QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 26-29 mamyr aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

26 mamyr kúni Aqordada Memlekettik hatshy Qanat Saýdabaev jappaı qyryp-joıý qarýyn taratpaý jónindegi komıssııanyń otyrysyn ótkizedi.

26 mamyrda QR Baılanys jáne aqparat mınıstrliginde mınıstr A.Jumaǵalıevtiń tóraǵalyǵymen «Sheteldegi qazaqtarǵa arnalǵan BAQ: onyń qazirgi jaǵdaıy men problemalary» atty taqyrypta dóńgelek ústel ótedi.

26 mamyr kúni Mınıstrlikter úıinde QR Bilim jáne ǵylym mınıstri B.Jumaǵulov jáne Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń ІV quryltaıyna kelgen delegattardyń qatysýymen «Sheteldegi otandastarymyzǵa bilim berý qyzmetterin kórsetýdegi Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń róli men kezekti mindetteri» taqyrybynda dóńgelek ústel ótedi.

26 mamyrda Aýyl sharýashylyǵy mınıstriliginde «Etnıkalyq qazaqtar qataryndaǵy oralmandardyń Qazaqstanǵa beıimdelý máselelerin talqylaý: mindetter men problemalar» taqyrybynda dóńgelek ústel ótedi.

PARLAMENT

26 mamyrda Parlament Senatynyń jalpy otyrysy bolady.

QOǴAM

24-28 mamyr aralyǵynda elordada Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń ІV quryltaıy ótedi.

6 mamyrdan bastap, «Degdar» gýmanıtarlyq qory, «JTI» kompanııasynyń qoldaýymen elimizdiń bes qalasynda - Astana, Almaty, Taldyqorǵan, Shymkent jáne Qaraǵandy qalalarynda Uly Otan soǵysy ardagerleriniń qurmetine klassıkalyq mýzykadan qaıyrymdylyq kontsertter uıymdastyrady.

23 mamyr men 2 maýsym aralyǵynda Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi halyqaralyq qutqarýshy bólimshelerdiń 16-shy «Qazspas-2011» halyqaralyq semınar - jıynyn uıymdastyrmaq.

ASTANA

26 mamyr kúni Kongress-Holl saraıynda «Bıznestiń jol kartasy-2020: jańa múmkindikter men elordalyq kásipkerliktiń nyq damýy» atty aktsııa bolady.

26 mamyrda «Órken» bıznes ortalyǵynda elordadaǵy bilim berý salasyn damytýǵa arnalǵan baspasóz konferetsııasy ótedi.

26 mamyr kúni «Nur Otan» HDP-da adam kapıtalyn damytý máselesine qatysty dóńgelek ústel bolady.

26 mamyrda QR Prezıdenti janyndaǵy memlekettik basqarý akademııasynda «QR Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasyn qaıta jańǵyrtý men damytý» taqyrybynda semınar bolady.

26 mamyr kúni Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Láıla Mahattyń jeke kórmesi ótedi.

22-30 mamyr aralyǵynda Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń elimizdiń bas qalasy - Astanada gastroldik saparlary ótedi.

ALMATY

26 mamyr kúni Almatydaǵy Dostyq úıinde QR Parlament Májilisiniń depýtattary, mınıstrlik jetekshileriniń qatysýymen «Qazaqstan - ınvestıtsııalyq jıekter» atty taqyrypta dóńgelek ústel ótedi.

26 mamyrda QR Ulttyq kitaphanasynda Muhat Áýezovtyń «Abaı joly» roman-epopeıasynyń aýdıokitap úlgisiniń tusaýy kesiledi.

26 mamyr kúni Almatyda «Meıirim juldyzdardy tanytady» atty balalar shyǵarmashylyǵynyń baıqaýy ashylady.

29 mamyr kúni Almatyda avtoáýesqoılar merekesi ótedi.

SYRTQY SAıASAT

26-27 mamyr kúnderi Mınskide Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy Ekonomıkalyq sotynyń joǵary alqalyq organdarynyń plenýmy ótedi.

27 mamyr kúni Mınsk qalasynda Dostastyqtyń jarǵylyq jáne basqa da organdarynyń janyndaǵy TMD-ǵa múshe memleketterdiń turaqty ýákiletti organdary keńesiniń otyrysy ótedi.

AIMAQTAR

Ońtústik Qazaqstan oblysy

Shymkentte «Táýelsizdik - meniń maqtanyshym» atty baıqaý ótip jatyr. Baıqaý 1 shildege deıin jalǵasady

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

MAMYRDYŃ 26-Y, BEISENBІ

Grýzııada táýelsizdik kúni. Grýzııanyń demokratııalyq úkimetiniń basshysy Jordanııa Noe 1918 jyldyń 26 mamyrda eldiń táýelsizdigin jarııalady.

