy birinshi táýelsiz el boldy.

Qazaqstan Respýblıkasy men Venesýela Respýblıkasynyń arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1996 jylǵy mamyrdyń 8-inde ornatyldy.

Kabo-Verde Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1975). Kabo-Verde - Batys Afrıka jaǵalaýlaryna jaqyn Atlant muhıtyndaǵy 8 iri jáne 10 usaq aralda ornalasqan memleket. Astanasy - Praıa qalasy. Resmı tili - portýgal jáne kreol tilderi. Aqsha birligi - eskýdo. Memleket basshysy - Prezıdent. Zań shyǵarýshy organy - bir palataly parlament - Ulttyq assambleıa.

Armenııa Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Konstıtýtsııa kúni. 1995jylǵy maýsymnyń 5-indegi jalpyhalyqtyq referendýmda Armenııa Konstıtýtsııasy qabyldandy.

Qazaqstan Respýblıkasy men Armenııa Respýblıkasynyń arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy tamyzdyń 27-sinde ornatyldy.

Aljır Halyqtyq Demokratııalyq Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni. Aljır - Soltústik Afrıkada, Jerorta teńiziniń batysynda ornalasqan memleket. Batysynda Marokkomen, Batys Saharamen, ońtústiginde Nıgermen, shyǵysynda Lıvııamen, Týnıspen shektesedi. Astanasy - Aljır qalasy. Resmı tili - arab tili. Aqsha birligi - dınar.

Qazaqstan Respýblıkasy men Aljır arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1996 jylǵy naýryzdyń 15-inde ornatyldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy men Bolgarııa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatyldy.

19 jyl buryn (1992) Oralda Qazaq drama teatry ashyldy.

17 jyl buryn (1994) Almatyda «Internatsıonal banktiń» tusaýkeser rásimi ótti. Oǵan Nıý-Iorktegi Cheıd Manhetten bankisiniń prezıdenti Arodr Raıan myrza qatysty.

15 jyl buryn (1996) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Tabıǵı jáne tehnogendik sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılar týraly» Zańy qabyldandy.

11 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaev 2000 jyl mádenıetti qoldaý jyly dep jarııalanýyna oraı, sonymen qatar Astana qalasyn áleýmettik-mádenı damytý maqsatynda jáne kórnekti qazaq ánshisi Kúlásh Baıseıitovanyń atyn máńgi este saqtaý úshin K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatryna Ulttyq teatr mártebesin berý týraly Jarlyqqa qol qoıdy.

11 jyl buryn (2000) Atyraý qalasynyń ortalyq alańyna túrki tektes mámlúkter arasynan shyqqan, Mysyrdy bılegen sultan, ortaǵasyrlyq Mysyrdyń asa iri áskerı jáne memleket qaıratkeri Beıbarys sultanǵa arnalǵan eskertkishtiń ashylý saltanaty ótti. Eskertkishtiń ashylý saltanatyna Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev qatysty.

BEIBARYS (shamamen 1217/18-1277) - túrki tektes mámlúkter arasynan shyqqan, Mysyrdy bılegen (1260-1277) sultan, ortaǵasyrlyq Mysyrdyń asa iri áskerı jáne memleket qaıratkeri. Onyń bılik etken tusynda eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy ilgeri basty. Onyń shyqqan tegi - qypshaq. Biraq qaı jerdiń qypshaǵy degenge kelgende ár túrli derekter aıtylyp, biri - Horezm, Derbent qypshaqtarynan dese, ekinshileri mańǵystaýlyq edi degendi aıtady. Sońǵy zertteýler bul dúdámaldyqtyń túıinin sheship, Beıbarystyń qypshaq taıpasynyń Berish rýynan shyqqan ataqty áýlettiń tuqymy ekenin anyqtaýǵa múmkindik berdi. Arab elderiniń «Myń bir túnmen» qatar qoıatyn halyq romany - «Beıbarysta» onyń ákesi Jamaq, sheshesi Áınek dep, olardyń naqty esimderin atap kórsetken. Beıbarys ómir boıy qypshaq tilinde sóılegen, Aldyńǵy Azııadaǵy arab tildes halyqtarmen tilmásh arqyly túsinisken.

Beıbarys medreseler salýǵa kóp kúsh jumsaıdy, kanaldar men bógetterdi jóndetedi. Kaır qalasynda ol saldyrǵan meshitterdiń biri qazir de «Beıbarys meshiti» dep atalady.

Beıbarys zamanynda ómir súrgen tarıhshy Vılgelm Taıpolskıı de oǵan: «Beıbarys - jaýyngerligi jaǵynan Gaı ıÝlıı Tsezarmen terezesi teń turatyn qaharman» degen baǵa bergen.

10 jyl buryn (2001) Aqmola oblysy, Şýche qalasyndaǵy Kadet korpýsy ǵımaratynyń aldynda qazaqtyń uly ǵalymy, shyǵystanýshy, tarıhshy, etnograf, geograf, folklortanýshy, aǵartýshy-demokrat Shoqan Ýálıhanovtyń eskertkishi ashyldy.

7 jyl buryn (2004) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Baılanys týraly» Zańy qabyldandy.

6 jyl buryn (2005) Temirtaý qalasynda «SOS Kinderdorf International» Halyqaralyq qorynyń qarjysyna otbasylyq úlgidegi balalar aýyly ashyldy. Temirtaýdaǵy osynaý aýylda úshten on eki jasqa deıingi 90 bala turady. Samarqand sý qoımasynyń jaǵalaýyna salynǵan eki qabatty úılerdiń árqaısysynda 6-7 adamnan quralǵan bir otbasy turady.

«SOS Kinderdorf International» Halyqaralyq qory qarjylandyratyn osyndaı aýyldar Almaty men Astanada da bar.

4 jyl buryn (2007) Elordada «Bógenbaı batyrdyń» eskertkishi ashyldy.

Eskertkish Saryarqa men Bógenbaı batyr kósheleriniń qıylysynda ornalasqan. Qarakók granıtten jasalǵan eskertkishtiń jalpy bıiktigi 11,3 metr. Eskertkishtiń avtory - músinshi, Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi Toqtar Ermekov.

Bógenbaı batyr (1680-1775/1776) - XVIII ǵasyrdaǵy qazaq halqynyń dańqty qolbasshylarynyń biri, jońǵar basqynshylaryna qarsy azattyq kúresin uıymdastyrýshy.

4 jyl buryn (2007) Businesswomen.kz iskerlik jýrnalynyń alǵashqy sany jaryq kórdi.

Jýrnaldyń negizgi qaǵıdasy - iskerlik álemdi áıelderdiń kózimen kórsetip, tanystyrý. Jýrnal, sondaı-aq saıasat, mádenıet, sport, sán taqyryptaryn da qamtıdy. Eki aıda bir ret jáne qazaq, orys, aǵylshyn tilderinde shyǵarylatyn jýrnaldyń jalpy tırajy 20 myń danany quraıdy.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs arasyndaǵy Keden odaǵy óz kúshine endi. Keden odaǵy qyzmetiniń quqyqtyq jáne qarjylyq qyrlaryn retteıtin bir top halyqaralyq kelisimsharttar qabyldandy. Kóptegen arnaıy sheshimder bekitildi.

ESІMDER

70 jyl buryn (1941) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Qorǵanys ýnıversıtetiniń professory, Reseı Federatsııasy Áskerı Akademııasynyń korrespondent múshesi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń zapastaǵy polkovnıgi, tehnıka ǵylymynyń kandıdaty ERMEKBAEV Pernehan Áshimbaıuly dúnıege keldi.

Jambyl oblysynyń Shý aýdanynda týǵan. Tashkent tank ýchılışesin (qazirgi Pavel Rybalko atyndaǵy Tashkent joǵarǵy komandalyq tank ýchılışesi), Áskerı saýytty tank áskerleri akademııasyn bitirgen. Tank vzvodynyń komandıri, Baltıkalyq flot rotasy komandıriniń orynbasary, Almaty joǵary jalpy áskerı komandalyq ýchılışeniń (qazirgi Qurlyq áskerleriniń áskerı ınstıtýty) muǵalimi bolǵan. 1975-1976 jyldary - Orta Azııalyq áskerı okrýgi saýytty tank qyzmettiń tehnıkalyq daıyndyǵy boıynsha ofıtseri. 1976-1979 jyldary - Saýytty tank áskerleri akademııasynyń adıýnkti. 1979-1987 jyldary - Qurlyq áskerleri áskerı ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy, kafedra bastyǵynyń orynbasary. 1987-1990 jyldary - Shershel qalasyndaǵy Aljır áskerı akademııasynyń keńesshisi, aǵa oqytýshysy. 1990-1997 jyldary - Qurlyq áskerleri áskerı ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy áskerı akademııasynyń saýytty tank tehnıkasy kafedrasynyń bastyǵy, ǵylymı-zertteý bóliminiń bastyǵy.

