QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 25 sáýir men 1 mamyrdyń aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
ÚKІMET
25 sáýirde Úkimette selektorlyq otyrys bolady.
18-26 sáýir aralyǵyndarespýblıka aýmaǵynda Іshki ister mınıstrligi «Túngi qaladaǵy balalar» atty aktsııa ótkizýde.
28 sáýirde QR Ádilet mınıstrligi Syrtqy ister mınıstrligimen birlesip, Qazaqstandaǵy BUU Damý baǵdarlamasynyń tehnıkalyq qoldaýymen «Qazaqstan Respýblıkasynda Azamattyq jáne saıası quqyqtar jónindegi halyqaralyq pakti jáne Ámbebap kezendik sholý usynystary boıynsha azamattyq jáne saıası quqyqtardy júzege asyrý, Qazaqstannyń Azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyqaralyq paktini oryndaýy týraly BUU-nyń Adam quqyqtary jónindegi komıtetinde alǵashqy baıandamasyn qorǵaý» taqyrybyna dóńgelek ústel ótkizedi.
QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM
26 sáýir kúni Bakýde Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi týraly konventsııany ázirleý jónindegi Arnaıy jumys tobynyń 28-shi májilisi ótedi.
23-30 sáýir aralyǵynda elimizde «Ózińdi jáne óz jaqyndaryńdy qorǵa! Ekpe jasat!» uranymen eýropalyq ımmýnızatsııalaý aptalyǵy ótedi
ASTANA
9 sáýirden 15 maýsymǵa deıin Astananyń Jeńis jáne Imanov kóshelerinde jol-qurylys jumystary júrgiziledi.
23-26 sáýir aralyǵynda Astana qalasyndaǵy K.Baıseıitova atyndaǵy Ulttyq opera jáne balet teatrynda Ulttyq teatrlardyń respýblıkalyq festıvali ótedi.
25-29 sáýir aralyǵynda Bas prokýratýra ınstıtýtynda «Sottarda memleket múddesine ókildik jasaý jáne atqarýshy is óndirisin prokýrorlyq qadaǵalaýdyń basym baǵyttary» atty taqyrypta semınar ótedi.
25 sáýirde «Redısson» qonaqúıinde Azııalyq Damý bankiniń Ortalyqazııalyq aımaqtyq ekonomıkalyq yntymaqtastyq baǵdarlamasy boıynsha keńes bolady.
25 sáýirde Qazaqtyń Ulttyq óner ýnıversıtetinde «20 jyl toǵysynda» degen taqyrypta elimizdiń saıası jáne mádenıet qaıratkerlerimen kezdesý bolady.
25 sáýirde Belarýs Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy elshiliginde «Chernobyl apatynan 25 jyldan keıin. Tarıh bizge neni úıretti» degen taqyrypta brıfıng bolady.
27 sáýir kúni QR Prezıdenttik Mádenıet ortalyǵynda halyq ártisi, akademık, professor jáne kompozıtor Ahmet Jubanovtyń týǵanyna 105 jyl tolýyna arnalǵan «Ǵasyrlar pernesi» atty mýzykalyq kesh ótedi
29 sáýirde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynyń kórme zalynda Qazaqstan halqynyń birligi kúnine arnalǵan qoldanbaly óner sheberleriniń kórmesi ótedi. Kórme 15.00 bastalady.
ALMATY
Almatyda 15-26 sáýirde «ARTFOGLIO» galereıasynda «Symbat» dızaın jáne tehnologııa akademııasy jas oqytýshylarynyń ujymdyq kórmesi ótýde.
22-26 sáýirdiń aralyǵynda Almatyda Stýdentik jáne debıýttik fılmderdiń «Bastaý» І halyqaralyq kınofestıvali ótýde.
25 sáýir men 1 mamyr aralyǵynda Almatyda tennısten erler arasynda «Almaty Futures» dep atalatyn joǵary dárejeli halyqaralyq týrnır bolady
AIMAQ
AQMOLA OBLYSY
25-26 sáýirde Kókshetaý qalasynda «Aqbota» qoǵamdyq qory Aqmola oblysynyń bilim berý departamentimen jáne oblystyq biliktilikti arttyrý ınstıtýtymen birlesip, Ulttyq volonterlik jeliniń qoldaýymen, Innovatsııalyq jobalardyń halyqaralyq jármeńkesin ótkizedi.
BATYS QAZAQSTAN OBLYSY
26-30 sáýir aralyǵynda Oralda T.Ahtanov atyndaǵy Aqtóbe oblystyq drama teatrynyń gastroli bolmaq.
25-30 sáýir aralyǵynda «Biz beıbitshilikti qoldaımyz» atty synyp saǵattary, ulttyq oıyndardan jarystar, túrli ult ókilderimen kezdesýler uıymdastyrylmaq.
26 sáýir-1 mamyr aralyǵynda «Árqashan kún sónbesin!» atty sýret, «Bir shańyraq astyndamyz» balalar shyǵarmashylyǵy qolóneri, «Qazaqstan dostyq shańyraǵy astynda» degen taqyrypta kitap kórmesi ótkizilmek.
28 sáýirde Qazaqstan táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy men Qazaqstan halqynyń birligi kúnine arnalǵan HІІ «Dostyq» festıvali ashylady.
1 mamyr kúni Oralda merekelik sherý bolyp, teatrlandyrylǵan kontserttik baǵdarlama qoıylmaq. Sondaı-aq ónimder jármeńkesi men merekelik saýda-sattyq, basqa da mádenı-sporttyq sharalar uıymdastyrylady. Osyndaı sharalar mamyr boıy jalǵaspaq.
JAMBYL OBLYSY
25 sáýir kúni Tarazda tennısten balalar men jasóspirimder arasynda birinshi dárejeli mindetti týrnırler serııasy bastalady.
PAVLODAR OBLYSY
1 mamyr - Qazaqstan halqynyń birligi kúni Pavlodarda sýburqaqtar iske qosylady.
ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.
SÁÝІRDІŃ 25-І, DÚISENBІ
Búkilálemdik bezgekke qarsy kúres kúni (DDU). Bezgek álem halqynyń 40 paıyzyna qaýip tóndirýde. Jyl saıyn 500 mıllıonnan astam adam bezgekpen aýyryp, bir mıllıonnan astam adam osy keselden kóz jumady. Eń aýyr salmaq Afrıkanyń Saharadan ári qaraı ońtústigine túsedi, biraq bul aýrý adamdardy Azııada da, Latyn Amerıkasynda da, Taıaý Shyǵysta da, tipti Eýropanyń keıbir bóliginde de jalmaıtyn kórinedi.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý assambleıasy óziniń 2007-nshi jylǵy mamyrdaǵy sessııasynda bekitken Búkilálemdik bezgekke qarsy kúres kúni - bul bezgekke qarsy tıimdi kúres júrgizýdi qamtamasyz etý boıynsha jahandyq kúsh jumyldyrý qajettigin moıyndaý kúni. Bul kúni óz aýmaqtarynda aýrý tarap ketken elder - óz kúsh-jigerlerin bir-birimen tájirıbe almasyp, birin-biri qoldaýǵa jumyldyrady; jańa donorlar - bezgekke qarsy kúres jolynda jahandyq áriptestikpen birlesip qımyldaýǵa jumylady.
OQIǴALAR
90 jyl buryn (1921) quramynda 233 bolys eldi biriktirgen Aqmola, Atbasar, Kókshetaý jáne Petropavl ýezderi negizinde Aqmola gýbernııasy qurylyp, ortalyǵy Petropavl qalasy boldy.
10 jyl buryn (2001) Ystambulda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń qatysýymen túrki tildes memleketter basshylarynyń sammıti ótti.
6 jyl buryn (2005) Almatyda Syrym Bókeıhanovtyń qazaq jáne orys tilindegi «Ótkendi umytýǵa bolmaıdy» («Nelzıa o proshlom pozabyt») degen kitabynyń tusaý keser rásimi ótti. Ol kitapta qazaqtyń kórnekti qaıratkerleri Álıhan Bókeıhanov, Ysmaǵul Sádýaqasov, Shákárim Qudaıberdiuly, Elızaveta Bókeıhanova-Sádýaqasova jáne olardyń urpaqtary týraly aıtylǵan. Qosymsha málimetter Máskeýden jáne Sankt-Peterbordan alynǵan, Shákárim Qudaıberdiuly týraly aqparat keńeıtilgen, Qasenhan Altynbekov týraly jańa taraý paıda boldy.
5 jyl buryn (2006) Qazaqstannyń Máskeýdegi Elshilik ǵımaratynda Shyǵys Prýssııada qaza bolǵan keńes jaýyngerlerin eske alý jónindegi «Eskertkish» qorynyń qyzmetine arnalǵan tanystyrylym ótti. Galına Smırnova men dańqty general Ivan Panfılovtyń qyzy Maııa Panfılova bastamashy bolyp otyrǵan bul uıym eń aldymen, Uly Otan soǵysy jyldarynda Shyǵys Prýssııa aýmaǵynda qaza bolǵan qazaqstandyq jaýyngerlerdiń qurmetine memorıaldyq aýmaq qurýdy josparlap otyr. Qordyń tanystyrylymyna qazaqstandyq dıplomattar, qazaqstandyq memlekettik mekemeler men kommertsııalyq kompanııalardyń Máskeýdegi ókildikteriniń basshylary, Máskeýdegi qazaqstandyq ardagerler keńesiniń músheleri, qazaq dıasporasynyń ókilderi qatysty.
5 jyl buryn (2006) Astanada Qazaqstan kásipkerleri men jumys berýshilerdiń «Atameken» jalpyulttyq odaǵy men Reseıdiń kásipkerler jáne óndirisshiler odaǵynyń basshylary ózara yqpaldastyq jónindegi kelisimshartqa qol qoıdy. Atalmysh qujatta Qazaqstan men Reseıdiń isker qaýymdastyqtary arasyndaǵy ózara áriptestik qarym-qatynasty kúsheıtý, eki el aýmaǵyndaǵy ortaq óndiris oshaqtarynyń jumysyna qolaıly jaǵdaı jasaý, ǵylymı-tehnıkalyq jáne saýda-ekonomıkalyq qatynastardy retteıtin búgingi zańdylyqtar týraly bir-birin habardar etý men ortaq is-sharalardy ótkizýdi qoldaý mindetteri qarastyrylǵan.
4 jyl buryn (2007) Qazaqstanda eń alǵashqy «Sentras Private Equite Fund» halyqaralyq tikeleı ınvestıtsııalyq qor ashyldy.
Bul qordyń basty ınvestory Eýropalyq qaıta qurý jáne damý banki.
Qordyń negizgi ınvestıtsııalary bastapqy kezdegi nemese bıznestiń damý kezeńinde turǵan shaǵyn jáne orta bıznes kompanııalaryn damytýǵa baǵyttalady. Qordyń maqsatty sektorlary bolyp banktik emes qarjylyq qyzmet, azyq-túlik, bólshek saýda, telekommýnıkatsııanyń balamaly qarajaty, qurylys materıaldary óndirisi tabylady.
Qordyń negizin qalaýshy jáne ınvestıtsııalyq menedjeri «Centras Cekıýrıtız» AQ-y.
4 jyl buryn (2007) Qanysh Sátpaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetinde Munaı men gaz ınstıtýtynyń janyndaǵy Geologııalyq ǵylymdardy zertteý ortalyǵy ashyldy. Ortalyq zamanaýı qurylǵylarmen jabdyqtalǵan.
2 jyl buryn (2009) Almatydaǵy qalalyq ákimshiligi ǵımaratynyń aldynda Sakýra alleıasynyń saltanatty ashylý rásimi boldy.
2008 jyldyń maýsymynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Japonııaǵa resmı saparmen barǵan kezinde Sakýra kóshetterin Qazaqstan halqyna syıǵa tartqan bolatyn. Hokkaıdo aralynan sakýranyń 9 túri alynǵan, ondaǵy klımat Almatynyń tabıǵatyna uqsas.
110 jyl buryn (1901) Nıý-Iork shtatynda álemde alǵash ret avtomobıl nómeri engizildi.
ESІMDER
80 jyl buryn (1931) fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor Qazaqstan Respýblıkasy UǴA-nyń akademıgi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty ÁMІRBAEV Vıljan Máýletinuly dúnıege keldi.
Taldyqorǵan qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin jáne KSRO ǴA Matematıka ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1959-1965 jyldary - Qazaqstan ǴA Tóralqasy janyndaǵy mashına jáne esepteý matematıkasy zerthanasynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri, meńgerýshisi. 1966-1972 jyldary Máskeýdegi ár túrli ǵylymı mekemelerde qyzmet istegen. 1972-1977 jyldary - Qazaq KSR ǴA-nyń Matematıka jáne mehanıka ınstıtýty dırektorynyń orynbasary. 1978-1988 jyldary Máskeý azamattyq avıatsııa ınjenerleri ınstıtýty elektrondyq esepteýish mashınasy kafedrasynyń meńgerýshisi. 1988 jyldan Qazaqstan ǴA Fızıka-matematıka ǵylymy bólimshesiniń akademık-hatshysy bolǵan. Qazirgi ýaqytta Máskeý qalasynda turady.