Grýzııa Respýblıkasy - Eýropa qurylyǵynyń ońtústik-shyǵysynda, Kavkaz taýynyń ońtústik bóliginde ornalasqan memleket. Astanasy - Tbılısı. Memleket basshysy - prezıdent. Zań shyǵarýshy organy - bir palataly parlament. Resmı tili - grýzın tili. Aqsha birligi - ları.

Qazaqstan Respýblıkasy men Grýzııa Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jyldyń 23 shildesinde bekitilgen.

Gaıana Kooperatıvtik Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1966). Gaıana Ońtústik Amerıkanyń soltústik-shyǵys bóliginde ornalasqan memleket. Soltústik-batysynda Venesýelamen, ońtústik-batys jáne ońtústiginde Brazılııamen, shyǵysynda Sýrınammen, soltústik-shyǵysy Atlant muhıtymen shektesedi. Astanasy - Djorjtaýn qalasy. Resmı tili - aǵylshyn tili, sonymen qatar úndis jáne jergilikti halyqtardyń da tilderi qoldanylady. Aqsha birligi - gaıan dollary. Ákimshilik jaǵynan 10 okýrgke bólinedi. Eldi 5 jylǵa saılanǵan Prezıdent basqarady. Joǵary zań shyǵarýshy organy bir palataly - Ulttyq assambleıa. Joǵarǵy atqarýshy organy - Mınıstrler Kabıneti. Negizgi saýda seriktesteri - Kanada, AQSh jáne Ulybrıtanııa.

Reseı kásipkerleriniń kúni. Reseı Federatsııasy Prezıdentiniń 2007 jylǵy 18 qazandaǵy Jarlyǵymen bekitilgen.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1993) Túrkııanyń Ystambul, Býrsa jáne Balykeser qalalarynda qazaq aqyny Maǵjan Jumabaevtyń (1893-1938) týǵanyna 100 jyl tolýyna baılanysty poezııa kúnderi bolyp ótti.

16 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qazaq jerindegi atom qarýynyń joıylǵany jónindegi úndeýi baspasóz betinde jaryq kórdi. Semeı polıgonynyń aýmaǵynda sońǵy ıadrolyq zarıad joıyldy. Uzaq jyldar boıy kóp qasiret shekken Qazaqstan halqy halyqaralyq atom zardabynyń búkil aýyrtpalyǵyn kóterip keldi. 45 jyl boıyna derlik Semeı dalasynda 459 ıadrolyq jarylys, sonyń ishinde aýada 113 jarylys jasaldy. Radıoaktıvtik sáýle alǵan jarty mıllıonnan astam qazaqstandyqtardyń densaýlyǵy ıadrolyq jantalasa qarýlanýdyń qurbandyǵyna shalyndy.

11 jyl buryn (2000) Shymkenttegi Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń ǵımaraty aldyna Muhtar Áýezovtiń (1897-1961) eskertkishi ornatyldy.

6 jyl buryn (2005) Elordada Túrkııa Premer-mınıstri Redjep Erdoǵannyń resmı sapary barysynda Túrik Respýblıkasy Elshiliginiń jańa ǵımaraty qurylysynyń irgetasyn qalaý rásimi bolyp ótti.

3 jyl buryn (2008) Almatyda «Qazaqtyń halyq ertegileri» aýdıojınaq kitabynyń tusaýkeser rásimi ótti.

Joba avtory Shoqan Orazaev, jobany uıymdastyrýshy Qazybek Sheıh, «Qazaqmys» kompanııasynyń jurtshylyqpen baılanys departamentiniń dırektory Nurlan Mahmudov qatysty. «Tyshqan men jylan», «Sýaıt tazsha - Qyryq ótirik», «Bozingen» syndy halyq ertegileri engen jınaq 2000 danamen shyǵarylǵan.

ESІMDER

90 jyl buryn (1921-2010) aqyn, prozaık, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, sýretshi jáne sáýletshi GRÝNIN ıÝrıı Vasılevıch dúnıege keldi. Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Reseı Federatsııasynyń Ýlıanovsk qalasynda týǵan. Qazan kórkemsýret ýchılışesin bitirgen. 1936 jyldan óleń jaza bastaǵan. 1955 jyldan Jezqazǵan qalasynda turady, sáýletshi retinde qala qurylysyna belsene qatysty. Óz shyǵarmalaryn aıshyqtaý men aǵashtan jasalǵan músinderdiń avtory.

Aqynnyń óleńderi «Novyı mır», «Prostor», «Nıva» jýrnaldarynda, «Sledopyt Sredneı Azıı», «Den poezıı 1989» almanahtarynda jarııalanǵan.

«Pelena plena», «Moıa planıda» kitaptarynyń, «Spına zemlı», «Po stropam strok», «Predsmertıe», «Fantasmagorııa bytııa» povesteriniń, «Predsmertıe» óleńder men poemalar jınaǵynyń, «Jıvaıa sobaka» avtobıografııalyq romanynyń avtory.