1998-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi Áskerı-ǵylymı ortalyǵynyń bastyǵy, «Baǵdar» («Orıentır») áskerı-teorııalyq jýrnalynyń bas redaktory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2004 jyldan bastap isteıdi. 80-nen asa áskerı-ǵylymı eńbektiń avtory.

«Jaıaý áskerdiń mashınasy», «Saýytty tank qarý jaraqtary» t.b. kitaptardyń, «Áskerı is» sózdiginiń avtory.

«Jaýyngerlik erligi úshin» medalimen marapattalǵan.

65 jyl buryn (1946) Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisiniń depýtaty - Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi, ekonomıka ǵylymynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Injenerlik akademııasynyń jáne Halyqaralyq ınjenerlik akademııasynyń akademıgi, Frans Kafka atyndaǵy Halyqaralyq syılyqtyń laýreaty, Vengrııa Respýblıkasyndaǵy Kartsag qalasynyń qurmetti azamaty TURSYNOV Saǵynbek Toqabaıuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy qalasynda týǵan. Tselınograd aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi Sáken Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti), Qazaqstan KSR Ortalyq komıteti janyndaǵy Joǵary partııa mektebin, Taldyqorǵan zań ınstıtýtyn bitirgen. 1970-1972 jyldary - Qaraǵandy oblystyq komıteti tehnıkalyq daıyndyq mektebi bastyǵynyń orynbasary. 1972 jyly - Qazaqstan Jastar aýdandyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy. 1972-1981 jyldary - partııa komıtetiniń hatshysy, keńshar dırektory. 1981-1984 jyldary - Qaraǵandy oblystyq partııa komıteti bólim meńgerýshisiniń orynbasary. 1984-1988 jyldary - Qazaqstan kompartııasy Ortalyq komıtetiniń sektor meńgershisi, aýyl sharýashylyǵy jáne taǵam ónerkásibi bólim meńgerýshisiniń orynbasary. 1988-1989 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy. 1989-1990 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1990-1991 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1990-1992 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq keńestiń tóraǵasy. 1992-1993 jyldary - Taldyqorǵan oblysynyń ákimi. 1993-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Germanııa Federatıvtik Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi. 1995-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń basshysy. 1996-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Avstrııadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi, Venadaǵy, Evropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń Halyqaralyq uıymdar janyndaǵy Turaqty ókili mindetin qosa atqarýshy. 2002-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Vengrııa Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Bolgarııa Respýblıkasyndaǵy, Rýmynııadaǵy, Chehııa Respýblıkasyndaǵy, Slovak Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi mindetin qosa atqarýshy. 2007 jyldyń qańtar aıynan - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııanyń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2007 jyldyń qyrkúıek aıynan bastap isteıdi.

«Qurmet», «Qurmet belgisi», «Parasat» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

65 jyl buryn (1946) Qostanaı oblystyq «Qostanaı tańy» gazeti bas redaktorynyń birinshi orynbasary, jýrnalıst, jazýshy, Qazaqstan Respýblıkasy Jazýshylar odaǵynyń, Jýrnalıster odaǵynyń múshesi,Qazaqstannyń mádenıet qaıratkeri MEŃDІBAEV Sálim Toqmyrzauly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynyń Meńdiqara aýdanynda týǵan. Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen. 1963-1965 jyldary - Sokolov-Sarybaı ken baıytý kombınatynda tokar. 1971-1990 jyldary - «Qostanaı tańy» Qostanaı oblystyq gazetinde aǵa korrespondent, bólim meńgerýshisi, jaýapty hatshy bolǵan. 1996-2000 jyldary - Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetinde muǵalim qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 1990 jyldan bastap isteıdi. Jazýshynyń «Júrek lúpili», «Emenniń aıyr butaǵy», «Móp-móldir dúnıe» atty kitaptary bar.

«Áskerı erligi úshin», «Eńbektegi erligi úshin», «Eńbek ardageri», «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl» medaldarymen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń jeke alǵysyna ıe bolǵan. Qostanaı metsenattar klýbynyń «Qazyna» syılyǵynyń, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń, «Qazaq tili» qoǵamy aımaqtyq uıymy «Ultjandy azamat» syılyqtarynyń, Qostanaı oblysy ákimi syılyǵynyń ıegeri, respýblıkalyq jáne oblystyq konkýrstardyń birneshe dúrkin jeńimpazy jáne júldegeri.

ShІLDENІŃ 6-SY, SÁRSENBІ

Qazaqstannyń Elordasy - Astana kúni. 1994 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti otyrysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń astanasyn Almatydan Aqmolaǵa (burynǵy Tselınograd) kóshirý týraly usynys jasady. 1997 jyly qazannyń 20-synda astanany aýystyrý týraly Jarlyqqa qol qoıyldy. 1998 jyly mamyrdyń 6-synda Aqmola qalasynyń ataýy Astana bolyp ózgertildi. 1998 jyly maýsymnyń 10-ynda jańa elordanyń halyqaralyq tusaýkeser rásimi ótti, bul kún 2006 jylǵa deıin astananyń týǵan kúni retinde atap ótilip keldi.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń merekeleri týraly» Zańǵa tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıyldy. Zańǵa tolyqtyrý engizý jańa memlekettik merekeni - «Astana kúnin» ornyqtyrý maqsatynda jasaldy. Bul memlekettik mereke memleket táýelsizdigi men jańa astananyń elimizdiń jaǵrafııalyq ortalyǵyna kóshirilýine baılanysty Qazaqstannyń jańa tarıhyndaǵy halqymyzdyń jasampaz jetistikterin beıneleıdi.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1998 jylǵy maýsymnyń 2-sindegi Jarlyǵymen Qazaqstannyń jańa astanasynyń tanystyrylymy qurmetine «Astana» medali bekitildi.

Búkilálemdik óbisý kúni. Atalmysh kúndi alǵash aǵylshyndar oılap shyǵarǵan. Keıinirek ol Birikken Ulttar Uıymymen bekitilgen. Dárigerlerdiń pikirinshe, súıisýdiń adam balasy úshin paıdaly jaqtary óte mol. Medıtsınalyq saraptamalardyń qortyndysyna qaraǵanda óbisý sátinde adamnyń qan aınalymy jaqsaryp, ómir súrý deńgeıi uzarady eken.

ıAn Gýsty eske alý kúni (Chehııa). 1415 jyly Konstantsydaǵy shirkeý soborynyń sheshimimen cheh reformatory ıAn Gýs ınkvızıtsııa otyna órteldi. Praga ýnıversıtetiniń rektory bolǵan, ol óz elin nemisterdiń basa-kóktep bıleýine, katolık dininiń yqpalynyń artýyna qarsy shyqqan edi.

Komor Araldary Federatıvtik Islam Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik jarııalanǵan kúni (1975). Komor - Úndi muhıtynyń Mozambık buǵazyndaǵy araldar tobynda ornalasqan memleket. Ákimshilik jaǵynan 4 okrýgke bólinedi. Astanasy - Moronı qalasy. Resmı tili - frantsýz jáne arab tilderi. Aqsha birligi - komor franki. Memleket basshysy - Prezıdent. Zań shyǵarýshy organy bir palataly parlament.

Malavı Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1964). Malavı - Ońtústik Shyǵys Afrıkada ornalasqan memleket. Soltústiginde Tanzanııamen, batysynda Zambııamen, ońtústigi men shyǵysynda Mozambıkpen shektesedi. Astanasy - Lılongve qalasy. Resmı tili - aǵylshyn jáne nıandja tilderi. Aqsha birligi - kvacha. Konstıtýtsııasy boıynsha memleket jáne úkimet basshysy - Prezıdent. Joǵary zań shyǵarýshy organy bir palataly parlament - Ulttyq jınalys.

ESTE QALAR OQIǴALAR

19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi Prezıdýmynyń «Oral, Tselınograd, Shymkent oblystarynyń jáne Tselınograd qalalarynyń tarıhı ataýlaryn qalpyna keltirý týraly» qaýlysy qabyldandy.

17 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń el astanasyn Almatydan Aqmolaǵa kóshirý jónindegi usynysyn maquldaý jóninde qaýly qabyldady.

17 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen aqyn Muzafar Álimbaevqa «Qazaqstannyń halyq jazýshysy», akter Dosqan Joljaqsynovqa jáne kınooperator Eskendir Tynyshbaevqa «Qazaqstannyń halyq ártisi» qurmetti ataqtary berildi.