Negizgi ǵylymı eńbekteri esepteý matematıkasyna, sondaı-aq esepteýish mashınalardyń arıfmetıkalyq negizin jetildirýge arnalǵan. 6 monografııasy jáne 20 avtorlyq kýáligi bar. Qazirgi ýaqytta Reseı Federatsııasynda turady.
75 jyl buryn (1936) jazýshy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi ALShYNBAEV Turdybek dúnıege keldi.
QHR-diń Tarbaǵataı aımaǵyndaǵy Sháýeshek qalasynda týǵan. Shynjań muǵalimder ınstıtýtyn bitirgen. 1965-1988 jyldary aralyǵynda aýdandyq «Jańa ómir», qazirgi «Ulan» gazetterinde, «Jalyn» baspasynda, qazirgi «Shalqar» gazetinde jaýapty qyzmetter atqarǵan. 1988 jyldan bastap biryńǵaı shyǵarmashylyq jumyspen aınalysady.
Alǵashqy áńgimeleri 1965 jyldan bastap jarııalana bastaǵan. «Ótkel», «Asý da asý bel edi», «Jalbyz ıisi» atty áńgimeler men povester jınaǵy jaryq kórgen.
65 jyl buryn (1946) aqyn, Qazaqstan Jastar odaǵy syılyǵynyń laýreaty, Táýelsizdiktiń on jyldyǵyna arnalǵan respýblıkalyq jazba aqyndar músháırasynyń bas júldegeri, Jambyl oblysynyń qurmetti azamaty AHMETOVA Kúlásh dúnıege keldi.
Qyrǵyzstanda týǵan. Jambyl medıtsına ýchılışesin, Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1973-1977 jyldary - respýblıkalyq «Qazaqstan pıoneri» (qazirgi «Ulan») gazetiniń ádebı qyzmetkeri, bólim meńgerýshisi. 1977-1980 jyldary «Jalyn» baspasynyń poezııa bóliminiń redaktory bolǵan. 1980 jyldan bastap biryńǵaı shyǵarmashylyq jumyspen aınalysady.
1975 jyly aqynnyń alǵashqy «Aq gúlim meniń» jyr jınaǵy jaryq kórdi. Sonymen qatar «Sen meniń baqytymsyń», «Japyraq jazdyń - júregi», «Bulaqtaǵy juldyzdar», «Naýryz nury», «Kún shyqqanda kúlip oıan», «Arǵymaqtar dalasy», «Mahabbat jyly», «Láılekter qaıtyp kelgende», «Jasyl jaǵalaý», «Ókinish áni», «Baq», «Qut», «Mahabbat» t.b. shyǵarmalary bar. K.Ahmetova álem ádebıetinen A.Mejırov, A.Ahmatova, S.Nerıs, N.Islam, E.Mejelaıtıs óleńderin qazaq tiline aýdarǵan. «Sen meniń baqytymsyń» atty kitaby úshin aqynǵa Qazaqstan Komsomoly syılyǵy berilgen. Aqynnyń óleńderi orys, ýkraın jáne birneshe túrki tilderine aýdarylǵan.
«Qurmet» ordenimen, «Eńbektegi erligi úshin» medalimen, basqa da birqatar medaldermen marapattalǵan.
50 jyl buryn (1961) SAHNOV Vladımır Nıkolaevıch dúnıege keldi. Ol - shańǵymen syrǵanaýdan halyqaralyq sanattaǵy sport sheberi, Qazaqstannyń birneshe dúrkin chempıony (1985-1989), Qazaq KSR-ine eńbek sińirgen jattyqtyrýshy.
Aqmoa oblysynda týǵan. Borovskoı aýylsharýashylyq tehnıkýmyn bitirgen. Osy kezden bastap shańǵy sportymen aınalysa bastaǵan.
KSRO halyqtarynyń 5-6 qysqy spartakıadasynyń 50 shaqyrym qashyqtyqtaǵy jeńimpazy, 1984 jylǵy qysqy olımpıada oıyndaryna qatysýshy (30 shaqyrymdyq jarysta 4-oryn, 50 shaqyrymdyq jarysta 8-oryn, 1988 jyly estafetadan 2-oryn, Kalgarı, Kanada), Álem chempıonatynyń 4h10 shaqyrymdyq estafetalyq jarysynyń kúmis júldegeri. Alǵashqy jattyqtyrýshysy - A.Smagın, KSRO quramasyndaǵy jattyqtyrýshysy - V.Fılımonov. 1993-1999 jyldary shańǵymen syrǵanaýdan Qazaqstan erler quama komandasynda aǵa jattyqtyrýshy bolyp qyzmet atqardy. Qazirgi kezde Kókshetaý qalasynda turady, Aqmola oblystyq olımpıadalyq rezerv mektebin basqarady.
SÁÝІRDІŃ 26-Y, SEISENBІ
Halyqaralyq zııatkerlik menshik kúni. Dúnıejúzilik zııatkerlik menshik uıymynyń (DZMU) Bas assambleıasy 2000-ynshy jylǵy qyrkúıektegi májilisinde osy merekeni bekitý týraly sheshim qabyldady. Dúnıejúzilik zııatkerlik menshik kúni adamnyń kúndelikti ómirinde jáne qoǵamdy jetildirýde ınnovatsııalardyń mańyzyn atap ótýge múmkindik beredi. Patentterdiń, taýar belgileriniń, avtor quqyǵy men enshiles quqyqtardyń shyǵarmashylyq pen bilim nátıjeleri retinde ekonomıkalyq jáne mádenı damýǵa járdem jasaıtyn qýatty quraldar.
Radıatsııalyq apat qurbandaryn eske alý kúni. 1986 jylǵy sáýirdiń 26-ynda Chernobyl atom elektr stansasynda apat boldy. Reseı Federatsııasy Joǵarǵy Keńes Tóralqasynyń 1993 jylǵy sáýirdiń 22-indegi qaýlysyna sáıkes atap ótiledi.
2005 jylǵy tamyzdyń 26-ynda Qazan qalasynda ótken TMD-ǵa múshe memleket basshylarynyń keńesinde Chernobyl atom elektr stansasyndaǵy apattyń 20 jyldyǵyna baılanysty jáne halyqaralyq qoǵamdastyqtyń nazaryn radıatsııalyq qaýipsizdik máselesine aýdarý maqsatynda «TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń halyqtary men álemdik qaýymdastyqqa úndeý» qabyldandy.
2011 jyly Chernobyl atom elektr stansasyndaǵy apatqa 25 jyl tolady.
ıÝNISEF Bilim salasyndaǵy áreketteriniń jahandyq aptasy (sáýirdiń 26-30 aralyǵynda).
Tanzanııa Birikken Respýblıkasynyń ulttyq meıramy - Odaq kúni (1964). Tanzanııa Shyǵys Afrıkada ornalasqan memleket. Soltústiginde Ýgandamen, soltústik-shyǵysynda Kenııamen, ońtústiginde Mozambıkpen, ońtústik-batysynda Býrýndı, Rýandamen shektesedi. Shyǵysynda Úndi muhıty, batysynda Tanganıka, soltústiginde Vıktorııa kólderimen shektesedi. Astanasy - Dodoma qalasy. Aqsha birligi - shıllıng. Memlekettik tili - sýahımı tili.
OQIǴALAR
16 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev birinshi ret «Altyn alqa» belgisin tabys etti.
«Altyn alqa» - 1993 jyly bekitilgen orden. Kóp balaly analarǵa beriledi.
15 jyl buryn (1996) Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Qytaı, Reseı jáne Tájikstan memleketteriniń prezıdentteri Shanhaı kelisimine qol qoıdy.
11 jyl buryn (2000) Almatyda Davos aıasyndaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq sammıt ashyldy. Basqosýǵa álemniń 37 elinen 500-deı saıası basshylar, jetekshi bıznesshiler men halyqaralyq sarapshylar qatysty. Forýmnyń tóralqasyn Ázirbaıjannyń, Armenııanyń, Grýzııanyń, Tájikstan men Ózbekstannyń memleket pen úkimet basshylary qurady. Forýmda Qazaqstan, Grýzııa, Qyrǵyzstan prezıdentteri, Ázirbaıjannyń Premer-Mınıstri sóz sóıledi. Memleketter jetekshileri Eýrazııa óńirin damytý máselelerin, onyń múmkindikteri men problemalaryn, óńirdiń ınvestıtsııalar úshin tartymdylyǵy men onyń álemdik arenada atqaratyn rólin talqylady.
11 jyl buryn (2000) Atyraýda halyq aqyny Farıza Ońǵarsynovanyń mereı toıyna arnalǵan merekelik shara ótti.
5 jyl buryn (2006) Almatyda «Úndi klassıkalyq bıi ortalyǵy» ashyldy. «Úndi klassıkalyq bıi ortalyǵy» uıymynyń negizin salýshy, Úndistandaǵy KALAKShETRA ǵajaıyp bı óneri kolledjiniń túlegi Aqmaral Qaınazarovanyń aıtýynsha, úndi bıiniń eki myń jyldyq tarıhy bar. Ol Úndistannan bı oqýyn bitirip kelgen soń Ulttyq kitaphanadan bastap rýhanı-mádenı oshaqtardan qazaq bıi týraly jazylǵan tanymdyq ádebıetterdi taba almaǵan. Sondyqtan qazaq bıi týraly kitap jazýdy qolǵa alyp, onda úndi men qazaq bıiniń uqsastyǵyn saraptaýǵa bel býyp otyr. Úndistannyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Elshisi Ashok Kýmar Mýkerdjı, «eki el arasyndaǵy mádenı-rýhanı yntymaqtastyqty nyǵaıtýda taǵy bir qadam jasaldy», dep baǵalady. Óıtkeni osy ortalyqta tálim alyp jatqan 30 stýdent tek qana úndi bıin emes, qazaqtyń ulttyq bılerin de ıgerýde. Jınalǵandar aldynda jas bıshiler úndiniń «Malları», «Gýdjarad», «Shabdol» sekildi 8 bıin qoıdy. Al Damır Tasmaǵambetovtyń oryndaýyndaǵy «Kúı-dala» bıi men Jamal Terlikbaeva bılegen «Tuıaq» bıi kópshilikti tánti etti.
2 jyl buryn (2009) Almatyda Chernobyl atom elektr stansasyndaǵy apat qaldyqtaryn joıǵan qazaqstandyq jaýyngerlerdiń eren eńbegine arnalǵan granıtten jasalǵan eskertkish taqta ornatyldy.
1 jyl buryn (2010) Ammanda Iordanııanyń Saýda damytý ortalyǵyn Astanada ashý týraly qujattarǵa qol qoıý rásimi ótti.
Ortalyqty ashý týraly sheshim ekijaqty ekonomıkalyq yntymaqtastyqty ári qaraı tereńdetý jáne ekonomıkalyq-saýda qatynastaryn nyǵaıtý maqsatynda qabyldanǵan bolatyn.
45 jyl buryn (1966) Tashkentte Rıhter baǵamy boıynsha qýaty 8 baldyq iri jer silkinisi boldy. Jer dúmpýi saldarynan 236 ákimshilik ǵımarat, 700-ge jýyq saýda jáne qoǵamdyq tamaqtaný oryny, 26 kommýnaldyq kásiporyn, 181 oqý orny, 36 mádenı-turmystyq mekeme, 185 medıtsınalyq jáne 245 óndiristik ǵımarat qırady. 78 myńǵa jýyq otbasy nemese 300 myń adam baspanasyz qaldy. Osy zilzala zardaptaryn joıý úshin búkilodaqtyq qurylys jarııalandy. Alǵashqy sátten-aq apat oryn alǵan qalaǵa Keńes Odaǵynyń túpkir-túpkirinen myńdaǵan jastar kele bastady.
25 jyl buryn (1986) álemdegi eń joıqyn tehnogendik apattardyń biri - Chernobyl atom elektr stansasynda oryn aldy. Bul datany BUU Bas Assambleıasy Halyqaralyq radıatsııalyq apat qurbandaryn eske alý kúni retinde tanydy. Ótken jyldar ishinde apattyń joıqyn saldaryn eńserý úshin kóp kúsh-jiger jumsaldy. Apat saldaryn joıýǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń 30000 ókil qatysty. Qazirgi tańda olardyń shamamen 6000-ǵa jýyǵy tiri. Chernobyl, sondaı-aq Semeı ıadrolyq polıgony mundaı aýqymdaǵy apattyń saldaryn joıý ondaǵan jyldardy ári halyqaralyq qoǵamdyq qaıyrymdylyq qorlarynyń birigýin qajet etetindigin kórsetti.