70 jyl buryn (1941) Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń professory, mýzykatanýshy, ónertaný doktory ÁLIBAQIEVA Tamara Máshúrqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Máskeý qalasyndaǵy Gnesınder atyndaǵy mýzyka-pedagogıkalyq ınstıtýtyn, Almaty konservatorııasyn (qazirgi Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) bitirgen. 1966 jyldan Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynda pedagogıkalyq qyzmetpen aınalysqan.

Ol negizinen uıǵyr halyq án shyǵarmashylyǵyn, onyń janrlyq jaǵyn jiktelimdeý ári ulttyq áýen erekshelikterin zertteýmen shuǵyldandy. Onyń uıǵyr halyq mýzykasy jaıynda jazǵan zertteý maqalalary Qazaqstan, Reseı jáne Ózbekstanda jaryq kórgen jınaqtarda jarııalandy. Halyqaralyq mýzykataný konferentsııalaryna, sımpozıýmdaryna, kontsertterge qatysa otyryp, Tamara Máshúrqyzy 40 jyldan astam ýaqyt boıy uıǵyr ónerin halyqaralyq arenada nasıhattap júr. Ol AQSh, Kanada, Eýropa men Azııa elderine keńinen tanymal.

45 jyl buryn (1966) karate-dodan halyqaralyq sanattaǵy sport sheberi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen bapkeri SANAÝOV Jastalap Ábdiqanuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetin bitirgen. 1976 jyly bapkeri A.Gendrıkson basshylyǵymen karatemen shuǵyldanǵan. 1981-1983, 1989-1993 jyldary - Qazaqstan, al 1990-1992 jyldary KSRO chempıony atanǵan. 1991 jyly Tegeranda ótken Azııa chempıonatynyń qola júldegeri, 1992 jyly Frantsııada ótken Eýropa chempıonatynyń jeńimpazy, sondaı-aq 2000 jyly Las-Vegasta Álem chempıony atanǵan. 1994 jyldan Qazaqstan Respýblıkasy Karate Federatsııasynyń prezıdenti bolyp tabylady.

1994 jyly Japon akademııasynyń fılıaly - Jaýyngerlik óner akademııasyn ashqan. Bul akademııada 1000-ǵa jýyq jasóspirim karate, taekvondo, qylyshtasymen aınalysady. Aqtaý, Aqtóbe, Qaraǵandy, Shymkent, Kókshetaý, Semeı, Arqalyq qalalarynda fılıaldary ashylǵan.

MAMYRDYŃ 27-І, JUMA

Búkilreseılik kitaphanalar kúni (Kitaphanashylar kúni). Bul kásibı mereke 1995 jyldyń 27 mamyrynda «Jalpyreseılik kitaphanalar kúnin bekitý týraly» Reseı Federatsııasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen bekitilgen.

Qyrǵyzstanda kitaphanalar kúni. Qyrǵyz Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysymen 1902 jyldyń 27 mamyrdaǵy Qyrǵyzstandaǵy birinshi jalpyǵa birdeı kitaphananyń ashylýyna arnalyp 2008 jyldyń 17 maýsymynda bekitilgen.

OQIǴALAR

19 jyl buryn (1992) Jambyl oblysy Shý aýdany Balýan Sholaq atyndaǵy aýylda aqyn, kompozıtor Balýan Sholaqtyń (1864-1916) eskertkishi ashyldy.