16 jyl buryn (1995) 6-8 kúnderi aralyǵynda Ózbekstanda Abaı kúnderine arnalǵan sharalar bolyp ótti.

14 jyl buryn (1997) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaev atymen atalǵan juldyz Shveıtsarııadaǵy Halyqaralyq juldyzdardy tirkeý jınaǵyna tirkeldi jáne AQSh Astronomııalyq jınaǵyna engizildi.

13 jyl buryn (1998) Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federatsııasy arasynda máńgilik dostyq pen odaqtastyq týraly deklaratsııaǵa qol qoıyldy.

11 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa Tájikstannyń «Ismoılı Samonı» ordeni tapsyryldy.

10 jyl buryn (2001) Astanada Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti negizinde «Otyrar kitaphanasy» ǵylymı ortalyǵy quryldy.

7 jyl buryn (2004) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Qazaqstannyń ınvestıtsııalyq qory týraly» Zańǵa qol qoıdy.

6 jyl buryn (2005) elordanyń «Sınema Sıtı» kınoteatrynda qazaq kınoprokaty tarıhyndaǵy eń iri joba «Kóshpendiler» fılminiń tusaýkeseri boldy.

XVIII ǵasyrdaǵy qazaq pen jońǵar arasyndaǵy shaıqasty ózek etken fılmniń máni men mazmuny jáne onyń ultymyz tarıhyndaǵy orny týraly aıtyp ótti. Túsirilimge 25 elden mamandar shaqyrtyldy. Túsirý tobynyń quramynda 350 adam jumys istedi, onyń 160 shetel azamattary. Arnaıy fılm úshin soǵysqa jaramsyz 13 myń qarý-jaraq, jońǵarlar men qazaqtarǵa 15 myń shatyr, ulttyq kıimder jáne turmystyq zattar daıyndaldy. Fılmniń rejısseri - Talǵat Temenov.

«Kóshpendilerde» qazaq kınomatografııa salasynyń ańyzǵa aınalǵan akterlerinen basqa, Gollıvýd juldyzdary Mark Dakaskos, Djeıson Skott Lı, Erık Norrıs túsken.

4 jyl buryn (2007) Almatydaǵy «Rabochıı poselok» shaǵyn aýdanynda 1700 oryndyq Raıymbek batyr atyndaǵy jańa meshittiń irgetasyn qalaý rásimi bolyp ótti. Іzgilikti bul sharaǵa Qazaqstan Musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Ábsattar qajy Derbisálimen qatar Almaly aýdany ákimdiginiń qyzmetkerleri men jergilikti turǵyndar qatysty. Jalpy aýmaǵy 16 gektar jerdi alyp jatyr.

2 jylburyn (2009) «Atameken» memorıaldy kesheniniń aýmaǵy Memlekettik rámizder alańy bolyp ózgertildi.

2 jyl buryn (2009) Qumkól dalasynda «Torǵaı Petroleým» munaı kompanııasynyń kúshimen suıytylǵan gaz daıyndaıtyn zaýyt iske qosyldy.

Zaýyt jylyna 68 myń tonna suıytylǵan gaz, kondensat, 105 mln. tekshe metr qurǵaq gaz óndiredi.

ESІMDER

105 jyl buryn (1906-1997) qoǵam qaıratkeri, jýrnalıst, ekonomıka ǵylymynyń doktory, Qazaq KSR-iniń, KSRO-nyń eńbek sińirgen gıdrotehnıgi SARYQULOV Dúısenqul Saryqululy dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Qyzylqum aýdanynda týǵan. Máskeýdiń Búkilodaqtyq ónerkásip akademııasynyń Gıdroelektrstansa jáne gıdroqurylys fakýltetin bitirgen. 1942-1950 jyldary Ózbek KSR-i Et-sút ónerkásibi mınıstri, 1950-1953 jyldary - Tashkent oblystyq Shaıhantaýr sý elektr stansasy qurylysynyń bastyǵy. 1955 jyly Qyrǵyz KSR-iniń Qala jáne selo qurylysy mınıstriniń orynbasary, 1956-1958 jyldary Qazaq KSR-i Sý sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary, «Kazgolodnostepstroı» tresiniń bastyǵy. 1960-1963 jyldary - Qazaq KSR-i Sý sharýashylyǵy mınıstri. 1965 jyldan «Kazgıprovodhoz» ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory. Qazaq KSR-i Joǵarǵy Keńesi 5-shaqyrylymynyń depýtaty bolǵan.

100-den asa ǵylymı eńbektiń avtory.

Úsh márte Eńbek Qyzyl Tý, eki márte «Qurmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

65 jyl buryn (1946) memleket jáne qoǵam qaıratkeri, zootehnık-ǵalym, Qazaqstan Respýblıkasy Jýrnalıster odaǵynyń múshesi KÓPBERGEN Ábdimanap Bapanuly dúnıege keldi.

Jambyl oblysy Talas aýdany Aqkól aýylynda týǵan. Almaty zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýtyn, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen. Eńbek jolyn Talas aýdandyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń aǵa zootehnıgi bolyp bastaǵan. Sarysý aýdanynyń «Túgisken» asyl tuqymdy mal zaýytynda ferma zootehnıgi, ferma meńgerýshisi, bas zootehnık-selektsıoner, sharýashylyq partııa komıtetiniń hatshysy. 1986-1993 jyldary Sarysý aýdandyq «Sarysý» keńsharynyń dırektory, Sarysý aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy, osy aýdannyń ákimi. 1994-1995 jyldary - XIII shaqyrylǵan Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty. 1996-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Aýylsharýashylyq máseleler jónindegi komıtettiń múshesi. 1999 jyldan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń apparatynda aýyl sharýashylyǵy hatshylyǵynyń sektor meńgerýshisi, meńgerýshiniń orynbasary bolǵan. 2010 jyldyń qarashasynan zeınetkerlik demalysta.

«Amanatqa adaldyq» kitabynyń, 500-ge jýyq maqalanyń avtory.

«Astana», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamentine 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl» merekelik medaldarymen, «KSRO-nyń ónertapqyshy» belgisimen, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń alǵys hatymen marapattalǵan.

65 jyl buryn (1946) «Qazaqstan turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jetildirý jáne damytý ortalyǵy» AQ basqarma tóraǵasynyń keńesshisi NURKENOV Jańbyrshy Esetuly dúnıege keldi.

Aqmola oblysynyń Qorǵaljyn aýdanynda týǵan. Aqmola aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi Sáken Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. Qazaqstan LKJO Tselınograd oblystyq komıtetiniń hatshysy. 1974-1977 jyldary - Tselınograd oblystyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy. 1977-1979 jyldary - Astrahan aýdandyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy. 1979-1983 jyldary - Astrahan aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1983-1986 jyldary - Tselınograd oblystyq atqarý komıtetiniń aǵa referenti. 1986-1997 jyldary - aýyl sharýashylyǵyn sýmen jabdyqtaý keshendi jumysyn paıdalaný jónindegi «Tselınogradselhozvodoprovod» óndiristik birlestigi bastyǵynyń orynbasary, birinshi orynbasary. 1997-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Sý resýrstary jónindegi komıtetiniń Esil basseındik sý sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy. 1999-2000 jyldary - Astana qalalyq «Sý arnasy» tresiniń bastyǵy. 2000-2010 jyldary - «Astana sý arnasy» memlekettik qazynalyq kásipornynyń bas dırektory. 2005 jyldyń jeltoqsanynan - «Astana» kásipqoı fýtbol klýby» AQ Dırektorlar keńesiniń múshesi. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldan bastap isteıdi.

Halyqtar dostyǵy ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

ShІLDENІŃ 7-SІ, BEISENBІ

Solomon araldarynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1978).Solomon araldary - Tynyq muhıtynyń Melanezııa araldary tobyndaǵy arhıpelag. Іri araldary: Býgenvıl, Gýadalkanal, Santa-Isabel, Malaıta, San-Krıstobal, Shýazel, Nıý-Djordjııa. Araldy 1568 jyly ıspandyq teńizde júzýshi Alvaro Mendanıa de Neıra ashqan bolatyn. Solomon araldarynyń Soltústik bóligi Papýa - Jańa Gvıneıa quramyna kiredi, kópshiligi Ulybrıtanııanyń protektoraty. Ákimshilik ortalyǵy - Honıara qalasy. Halqy avstronezııa jáne papýas tilderinde sóıleıdi. Aqsha birligi - Solomon araldarynyń dollary. Memlekettik qurylysy - konstıtýtsııalyq monarhııa.

ESTE QALAR OQIǴALAR

34 jyl buryn (1977) Qazaq kardıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty (qazirgi Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýty) quryldy.