ESІMDER
90 jyl buryn (1921) Dańq ordeniniń tolyq ıegeri VELIJANTsEV Aleksandr Fedorovıch dúnıege keldi.
RF-niń Kýrgan oblysynda týǵan. 1943 jyly armııa qataryna shaqyrylǵan. Oral áskerı aımaǵynda óz mindetin atqara júrip, júrgizýshi-mehanık laýazymyna kýrsant retinde 39-oqý tanki polkine jiberilgen. Kýrstardy aıaqtaǵan soń birinshi Ýkraın maıdanynyń 4-shi tank armııasy quramynda bolǵan. Urystaǵy kórsetken qımyldary úshin birinshi dárejeli Dańq ordenimen jáne «Erligi úshin» medalimen marapattalǵan. Batys Ýkraına urystarynda, Vısla, Oder ózenderinen jedel ótýge jáne basyp alynǵan platsdarmdardy ustap turý barysynda eren erlik kórsetken. 1960 jyly Qazaqstanǵa kóship kelgen. Qazirgi ýaqytta Aqmola oblysynyń Shortandy aýdanynda turady.
70 jyl buryn (1941) qoǵam qaıratkeri SÁRSEKENOV Tólen Bısenǵalıuly dúnıege keldi.
Atyraý qalasynda týǵan. Astrahan balyq ónerkásibi jáne sharýashylyǵy tehnologııalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1965-1966 jyldary - Gýrev keme jóndeý zaýytynyń sheberi. 1966-1969 jyldary - Gýrev balyq ónerkásibi basqarmasy bólim bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy. 1969-1971 jyldary - Qazaq KSR Balyq sharýashylyǵy mınstrligi basqarmasynyń aǵa ınjeneri. 1971-1977 jyldary - Qazaq Balyqshylar odaǵynyń bas ınjeneri. 1977-1980 jyldary - Qazaq KSR Balyq sharýashylyǵy mınstrliginiń bólim bastyǵy. 1980-1982 jyldary - «Rafryba» keńes-ıran birlesken kásiporny dırektorynyń orynbasary. 1982-1985 jyldary - Qazaq Balyqshylar kolhoz odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy. 1985-1990 jyldary - Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi Іs basqarmasynyń aǵa referenti, bas mamany. 1991-1992 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Apparaty jáne Mınıstrler Kabınetiniń aǵa mamany, aǵa referenti, bas ıspektory. 1992-1993 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary - Balyq sharýashylyǵy jónindegi komıtettiń tóraǵasy. 1993-1995 jyldary - «Balyq» memlekettik aktsıonerlik qoǵamynyń prezıdenti. 1996-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Balyq sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy. 1999-2000 jyldary - «Jibek joly» marketıng bóliminiń bastyǵy. 2000-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Senatynyń Apparat keńesshisi. 2004 jyldan bastap zeınet demalysyna shyqqan.
50 jyl buryn (1961) kompozıtor JUMALYULY Baqtyǵalı dúnıege keldi.
Atyraý oblysy Qyzylqoǵa aýdanynda týǵan. Atyraý pedagogıkalyq ınstıtýtynyń mýzyka bólimin jáne Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty memlekettik konservatorııasyn bitirgen. 1990-2000 jyldary - Aqtóbe pedagogıkalyq ınstıtýtynda, keıin Qudaıbergen Jubanov atyndaǵy ýnıversıtette oqytýshy boldy. 1991 jyldan «Serýen» kórkemdik tobyna jetekshilik etedi. Bul top Shámshi Qaldaıaqov atyndaǵy konkýrstyń laýreaty atanǵan bolatyn. «Nazerke», «Ákeme», «Naýryz toıy», «Shashý», «Qarııalar», «Qara narym», «Men seni unatamyn», t.b. 50-ge tarta ánderdiń avtory. Onyń ánderin BaqytShadaeva, Aıjan Nurmaǵambetova, taǵy basqalar oryndaıdy.
SÁÝІRDІŃ 27-І, SÁRSENBІ
Serra-Leone Respýblıkasynyń Ulttyq merekesi - Táýelsizdik kúni (1961). Serra-Leone Batys Afrıkada ornalasqan memleket. Soltústigi jáne shyǵysynda Gvıneıamen, ońtústik-shyǵysynda Lıberııamen, batysy Atlant muhıtymen shektesip jatyr. Astanasy - Frıtaýn qalasy. Aqsha birligi - leone. Memlekettik tili - aǵylshyn tili. Ákimshilik jaǵynan 3 provıntsııaǵa jáne batys oblysyna bólinedi.
Togo Respýblıkasynyń Ulttyq merekesi - Táýelsizdik kúni (1961). Togo - Batys Afrıkada ornalasqan memleket. Soltústiginde Býrkına-Fasomen, batysynda Ganamen, shyǵysynda Benın Respýblıkasymen shektesedi. Ońtústiginde Gvıneıa shyǵanaǵymen shaıylyp jatyr. Astanasy - Lome qalasy. Aqsha birligi - frank. Memlekettik tili - frantsýz tili. Memleket 5 oblysqa bólinedi. Eldi 5 jylǵa saılanǵan prezıdent basqarady. Joǵary atqarýshy organy - Úkimet. Joǵary zań shyǵarýshy organy bir palataly parlament - Ulttyq jınalys.
Ońtústik Afrıka Respýblıkasynyń ulttyq meıramy - Bostandyq kúni. 1994 jyly bul elde alǵash ret jalpyhalyqtyq demokratııalyq saılaý bolyp ótti.
Qazaqstan Respýblıkasy men Ońtústik Afrıka Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy naýryzdyń 5-inde ornatyldy.
Odaqtyq ıÝgoslavııa Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Odaqtyq ıÝgoslavııa Respýblıkasynyń kúni (1992). Odaqtyq ıÝgoslavııa Respýblıkasy Eýropanyń ońtústigindegi memleket. Resmı tili - serbııa-horvatııalyq tili. Astanasy - Belgrad. Memleket basshysy - prezıdent. Zań shyǵarýshy organy - 2 palataly odaq (Azamattar vechesi jáne Memleket vechesi).
Qazaqstan Respýblıkasy men Odaqtyq ıÝgoslavııa Respýblıkasynyń arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1996 jyldyń 10 jeltoqsanynda ornatyldy.
OQIǴALAR
16 jyl buryn (1995) Almatyda eldegi alǵashqy bes juldyzdy «Rahat-Palas» meımanhanasy qurylysynyń aıaqtalýy saltanatty túrde atap ótildi. Jańa meımanhana kesheninde joǵary dárejeli qonaq úıde bolýǵa tıisti meıramhana, dúkender, bıznes ortalyǵy, konferentsııa zaldary, arnaıy klýbtarǵa arnalǵan bólmeler, jabyq júzý basseıni bar.
15 jyl buryn (1996) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federatsııasynyń prezıdentteri Kaspıı jónindegi málimdemege qol qoıdy. Іs-qaǵazynda Kaspıı teńizindegi munaı-gaz resýrstaryn barlaýdaǵy jáne óńdeýdegi Qazaqstannyń quqyǵyn moıyndaǵan Reseı osy salada yntymaqtastyqqa daıyn ekenin bildiredi.
11 jyl buryn (2000) Almatyda BUU-nyń Ortalyq Azııanyń ekonomıkalaryna arnalǵan Arnaýly Baǵdarlamasyn (SPEKA) tanystyrý rásimi boldy. Oǵan Qazaqstannyń, Qyrǵyzstannyń, Tájikstannyń, BUU-nyń Eýropalyq Ekonomıkalyq Komıssııasynyń (EEK), sondaı-aq BUU-nyń Azııa men Tynyq muhıt óńirine arnalǵan Ekonomıkalyq jáne Áleýmettik Komıssııasynyń (ESKATO) delegatsııalary qatysty. Prezıdent N. Nazarbaev bastamashysy bolǵan bul is-sharanyń basty maqsaty - Ortalyq Azııa memleketteriniń ekonomıkalyq damý qarqynyn jáne Eýropa men Azııanyń ekonomıkasyna kirigýin jedeldetý maqsatynda olardyń arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıta berý. Baǵdarlamany tanystyrý rásiminde uıymdastyrý kezeńiniń qorytyndysy shyǵarylyp, taıaýdaǵy jyldary ony iske asyrýdyń naqtyly is-sharalary belgilendi. Basqosýǵa qatysqandar SPEKA, EEK jáne ESKATO-ǵa qatysýshy elderge Birlesken málimdeme qabyldap, sonymen Baǵdarlamanyń maqsaty men mindetterine yqylastylyq qýattaldy.
4 jyl buryn (2007) Esep komıtetiniń tóraǵasy men Polshanyń Joǵarǵy baqylaý palatasynyń prezıdenti yntymaqtastyq jónindegi kelisimge qol qoıdy.
Kelisimde analıtıka, metodologııalyq aqparat salasynda qarjylyq baqylaý boıynsha eki eldiń mamandarynyń tájirıbe almasýy jáne kásibı oqytý máseleleri qamtylǵan.
4 jyl buryn (2007) Almatyda qazaqstannyń tanymal ǵalymy, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory Arystan Esentúgelovtiń «Táýelsiz Qazaqstannyń ekonomıkasy: naryqtyq reformalardyń tarıhy» atty jańa kitabynyń tusaý keser rásimi ótti.
Kitapta sotsıalıstik júıeniń, KSRO quldyraýynyń óte mańyzdy sebepteri ashylǵan, naryqtyq ekonomıkaǵa ótken kezeń týraly ashyp aıtylǵan. Qazaqstannyń táýelsizdik alǵan kezeńi jáne ulttyq valıýtany engizgen jaǵdaılary jazylǵan.
ESІMDER
55 jyl buryn (1956) «ALMEKS» holdıngtik toby» basqarmasy tóraǵasynyń orynbasary, «QazTransOıl» AQ-nyń Máskeý qalasyndaǵy ókildiginiń basshysy DOLGIH Sergeı Nıkolaevıch dúnıege keldi.
Shymkent qalasynda týǵan. Qazaq hımııa-tehnologııa ınstıtýtyn bitirgen. «Ońtústikqazbasjabdyqtaý» kásipornynda, «Farab» birikken kásipornynda, «Integratsııa-maqta» kompanııasynda, «ALMEKS» fırmasy» JShS-nde jumys istegen. 1999-2004 jyldary - «Atyraýbalyq» AAQ-nyń prezıdenti. 2004 jyly - «Atyraýbalyq» AAQ Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy, «ALMEKS» fırmasy» JShS-niń bas dırektory. 2004-2005 jyldary - «ALMEKS» fırmasy» JShS bas dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 2005 jyldyń qyrkúıeginen bastap - qazirgi qyzmetinde.
50 jyl buryn (1961) Mańǵystaý oblystyq mádenıet basqarmasynyń bastyǵy, jýrnalıst ǴUMAROVA Maıra Smaıylqyzy dúnıege keldi.
Atyraý oblysy Balyqshy aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti). «Mańǵystaý», «Kaspıı tańy» gazetterinde korrektor, «Túlegen túbek» aýdandyq gazetinde bólim meńgerýshisi bolǵan. 1995-1997 jyldary - Jańaózen qalasy kommertsııalyq «Albaz» telekanalynyń jýrnalısi. 1997-2000 jyldary - Jańaózen qalasy kommýnaldy-sharýashylyq mekemesi ınjeneri. 2000-2001 jyldary - kommertsııalyq «MIK TV» telekanalynyń jýrnalısi. 2001 jyly - Mańǵystaý oblystyq Aqparat jáne qoǵamdyq kelisim basqarmasynyń mamany. 2001-2006 jyldary - Mańǵystaý oblysy ákimi baspasóz qyzmetiniń bastyǵy, baspasóz hatshysy, baspasóz qyzmetiniń bas mamany qyzmetterin atqarǵan. 2006 jyldyń qarashasynan bastap - qazirgi qyzmetinde.
45 jyl buryn (1966) sýretshi, Qazaqstan Jastar odaǵy syılyǵynyń, 2-shi respýblıkalyq «Shabyt-Mıllenıým» festıvaliniń laýreaty SMAǴULOVA Aqtoty dúnıege keldi.
Almaty oblysynda týǵan. Almaty memlekettik kórkem-teatr ınstıtýtyn (qazirgi Temirbek Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasy) bitirgen. Onyń qolynan shyqqan óner týyndylary AQSh, TMD, Germanııa, Shveıtsarııa, Frantsııa, Túrkııa, Koreıa, t.b. memleketterdiń jeke kollektsıonerleriniń qolynda. Sondaı-aq respýblıkalyq, halyqaralyq jáne sheteldik kórmelerge qatysqan. «Tomırıs», «Tús», «Aısulý», «Sýquıǵysh», t.b. shyǵarmalardyń avtory.
1998 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti stıpendııasyn ıelengen.