Baımyrzauly Balýan Sholaq - ataqty qazaqtyń halyq kompozıtory, at oıynynyń túrli tásilin meńgergen ónerpazy, kúsh ónerin kórsetken sportshysy, jaýyryny jerge tımegen balýany. Onyń esimin de halyq osy sońǵy ónerine súısingendikten erkeletip, jas kúninde saýsaǵyn úsitip alýyna baılanysty «Balýan Sholaq» dep ataǵan, áıtpese óziniń azan shaqyrylyp qoıylǵan shyn aty - Nurmaǵanbet, shyqqan tegi - Uly júzdiń Dýlat taıpasynyń Sámbet rýynan. 14 jasynan bastap kúreske túsip, at quǵynda oınaǵan sportshy bolǵan, shaýyp kele jatqan at ústinde ár túrli kúrdeli jattyǵýlardy sheber oryndaǵan. Mysaly: júıtkip kele jatqan at ústinde túregelip, ne basymen turýy, attyń baýyrynan ótýi, bir aıaǵyn úzeńgige qystyryp, shalqalap jatyp shabýy boıyndaǵy joıqyn kúshti, eptilikti sheber ıgere alatyndyǵyn, qazaqtyń dalalyq tsırk óneriniń irgetasyn qalaǵandyǵyn aıǵaqtaıdy. Kókshetaý qalasyndaǵy úlken jıyndarda 51 put (830kg-daı) kirdiń tasyn kóterip, dúıim jurtty tań qaldyrǵan. 1899 jyly Orys palýany Ivan Korenmen kúresip, onyń qabyrǵasyn syndyrǵanda Balýan Sholaq 35-te edi. Munyń ústine Balýan Sholaq án-kúıge jasynan qumar bolady. Bertin kele, jigit shaǵynda Balýan Sholaq osy eki ónerdi qatar damytady. Áke-sheshesi qaıtys bolǵan soń, Ǵanıkeı degen qyzǵa úılengen Balýan Sholaq el aralap, saldyq qurady jáne jalǵyz-jarym júrmeı, mańyna ánshi-kúıshi, palýan, ónerli jastardy jınaıdy. Top quryp, «ansambl» bolyp saýyq qurý Balýan Sholaqtyń dástúrine aınalǵan. Ózi ustaz tutqan Birjan sal, Aqan seri ánderiniń tamasha oryndaýshysy ári nasıhatshysy bolady. Belgili mýzyka zertteýshisi A.Zataevıch el arasynan Balýan Sholaqtyń birneshe ánderin jazyp alyp, ony «Qazaq halqynyń 1000 áni» jáne «Qazaqtyń 500 áni men kúıi» jınaqtaryna engizedi.

6 jyl buryn (2005) Aqmola oblysy Stepnogorsk qalasyndaǵy Mádenıet úıiniń ataýy Dostyq jáne shyǵarmashylyq úıi bolyp ózgertildi. Osyǵan sáıkes qala ortalyǵynda ornalasqan kórkem ǵımarattyń qyzmet baǵyty da ózgertildi.

3 jyl buryn (2008) Jambyl oblysynyń Moıynqum aýdanyndaǵy Myńaral aýylynda tsement óndiretin Ortalyq Azııadaǵy eń iri birlesken kásiporyn qurylysynyń tuaýkeser rásimi ótti. «Jambyl Cement» kásiporny - halyqaralyq ekologııalyq standarttarǵa saı zamanaýı tehnologııalar ornatylǵan alǵashqy birlesken qazaqstan-frantsýz zaýyty. Zaýyttyń jyldyq óndiristik qýaty - 1,1 mıllıon tonna.

Tsementti HІH ǵasyrda frantsýz ınjeneri Lýı Vıka oılap tapqan. Osynaý ataqty ónertapqyshtyń otbasy músheleri Jambyldaǵy jańa zaýyttyń irgetasyn qalaý rásimine qatysty. Tsement óndirisi boıynsha álemge tanylǵan kóshbasshylardyń biri bolyp tabylatyn «Vicat group» kompanııasy frantsýz tarabynan atalmysh jobaǵa ınvestor bolyp otyr.

2 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Kárim Másimovtiń qatysýymen Qaraǵandy oblysyndaǵy 500 kV-tyq «Aǵadyr» qosalqy stansasynda «Aǵadyr-OQMAES» ýchaskesi iske qosyldy.

Qazaqstanda alǵash ret 500 kV-tyq «Aǵadyr» qosalqy stansasynda basqarmaly shýnttaýshy reaktorlar ornatyldy. Innovatsııalyq jabdyqtyń qoldanylýy tranzıttegi elektr toraptarynyń jumys qalpyn turaqtandyrady, sonymen qatar jabdyqtardyń tozýy qarqynyn tómendetedi.

2 jyl buryn (2009) saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúnine oraı jazýshy Qaıym Muhamedhanovtyń «Taǵdyr jáne Karlag» atty týyndysy oqyrmandar nazaryna usynyldy. Shara «Qaıym Muhamedhanov atyndaǵy bilim jáne mádenıet ortalyǵy» bastamasymen jáne Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıtettiń qoldaýymen ótkizildi.

Qaıym Muhamedhanov (1916-2004) - Muhtar Áýezovtyń ǵylymı tujyrymdamalarynyń shákirti jáne senimdi jalǵastyrýshysy, óz ómiriniń barlyǵyn Abaı ónerin zertteýge arnaǵan, uly oıshyldyń aqyndyq mektebin oqýdy tereńdetken. Ol qatal kezeńderde de ulttyq mádenıet ókilderi - Shákárim Qudaıberdiulynyń, Ahmet Baıtursynovtyń, Mirjaqyp Dýlatovtyń, Maǵjan Jumabaevtyń, Júsipbek Aımaýytovtardyń ónerlerin batyl nasıhattaǵan.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasynda kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, pýblıtsıst, aqyn, aýdarmashy Sultanbek Qojanovtyń shyǵarmalary jınaǵynyń tusaýkeseri ótti.