29 jyl buryn (1982) Oralda qazaq halqynyń batyr qyzy, Keńes Odaǵynyń Batyry Mánshúk Mámetovanyń ómirinen syr shertetin memorıaldyq murajaı-úıi ashyldy.

Mámetova, Mánshúk (shyn esimi Mánsııa) Jıenǵalıqyzy (1922 -1943) - kaharman qazaq qyzy, Keńes odaǵynyń Batyry (1944 ).

Oral oblysy Orda aýdany nda dúnıege kelgen. Uly Otan soǵysy bastalǵan kezde Almaty medıtsına ınstıtýty nda oqyp júrdi. 1942 jyly tamyzda ol óz erkimen Qyzyl Armııa qataryna alynyp, 21-inshi atqyshtar dıvızııasy nyń quramynda urysqa qatysty. Aǵa serjant , pýlemetshi Mánshúk urystarda óziniń mergendigimen jáne tobynda batyldyǵymen kózge tústi. Nevel qalasy úshin bolǵan keskilesken sheshýshi urysta Mánshúk aqtyq demi bitkenshe pýlemetten oq boratyp, qaharmandyqpen qaza tapty.

Pavlodar oblysy nyń kolhozshylary Batyr qyzdyń qurmetine Mánshúk atyndaǵy tank kolonnasyn qurýǵa qarajat jınady. Týǵan jerinde oǵan eskertkish ornatylǵan, Nevel , Almaty , Oral , t.b. qalalarda Mánshúk atynda kósheler bar. Respýblıkanyń ondaǵan mektepteri Mánshúk esimimen atalady. Qaharman qyzdyń ómiri men óshpes erligi jaıly «Mánshúk týraly jyr » (avtory - Andreı Mıhalkov-Konchalovskıı, rejısseri Májıt Begalın) kórkem fılm túsirildi.

16 jyl buryn (1995) Mońǵolııanyń Baıan-Ólgıı aımaǵynda uly Abaıdyń týǵanyna 150 jyl tolýyna arnalǵan mereıtoı bastaldy.

12 jyl buryn (1999) Aqtóbede aqyn Nurpeıis Baıǵanınge eskertkish ornatyldy.

Baıǵanın Nurpeıis (1860-1945) - halyq aqyny , jyraý , Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri.

Qazirgi Aqtóbe oblysy Baıǵanın aýdanynda týǵan. Ákesi Baıǵana joqshylyqty kóp kórgen. Anasy Úmit ánshi , dombyrashy ári aqyn bolypty, aıtystarǵa qatysqan. Ol aqyndyq ónerdi eń alǵash anasynan úırengen. 16-17 jasynan-aq «bala jyrshy» atanady. Keıinnen Abyl , Shernııaz , Nurym , Qashaǵan , Aqtan , Qazaqbaı , Sabyr tárizdi belgili aqyndardan úlgi alyp, birqatarymen aıtysqa túsedi, batyrlyq jyrlardy úırenedi. Nurpeıis Baıǵanın negizinen batyrlyqty, adamgershilik pen adaldyqty, ádildik pen izgilikti dáripteıtin, halyq súıip tyńdaıtyn «Qubyǵul», «Tórehan», «Qobylandy», «Er Tarǵyn», «Alpamys», «Qyz Jibek», «Aıman-Sholpan» sııaqty jyr, dastandardy jyrlaǵan. Ol jyrlaǵan «Qobylandy batyr» jyry - osy jyrdyń basqa aqyn-jyrshylar aıtqan nusqalarynan kólemi moly, oqıǵasy jaǵynan mazmundysy. Jyrshynyń erterekte jyrlaǵan dastan, jyr nusqalary kezinde jazylyp alynbaǵan. Ol epostyq jyrlardy aıtýmen qatar, daıyn sıýjetterdi paıdalana otyryp, halyqtyq, áleýmettik máselelerge arnalǵan «Aqkenje», «Narqyz» sııaqty óz týyndalaryn shyǵardy. Aqyn jyr alyby Jambyl sııaqty Qazaqstannyń biraz jerlerin aralap, Almaty , Máskeý qalalarynda bolyp, erteden kele jatqan jyraýlyq dástúrdi halqyna qaıta tartý etti. Onyń ómiri men shyǵarmashylyǵy Esmaǵambet Ysmaıylovtyń, O.Nurmaǵambetovanyń, K.Seıdehanovtyń zertteýlerinde qarastyrylǵan. Aqtóbe oblysynda Baıǵanın aýdany bar. Aqtóbe jáne basqa qalalardaǵy kósheler men mektepterge aqyn esimi berilgen.

7 jyl buryn (2004) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Investıtsııalyq qorlar týraly» Zańy qabyldandy.

6 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq bankiniń kassalyq operatsııalar jáne qundylyqtardy saqtaý ortylyǵy Qazaqstan bank júıesiniń tarıhynda alǵash ret jáne TMD elderinen birinshi bolyp bank qyzmetteriniń sapa menedjmenti júıesi ISO 9001:2000 halyqaralyq sapa standarttaryna sáıkestilik týraly sertıfıkatqa ıe boldy.

Álemniń 148 memleketin biriktiretin bul standart Halyqaralyq ISO standarttaý ortalyǵy óńdegen.

5 jyl buryn (2006) Astanada «Aqorda» Respýblıkalyq qozǵalysynyń muryndyq bolýymen Shubar kentinde 100 kisilik meshit ashyldy. Qos kúmbezdi, eki munaraly meshittiń erler men áıelderge arnalǵan namaz zaldary, kitaphanasy men kıim iletin, dáret alatyn bólmeleri bar.

4 jyl buryn (2007) Elbasy Nursultan Nazarbaev respýblıka aýmaǵynda arnaıy ekonomıkalyq aýmaqtardyń qurylý retin, qyzmeti men taratylý sharttaryn anyqtaıtyn «Qazaqstan Respýblıkasynyń arnaıy ekonomıkalyq aýmaqtary týraly», «Arnaıy ekonomıkalyq aýmaqtardyń qyzmet máseleleri jónindegi Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańdarǵa qol qoıdy.

2 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Birikken Arab Ámirlikteriniń Úkimeti arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy, Astana qalasyndaǵy Ábý-Dabı Plaza kesheniniń qurylysyna qatysty kelisimdi bekitý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

ESІMDER

120 jyl buryn (1891-1943) alǵashqy qazaq dárigerleriniń biri NIıAZOV Mirahmet Júsipuly dúnıege keldi.

Astrahan erler gımnazııasyn jáne Saratov ýnıversıtetiniń medıtsına fakýltetin bitirgennen keıin Ordada dáriger bolyp qyzmet atqardy. Osy jyldary Kaspıı óńirinde beleń alǵan oba aýrýyn joıýǵa belsene at salysty. 1920-1923 jyldary - Bókeı gýbernııalyq densaýlyq saqtaý bóliminiń meńgerýshisi boldy. 1929-1931 jyldary - Almatydaǵy venerologııalyq dıspanser dárigeri, 1932-1943 jyldary - Shymkent qorǵasyn zaýytynyń medıtsınalyq sanatorııa bóliminiń bas dárigeri, Densaýlyq saqtaý Halyq komıteti josparlaý bóliminiń bastyǵy, Respýblıkalyq oba aýrýyna qarsy kúresý stansasynyń dárigeri bolǵan.

70 jyl buryn (1941) aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi TÓKEEVA Yrysaldy Ádilhanqyzy dúnıege keldi.

Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Dórbiljin aýylynda týǵan. Úrimshi medıtsına ınstıtýtyn bitirgen. Shyǵys Qazaqstan oblysy Úrjar aýdanyndaǵy Abaı atyndaǵy orta mektepte muǵalimdik qyzmet atqarǵan. 2000 jyldan bastap Belgııada turady. 2009 jyly Londonda ótken Eýropa qazaqtarynyń quryltaıyna qatysqan.

Óleńderi «Saltanat», «Beles», «Kóktem», «Dala dabyly», «Tarbaǵataı jyrlary», «Shıhý órenderi», «Oı tolqyny» atty jınaqtarǵa engen.

60 jyl buryn (1951) áskerı qaıratker, general-maıor, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń qurmetti qyzmetkeri ÁDІQOJAEV Sultan Bıjanuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Túrkistan qalasynda týǵan. Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti), KSRO Memlekettik qaýipsizdik komıtetiniń Joǵarǵy kýrsyn bitirgen. Shymkent qorǵasyn zaýytynda ustalyq qyzmetin atqarǵan. 1976-1988 jyldary - Shymkent oblysy boıynsha Ulttyq qaýipsizdik komıteti basqarmasynyń jedel ýákili, aǵa jedel ýákili, bólim bastyǵy, bólim bastyǵynyń orynbasary. 1988-1996 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha Ulttyq qaýipsizdik komıteti basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, qyzmet bastyǵy, bólim bastyǵy. 1996-2000 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıteti Lańkestikpen kúres departamentiniń bastyǵy, basqarma bastyǵy. 2000-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıtetinde ınspektsııa bastyǵy. 2001-2007 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha Ulttyq qaýipsizdik komıteti departamentiniń bastyǵy. 2007-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Ózbekstandaǵy resmı ókili. 2010 jyldan bastap zeınetkerlik demalysta.