SÁÝІRDІŃ 28-І, BEISENBІ
Búkilálemdik jumys oryndaryndaǵy qaýipsizdik pen densaýlyq kúni. Halyqaralyq eńbek uıymynyń (HEU) usynysymen ótkiziledi. HEU málimetteri boıynsha álemde árbir 15 sekýndta jumystaǵy jazataıym oqıǵalardan nemese kásibı aýrýlardan 1 adam qaıtys bolady, 160 adam áldeqandaı baqytsyz jaǵdaıǵa dýshar bolyp jatady eken. Al, Standarttaýdyń Halyqaralyq Uıymy (ISO) standarttaryn engizý arqyly osyndaı kezdeısoq jaıttardyń aldyn alýǵa bolady.
Eńbekti qorǵaýdyń dúnıejúzilik kúni. Álemniń 100-den astam elinde atap ótiledi. Atalmysh kúndi atap ótý ıdeıasy 1989 jyly amerıkandyq jáne kanadalyq jumysshylardyń qaza tapqan jumysshylardy eske alý maqsatynda ótkizgen kúnnen (the Workers Memorial Day) bastaý alady. 2001 jyly jyldan bastap jyl saıyn atap ótiledi.
OQIǴALAR
141 jyl buryn (1870) Tashkent qalasynda qazaq baspasóziniń tuńǵyshy - «Túrkistan ýálaıaty gazeti» jaryqqa shyqty. Gazet «Túrkistan vedomostaryna» qosymsha retinde aıyna eki ret eki tilde shyǵyp turdy.
11 jyl buryn (2000) Almaty qalasynda Túrkııa kınosynyń kúnderi ótti.
6 jyl buryn (2005) Prezıdent N.A.Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyndaǵy kásipkerler keńesiniń qurý týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.
4 jyl buryn (2007) Halyq Qaharmany, Uly otan soǵysynyń ardageri, jazýshy Qasym Qaısenovtyń Keńsaıdaǵy zıratyna eskertkish ornatyldy.
Qasym Qaısenov (1918-2006) - partızandar qozǵalysynyń kórnekti uıymdastyrýshysy, V.Chapaev atyndaǵy dıvızııa otrıadtaryn basqarǵan, Ýkraınanyń, Moldovanyń, Rýmynııanyń, Chehoslovakııanyń jerinde kóptegen operatsııalardy ótkizdi.
Uly Otan soǵysynyń І dárejeli, Bogdan Hmelnıtskııdiń, «Eńbek Eri», «Halyq qaharmany» ordenderimen, KSRO-nyń 25 medalimen jáne qurmet gramotalarymen marapattalǵan.
Qazaq ádebıetindegi partızan soǵysy taqyrybynyń negizin qalaýshy qalamger «Jas partızan», «Ilko Vıtrıak», «Pereıaslav partızandary», «Jaý tylyndaǵy bala», «Jaý tylynda», «Partızan shaıqastary» syndy áńgimeler, ocherkter men povester jazyp qaldyrǵan. Jazýshynyń esimi elimizdiń birqatar kóshe, mektepterine berilgen.
2 jyl buryn (2009) Taraz ınnovatsııalyq-gýmanıtarlyq ýnıversıtetinde «Sherhantaný» ǵylymı-zertteý ortalyǵy ashyldy.
Ortalyqtyń mindeti jerlesimiz Sher-aǵanyń shyǵarmashylyq muralaryn zertteý jáne nasıhattaý bolyp otyr. Sherhan Murtaza qazaq jazýshylarynyń ishinde birinshi bolyp saıasat jáne qoǵam qaıratkeri Turar Rysqulov (1894-1938) týraly roman jazdy.
2 jyl buryn (2009) Qyzylorda oblysynyń Shıeli aýdanynda óndiristik qýattylyǵy jylyna 750 tonna ýrandy jer astynan shaıyp shyǵaratyn jańa «Irkól» keniniń saltanatty ashylý rásimi ótti.
Atom energetıkasy salasyndaǵy qazaqstan men qytaı yntymaqtastyǵynyń aıasyndaǵy óndiriske engizilgen birinshi ken bolyp tabylady.
1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq banki Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyq mereıtoıyna oraı nomınaly 50 teńgelik shaqany aınalymǵa shyǵardy.
Shaqanyń bet jaǵynyń joǵarǵy bóliginde Qazaqstan Respýblıkasynyń eltańbasy beınelengen. Eltańba beınesiniń oń jaǵynda «QUB» degen abbrevıatýra ornalasqan. Tómengi bóliginde shaqanyń nomınalyn bildiretin «50 TEŃGE» degen jazý bar. Nomınaldyń sol jáne oń jaǵynda ulttyq oıý-órnek elementi beınelengen. Aınaldyra memlekettik tilde «QAZAQSTAN ULTTYQ BANKІ» degen jazý jáne shyǵyńqy jıek júrgizilgen.
Shaqanyń syrt jaǵynyń ortalyq bóliginde Jeńis sımvoldarynan kompozıtsııa ornalasqan. Kompozıtsııanyń oń jáne sol jaǵynda Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń jáne shaqanyń jylyn bildiretin «1945» jáne «2010» degen sandar bederlengen. Joǵary bóliginde aınaldyra memlekettik tilde «ULY JEŃІSKE 65 JYL», tómengi bóliginde orys tilinde «65 LET VELIKOI POBEDE» degen jazý bar. Aınaldyra shyǵyńqy jıek júrgizilgen. Taralymy - 50 myń dana.
1 jyl buryn (2010) Venadaǵy «Avstrııa bankiniń» saltanat zalynda 1941-1945 jyldary Avstrııa aýmaǵynda qaza tapqan qazaqstandyq jaýyngerlerdi eske alý kitaby tanystyryldy.
Uly Otan soǵysy batyrlarynyń eren erligine arnalǵan jáne Jeńis kúnine oraı basyp shyǵarylǵan eskertkish kitapty Qazaqstannyń Avstrııadaǵy Elshiligi Soǵys saldaryn zertteý jónindegi Lıýdvıg Boltsman atyndaǵy Soǵys ınstıtýtymen jáne Avstrııanyń Qara krest uıymymen birlesip ázirledi.
Avstrııa tarapynan qoldaýǵa ıe bolǵan dıplomatııalyq mıssııanyń bastamashylyǵy boıynsha úlken izdeý-zertteý jumystary júrgizilip, sonyń nátıjesinde Avstrııa aýmaǵynda fashızmmen kúreste óz ómirlerin qıǵan 980 jerlesimizdiń aty-jóni anyqtaldy, 200-den astam zırat tabyldy, muraǵat qujattary men fotomaterıaldardyń biregeı qory jınaldy.
2010 jylǵy mamyrdyń 6-7-sinde Eske alý kitaby Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrliginde resmı tanystyryldy. Kitaptyń elektrondyq nusqasy Qazaqstan elshiliginiń saıtyna - www.kazakhstan.at - ornalastyryldy.
ESІMDER
120 jyl buryn (1891-1962) halyq aqyny BAITÝOV Jáken dúnıege kelgen.
Qaraǵandy oblysy Shet aýdany Sharýateńeý aýylynda týǵan. Aýyl moldasynan oqyp, hat tanyǵan. Maıasar, Bolman, Tuńǵyshbaı, Jalqybaı aqyndarmen aıtysqa túsken. Jáken aqynnyń «Qoıshy men qasqyrdyń», «Aq qoı men qara qoıdyń» aıtystary, «Narshókken», «Birinshi maıǵa» óleńderi, «Sarjan-Bodyq», «Bóri batyr», «Kók jaıdaq», t.b. dastandary bar. «Sal-sal», «Abylaı», «Naýryzbaı» dastandaryn jatqa aıtyp, el ishine taratqan.
95 jyl buryn (1916) sýretshi TKANKO Anatolıı Dmıtrıevıch dúnıege keldi.
Qostanaı oblysynda týǵan. Almaty kórkemsýret ýchılışesin, Odessa kórkemsýret ınstıtýtyn bitirgen. Sýretpen qatar sándi óner zattaryn, plakattar jasaıdy.
Ol Keńes Odaǵynyń Batyrlary Á.Moldaǵulovanyń, H.Hasenovtiń, I.Shadrınniń, polıtrýk V.Klochkovtyń, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen qaıratkeri V.Saptyń portretterin salǵan. «Qazaqstannyń aıtýly qyzylsha ósirýshileri» pannosynyń, «Temirtaý qara metallýrgııasynyń tuńǵyshy» sýretiniń avtory.
55 jyl buryn (1956) kompozıtor, Qazaqstan kompozıtorlar odaǵynyń múshesi, dırıjer, Qazaqstan mádenıetine eńbegi sińgen qaıratker, Qazaqstan Respýblıkasy oqý-aǵartý isiniń úzdigi ALPYSBAEV Álı Demegenuly dúnıege kelgen.
Almaty oblysynyń Eskeldi aýdanynda týǵan. Shymkent mádenıet ınstıtýtyn (qazirgi M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan gýmanıtarlyq ınstıtýty), Almaty konservatorııasyn (qazirgi Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservaorııasy) bitirgen. 1979-1982 jyldary Sarqant mádenı-aǵartý ýchılışesinde, 1982-1995 jyldary Taldyqorǵan qalasyndaǵy mýzykalyq ýchılışede, pedagogıkalyq ýnıversıtette oqytýshy, sondaı-aq «Altyn dán» ult aspaptar ansambliniń negizin qalap, kórkemdik jetekshisi, dırıjeri bolǵan. 1995 jyldan Almaty oblystyq fılarmonııasynyń halyq aspaptar orkestriniń dırıjeri ári kórkemdik jetekshisi, sonymen qatar Taldyqorǵan qalasyndaǵy Mádenıet saraıynyń dırektory qyzmetin atqarady. 1997 jyly - M.Tólebaev atyndaǵy aımaqtyq fılarmonııa dırektory jáne orkestrdiń bas dırıjeri. 1999 jyldan - Іlııas Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıtetiniń professory. «Nur Otan» Halyqtyq demokratııalyq partııasynyń múshesi bolyp tabylady. Qazirgi kezde Taldyqorǵan qalasynyń depýtaty.
Á.Alpysbaevtyń 100-den asa áni, jeke mýzykalyq aspaptarǵa arnalǵan birneshe shyǵarmasy bar. Reseı, Qytaı, Túrkııa elderin gastroldik saparmen aralap, Polshada ótken 8- dúnıejúzilik óner festıvaline qatysqan.
Astanada ótken «Elim meniń» respýblıkalyq sazgerler konkýrsynyń úsh márte laýreaty. 2007 jyly «Elge arnaý» kúı-poemasy úshin memlekettik granttyń ıegeri atandy. 2008 jyly Bolgarııada ótken «Sofııa kóktemi - 2008» baıqaýynda oǵan «Altyn alqa» joǵary marapaty tabys etildi. Halyqtyq mýzykany nasıhattaý maqsatynda birqatar halyqaralyq forýmdar men baıqaýlarda boldy. Qurmanǵazy atyndaǵy akademııalyq orkestrge, «Otyrar sazy» orkestrine, Astana qalasynyń akademııalyq orkestrine dırıjerlik etti.
«Astana» merekelik medalimen, «Qazaqstan Respýblıkasy táýelsizdigine 10 jyl», Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl» medalderimen marapattalǵan, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń alǵys hatynyń ıegeri.
SÁÝІRDІŃ 29-Y, JUMA
Halyqaralyq bı kúni. Bul mereke ıÝNESKO-nyń sheshimimen 1982 jyldan bastap, frantsýzdyq baletmeıster, bı óneriniń reformatory ári teoretıgi Jan Jorj Noverdiń (1727-1810) týǵan kúnine oraı atap ótiledi. Halyqaralyq bı kúni - «barlyq bıdi» birge biriktirýine qyzmet etedi, ónerdiń osy túrinde meıram jasaý kerek jáne onyń saıası,mádenıetti jáne etnıkalyq shekarany qıyp ótetin múmkindigi bar, adamdardy dostyq pen beıbitshilik úshin qosý, bı tilinde - sóılesýge múmkindik berý.
OQIǴALAR
71 jyl buryn (1940) Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynda Ǵabıt Músirepovtiń «Qozy Kórpesh - Baıan sulý» pesasynyń premerasy qoıyldy.
20 jyl buryn (1991) Halyqaralyq horeografııa qaıratkerleri qaýymdastyǵy «Balettik Benýa» syılyǵyn bekitti. Bul syılyq jyl saıyn sáýirdiń 29-daǵy Halyqaralyq bı kúninde tabys etiledi.
19 jyl buryn (1992) Almatyda túrik elshiligi saltanatpen ashyldy.
5 jyl buryn (2006) Almatyda Ahmet Jubanov murasyn zertteýge arnalǵan memorıaldyq murajaı ashyldy. Akademık Ahmet Jubanov kásibı qazaq mýzykasynyń negizin salǵan, asa kórnekti kompozıtor, dırıjer, mýzykatanýshy, etnograf, ustaz jáne qoǵam qaıratkeri.