Ony Ulttyq kitaphana men S. Qojanov atyndaǵy qaıyrymdylyq qory saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúnine oraı uıymdastyrdy. Jınaq «Alash murasy» serııasymen «Arys» baspasynan jaryq kórgen. Kitaptyń qurastyrýshysy fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Amantaı Shárip.

Sultanbek Qojanov Túrkistan qazaqtarynyń Qazaq Avtonomııasyna qosylýyna mol eńbek sińirgen. Ásirese qazaq zııalylarynyń birligi úshin kóp ter tókken. Tarıhı tulǵanyń jazbasha murasy osy kitapta tuńǵysh ret toptastyrylyp otyr. Osyndaı aqtańdaqtarymyzdy ulaǵattap otyrý eldigimiz úshin óte mańyzdy» - dedi jıynǵa qatysýshy fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Tursynbek Kákishev.

Sultanbek Qojanov - 1917 jylǵy revolıýtsııalarda jarqyraı kóringen Orta Azııa men Qazaqstan tarıhyndaǵy kórnekti tulǵalardyń biri. Túrkistan Respýblıkasy men Qazaq Respýblıkasynyń joǵary basshylyǵynda ult múddesi úshin belsendi atsalysqan. Partııa-keńes jumystarynda jaýapty qyzmetter atqaryp, Qazaq ólkelik Komıtetiniń hatshysy boldy. Matematıkadan qazaq tilindegi alǵashqy oqýlyqtardyń avtory. Stalındik qýǵynǵa ushyrap, 1938 jyldyń 10 aqpanynda atý jazasyna kesildi. Keıin 1957 jyly aqtaldy.

1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Mádenıet týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

Zań otandyq kınematografty, kitaphana isin qoldaýǵa jáne damytýǵa, mádenı qundylyqtardy qalyptastyrýǵa jáne saqtaýǵa baǵyttalǵan.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Belgilerdi halyqaralyq tirkeý týraly Madrıd kelisimine Hattamany ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

1 jyl buryn (2010) Qaraǵandy oblysy Buqar jyraý aýdanynda «Sapaly ónimder» JShS-niń broılerlik qus fabrıkasynyń alǵashqy kirpishi qalandy.

Jylyna 5 myń tonna broıler eti ónimderin shyǵarýǵa josparlanǵan qus fabrıkasy qurylysynyń quny 1,6 mlrd. teńge, qarjylandyrýshysy - «QazAgroQarjy».

ESІMDER

70 jyl buryn (1941) folklortanýshy ǵalym, fılologııa ǵylymynyń doktory, professor, Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy syılyqtyń laýreaty, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi SEIІTJANULY Zufar dúnıege keldi.

Shyǵys Túrkistannyń Tarbaǵataı aımaǵynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıteti) bitirgen. 1965-1975 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblysy Taskesken aýdanyndaǵy Ybyraı Altynsarın atyndaǵy orta mektepte muǵalim. 1975-1991 jyldar aralyǵynda Qazaq KSR Ǵylym Akademııasy Muhtar Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynda ǵylymı qyzmetker bolyp jumys istegen. Qazir ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde dáris beredi.

«Raýan», «Tańsholpan», «Taý samal» óleń kitaptary jáne folklorlyq jeli negizinde jazylǵan «Epostyq batyrlar», «Salt-dástúr» atty balalarǵa arnalǵan kitaptary bar. Sonymen qatar «Tarıhı epos», «Sheteldegi qazaq ádebıeti», «Shyńjań qazaq ádebıeti», «Aqyt aqyn», «Epostaǵy ómir órnekteri» monografııalary men oqý quraldary jaryq kórgen.

65 jyl buryn (1946) synshy, fılologııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Gýmanıtarlyq ǵylymdar Akademııasynyń jáne Halyqaralyq Aıtmatov Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Jazýshylar jáne Jýrnalıster Odaǵynyń múshesi, Súleıman Demırel atyndaǵy ýnıversıtettiń prorektory YSQAQULY Dandaı dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Otyrar aýdany Qoǵam aýylynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Qazaq KSR Ǵylym Akademııasy Muhtar Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirip, osy ınstıtýttyń kishi ǵylymı qyzmetkeri, Qazaq memlekettik ýnıversıteti jýrnalıstıka fakýltetiniń aǵa oqytýshysy, dotsenti, fılologııa fakýltetiniń dotsenti qyzmetterin atqarǵan. 2000-2004 jyldary Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde professor qyzmetin atqarǵan. Qazir Súleıman Demırel atyndaǵy ýnıversıtettiń prorektory qyzmetin atqarýda.