«Dańq» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

ShІLDENІŃ 8-І, JUMA

ESTE QALAR OQIǴALAR

156 jyl buryn (1855) Eset batyr jasaqtary Arystan Jantórın sultannyń lagerine shabýyl jasap, ony óltirdi. Bul kóterilistiń shyǵýyna Aral teńiziniń batys jaǵyndaǵy Úlken jáne Kishi Borsyqty, Sam qumyn, Saǵyz, Jem ózenderi boıyn mekendegen shekti rýyna tútin salyǵyn salý, áskerı maqsat úshin kúsh-kólik alý, bekinis salynýy saldarynan mal jaıylymynyń tarylýy sebep boldy. 1858 jyly qyrkúıekte Sam qumynda jeńilgen Eset batyr kóterilisten bas tartyp, patsha úkimetine adal qyzmet etýge ýáde berdi.

17 jyl buryn (1994) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Aqmola oblysynyń Býrabaı kýrortty aımaǵynda Abylaı han eskertkishiniń ashylý saltanaty ótti.

17 jyl buryn (1994) qazaqstandyq kınematografııa tarıhynda alǵash ret «Terrıtorııa jıznı» serıalynyń resmı tusaýkeser rásimi ótti. «Masters medıa» táýelsiz televızııalyq prodıýserlik ortalyǵy túsirgen ekshn janryndaǵy serıal árqaısysy 30 mınýttyq 8 serııadan turady.

17 jyl buryn (1994) Almatyda Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Ózbekstan Prezıdentteri kezdesip, kóshi-qon salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa, Ortaazııalyq yntymaqtastyq jáne damý bankin qurý týraly kelisimge qol qoıdy.

12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti kezekti saılaýynyń merzimin taǵaıyndaý týraly» Jarlyǵy jaryq kórdi.

8 jyl buryn (2003) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Orman kodeksine» qol qoıdy.

6 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Agroónerkásiptik keshendi jáne aýyldyq aýmaqtardy damytýdy memlekettik retteý týraly» Zańy qabyldandy.

6 jyl buryn (2005) Astanada Syrtqy ister mınıstrliginde «HHІ ǵasyr: Álem saıasatkerleri Nursultan Nazarbaev týraly» kitaptyń tanystyrylymy boldy.

Bul kitapta memleket basshylary men saıasatkerlerdiń, din qaıratkerleriniń, zııatkerlik jáne iskerlik álemniń Elbasy Nursultan Nazarbaev týraly pikirleri jınaqtalǵan.

2 jyl buryn (2009) Ulttyq banktiń Astanadaǵy ortalyq fılıalyna «OLÝMPIC GAMES 2010», «Ejelgi qorǵan qazynalary. Berel qorǵany» serııasynan - «Jyrtqysh pen buǵy» jáne «Jalaýly kómbesi» kollektsııalyq shaqalary kelip tústi.

«Jalaýly kómbesi» shaqalary 999/1000 synamaly, «proof» sapaly altynnan jasalǵan, salmaqtary 0,5 jáne 1,24 gramm. Olardyń ishindegi úlkeniniń quny - 8500 teńge, kishisiniń quny - 4500 teńge. «Jyrtqysh pen buǵy» shaqasy da osy synamadan jasalǵan, quny da osyndaı.

«OLÝMPIC GAMES 2010» shaqasy 925 synamaly kúmisten jasalǵan, salmaǵy - 31,1 gramm, dıametri - 38,61 mm.

2 jyl buryn (2009) Pavlodar oblysynyń Aqsý qalasynda saltanatty jaǵdaıda Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń tuńǵysh prezıdenti Qanysh Sátbaevqa eskertkish ashyldy.

Ǵalymnyń músini qalanyń basty kóshesine ornatyldy. Eskertkish avtory pavlodarlyq músinshi Igor Sobolev músindik portrette ataqty jerlesin barynsha shynaıy kórsetýge tyrysqan.

1060 jyl buryn (951) Frantsııanyń qazirgi astanasy Parıj qalasynyń irgetasy qalandy. Búgingi tańda Parıj álemdik sán ortalyǵy, dúnıe júzindegi eń iri jáne kórikti qalalardyń biri.

ESІMDER

50 jyl buryn (1961) ekonomıka ǵylymynyń kandıdaty ÁBDІRAHMANOV Marat Máýletjanulydúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynda týǵan. Batys Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. 1990-1992 jyldary - Batys Qazaqstan oblysynyń Bórili aýdandyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1992-1993 jyldary - Bórili aýdandyq ákimdigi basshysynyń orynbasary - Salyq ınspektsııasynyń bastyǵy. 1993-1997 jyldary - Oral qalalyq salyq ınspektsııasynyń bastyǵy. 1997-1998 jyldary - «Qazagroprombank» Ashyq aktsıonerlik qoǵamynyń Batys Qazaqstan aýmaqtyq basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, «Oralagromashjóndeý» Aktsıonerlik qoǵamynyń birinshi vıtse-prezıdenti. 1998-1999 jyldary - «Batys Qazaqstan AEK» Aktsıonerlik qoǵamynyń vıtse-prezıdenti. 1999-2002 jyldary - Batys Qazaqstan oblystyq Salyq komıtetiniń bastyǵy. 2002-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Salyq komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 2003-2004 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary. 2005-2006 jyldary - «Qazaqstan ınvestıtsııalyq qory» Aktsıonerlik qoǵamy basqarmasynyń múshesi. 2006-2008 jyldary - Mańǵystaý oblysy ákiminiń orynbasary. 2007 jyldyń qazanynan - «Kaspıı» Áleýmettik-kásipkerlik korporatsııasy» UK» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi.

40 jyl buryn (1971) palýan, sambodan halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, qazaqsha kúresten sport sheberi SALYQBAEV Qýanysh Jumabekuly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Úrjar aýdanynda týǵan. Alǵashqy bapkerleri - T.Shákenov, A.Temirjanov. Sambodan Qazaqstannyń bes dúrkin chempıony (1996, 1999, 2000, 2001, 2002) jáne Azııa chempıonatynyń kúmis (2000, Oral) jáne altyn júldegeri (2001, Tashkent), Álem chempıony (2006, Tashkent). Qazaqsha kúresten Qazaqstannyń úsh dúrkin chempıony (2002, 2005, 2007) jáne Azııa chempıonatynyń úzdik chempıony (2007, Qaraǵandy).

ShІLDENІŃ 9-Y, SENBІ

Argentınanyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni. Argentına - Ońtústik Amerıkanyń ońtústik-shyǵys bóligin tolyǵymen alyp jatqan memleket. Ońtústiginde jáne batysynda Chılımen, soltústiginde Bolıvııa, Paragvaımen, soltústik-shyǵys jáne shyǵysynda Brazılııa, Ýrýgvaımen shektesedi. Ákimshilik jaǵynan 22 provıntsııaǵa, 1 ulttyq terrıtorııaǵa jáne 1 federaldy astanalyq okrýgke bólinedi. Astanasy - Býenos-Aıres qalasy. Resmı tili - ıspan tili. Aqsha birligi - peso. Argentına konstıtýtsııasy boıynsha Federatıvtik Respýblıka. Al basqarý formasy boıynsha parlamentarızm elementteri bar Prezıdenttik Respýblıka. Memleket jáne úkimet basshysy - Prezıdent. Sonymen qatar eldiń qarýly kúshteriniń bas qolbasshysy bolyp sanalady. Joǵary zań shyǵarýshy organy Senat jáne Depýtattar palatasynan turatyn Ulttyq kongress.

Qazaqstan Respýblıkasy men Argentına arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1993 jylǵy maýsymnyń 25-inde ornatyldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

105 jyl buryn (1906) Reseıdiń Vyborg qalasynda birinshi Memlekettik dýmanyń taralýyn zańsyz dep tanyǵan depýtattar halyqqa úndeý joldady. Bul úndeý tarıhta Vyborg úndeýi degen atpen qalǵan. Dýmany taratý týraly patsha jarlyǵyna qarsy halyqty salyq tóleýden, áskerı mindetkerlikti óteýden bas tartyp, narazylyq bildirýge shaqyrǵan bul úndeýge qol qoıǵan 200-ge jýyq depýtattyń basym kópshiligin kadetter partııasynyń ókilderi qurady. Olardyń qatarynda Álıhan Bókeıhanov pen Sálimgereı Jantórın de boldy. 1907 jyly jeltoqsanda úndeýge qol qoıýshylar sotqa tartylyp, olardyń ishinde 167 adam 3 aı merzimge abaqtyǵa jabylyp, endigi jerde Dýmaǵa múshe bolý quqyǵynan aıryldy.