3 jyl buryn (2008) Ulttyq ınnovatsııalyq qordyń qatysýymen «Logicom perspective innovations»AQ atty jańa venchýrlyq qor quryldy. Bul týraly búgin Almatyda ótken Qazaqstandyq IV-shi ınnovatsııalyq kongress barysynda málim etildi.
Qor aktsıonerleri bolyp tabylatyn «Logicom»AQ aktsııalardyń 51-paıyzyna jáne «Ulttyq ınnovatsııalyq qor» AQ 49 paıyzyna ıe. Qordy basqarý isine «Seven Rivers Capital» kompanııasy jaýapty. Kompanııa ınvestıtsııa nysandaryn tańdaý jáne baǵalaý jónindegi is qımyldardy qarjylandyrýshy kompanııalarmen kelisimshart jasaý, olardyń qyzmetin baqylaý jáne jobadan shyǵýyn qamtamasyz etý jumystaryn júzege asyrady. Logıkom iri kólemdegi aqparattyq jobalar ınvestıtsııalyq damýdyń jańa mejesine jetkizip otyr. Sondyqtan venchýrlyq qor naryǵynyń belsendi múshesine aınalýǵa alǵysharttar bar. Qazaqstanda venchýrlyq ınfraqurylymdardy damytý Ulttyq ınnovatsııalyq qordyń basty mindetteriniń biri bolyp tabylady.
3 jyl buryn (2008) Almatyda www.irq.kaznpu.kz Qazaq tiliniń tarıhı-mádenı qorynyń jazba jáne etnoarheologııalyq derektemeler boıynsha veb-saıtynyń tanystyrylymy boldy.
Ony Qazaqtyń Abaı atyndaǵy ultyq pedagogıkalyq ýnıversıteti Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Til komıtetimen birigip jasap otyr. «Saıttyń ataýy» túrik bitik. Bul - qazaq tiliniń tarıhı-mádenı qorynyń jazba jáne etnoarheologııalyq derektemeler qory. Ondaǵy negizgi derektemeniń biri túrik bitik. Búgingi tańda Eýrazııalyq keńistikte 500-den astam túrik bitik jazba eskertkishteri tirkelgen.
2 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasynda belgili aqyn Dúısenbek Naqypovtyń «Re ýaqyty» atty poemalar jınaǵy men «Jeldiń kóleńkesi» atty romanynyń tanystyrylymy ótti.
Aqynnyń «Re ýaqyty» atty jınaǵyna 2001-2008 jyldary jazylǵan on jeti poemasy men eki esseler toptamasy kirgen. Al «Jeldiń kóleńkesi» atty romanynda Almaty qalasyndaǵy adamdardyń taǵdyry baıandalady.
2 jyl buryn (2009) Astana qalasy máslıhatynyń kezekten tys 34-shi sessııasynda «Astana qalasynyń qurmetti azamaty» ataǵyn berý jobasy bekitildi.
Qurmetti ataq elordanyń áleýmettik salasyn, ǵylym jáne bilim, ekonomıkasyn damytýdaǵy erekshe eńbegi úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna, shetel azamattaryna jáne azamattyǵy joq adamdarǵa da beriledi. Atalmysh dárejeni berý máslıhat sessııasynyń sheshimimen júzege asyrylady. Astana qalasynyń ákimi qurmet ataǵyn berý týraly usynymdy sessııa máslıhatynyń qaraýyna jiberedi. Osyndaı ataqqa, qurmetke ıe bolǵan tulǵaǵa elorda ákimi men máslıhat hatshysy qol qoıǵan «Qurmet dıplomy» jáne arnaıy kýálik tapsyrylady.
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýdyń quqyqtyq, ekonomıkalyq, áleýmettik jáne uıymdastyrýshylyq negizderin belgileýge baǵyttalǵan «Quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý týraly» Zańǵa qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Qazaqstannyń astanasynda «Balam-aı» atty múmkindigi shekteýli balalardyń damý ortalyǵy ashyldy. «Astana qalasynyń múgedek balalar qoǵamy» qoǵamdyq qorynyń tóraıymy Qamqa Jasanovanyń aıtýynsha, «Balam-aı» ortalyǵy birneshe úkimettik emes uıymdar men bıznes ókilderiniń belsendi demeý jasaýy arqasynda quryldy. Úkimettik emes uıymdar men bıznes sektordyń tabysty áriptestiginiń arqasynda Astanada balalar bir-birimen jaqsy aralasyp oınaıtyn, oqyp-bilim alatyn arnaıy ortalyq dúnıege keldi. «Balam-aı» ortalyǵynda tájirıbeli mamandar psıholog, defektolog jáne áleýmettik pedagogtar balalarǵa tek óz kemshilikterin jeńip qana qoımaı tipti mamandyq ta ala alady. Astanalyq qoǵam múgedek balalarynyń josparynda - ár jasóspirim óziniń janyna jaqyn bolashaq mamandyǵyn tańdaı alatyn arnaıy kýrstar uıymdastyrý.
Ortalyq qurylýyn «Agip Karachaganak», «Qazaqstan temirjoly» aktsıonerlik qoǵamy, «Rixos» qonaq úıi, Qazaqstan BıDjı sııaqty jáne basqa da kompanııalar qoldady. «Bota» qoǵamdyq qorynyń qatysýymen ortalyqta erekshe muqtaj balalarǵa berilý jáne keńeıtý sapasyn jaqsartý áleýmettik qyzmet jobasy iske asyrylady.
ESІMDER
105 jyl buryn (1906-1968) kompozıtor, dırıjer, mýzykatanýshy, etnograf, Qazaqstannyń halyq ártisi, ónertaný ǵylymynyń doktory, professor, akademık, eki márte Memlekettik syılyqtyń jáne Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy syılyqtyń laýreaty JUBANOV Ahmet Qýanuly dúnıege keldi.
Aqtóbe oblysynyń Temir aýdanynda týǵan. 1929-1932 jyldary - Lenıngradtaǵy M.Glınka atyndaǵy mýzyka tehnıkýmynyń skrıpka synybyna oqýǵa qabyldanyp, keıin Rımskıı-Korsakov atyndaǵy konservatorııada goboı synyby boıynsha jáne Lenıngrad konservatorııasynyń tarıhı-teorııalyq fakýltetinde qosymsha bilim alady. 1932-1933 jyldary Lenıngrad ónertaný kademııasynyń aspıranty. 1933 jyly Almaty mýzyka-drama tehnıkýmynda sabaq berip, qazaq tilinde alǵashqy «mýzyka álippesin» qurastyrady. A.Jubanovtyń jetekshiligimen 20 ǵasyrdyń 30-jyldary qazaq mýzykasyn zertteıtin ǵylymı kabınet, mýzyka-tájirıbelik sheberhana, KSRO Ǵylym Akademııasynyń Qazaq fılıaly tóralqasy janynan ónertaný sektory (qazirgi Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń mýzyka bólimi) ashyldy. 1934 jyly A.Jubanov alǵash 11 adamnan quralǵan dombyrashylar ansambli negizinde Qazaq ulttyq halyq aspaptar orkestrin uıymdastyrdy.
1935-1945 jyldary Qazaq fılarmonııasynyń kórkemdik jetekshisi ári dırıjeri boldy. 1945-1951 jyldary - Almaty konservatorııasynyń (qazirgi Qazaq ulttyq konservatorııasy) rektory, 1954-1961 jyldary osy konservatorııadaǵy ózi ashqan halyq aspaptar kafedrasynyń meńgerýshisi bolyp, qazaq halyq mýzykasynyń tarıhynan, dırıjerlik óner men aspaptanýdan sabaq berdi. 1961-1968 jyldary A.Jubanov Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń mýzyka bólimin basqardy.
A.Jubanov - qazaq halqynyń qazirgi zamanǵy kásibı mýzykasynyń negizin qalaǵan aǵa býyn kompozıtorlardyń biri. Ol qazaq mýzykasyn kúrdeli aspaptyq sımfonııalyq shyǵarmalarmen baıytty. Olar: «Tájik bıi», «Qazaq bıleri», «Tólegen Toqtarov», «Arııa», «Abaı sıýıtasy», t.b. Uly Otan soǵysy jyldaryndaǵy onyń «Sert», «Qalǵanynsha qasyq qan», «Moskva», «Maıdannan hat», «Qarlyǵash» sııaqty vokaldyq týyndylary qazaq halqynyń ulttyq mýzyka mádenıetine sony órnek qosty. Budan soń ol Ǵ.Músirepovtiń «Qozy Kórpesh - Baıan sulý», M.Aqynjanovtyń «Isataı-Mahambet» (M.Ivanov-Sokolskıımen birge) pesasyna, «Amankeldi» fılmine mýzyka jazdy, «Otanym», «Aq sholpan», «Bizdiń el», «Jylqyshy», «Lırıkalyq án», t.b. ánder shyǵardy.
Lenın ordenimen, t.b. ordendermen, medaldermen marapattalǵan. Almaty qalasy kósheleriniń birine, Respýblıkalyq mýzyka mektep-ınternatqa A.Jubanov esimi berilgen.
65 jyl buryn (1946) fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym jáne tehnıka qaıratekeri, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵary mektep ǵylym akademııasynyń, Halyqaralyq joǵary mektep ǵylym akademııasynyń, Halyqaralyq shyǵarmashylyq Akademııasynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Injenerlik akademııasynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, Almaty oblysynyń qurmetti azamaty QOJAMQULOV Tólegen Ábdisaǵıuly dúnıege kelgen.
Almaty oblysy Jambyl aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) jáne Lenıngrad qalasyndaǵy (qazirgi Sankt-Peterbýrg) A.F.Ioffe atyndaǵy fızıka-tehnıkalyq ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1970-1998 jyldary Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń kafedra meńgerýshisi, dekany, ýnıversıtet janynan alǵash qurylǵan Tájirıbelik jáne teorııalyq fızıka ǵylymı-zertteý ınstıtýtyn uıymdastyrýshy jáne onyń tuńǵysh dırektory. 1998-2001 jyldary Jetisý memlekettik ýnıversıtetiniń, 2001 jyldan Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń rektory qyzmetterin atqarǵan.
Negizgi ǵylymı eńbekteri atom ıadrosy men elementar bólshekter teorııasyna, kvanttyq hromodınamıkaǵa arnalǵan. Ol jaryq fızıkasy salasynda «Torlanǵan kalıbrlik óristi stohastıkalyq kvanttaý» atty jańa ǵylymı baǵytty qalyptastyrdy.
100-den asa ǵylymı eńbektiń avtory.
«Parasat» ordeimen, medaldermen marapattalǵan.
50 jyl buryn (1961) saıası-qoǵamdyq «Aıqyn» gazetiniń bas redaktory, jýrnaıst, Qazaqstan Respýblıkasy Gýmanıtarlyq ǵylym akademııasynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Jýrnalıstıka akademııasynyń akademıgi, BAQ salasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti syılyǵynyń jáne Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń B.Bulqyshev atyndaǵy syılyǵynyń laýreaty JÚSІP Nurtóre Baıtilesuly dúnıege keldi.
Qyzylorda oblysynyń Shıeli aýdanynda týǵan. Qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen. Pavlodar oblystyq «Qyzyl tý» gazetiniń tilshisi, kólik jáne kommýnıkatsııalar bóliminiń meńgerýshisi, bas redaktorynyń orynbasary qyzmetin atqarǵan. 1990-1996 jyldary - «Egemen Qazaqstan» gazeti ekonomıka bóliminiń meńgerýshisi, bas redaktorynyń orynbasary. 1996-2002 jyldary - «Jas alash» gazetiniń bas redaktory. N.Júsip basshylyq jasaǵan jyldary atalmysh gazet «Altyn Juldyz - 2000» syılyǵyna ıe boldy. 2002-2005 jyldary - «Aq Jol Qazaqstan» gazetiniń bas redaktory. 2005-2006 jyldary - «Egemen Qazaqstan» gazetiniń bas dırektory. 2006-2008 jyldary - «Astana habary» gazetiniń bas redaktory. 2008 jyldyń aqpanynan bastap - qazirgi qyzmetinde.
Onyń «Biz kimnen kembiz», «Qazaqtyń qyzy», «Eles pen beles» atty pýblıtsıstıkalyq jınaqtary jaryq kórgen.
«Qurmet» ordenimen, eki medalmen marapattalǵan.
SÁÝІRDІŃ 30-Y, SENBІ
Shvetsııa Koroldiginiń ulttyq meıramy - Koroldiń týǵan kúni (1946). Shvetsııa Koroldigi Soltústik Eýropadaǵy Skandınavııa túbeginiń shyǵysy men ońtústigin alyp jatqan memleket. Shvetsııanyń ıeligine sondaı-aq Baltyq teńizindegi Gotland pen Eland araldary men birneshe usaq araldar da kiredi. Astanasy - Stokgolm qalasy. Basqarý formasy - konstıtýtsııalyq monarhııa. Memleket basshysy - korol. Joǵary zań shyǵarýshy organy - bir palataly parlament (rıksdag). Resmı tili - shved tili. Aqsha birligi - shved kronasy.