Ǵalymnyń qazaq ádebı synynyń tarıhy, teorııasy, máselelerine arnalǵan «Stıl syry», «Dástúr jáne jańashyldyq», «Ádebı-kórkem syn», «Sábıt Muqanovtyń taǵlymy», «Qansonar», «Ádebıet órnekteri», «Janr», «Muhtar Áýezov álemi», «Syn shyn bolsyn», «Muhtar Áýezov: Talant pen taǵdyr», «Parasat paıymdary», «Syn symbaty», «Syntalqy», «Ádebıet aıdynynda» atty eńbekteri jaryq kórdi.

Dandaı Ysqaquly ǵylymı, ádebı, mádenı jumystarǵa belsene aralasyp keledi. Ol qazir Súleıman Demırel atyndaǵy ýnıversıtettiń ǵylymı jýrnaly «SDÝ habarshysynyń» bas redaktory, «Qazaq jáne álem ádebıeti», «Turmaǵambet» jýrnaldarynyń alqa múshesi, «DA» halyqaralyq qoǵamdyq qozǵalysynyń múshesi, Ál-Farabı atyndaǵy qazaq ulttyq ýnıversıteti janyndaǵy fılologııa ǵylymdarynyń doktory dárejesin berý jónindegi dıssertatsııalyq keńestiń múshesi. Ǵalymnyń jetekshiligimen on shaqty kandıdattyq dıssertatsııa qorǵaldy. Belgili ádebıettanýshy ǵalym, professor Dandaı Ysqaquly jaıly ǵylymı hám tanymdyq «Beles»(2010) atty kitap jaryq kórgen.

MAMYRDYŃ 28-І, SENBІ

Ázirbaıjanda Respýblıka kúni. 1918 jylǵy mamyrdyń 28-de Demokratııalyq Ázirbaıjan Respýblıkasy shyǵystaǵy musylman elder arasyndaǵy 1920 jyldyń sáýirine deıin bolyp kelgen alǵashqy parlamenttik respýblıka bolyp jarııalandy.

Ázirbaıjan Respýblıkasy Kavkaz taýynyń ońtústik-shyǵysynda ornalasqan. Soltústiginde Reseımen, soltústik-batysynda Grýzııamen, ońtústik-batysynda Armenııamen jáne Túrkııamen, ońtústiginde Iranmen shekaralasyp jatyr. Shyǵysy Kaspıı teńizimen qorshalǵan. Astanasy - Baký. Memleket basshysy - prezıdent. Joǵarǵy zań shyǵarýshy organy - parlament (májilis). Resmı tili - ázirbaıjan. Aqsha birligi - manat.

Qazaqstan Respýblıkasy men Ázirbaıjan Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jyldyń 27 tamyzynda ornatylǵan.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1993) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Ordabasy ulttyq tarıhı-mádenı jáne tabıǵı qoryǵyn qurý týraly» Jarlyǵy basylym betinde jarııalandy.

12 jyl buryn (1999) Almatyda qazaqstandyq qarjygerlerdiń birinshi kongresi boldy.

6 jyl buryn (2005) Almatyda Jeńistiń 60-jyldyq merekesine oraı «Raqymjan Qoshqarbaev. Reıhstag daýyly» derekti fılminiń tanystyrylymy bolyp ótti.

Rejısseri - Ádil Medetbaev. 40-mınýttyq fılm Halyqaralyq mádenı qundylyqtardy saqtaıtyn jáne qoldaý kórsetetin qordyń kómegimen «Amanat studio» stýdııasynda túsirilgen.

4 jyl buryn (2007) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Azııa Olımpııalyq Keńesiniń (AOK) ordenimen marapattaldy. Keńestiń joǵarǵy nagradasyn Nursultan Nazarbaevqa Azııa Olımpııalyq Keńesiniń prezıdenti, Kýveıt memleketiniń ulttyq qaýipsizdik mınıstri Sheıh Ahmad ál-Fahad as-Sabah tabys etti.

2 jyl buryn (2009) Rýmynııanyń ıAssy ýezindegi Strýnga kommýnasynyń Bratýlesht aýylynda 1944 jyly Uly Otan soǵysynda qaza bolǵan qazaqstandyq jaýynger Shernııaz Aıaǵanovqa arnalǵan eskertkishtiń ashylý rásimi saltanatty túrde ótti.

Qatardaǵy Shernııaz Aıaǵanov Qaraǵandy oblysynyń Qarqaraly aýdanynda dúnıege keldi jáne soǵysqa Semeı oblysynyń Aıagóz áskerı komıssarıatynan shaqyryldy. Motoatqyshtar batalonynyń 56-brıgadasynyń 23-tank korpýsynyń quramynda qyzmet etti.

Bul shara Qazaqstan Respýblıkasynyń dıplomatııalyq mıssııasy men Rýmynııanyń batyrlardy eske alý ulttyq agentstvosy jáne «Rompetrol» seriktestik tobynyń birlesken kómegimen uıymdastyryldy.