20 jyl buryn (1991) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Memlekettik salyq qyzmeti quryldy.

10 jyl buryn (2001) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Ǵylym týraly» Zańy jaryq kórdi.

4 jyl buryn (2007) Atyraý memlekettik ýnıversıteti janyndaǵy arheologııa-etnografııalyq ortalyqtyń kezekti ekspedıtsııasynyń músheleri sarmat dáýirinen jetken alty obany tapty.

Sarmat dáýirine qatysty birneshe kóne qumyra, ejelgi halyqtyń basqa da tutynǵan ydys-aıaqtary Atyraý oblysynyń Qyzylqoǵa aýdanynan tabyldy.

2 jyl buryn (2009) Astanada TMD birinshi avtomobıldiń tozǵan shınalaryn óńdeıtin zaýyt iske qosyldy.

Zaýyttyń qýaty - jylyna 21 myń tonna rezeńke úgindileri. Zaýyttan shyqqan rezeńke úgindileri sport, balalar alańdary, stadıon betterin jabýǵa, jol ústi belgilerin, jaıaý júrginshiler joldarynyń jabyndysyn, temirjoldardy, jol jıektemeleri jáne qudyqtardyń qaqpaqtary jasap shyǵarýǵa paıdalanylady.

Germanııa tehnologııalary qoldanylǵan jobany Qazaqstan damý banki qarjylandyrdy.

2 jyl buryn (2009) Astanada 254 kólik quralyna eseptelgen kópqabatty jerasty turaǵy ashyldy.

Avtoturaq Respýblıka dańǵyly boıyndaǵy №7 meken-jaıynda ornalasqan. Jańa avtoturaq jalpy aýdany 10112 sharshy metrdi quraıtyn 4 qabattan turady.

Nysan turaq qyzmeti úshin aqy tóleýge bolatyn jartylaı avtomattandyrylǵan nemis tehnıkasymen jabdyqtalǵan.

2 jyl buryn (2009) «Qazposhta» AQ Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda «Ejelgi Qazaqstannyń qarýy jáne qarý-jaraǵy» toptamasynyń kórkemdik markasyn aınalymǵa engizdi.

Markada XVIII ǵasyrdaǵy batyrdyń qalqany bir top jaýyngerdiń beınesinde beınelengen. Marka tórt boıaýda ofset, buǵylap tesý taraqty ádisi boıynsha oryndalǵan, ólshemi 50 h 38 mm, al tırajy 30 myń dana. Sýretshi - Danııar Muhamedjanov. Markalar Pekınniń (QHR) poshtalyq tóleý tańbalar fabrıkasynda basyp shyǵarylǵan.

ESІMDER

65 jyl buryn (1946-2008) jýrnalıst, saıasattanýshy ERMEKBAEV Qýanysh Ermekbaıuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Jetisaı aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen. 1971-1973 jyldary - Qazaq radıosynyń redaktory, aǵa redaktory. 1973-1975 jyldary - Qazaqstan LKJO Ortalyq Komıtetiniń nusqaýshysy. 1975-1976 jyldary - Sovet aýdandyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy. 1976-1979 jyldary - Qazaq KSR-i Memlekettik teleradıo bóliminiń meńgerýshisi. 1979-1980 jyldary - Qazaq kásipodaq keńesiniń nusqaýshysy. 1980-1981 jyldary - Alataý aýdandyq komıtetiniń nusqaýshysy. 1981-1984 jyldary - Qazaq KSR-i Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń aǵa nusqaýshysy. 1984-1991 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń nusqaýshysy, sektor meńgerýshisi, jalpy bólim meńgerýshisiniń orynbasary, birinshi orynbasary. 1991-1993 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti jáne Prezıdent Apparatynyń jalpy bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, birinshi orynbasary. 1993-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti hatshylyǵy meńgerýshisiniń orynbasary. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniń Іs basqarmasy jalpy bólim meńgerýshisi. 1995-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti Apparaty basshysynyń orynbasary. 1997-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstri Keńsesi Baqylaý jáne qujattamalyq qamtamasyz etý bóliminiń meńgerýshisi.

«Qurmet» ordenimen, medalmen jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

65 jyl buryn (1946-1993) shashkadan sport sheberi, orys jáne halyqaralyq shashkadan Qazaqstannyń 10 dúrkin jeńimpazy ÁBDІRAIYMOV Qaıyrly Qonaqbaıuly dúnıege keldi.

Aqmola oblysynyń Balqash aýdanynda týǵan. Onyń eń myqty dep tanylǵan partııalary «Shashkı», «Dambrete» jýrnaldarynda jarııalanǵan. Halyqaralyq týrnırde úsh márte jeńiske jetken.

35 jyl buryn (1976) «Ulttyq ınnovatsııalyq qor» AQ-ynyń basqarma tóraǵasy, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty QULSEIІTOV Aıdyn Jeńisuly dúnıege keldi.

Óskemen qalasynda týǵan. Shyǵys Qazaqstan memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetin, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik qyzmet akademııasyn bitirgen. Jarnama jónindegi agent, «Janna» JShS-iniń menedjeri bolyp qyzmet atqarǵan. 1997-1999 jyldary - «Olja» JShS-iniń bas menedjeri, dırektorynyń orynbasary. 1999-2000 jyldary - «Latıfa» JShS-iniń bas dırektory. 2000-2003 jyldary - Óskemen qalalyq Indýstrııa, ekologııa jáne baılanys bóliminiń bas mamany, bólim bastyǵy. 2004-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi Strategııalyq josparlaý jáne jıyntyq taldaý departamenti dırektory, bólim bastyǵy, basqarma bastyǵy, Indýstrıaldy saıasat departamentiniń dırektory. 2008 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka jáne mıneraldy resýrstar mınıstrligi Strategııalyq josparlaý jáne salaaralyq retteý departamentiniń dırektory. 2008-2009 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Áleýmettik-ekonomıkalyq monıtorıng bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. Qazirgi qyzmetinde 2009 jyldyń qyrkúıeginen bastap isteıdi.

ShІLDENІŃ 10-Y, JEKSENBІ

Bagam araldary Dostastyǵynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1973). Bagam - Atlant muhıtyndaǵy Florıda túbeginiń ońtústik-shyǵys jaǵalaýynan Kýbanyń shyǵys jaǵalaýyna deıingi aýmaqta jatqan 700-den astam araldardy qamtıtyn memleket. Eń irileri Andros, Úlken Abako, Úlken Bagam araldary. Astanasy - Nasso qalasy. Memlekettik tili - aǵylshyn tili. Aqsha birligi - bagam dollary. Bagam araldarynyń bıleýshisi Ulybrıtanııa korolevasy bolyp esepteledi de, eldi onyń ókili general-gýbernator basqarady. Úkimet basshysy - Premer-Mınıstr. Zań shyǵarýshy organy Senat pen Ókilder palatasynan turatyn parlament.

ESTE QALAR OQIǴALAR

62 jyl buryn (1949) «Astana sý arnasy» memlekettik qazynalyq kásiporny quryldy. Kásiporynnyń jyldyq sý taratý kólemi 30 mıllıon kýb metrdi quraıdy. «Astana sý arnasy» 600 shaqyrymǵa jýyq sý qubyryna jáne 270 shaqyrym kanalızatsııa júıesine qyzmet kórsetedi. Búgingi tańda Astana qalasynda 37 kanalızatsııa sorǵyshy stansysyn, 250 shaqyrym kanalızatsııalyq kollektordy jáne aýa jiberý stansysyn biriktiretin ortalyqtandyrylǵan sýburǵysh júıesi bar. Aýa jiberý stansysynyń jobalyq qýaty táýligine 135,9 myń kýb metrdi quraıdy.

46 jyl buryn (1965) Mańǵyshlaq munaıynyń birinshi eshelony iske qosylǵan Mańǵystaý oblysyndaǵy Ózen ken orny munaı óńdeý ónerkásibine jóneltildi.

19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniń qaýlysymen Almaty qalasyndaǵy Qazannyń 50 jyldyǵy atyndaǵy sport saraıy aqyn, ánshi jáne kompozıtor Balýan Sholaq esimimen atalatyn boldy.