Qazaqstan Respýblıkasy men Shvetsııa Koroldigi arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy sáýirdiń 7-inde ornatyldy.
Nıderlandy Koroldiginiń ulttyq meıramy - Koroleva kúni. Nıderlandy - Batys Eýropadaǵy memleket. Nıderlandynyń soltústik jáne batys bóligi Soltústik teńizdiń jaǵalaýynda ornalasqan. Resmı tili - nıderland tili. Basqarý formasy - konstıtýtsııalyq monarhııa. Joǵary zań shyǵarýshy organy - eki palatadan turatyn Bas Shtattar. Astanasy - Amsterdam qalasy. Aqsha birligi - evro.
Qazaqstan Respýblıkasy men Nıderlandy Koroldiginiń arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy qyrkúıektiń 10-ynda ornatyldy. Nıderlandy Koroldigindegi Qazaqstan Respýblıkasynyń Tótenshe jáne Ókiletti elshisi - Mýrzamadıeva Maınıýra Savetovna. Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Nıderlandy Koroldiginiń Tótenshe jáne Ókiletti elshisi - Frans Potoıt.
OQIǴALAR
280 jyl buryn (1731) Petr I basqarǵan kezeńdegi tanymal memleket qaıratkeri Qazaq jerin qosý jospary kórsetilgen arnaıy patsha jarlyǵy jobasy avtorlarynyń biri A.Tevkelev Ábilqaıyr hanǵa jiberilgen ókilderimen birge Sankt-Peterbordan shyǵyp, Ýfa arqyly qazaq jerine taban tiredi. Bul oqıǵa Qazaqstannyń Reseıge qosylýyna bastama boldy. Saıahat jáne soǵan sáıkes Reseı elshisiniń mıssııasy tek eki jyldan keıin ǵana aıaqtaldy.
66 jyl buryn (1945) Raqymjan Qoshqarbaev pen Grıgorıı Býlatov Reıhstagqa tý tikti.
Rahymjan Qoshqarbaev (1924-1988) Aqmola oblysynyń Aqmola (qazirgi Tselınograd) aýdanynda týǵan. 1942 jyly ásker qataryna alynyp, soǵystan keıingi jyldary azat etilgen aýmaqtaǵy áskerlerdiń quramynda qyzmet etken. Al 1964-1967 jyldary Aqmola oblysynyń atqarýshy komıtetinde nusqaýshy, Qazaq KSR Mınıstrler keńesi janyndaǵy qonys aýdarýshylar jónindegi basqarmada ınspektor bolǵan. Al 1967 jyldan bastap, «Almaty» qonaq úıiniń dırektory qyzmetin atqardy. «Qyzyl tý», «1-shi dárejeli Otan soǵysy» ordenderi men «Berlındi alǵany úshin», «Varshavany azat etkeni úshin», medaldarynyń ıegeri. Reıhstagqa tý tikkeni úshin «Jaýyngerlik Qyzyl tý» ordeninimen marapattalǵan. Al 2001 jyly «Halyq qaharmany» atandy.
Grıgorıı Petrovıch Býlatov (1925-1973) - Qyzyl Armııanyń qatardaǵy barlaýshy-jaýyngeri. Sverdlov oblysy Cherkasovo eldi mekeninde jumysshy semıasynda týǵan. Rahymjan Qoshqarbaevpen birge 1945 jyly sáýirdiń 30-ynda Reıhstagqa birinshi bolyp tý tikken Reıhstagqa tý tikkeni úshin «Jaýyngerlik Qyzyl tý» ordenimen, ІІІ dárejeli Dańq ordenimen jáne kóptegen meladdarmen marapattalǵan.
6 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasynyń 10 jyldyǵy qurmetine arnalǵan merekelik medal týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.
4 jyl buryn (2007) Bolgarlardyń Qazaqstan jerine qonys aýdarýynyń 100 jyldyǵyna oraı Pavlodar oblysynyń Aqtoǵaı aýylyndaǵy Jeńis saıabaǵynda Dostyq alleıasy otyrǵyzyldy.
Stolypın reformasy jyldary bolgarlar Aqtoǵaı aýdanynda birneshe selo qurǵan bolatyn. Ótken ǵasyrda qazaqtyń qonaqjaı jeri bolgar dıasporasynyń birneshe býyn ókilderine otan bolyp otyr. Dostyq alleıasyna alǵashqy kóshetterdi kónekóz qarııalar, ardagerler jáne oblystyq bolgar ulttyq mádenı ortalyǵynyń belsendileri otyrǵyzdy.
2 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine olardy Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasy normalaryna sáıkestendirý máseleleri boıynsha ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
2 jyl buryn (2009) Mańǵystaý aýdanynyń ortalyǵy Shetpe kentindegi ortalyq saıabaqqa oblysqa tanymal tulǵa, aýdannyń sharýashylyq salasyn qalyptastyryp, damytýǵa eńbek sińirgen basshy Qydyrbaı Júsipovtyń esimi berildi.
Qydyrbaı Júsipov (1933-1994) jetpisinshi jyldary Shetpe aýylynyń kommýnaldyq-sharýashylyq jumystaryna basshylyq etip, negizinen mal sharýashylyǵymen aınalysqan aýyldy órkendetýge úles qosqan azamat.
ESІMDER
90 jyl buryn (1921-1996) balalar jazýshysy TÓREJANOV Mádihat dúnıege keldi.
Aqmola oblysynyń Aqkól aýdanynda týǵan. Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. Eńbek jolyn mektep muǵalimdiginen bastap, keıinirek Aqmola muǵalimderdiń biliktiligin jetildirý ınstıtýtynyń kabınet meńgerýshisi bolǵan.
Onyń «Bitpegen oıyn», «Teń oıyn», «Shegirtke men ara», «Qanatbek pen Janatbek», «Kim aqyldy», «Túıe qalaı óz kóleńkesin joǵaltty» atty kitaptary bar.
«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.
80 jyl buryn (1931) tehnıka ǵylymynyń kandıdaty, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Injenerlik akademııasynyń korrespondent múshesi, Qazaq KSR-iniń jáne KSRO-nyń eńbek sińirgen energetıgi YSQAQOV Kejek dúnıege keldi.
Eńbek jolyn Almaty JES-1 kásipornynda bas ınjener bolyp bastaǵan. Zeınet demalysyna shyqqanǵa deıin «Qaztehenergo» dırektory bolǵan. Birneshe márte Almaty qalalyq jáne Lenın aýdandyq keńesine depýtat bolyp saılanǵan.
Onyń 60-tan astam ǵylymı eńbegi jáne «Qazaqstannyń búgini men erteńi», «Energetıka mamandyǵy» atty oqýlyqtary bar.
«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.
70 jyl buryn (1941) qoǵam qaıratkeri, synshy, ádebıettanýshy, teledramatýrg, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri, KSRO televızııasy men radıosynyń jáne KSRO baspasóziniń úzdigi, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń, Halyqaralyq Abaı atyndaǵy ádebı syılyqtyń ıegeri, birneshe ınstıtýttardyń qurmetti professory, Halyqaralyq televızııa jáne radıo akademııasynyń (JATR) akademıgi ORAZALY Sultan Sháripuly dúnıege keldi.
Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Aıagóz qalasynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetin bitirgen. Qazaq radıosy men televızııasynyń redaktory, aǵa redaktory, bas redaktory qyzmetterin atqarǵan. 1967-1984 jyldary Qazaq televızııasy baǵdarlamalar bas redaktsııasynyń bas redaktory. 1984-1986 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy OK mádenıet bóliminiń nusqaýshysy, kórkem ádebıet sektorynyń meńgerýshisi. 1986-1993 jyldary - «Óner» baspasynyń dırektory. 1993-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Til komıtetiniń tóraǵasy. 1995-1997 jyldary - Ult saıasaty jónindegi memlekettik komıtet tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 1997 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne mádenıet mınıstrligi Til saıasatyn úılestiý departamentiniń dırektory. 1998-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka, ınýstrııa jáne saýda mınıstrligi Avtorlyq quqyq jónindegi agenttiktiń tóraǵasy. 2000-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrligi Avtorlyq quqyq jónindegi komıtetiniń tóraǵasy. 2001-2005 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrligi Quqyqtyq nasıhat, memlekettik tildi damytý jáne jurtshylyqpen baılanys departamentiniń dırektory. 2005 jyldan bastap zeınetkerlik demalysta, «Zań - nasıhat» JShS-iniń bas dırektory bolyp qyzmet atqarady.
Ol Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy memlekettik saıasat jónindegi ulttyq keńestiń, Qazaqstan halyqtary Assambleıasy keńesiniń, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵyn berý jónindegi memlekettik komısııasynyń múshesi bolyp saılanǵan. Qazaqstannyń onomastıkalyq, termınologııalyq komıssııalarynyń jumysyn basqarýǵa qatysyp, kóptegen jer ataýlarynyń tarıhı qalpyna kelýine zor úles qosqan. Ondaǵan ádebı-zertteý maqalalary, «Ómir shyndyǵy jáne kórkemdik sheshim», atty monografııasy, «Avtordy qorǵaý - rýhanııatty qoldaý», «Júrektiń kózi ashylsa» atty kitaptary, orys jáne shetel jazýshylarynyń roman, povesterin qazaqshalaǵan eńbekteri jaryq kórgen. Sondaı-aq qazaq, orys, aǵylshyn tilindegi «Abaı eli» atty albom-shejiresi álemniń 70-ke jýyq eline taraǵan. Ol «Suhba», «Halyq qazynasy», «Shuǵyla», «Qymyzhana», «Kezdesý», «Aıtys» habarlaryn alǵash uıymdastyryp, stsenarıılerin jazyp, efırde júrgizgen, 300-ge jýyq ádebı stsenarıı men 40 shaqty ǵylymı-zertteý maqalalardyń avtory.
Osy jyldary onyń qalamynan júzdegen ádebı telestsenarııler men telepesalar týyp, kógildir ekranda qoıyldy. Olardyń ishinde «Suhbat», «Qymyzhana», «Kezdesý», «Shuǵyla», «Aıtys», «Halyq qazynasy», t.b. habarlar tsıkli men «Kek», «Otyrar oırany», «Ólim fabrıkasy», «Qashqyn», t.b. teleqoıylymdary halyqqa keńinen tanyldy. Onyń ádebı telehabarlary Reseıde, Moldavııada, Grýzııada, Ózbekstanda, Qyrǵyzstanda kórsetildi. Sh.Aıtmatov, Ǵ.Músrepov, Ǵ.Mustafın, І.Esenberlın, T.Ahtanov, S.Begalın týraly «Suhbat» serııasynan kórsetilgen beınefılmderi qazaq televızııasynyń altyn qoryna qosylǵan úzdik shyǵarmalar bolyp tabylady.
«Parasat» ordenimen, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń «Altyn barys» jáne Ádilet mınstrliginiń «Femıdaǵa adal qyzmeti úshin» belgilerimen marapattalǵan.
2011 JYLDYŃ MAMYR AIYNDA:
OQIǴALAR
120 jyl buryn (1891) irgetasy 1869 jyly qalanǵan Aqtóbe eldi-mekenine qala mártebesi berildi. 1932 jyldyń 10 naýryzynda Aqtóbe qalasy oblys ortalyǵy boldy. 1962 jyly Aqtóbe, Oral, Gýrev (qazirgi Atyraý) oblystaryn biriktiretin Batys Qazaqstan ólkesi qurylyp, ortalyǵy Aqtóbe atandy. 1977 jyly Aqtóbe qalasy Batys Qazaqstan temir jol ortalyǵy boldy. 1999 jylǵy 11 naýryzdaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Jarlyǵyna sáıkes orys tilindegi «Aktıýbınsk» ataýy «Aktobe» bolyp ózgertildi.
Aqtóbe qalasy elimizdiń batys óńiriniń iri mádenı, bilim jáne ǵylym ortalyǵy bolyp sanalady. Qalada 11 joǵary, 16 arnaýly oqý orny bar. Qudaıbergen Jubanov atyndaǵy Aqtóbe ýnıversıteti (Jubanov Qudaıbergen Qýanuly (1899-1938) - til bilimi salasyndaǵy alǵashqy qazaq professory, qazaq til biliminiń negizin salýshylardyń biri, túrkitanýshy, pedagog, memleket jáne qoǵam qaıratkeri), Marat Ospanov atyndaǵy Batys Qazaqstan medıtsına akademııasy (Ospanov Marat (1949-2000) - Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisiniń birinshi tóraǵasy bolǵan, Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy parlamentarızmniń, kóppartııalyq júıeniń jáne demokratııanyń negizin qalaǵandardyń biri), Joǵary áskerı avıatsııalyq ushqyshtar ýchılışesi jáne basqalary tek qana Qazaqstanǵa ǵana emes, shet elderge de keńinen tanymal oqý oryndary. Sonymen qatar qalada qazaq jáne orys trýppasy óner kórsetetin drama teatry, qýyrshaq teatry, oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıy, Keńes Odaǵynyń batyry Álııa Moldaǵulova atyndaǵy murajaı jumys isteıdi. «Batys Eýropa - Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıttik dálizi Qazaqstan aýmaǵy boıynsha Aqtóbe, Qyzylorda, Shymkent, Taraz, Almaty qalalary arqyly ótedi.