2 jyl buryn (2009) «BTA bankiniń» «Stolıchnoe» bólimshesinde avtomattandyrylǵan seıftik depozıtarıı júıesi ashyldy. Ortalyq Azııa aımaǵynda ol alǵash ret ashylyp otyr.

460 adamǵa laıyqtalyp jasalǵan júıeniń basty erekshelikteriniń biri, bank klıentteri depozıtarıı qyzmetin táýlik boıy jáne bank qyzmetkeriniń kómeginsiz paıdalana alady.

Atalmysh jobanyń quny 1 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. Bank klıentteri osy júıe negizinde qarjy, qujat, qundy buıymdar nemese ózge de dúnıelerin saqtaý úshin arnaıy daıyndalǵan kártishke men PIN-kodty paıdalanady.

1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Vasılkov ken baıytý kombınatynyń altyn óndirý fabrıkasyn iske qosý rásiminde karerdegi qoparý jumystaryna belgi bergen núkteni basyp, óndiristiń jumysyn bastap berdi.

Fabrıka jylyna 8 mıllıon tonna ken óńdeý jáne 13-14,5 tonna altyn óndirý qýatyna ıe. Mamandardyń aıtýynsha, TMD keńistiginde munshalyqty kólemde ken óńdeıtin fabrıka joq. Karerdi ıgerýdiń jumys baǵdarlamasy 17 jyldy quraıdy. 2025 jylǵa deıin bul jerde óndiretin kenniń jalpy kólemi 122 mıllıonnan astam tonnany shamalaıtyn bolady.

1 jyl buryn (2010) Almatyda qazaqtyń kóne jyry «Muńlyq-Zarlyqqa» atty anımatsııalyq fılmniń tusaýkeseri ótti.

Halyq aýyz ádebıetiniń jaýharyna aınalǵan «Muńlyq-Zarlyq» ańyzyn otandyq «Saq» kınostýdııasy túsirgen. Mýltfılmniń kólemi 20 mınýt. Rejısseri mádenıet qaıratkeri - Batyrhan Dáýrenbekov. Birinshi mýltıplıkatsııalyq fılmdi balalar úıinde tárbıelenýshi búldirshinder men jasóspirimder tamashalady.

«Muńlyq-Zarlyqqa» arnalyp Arys qalasynda monýment qoıyldy, ol búginde qalanyń rámizine aınaldy.

Mádenıet qaıratkeri Batyrhan Dáýrenbekovtyń aıtýynsha, mýltfılm Qazaqstan Respýblıkasynyń Baılanys jáne aqparat mınıstrligi men Ońtústik Qazaqstan oblysy ákimdiginiń tapsyrysy boıynsha túsirilgen. Mýltfılm barlyq jasqa arnalǵan. Kezinde Pýshkın «Saltan patsha týraly jyr» atty ertegi jazǵan, bul mýlfılm sol erteginiń mazmunyna uqsaıdy. Búginde teledıdar, onyń ishinde mynaý móltek fılmder ósip kele jatqan jas urpaqty tárbıeleýde úlken ıdeologııalyq kúshti qarý bolyp otyr. Biz sondyqtan osyndaı mýltfılm arqyly ózimizdiń salt-dástúrimizdi dáriptep, tarıhymyzdy tanytyp, balalardy otansúıgishtikke, eliniń patrıot azamaty bolýyna shaqyrǵymyz keledi, dep atap ótti ol.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan pen Reseı úkimetteriniń basshylary Kárim Másimov pen Vladımır Pýtın Sankt-Peterborda Keden odaǵyn qalyptastyrý aıasynda halyqaralyq kelisimderdi qoldaný týraly shartqa qol qoıdy.

ESІMDER

110 jyl buryn (1901-1980) sýretshi, plakatshy ChEKALIN Borıs Alekseevıch dúnıege keldi. Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Reseıdiń Samara qalasynda týǵan. Soǵysqa deıingi jyldary Kýıbyshev, Voronej, Magnıtagorsk qalalary gazetteriniń redaktsııasynda istegen. 1937 jyly Almatyǵa kelip qazirgi «Egemen Qazaqstan» gazeti redaktsııasynyń sýretshisi bolǵan. Ol Jambyl Jabaevtyń sýretin birneshe márte salyp, 200-den astam sýretin jasaǵan. Soǵys jyldary maıdan gazetterinde eńbek etken.

Eki márte Qyzyl Juldyz ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

105 jyl buryn (1906-1964) qoǵam qaıratkeri ShERENGIN Ivan Grıgorevıch dúnıege keldi. Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Reseıdiń Rostov oblysynda týǵan. Mıhaıl Frýnze atyndaǵy Áskerı akademııa janyndaǵy atqyshtar dıvızııasy komandırleri kýrsyn bitirgen. 1938-1941 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblystyq partııa komıtetiniń jáne Petropavl qalalyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, Qazaq ónerkásip keńesiniń basqarma tóraǵasynyń orynbasary bolǵan. Ulty Otan soǵysy maıdanynan kelgennen keıin túrli laýazymdy qyzmetter atqaryp, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń birinshi shaqyrylymyna depýtat bolyp saılanǵan.