Balýan Sholaq Baımyrzauly (1864-1916) - ataqty qazaqtyń halyq kompozıtory , at oıynynyń túrli tásilin meńgergen ónerpazy, kúsh ónerin kórsetken sportshysy, jaýyryny jerge tımegen balýany. Onyń esimin de halyq osy sońǵy ónerine súısingendikten erkeletip, jas kúninde saýsaǵyn úsitip alýyna baılanysty «Balýan Sholaq» dep ataǵan, áıtpese óziniń azan shaqyrylyp qoıylǵan shyn aty - Nurmaǵanbet . Shyqqan tegi - Uly júzdiń Dýlat taıpasynyń Sámbet rýynan. Biraq atalary erte kezde Arqaǵa qonys aýdarǵandyqtan, onyń bar ómiri Kókshetaý óńirinde, atyǵaı, qaraýyl rýlarynyń arasynda ósken. 14 jasynan bastap kúreske túsip, at tuıaǵynda oınaǵan sportshy bolǵan, shaýyp kele jatqan at ústinde ár túrli kúrdeli jattyǵýlardy sheber oryndaǵan. Mysaly: júıtkip kele jatqan at ústinde túregelip, ne basymen turýy, attyń baýyrynan ótýi, bir aıaǵyn úzeńgige qystyryp, shalqalap jatyp shabýy boıyndaǵy joıqyn kúshti, eptilikti sheber ıgere alatyndyǵyn, qazaqtyń dalalyq tsırk óneriniń irgetasyn qalaǵandyǵyn aıǵaqtaıdy. Kókshetaý qalasyndaǵy úlken jıyndarda 51 put (830kg-daı) kirdiń tasyn kóterip, dúıim jurtty tań qaldyrǵan. 1899 jyly Orys palýany Ivan Korenmen kúresip, onyń qabyrǵasyn syndyrǵanda Balýan Sholaq 35-te edi.

Munyń ústine Balýan Sholaq án-kúıge jasynan qumar bolady. Bertin kele, jigit shaǵynda Balýan Sholaq osy eki ónerdi qatar damytady. Áke-sheshesi qaıtys bolǵan soń, Ǵanıkeı degen qyzǵa úılengen Balýan Sholaq el aralap, saldyq qurady jáne jalǵyz-jarym júrmeı, mańyna ánshi-kúıshi, palýan, ónerli jastardy jınaıdy. Top quryp, «ansambl » bolyp saýyq qurý Balýan Sholaqtyń dástúrine aınalǵan.

Ózi ustaz tutqan Birjan sal , Aqan seri ánderiniń tamasha oryndaýshysy ári nasıhatshysy bolady. Olardyń ánshi-kompozıtorlyq dástúrin berik ustanyp, keıin ózi de án shyǵarady. Bul turǵydan alǵanda, Balýan Sholaq qazaqtyń ánshilik ónerin óristetýge úlken úles qosqan kompozıtor. Kókshetaý, Qarqaraly, Qaraótkel, Sarysý boıyndaǵy elderdi túgel aralaǵan. Balýan Sholaq Baıanaýyl , Semeıde bolady, Arqanyń ánderin Jetisýǵa jetkizedi. Osy saparynda Kenen Ázirbaev Balýan Sholaqtyń kóptegen ánderin úırenip, halyqqa taratady.

Onyń halyq arasyna keńinen taraǵan ánderi - «Ǵalııa » men «Sentıabr ». «Ǵalııa» názik sezim dúnıesin, móldir mahabbatty sheberlikpen syrshyl áýende jyrlaǵan ǵashyqtyq lırıkasy bolsa, Balýan Sholaqtyń ánderin sheber oryndaýshylar Júsipbek Elebekov , M.Kóshkimbaev , M.Tyrbaev , Jánibek Kármenov , Qaırat Baıbosynov , t.b. boldy.

Belgili mýzyka zertteýshisi Aleksandr Zataevıch el arasynan Balýan Sholaqtyń birneshe ánderin jazyp alyp, ony «Qazaq halqynyń 1000 áni » jáne «Qazaqtyń 500 áni men kúıi » jınaqtaryna engizedi.

9 jyl buryn (2002) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Profılaktıka jáne temeki shegýdi shekteý týraly» Zańy jaryq kórdi.

9 jyl buryn (2002) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Veterınarııa týraly» Zańy qabyldandy.

5 jyl buryn (2006) Qyzylordalyq jazýshy-zańger Ámirhan Bákirulynyń Mustafa Shoqaı ómirin zerttep jazǵan «Mustafa Shoqaı» atty kitaby Túrkııanyń «Erzurum» baspasynan túrik tilinde basylyp shyqty. Avtor Shoqaıdyń ómiri men qyzmeti, saıası qaıratkerligi, ult azattyǵy jolyndaǵy azapty ómiri týraly tym erteden derekter jınaı bastaǵan. Onda tarıhı naqty qujattar mol, túrki tildes halyqtardyń Shoqaı týraly keńinen derekter alýyna múmkindik jasalǵan. Jaqsy bezendirilgen týyndy túrik tildes oqyrmandaryna jol tartty.

Mustafa Shoqaı (1889-1941) - Alash qozǵalysynyń qaıratkeri, Túrkistan ólkesi halyqtarynyń azattyq kúresi jetekshileriniń biri, pýblıtsıst. Qyzylorda oblysynyń Shıeli aýdany Sulýtóbe aýylynda Syr óńiri qazaqtary arasyndaǵy bedeldi kisi - Shoqaıdyń otbasynda dúnıege kelgen. Shoqaıdyń ákesi Torǵaı Syr qazaqtary Reseı patshalyǵynyń qol astyna kirmeı turǵanda Hıýa hanynyń ýálıi, al naǵashylary Hıýa handyǵyn orystardan qorǵaýda erekshe kózge túsken áıgili áskerbasylar bolǵan. Mustafa Shoqaı jazý-syzýdy óz anasynan jasy beske tolmaı jatyp úırengen. Sulýtóbe stantsııasyndaǵy orys mektebinde bastaýysh bilim alǵan ol 1902 jyly Tashkenttegi gımnazııaǵa túsip, 1910 jyly úzdik bitirip shyǵady. Bolashaq qaıratker 1910 jyly Sankt-Peterbor ýnıversıtetiniń zań fakýltetine oqýǵa túsip, ony 1917 jyly bitiredi. Stýdent shaǵynan qoǵamdyq-saıası ómirge belsene aralasyp, túrki-musylman stýdent jastarynyń qozǵalysyna qatysady. Balqan soǵysyna baılanysty 1912 jyly Sankt-Peterbordaǵy qazaq, tatar, ózbek, bashqurt jáne ázirbaıjan stýdent-jastary arasynda Túrkııany qoldaý qozǵalysy óris alǵan kezde onyń arasynda Mustafa Shoqaı da bolady. Ol 1915 jyly túrki-musylman halyqtarynyń azattyq qozǵalysyna iritki salý maqsatynda ortalyq bılik oryndary qurǵan «Sırat-ýl-mýstaqım» («Týra jol») partııasyna alǵash qarsylyq tanytqandar qatarynda bolyp, stýdent jastar tobymen birlese otyryp, zııaly qaýym ókilderine «Sırat-ýl-mýstaqım» partııasyn qoldamaý jóninde úndeý tastady. Bul úndeý sol kezde tatar tilinde jaryq kórip turǵan «Sóz» gazetinde jarııalandy. 1916 jyly Álıhan Bókeıhanovtyń usynysymen Memlekettik dýmadaǵy Musylman fraktsııasy janyndaǵy bıýroǵa múshe bolyp, onda hatshylyq qyzmet atqardy. Túrkistandaǵy kóterilistiń sebep-saldaryn tekserýge Memlekettik dýma Tashkentke arnaıy komıssııa attandyrǵanda, onyń quramynda depýtattar A.Kerenskıı, Tevkelevtermen birge Musylman fraktsııasy janyndaǵy bıýro músheleri Sh.Muhamedııarov pen Mustafa Shoqaı boldy. Jergilikti halyqtyń jaǵdaıymen tereń tanysý maqsatynda Mustafa Shoqaı Tashkentpen ǵana shektelmeı, Samarqand pen Ándijanda bolyp, jergilikti jaǵdaımen tanysty. Petrogradqa oralǵannan keıin ózi jınaǵan materıaldar negizinde 1916 jylǵy kóterilis kezinde bılik oryndarynyń Túrkistan halqyn aıaýsyz qýǵyn-súrginge ushyratqany týraly Memlekettik dýmada Musylman fraktsııasy atynan jasalatyn málimdeme mátinin ázirledi. 1917 jyly Aqpan revolıýtsııasy nátıjesinde patsha ókimetiniń qulaýyn zor qýanyshpen qarsy alyp, qalyptasqan saıası ahýal Reseı ımperııasynda ulttyq ezginiń taýqymetin tartqan túrki-musylman halyqtarynyń bostandyqqa jetýine múmkindikter týǵyzady dep úmittendi. 1940 jyly Parıjge nemis áskeri kirgende, Mustafa Shoqaı tutqynǵa alynyp, birneshe aı kontslagerde otyryp shyǵady. Túrmeden bosaǵan ony nemis-fashısteri túrkistandyq soǵys tutqyndarynan qurylýǵa tıis Túrkistan legıonyn uıymdastyrýǵa tartpaq boldy. Mustafa Shoqaı bul usynysty soǵys tutqyndarynyń jaǵdaıyn jaqsartý úshin paıdalaný joldaryn qarastyryp, naqtyly áreketterge bardy. Biraq kóp uzamaı Mustafa Shoqaı Berlındegi «Vıktorııa» aýrýhanasynda kúmándi jaǵdaıda kóz jumyp, qaladaǵy musylmandar zıratyna jerlendi. Mustafa Shoqaı Túrkistandaǵy keńestik bıliktiń otarshyldyq sıpatyn alǵash tanyǵan jáne onymen kúresýge búkil ǵumyryn arnaǵan, túrki halyqtary tarıhynda jańa ıntellektýaldy kókjıekke kóterilgen qaıratker boldy.