90 jyl buryn (1921) Muhtar Áýezovtiń «Eńlik-Kebek» pesasynyń túzetilip, óńdelip, shyn mánindegi dramatýrgııa talabyna jaýap berer kórkemdikke jetken ekinshi nusqasy Abaıdyń shákirtteri men izbasarlary uıymdastyrǵan «Es-Aımaq» trýppasynyń (qazirgi Abaı atyndaǵy mýzykalyq-dramalyq teatr. Teatr óziniń 70 jyldyǵyn 2004 jylǵy qazan aıynda atap ótti) sahnasynda Júsipbek Aımaýytovtyń rejısserlik etýimen qoıyldy. Onda Eńlik rólin Farıda Kárimova, Kebekti Ahmet Áýezov, Abyz ben Keńgirbaı rólin Tórekesh Ospanov oınady. Osy qoıylymnan keıin pesa Orynborda jeke kitap bolyp shyǵyp, Qazaqstannyń kóptegen qalalaryndaǵy trýppalar men kórkemóner úıirmeleriniń repertýarynan turaqty oryn aldy.
90 jyl buryn (1921) RKFSR Halyq komıssarlary keńesiniń kooperatıvtik uıymdar arqyly aıyrbas jasaýyna múmkindik beretin «Aıyrbas týraly» dekreti jaryq kórdi. Gýbernııalarda nanǵa aıyrbas jasaý úshin mata, galantereıa jáne bakaleıa taýarlary, ydys-aıaq, keramıka qorlary qurylyp, jeke saýdaǵa ruqsat berildi. Qalalarda jekemenshik et, óndiris taýarlary dúńgirshekteri, ashanalar, monshalar ashyldy. Jármeńke saýdasy qaıta jandandy.
90 jyl buryn (1921) FEI (FEI) Halyqaralyq at sporty federatsııasy quryldy. Federatsııanyń alǵashqy prezıdenti - baron du Teil (Frantsııa). Halyqaralyq at sporty federatsııasyna álemniń 120 eli kirgen. Jyl saıyn Assambleıa ótkizip,álemdik deńgeıde at sportyn damytýǵa úles qoosyp, halyqaralyq jarystardyń erejelerin bekitip otyrady.
85 jyl buryn (1926) respýblıkanyń Halyq komıssarlary keńesiniń «Qazaq KSR-indegi biryńǵaı eńbek mektepteri jarǵysy» qabyldanyp, onda qazaq qyzdary men shyǵys ulttary qyzdarynyń bilim alýyna erekshe kóńil bólindi. Qyzdar úshin arnaıy mektepter Almaty, Shymkent, Túrkistan, Orda qalalarynda ashyldy.
50 jyl buryn (1961) Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń sheshimimen «Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy» qurmetti ataǵy bekitilgen. «Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy» qurmetti ataǵy Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi janyndaǵy Deneshynyqtyrý jáne sport isteri memlekettik komıtetiniń kollegııasymen sport jattyqtyrýshylaryna (oqytýshylarǵa), biliktiligi joǵary kóp jyl eńbek sińirgen sportshylarǵa, halyq aralyq dárejedegi sport sheberlerine, rekordshylarǵa, KSRO, Álem, Eýropa birinshilikteriniń, Olıpıada oıyndarynyń júldegerleri men chempıondaryna beriledi. 1992 jyldan bastap «Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy» bolyp ózgertilgen.
15 jyl buryn (1996) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq alpınızm qory uıymdastyryldy. Qordyń negizgi mindeti - Qazaqstan Respýblıkasynda Alpınızm men shyńǵa órmeleý ınfraqurylymdaryn quryp, Eresekter men balalarǵa arnalǵan alpınıstik keshender salyp, alpınızmdi damytý. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Alpınızm qorynyń prezıdenti - Kazbek Valıev - ǵylym kandıdaty, alpınızmnen eńbek sińirgen sport sheberi, Everest shyńyna shyqqan alǵash qazaqstandyq alpınıst, Qazaqstan Respýblıkasy Alpınızm men jartasqa órmeleýshiler federatsııasynyń vıtse-prezıdenti.
ESІMDER
185 jyl buryn (1826-1906) aıtys aqyny QULMAMBET Qulanaıan Qulmambet dúnıege kelgen.
Almaty oblysynyń Raıymbek aýdanynda týǵan. Jetisýda Súıinbaı bastaǵan aıtys mektebiniń negizin qalaýshylardyń biri. Jas kezinen óleń-jyrǵa qumar bolyp ósken. Túbek, Janaq, Tezek, Maıkót, Jambyl tárizdi aıtys maıtalmandarymen aıtysqan. Ol «Myń bir tún», «Qyz Jibek», «Raqymjannyń zary», «Muńlyq-Zarlyq», «Týǵanbaı men Qońyrbaı» sııaqty dastandardy jyrlaǵan. Qulmambettiń aıtystary Jambyldyń jınaqtarynda, Sáken Seıfýllınniń alǵy sózimen «Jańa mektep» jýrnalynda, «Aıtys» jınaqtarynda jarııalanǵan. Shyǵarmalary «Sózimniń qyl syımaıdy arasyna» degen atpen 1998 jyly jaryq kórdi. Aqynnyń ómiri men shyǵarmashylyǵy jóninde Muhtar Áýezov, Sábıt Muqanov, Esmaǵambet Ysmaıylov, Názir Tórequlov, t.b. ǵalymdar zertteýler jazdy. Aqynnyń týyndylary Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym akademııasy Ortalyq ǵylymı kitaphanasynyń sırek kezdesetin qoljazbalar qorynda, Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń Qoljazba ortalyǵynda saqtaýly.
170 jyl buryn (1841-1918) aqyn TOQSANBAIULY Qojabaı dúnıege kelgen.
Qaraǵandy oblysynyń Ulytaý aýdanynda týǵan. Aýyl moldasynan saýat ashqan. Barshylyq pen joqshylyq, qoǵamdaǵy áleýmettik ádiletsizdikter Qojabaı jyrlarynyń ózekti taqyrybyna aınaldy. Ol «Baı bolmaq, kedeı bolmaq - bir Alladan» degen qalyptasqan qaǵıdaǵa adal eńbek pen qajymas talapty qosady. «Kel, Qojabaı, sóz sóıle, zamanyńnyń zarynan» degen tolǵaýynda qoǵamdaǵy kereǵar qubylystarǵa kózqarasyn aıqyn tanytsa, «Qazaq balasyna» atty jyrynda Syr boıyn jaılaǵan eldiń kásip-tirshiligin salystyra otyryp oı túıedi, el bastaǵan jaqsylardyń ıgi isterine rızashylyǵyn bildirip, keıingilerge úlgi etip usynady. Qojabaıdyń Amangeldi Imanovqa hat retinde jazǵan jyry bolashaqqa degen úmit pen jaqsy tilekke toly. Aqynnyń «Ortadan asyp barady meniń jasym» degen uzaq tolǵaýy ómir men ólim, barshylyq pen joqshylyq, ádildik pen zulymdyq týraly fılosofııalyq oı túıetin kúrdeli týyndy. Shyǵarmadan aqynnyń shyǵystyń klassıkalyq ádebıetimen jaqsy tanys bolǵany ańǵarylady.
150 jyl buryn (1861-1904) aqyn, Abaı Qunanbaıulynyń úlken uly QUNANBAEV Aqylbaı Abaıuly dúnıege kelgen.
Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Abaı aýdanynda týǵan. Atasy Qunanbaıdyń tárbıesinde bolǵan, aýyl moldasynan bilim alǵan. Sazgerli talantymen de halyqqa tanylǵan. Orys, Eýropa ádebıetimen óz betinshe oqyp tanysqan. Ákesi Abaıdyń keńesi boıynsha 3 poema jazǵan. «Zulys» poemasynyń oqıǵasy aǵylshyn jazýshysy Genrı Haggarttyń «Súleımen patshanyń kenishi» atty áıgili romanynan alynǵan. Bul poema tolyq saqtalmaǵan. «Jarrah» poemasy múlde joǵalyp ketken. Tolyq saqtalǵan «Daǵystan» poemasyna Daǵystan elinde, Kavkazda bolǵan oqıǵa ózek etip alynǵanymen, qazaq ómiri úshin zor máni bar áleýmettik máseleler kóterilgen. Aqynnyń birneshe lırıkalyq óleńi saqtalǵan.
120 jyl buryn (1891-1956) ánshi, halyq kompozıtory BABAQOV Qosymjan dúnıege kelgen.
Aqmola oblysynyń Qorǵaljyn aýdanynda týǵan. 1936 jyly Máskeýde ótken qazaq ádebıeti men óneriniń onkúndigine qatysqan. 1937-1943 jyldary Qazaq fılarmonııasynyń ánshisi bolǵan. Ánshi Birjan, Aqan seri, Balýan Sholaq, Úkili Ybyraı, t.b. halyq kompozıtorlary ánderin erekshe naqyshpen shyrqaǵan. Ózi de 20-ǵa jýyq án shyǵardy. Qosymjan Babaqov ánderin kezinde Rabıǵa Esimjanova, Maǵaýııa Kóshkimbaev, Janna Qartabaeva, t.b. oryndady.
120 jyl buryn (1891-1945) halyq aqyny BAIBOLOV Qazanǵap dúnıege kelgen.
Ońtústik Qazaqstan oblysy Tóle bı aýdanynda týǵan. 1934 jyly Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tuńǵysh sezine halyq aqyny retinde qatysyp, osy jyldan bastap baspasózde óleńderi jıi jarııalanady.
«Tolǵaý óleńder», «Halyq qahary», «Halyq aqyndary», «Pernedegi termeler» degen atpen shyqqan shyǵarmalary arqyly halyq arasyna tanymal boldy. «Tóle bıdiń tarıhy», «Eńsegeı boıly er Esim», «Ókirik Naıman týraly» tarıhı qıssa-dastandary 17-18 ǵasyrlarda qazaq elinde bolyp ótken tarıhı oqıǵalar jelisin tereń de kórkem sýretteıdi.
«Saıypjamal sulý», «Sherızat-Kúlshat» atty lırıkalyq shyǵarmalardyń avtory bolyp tabylady. 1943 jyly Almatyda ótken aqyndar aıtysynda sańlaq aqyn Nartaımen saıysqa tústi. Osy aıtysy 1966 jyly basylym kórgen «Aıtys» kitabynyń úshinshi tomynda basyldy.
MAMYRDYŃ 1-І, JEKSENBІ
Qazaqstan halqynyń birligi kúni. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵyna sáıkes 1996 jyldan bastap atap ótiledi. 140-tan astam ult ókilderi turatyn Qazaqstan úshin bul mereke dástúrli meıramdardyń birine aınaldy. Bıyl Qazaqstan halqy Assambleıasynyń on jetinshi sessııasy tuńǵysh ret Birinshi Mamyr, Qazaqstan halqy birligi kúni qarsańynda ótti. «Kóktemgi 1 mamyr merekesi bizdiń elimizdiń barlyq etnostaryn burynǵydan da góri jaqyndastyra túsýge tıis. Bul - 20 jyl ishinde qurylǵan bizdiń ORTAQ ÚIІMІZ - týǵan Qazaqstanymyzdyń eń basty merekeleriniń biri. Biz onyń berik qabyrǵasyn turǵyzdyq. Bizdiń shańyraǵymyz berik nyǵaıtyldy. Bizdiń terezelerimiz móldir. Bizdiń úıimizdiń esikteri búkil álemdegi barlyq dostar úshin keńinen ashyq. Biz ózimizdiń óte aıryqsha, tatý-tátti qazaqstandyq otbasyn qurdyq», - dedi Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev. Ultaralyq jáne dinaralyq kelisimdi saqtaý - Qazaqstan saıasatynyń mańyzdy basymdyqtarynyń biri.
Eńbek merekesi. Eńbekshilerdiń halyqaralyq yntymaqtastyq kúni. Álemniń 66 memleketinde atap ótiledi. 1886 jyly amerıkandyq jumysshylar 8 saǵattyq jumys kúnin talap etip, ereýil uıymdastyrdy. Aıaǵy polıtseılermen qaqtyǵysqa ulasyp, úlken qantógis boldy. 1889 jylǵy maýsymda ІІ Internatsıonaldyń Parıj kongresi Chıkagodaǵy jumysshylar ereýilin máńgi este qaldyrý maqsatynda jyl saıyn birinshi mamyrda sherý ótkizý týraly sheshim qabyldady.