Úsh márte Qyzyl Tý, Lenın, Qyzyl Juldyz, 1-shi dárejeli Otan soǵysy ordenderimen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1936-2003) Qazaqstannyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy, sport sheberi, professor JÁRKEShEV Zańǵar Asanhanuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq taý-ken ınstıtýtyn, Qazaq sport jáne týrızm akademııasyn bitirgen.

Oıynshy, volleıboldan sheberler komandasynyń kapıtany boldy. 1965 jyly negizgi shyǵarmashylyǵymen qatar jattyqtyrýshy jumysyn da qosa alyp júrdi. 1966 jyldyń mamyrynan - «Býrevestnık» erikti sport qoǵamynyń jattyqtyrýshysy. Ol basshylyq etken komanda 1966 jyly tuńǵysh ret Búkilkeńestik ýnıversıadada, al 1969 jyly KSRO kásipodaqtary spartakıadasynda jeńimpaz atandy. 1970 jyly KSRO men Eýropanyń úzdik klýb jattyqtyrýshysy bolyp tanyldy. 1977-1987 jyldary Qazaq sport komıteti tóraǵasynyń orynbasary, basqarma bastyǵy.

Birneshe oq quraldyń avtory bolyp tabylady. Zańǵar Járkeshevke Qazaq sport jáne týrızm akademııasynda eskertkish ashylǵan, oıyn zaly jumys istep tur.

65 jyl buryn (1946) veterınarııa ǵylymynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń korrespondent múshesi TURSYNQULOV Shahaıdar Jorabekuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saryaǵash aýdanynda týǵan. Almaty zooveterınarlyq ınstıtýtyn bitirip, osy ınstıtýttyń stýdentter qalashyǵynyń dırektory, kishi ǵylymı qyzmetkeri, aspıranty, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, zerthana jetekshisi bolǵan. 1984-1990 jyldary - Almaty qalalyq veterınarlyq qyzmetiniń bastyǵy. 1990-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń bas veterınarlyq dárigeri, bólim bastyǵy, Veterınarııa basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy, Memlekettik veterınarlyq ınspektsııanyń bastyǵy. 1997-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Veterınarııa komıtetiniń tóraǵasy, Veterınarlyq qadaǵalaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 1999-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Veterınarııa departamentiniń dırektory. 2002 jyldyń sáýirinen - Respýblıkalyq veterınarlyq zerthananyń dırektory, Ulttyq monıtorıng ortalyǵynyń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi veterınarııadaǵy zerthanalyq dıagnostıka jáne metodologııa dırektory bolyp qyzmetter atqarǵan. 2009 jyldan bastap zeınetkerlik demalysta.

60 jyl buryn (1951) Sanjar Aspandııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti rektory, medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Valeologııa akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri AQANOV Aıqan dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Kókpekti aýdanynda týǵan. Almaty memlekettk medıtsına ınstıtýtyn (qazirgi Sanjar Aspandııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti), Almaty shet tilderi pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1978-1994 jyldary - Kardıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda kishi, aǵa ǵylymı qyzmetker, bólim bastyǵy bolyp jumys istegen. 1994-1995 jyldary - Densaýlyq saqtaýdyń medıtsınalyq jáne ekonomıkalyq máseleleri jónindegi ǵylymı ortalyǵy dırektorynyń orynbasary. 1995-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi basqarma bastyǵy. 1996-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti apparaty Áleýmettik-mádenı damý bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 1997 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý vıtse-mınıstri. 1997-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bilim berý, mádenıet jáne densaýlyq saqtaý mınıstrligi Densaýlyq saqtaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 1997-2000 jyldary - Salaýatty ómir saltyn qalyptastyrý Ulttyq ortalyǵynyń bas dırektory. 2001 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstr keńsesi densaýlyq saqtaý sektorynyń meńgerýshisi. 2001-2004 jyldary - Salaýatty ómir saltyn qalyptastyrý Ulttyq ortalyǵynyń bas dırektory. 2004-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy birinshi vıtse-mınıstri, densaýlyq saqtaý vıtse-mınıstri. 2007-2008 jyldary - Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý Instıtýtynyń dırektory, Nagasakı ýnıversıtetiniń professory. 2008 jyldyń naýryzynan - Sanjar Aspandııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti rektorynyń mindetin atqarýshy. Qazirgi qyzmetinde 2008 jyldyń sáýirinen bastap isteıdi.

250 ǵylymı jarııalanymnyń avtory.