4 jyl buryn (2007) Tarazdyń metallýrgııalyq zaýytynda alǵash ret kúkirtsılıkomarganetsi balqytylǵan №5 peshi iske qosyldy. Bul bolat balqytý jáne quıý ónerkásibinde paıdalanatyn temir marganetstiń jáne kremnııdiń qospaly qorytpasy.

2 jyl buryn (2009) Qostanaı oblysynyń Jetiqara qalasynda aýǵan soǵysynyń ardagerlerine arnalǵan eskertkish ashyldy.

Eskertkish qalanyń ortasyndaǵy býlvarda ornalasqan. Tórt metrlik eskertkishte áskerı tapsyrmany oryndap qaıtyp kele jatqan jaýyngerlerdiń beınesi beınelengen. Eskertkishtiń avtory - Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi Qubaı Ahmet Qusaıynuly.

2 jyl buryn (2009) Almaty oblysyndaǵy Talǵar aýdany Elaman aýylynda «Qazaqstan-Qytaı» gaz jelisi alǵashqy bóliginiń dánekerleý jumystary aıaqtaldy.

Bul joba Túrikmenstannyń tabıǵı gazyn Qazaqstan aýmaǵy arqyly Qytaıǵa jetkizý maqsatynda júzege asyrylýda. Sonymen qatar, Qazaqstannyń batys óńirindegi tabıǵı gazdy Qytaıǵa, Qyzylorda, Jambyl, Ońtústik Qazaqstan, Almaty oblystary men Almaty qalasyna tasymaldaý júzege asyrylady.

Gaz qubyry Ózbekstan men Qazaqstan shekarasynan bastalyp, Ońtústik Qazaqstan, Jambyl, Almaty oblystarynyń aýmaǵynan Qytaımen shekaralas Qorǵas beketine deıin jetkiziledi. Qubyr jelisiniń jalpy uzyndyǵy 1304,5 shaqyrymdy quraıdy.

ESІMDER

115 jyl buryn (1896-1938) Alash qozǵalysynyń qaıratkeri, ǵalym, dáriger pedagog BAIǴÝRIN Áljan Mahmutuly dúnıege keldi.

Burynǵy Torǵaı oblysynyń Qostanaı ýezinde týǵan (qazirgi Qostanaı oblysy). Qostanaıdaǵy orys-qazaq ýchılışesin jáne realdyq ýchılışesin, Orta Azııa memlekettik ýnıversıtetin, Lenıngrad medıtsına ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. Búkilreseılik musylmandar keńesiniń («Islam keńesi») músheligine saılanyp, Torǵaı qazaqtarynyń 2-shi oblystyq jáne Qostanaı qazaqtarynyń ýezdik sezderin ótkizýge belsene qatysqan. «Aq jol» gazetiniń bólim meńgerýshisi, Qostanaıda dáriger bolyp, Qazaq AKSR-i Densaýlyq saqtaý halyq komıssarıatynda jáne týberkýlez dıspanserinde qyzmet atqarǵan. 1935-1937 jyldary Almaty medıtsına ınstıtýty klınıkasynyń dárigeri, kafedra meńgerýshisi bolǵan. 1937 jyly jeltoqsanda tutqyndalyp, saıası qýǵyn-súrginniń jazyqsyz qurbany boldy. 1956 jyly qarashanyń 6-synda aqtaldy.

85 jyl buryn (1926-2008) zań ǵylymynyń kandıdaty, tarıh ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Áleýmettik ǵylymdar akademııasynyń akademıgi, KSRO Joǵary mektebiniń úzdigi JOLAMAN Qabıdolla Dosmaǵanbetuly dúnıege keldi.

Soltústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Almaty zań ınstıtýtyn, Máskeý zań ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. Almaty zań ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy bolyp qyzmet atqarǵan. 1955-1961 jyldary - Semeı maldárigerlik ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi. 1961-1968 jyldary - Pavlodar ındýstrıaldy ınstıtýty partııa komıtetiniń hatshysy, oqý isi jónindegi prorektory, kafedra meńgerýshisi. 1968-1978 jyldary - respýblıkanyń joǵary jáne orta arnaıy bilim mınıstrliginiń bólim meńgerýshisi. 1978-1994 jyldary - Almaty energetıka ınstıtýtynyń kafedra meńgerýshisi, professory. 1994-2008 jyldary - Qazaq memlekettik zań ýnıversıtetiniń professory.

40-tan astam ǵylymı jarııalanymnyń avtory.

Halyqtar dostyǵy ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1936-1994) agronom-ǵalym, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń kandıdaty RAMAZANOV Baǵustar Ǵabdulqaıyruly dúnıege keldi.

Pavlodar oblysynyń Eńbekshilder aýdanynda týǵan. Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. Keńshar dırektory, bas agronom bolyp qyzmet atqarǵan. 1970-1979 jyldary - Pavlodar aýdandyq atqarý komıtetiniń basqarma tóraǵasy. 1979-1983 jyldary - Ertis aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1983-1985 jyldary - Pavlodar oblystyq jemis-jıdek ónimderi agroóndiristik birlestiginiń bastyǵy. 1985-1990 jyldary - Pavlodar sovhoz-tehnıkýmynyń dırektory. 1990-1992 jyldary - Pavlodar aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, aýdandyq keńestiń tóraǵasy, aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1992-1994 jyldary - Pavlodar aýdandyq ákimshiliginiń bastyǵy. Qazaq KSR-i Joǵarǵy Keńesi 10-shaqyrylymynyń depýtaty bolǵan.

Eńbek Qyzyl Tý, Halyqtar dostyǵy, «Qurmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1961) «Atyraý MunaıGazServıs» JShS-iniń dırektory BAIBOSYNOV Nurlan Qusaıynuly dúnıege keldi.

Atyraý oblysynyń Inder aýdanynda týǵan. Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti), Ilıa Mechnıkov atyndaǵy Odessa memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1988-1990 jyldary - Qazaqstan LKJO Inder aýdandyq komıtetiniń birinshi hatshysy. 1992-1997 jyldary - «Altyn arman» mekemesiniń tehnıkalyq dırektory, «Dında» shaǵyn mekemesiniń dırektory, «Leıla» shaǵyn mekemesiniń kommertsııalyq dırektory, «Baıbosyn» shaǵyn kásiporny dırektorynyń orynbasary. 1997-1999 jyldary - Atyraý oblysy ákimi apparatynyń sektor meńgerýshisi, bas ınspektory. 1999-2004 jyldary - «Altel» JAQ Atyraý fılıalynyń dırektory, «Azııa Grýpp» JShS-iniń menedjeri, «GD Consulting» JShS-iniń menedjeri. 2004-2006 jyldary - Atyraý oblysy ákimi apparaty bastyǵynyń orynbasary. 2006 jyly - Atyraý oblystyq Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý departamentiniń dırektory. Qazirgi qyzmetinde 2006 jyldyń tamyz aıynan bastap isteıdi. 1999-2003 jyldary Atyraý qalalyq máslıhatynyń depýtaty bolǵan jáne 2007 jylǵy tamyz aıynan - Atyraý qalalyq máslıhatynyń tórtinshi shaqyrylymynyń depýtaty bolyp tabylady.

Medalmen marapattalǵan.