Lıtvada analar kúni. Katolıkterdiń dástúrine sáıkes mamyrdyń birinshi jeksenbisinde atap ótiledi.
Marshall Araldary Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Konstıtýtsııa kúni (1979). Marshall Araldary Respýblıkasy Tynyq muhıtynyń batys bóliginde ornalasqan memleket. Ol 2 topqa bólingen 34 araldan turady. Ońtústik-shyǵysy - Ratak araly, soltústik-shyǵysy - Ralık araly dep atalady. Ákimshilik jaǵynan 25 aýdanǵa bólinedi. Astanasy - Madjýro qalasy. Memlekettik tili - aǵylshyn tili. Aqsha birlgi - AQSh dollary. Eldi prezıdent basqarady. Joǵarǵy atqarýshy organy - Úkimet. Joǵarǵy zań shyǵarýshy organy eki palataly parlament. Marshall Araldary Respýblıkasy 1991 jyldan bastap Birikken Ulttar Uıymyna múshe. Negizgi saýda seriktesteri - AQSh pen Japonııa.
OQIǴALAR
110 jyl buryn (1901) Oral qalasyndaǵy baspahanada osy aımaqtaǵy alǵashqy saıası ereýil boldy.
81 jyl buryn (1930) Orta Azııa men Sibir aralyǵyn jalǵastyrǵan Túrkistan-Sibir temir jolynyń ashylý saltanaty ótti. Bul temir jol Semeı qalasynan Almaty arqyly Jambyl oblysynyń Lýgovoı beketine deıingi aralyqty jalǵady. Uzyndyǵy - 1452 shaqyrym. Temir jol qurylysy 1927 jyly bastalyp, 1931 jyly tolyǵymen aıaqtalǵan. Qurylys ınjeneri Muhamedjan Tynyshbaev boldy. Eń birinshi bolyp E-1441 parovozy qurylys zattarymen júrip ótti.
15 jyl buryn (1996) Qazaqstan halyqtarynyń birligi kúni bekitildi.
11 jyl buryn (2000) Almatyda Qazaqstan halyqtary dostyǵynyń I festıvali ótti.
ESІMDER
115 jyl buryn (1896-1945) tilshi, ustaz, fılologııa ǵylymynyń kandıdaty, qazaq tilin oqytý ádistemesin qalyptastyrýǵa eleýli úles qosqan ǵalym JIENBAEV Seıil Saryqululy dúnıege keldi.
Batys Qazaqstan oblysynyń Bórte aýdanynda týǵan. Orynbor qalasyndaǵy muǵalimder semınarııasyn, Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. 1916-1928 jyldary - Orynbor, Shymkent oblystarynda muǵalim. 1929-1931 jyldary - Qazaqstan halyq aǵartý komıssarıatynyń qyzmetkeri. 1931-1942 jyldary - Almaty aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynda, Mádenıet ınstıtýtynda, Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynda muǵalim, Qazaq KSR oqý komıssarıaty janyndaǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń qyzmetkeri. 1942-1945 jyldary - KSRO Ǵylym Akademııasy fılıalynyń Til, ádebıet, tarıh ınstıtýty sektorynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.
Onyń «Qazaq tili», «Sóılemniń tynys belgileri», «Sıntaksıs máseleleri», «Qazaq tiliniń metodıkasy», «Grammatıkalyq tablıtsalar», «Oryssha-qazaqsha sózdik», «Bastaýysh mekteptegi qazaq tiliniń ádisi», «Úlkenderge hat tanytý metodıkasy», «Grammatıka taldaýysh», «Sózdiktiń jasalý maqsaty men prıntsıpteri» degen eńbekteri bar.
100 jyl buryn (1911-1989) qoǵamdyq-saıası qaıratker, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, prrofessor, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty JÁÝTІKOV Orynbek Ahmetbekuly dúnıege keldi.
Qaraǵandy oblysynyń Aqtoǵaı aýdanynda týǵan. Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetin bitirgen. 1934-1951 jyldary - Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń assıstenti, aǵa oqytýshysy, dekany, dırektordyń orynbasary, dotsenti, matematıkkalyq taldaý kafedrasynyń meńgerýshisi. 1945-1965 jyldary - Qazaqstan Ǵylym akademııasy Matematıka jáne mehanıka sektorynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, meńgerýshisi. 1965-1989 jyldary - Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń Matematıka jáne mehanıka ınstıtýty dırektorynyń orynbasary, zerthana meńgerýshisi, bólim meńgerýshisi. 1970-1985 jyldary - Qazaqstan Ǵylym akademııasy fızıka-matematıka ǵylymdary bólimshesi akademık-hatshysynyń mindetin atqarýshy, akademık-hatshy qyzmetterin atqarǵan.
Almaty qalasyndaǵy Respýblıkalyq fızıka-matematıka mektebi men Qarqaraly qalasyndaǵy №1 orta mektebine O.Jáýtikovtiń esimi berilgen. Orynbek Ahmetbekuly Almaty qalasynda oqýshylardyń Kishi ǵylymdar akademııasyn uıymdastyryp, akademııanyń kóp jyldar boıy Qurmetti prezıdenti boldy.
Qazan revolıýtsııasy ordenimen, 2 márte «Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen, Qazaq KSR Joǵarǵy keńesiniń qurmet grammotasymen marapattalǵan.
85 jyl buryn (1926-1992) ánshi, kompozıtor, Qazaqstannyń halyq ártisi RAQYShEV Dánesh dúnıege keldi.
Almaty oblysynyń Panfılov aýdanynda (qazirgi Jarkent qalasy) týǵan. 1944-1945 jyldary Shyǵys Túrkistandaǵy qazaqtyń jas ánshileri quramynda el aralap, óner kórsetedi. 1945-1946 jyldary Qytaıdyń Qulja qalasyndaǵy uıǵyr-qazaq drama teatryna akter bolyp ornalasyp, Beıimbet Maılınniń «Shuǵa» spektaklinde Ábdirahmannyń, Muhtar Áýezovtiń «Eńlik-Kebek» jáne «Qalqaman-Mamyrynda» Japaldyń, Qalqamannyń sahanalyq beınelerin somdaıdy. 1946-1949 jyldary Qulja qalasyndaǵy uıǵyr-qazaq drama teatrynyń qazaq bólimin basqardy. 1959 jyly Qazaqstanǵa oralǵannan keıin Taldyqorǵan oblysynyń Panfılov aýdanyndaǵy (qazirgi Almaty oblysy Jarkent qalasy) «Oktıabrdiń 40 jyldyǵy» atyndaǵy ujymsharda halyq teatry rejısseri jáne basshysy. 1968 jyldan Taldyqorǵan oblystyq fılarmonııasynyń ánshi-solısi, sonymen qatar «Tamasha ázil-syqaq keshi» tobynyń jetekshisi qyzmetterin atqarǵan.
M.Erjanov pen J.Elebekovtiń án oryndaý erekshelikterin meńgerip, olardyń dástúrin jalǵastyrdy. Onyń repertýarynda - qazaq, uıǵyr, ózbek, qyrǵyz, tatar kompozıtorlarynyń ánderi bar. Olardyń ishinde: Úkili Ybyraıdyń «Ańshynyń áni», Ásettiń «Ardaq», «Maqpal», «Atym Áset», «Hısmet», «Aha-aý, jalǵan», «Jaıqońyr» ánderi bar. Ol ózi de «Shattyq tolqyny», «Maqtanyshty elim bar», «Jas qaırat», «Jer sulýy Jetisý», «Jeńeshe», «Týǵan jer», «Almatym», t.b. ánderin shyǵarǵan. Onyń oryndaýyndaǵy ánder kúıtabaqqa jazylyp alynǵan.
75 jyl buryn (1936) «Áıelderdiń respýblıkalyq keńesi» Qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti, Qazaqstan Respýblıkasy akýsher-gınekologtar qaýymdastyǵynyń prezıdenti, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy profılaktıkalyq medıtsına Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri QAıÝPOVA Nına Ámirqyzy dúnıege keldi.
Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Zaısan qalasynda týǵan. Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıtetin bitirgen. 1959-1965 jyldary - Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıtetiniń aspıranty, Almatydaǵy № 1 perzenthanada akýsher-gınekolog. 1965-1971 jyldary - Ana men balany qorǵaý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1971-1976 jyldary - Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıtetiniń assıstenti, kafedra dotsenti. 1976-1981 jyldary - Qazaqstan Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń bas akýsher-gınekology. 1981-1991 jyldary - Qazaqstan Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń akýsherlik jáne gnekoloııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyń orynbasary, dırektory. 1991-1999 jyldary - ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý Respýblıkalyq ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory. 1999-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń 12-shi shaqyrylymynyń depýtaty, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty (Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentimen taǵaıyndalǵan), aımaqtyq damý jáne jergilikti ózin-ózin basqarý komıtetiniń múshesi, áleýmettik-mádenı damý jónindegi komıtettiń múshesi. 2003 jyldyń sáýir aıynan - Ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý Respýblıkalyq ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń bas ǵylymı qyzmetkeri. 1991-1995 jyldary - Respýblıkalyq áıelder uıymy keńesiniń tóraıymy. 1995-1998 jyldary - Qazaqstan áıelder keńesiniń tóraıymy, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Otbasy, áıel jáne demografııalyq saıasat máseleleri jónindegi keńes tóraıymy. 1999-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Otbasy jáne áıelder jónindegi Ulttyq komıssııa tóraǵasynyń orynbasary.
Parasat ordenimen, medaldarmen marapattalǵan, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Beıbitshilik pen rýhanı tatýlyq syılyǵynyń laýreaty, «Eleýli eńbegi úshin» atalymy boıynsha «Tarlan» syılyǵynyń ıegeri.
75 jyl buryn (1936) jazýshy, aýdarmashy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, «Jalyn» jýrnalynyń bólim redaktory, Raıymbek aýdanynyń qurmetti azamaty QAZYBEKOV Nurqasym dúnıege keldi.
Qytaı Halyq Respýblıkasy Іle Qazaq avtonomııalyq oblysynda týǵan. Qulja qalasyndaǵy Ahmetjan Qasym atyndaǵy pedagogıkalyq ýchılışeni, Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Sıntszıan pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1962-1976 jyldary tarıhı otany Qazaqstanǵa oralyp, «Jazýshy» baspasynda korrektor, «Jalyn» almanaǵynda proza bóliminiń meńgerýshisi. 1976-1983 jyldary - «Jalyn» baspasynda aǵa redaktor bolǵan. 1983-1987 jyldary shyǵarmashylyq jumyspen aınalysqan. 1987-1990 jyldary - Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń syn jáne proza sektsııalarynyń keńesshisi, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń qabyldaý komıssııasynyń jaýapty hatshysy. 1991-1993 jyldary - «Zaman-Qazaqstan» gazetiniń tilshisi, halyqaralyq «Túrkistan» gazetiniń áleýmettik jáne rýhanı máseleler bóliminiń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2003 jyldan bastap isteıdi.
Avtordyń «Tusaýkeser», «Shalǵaıdaǵy mektep», «Beıtanys», «Aǵaıyn», «Aýyldaǵy aǵaıyndar», «Oı tarazysy», «Dala órnekteri», «Altyn Ordanyń qurylýynan qulaýyna deıin», «Memleket týraly oılar», «Syn ohotnıka», «Tasada qalǵan tarlandar», «Halyq súıgen qalamger», «Bir oralman emespiz», «Sovetskıı pısatel» t.b. shyǵarmalary bar. Ol qazaq, qyrǵyz, uıǵyr, qytaı jazýshylarynyń shyǵarmalaryn tárjimalaǵan.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń «Mádenıet qaıratkeri» belgisimen marapattalǵan.
70 jyl buryn (1941) jazýshy, aýdarmashy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaqstan Jazýshylar odaǵy syılyǵynyń ıegeri SEGІZBAI Kádirbek dúnıege keldi.
Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Zaısan aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. «Jas alash» gazeti, «Zerde» jýrnaly, «Jalyn» almanahy redaktsııalarynda ádebı qyzmetker, bólim meńgerýshisi, jaýapty hatshy, bas redaktordyń orynbasary, «Jalyn», «Qazaq entsıklopedııasy», «Sanat», «Atamura» baspalarynda bas redaktordyń orynbasary, bólim meńgerýshisi, bas redaktor, baspa dırektory bolǵan.
Alǵashqy áńgimeleri 1968 jyldan bastap respýblıkalyq basylymdarda jaryq kóre bastaǵan. «Jap-jasyl álem» povesi 1981 jyly jastar men jasóspirimderge arnalǵan shyǵarmalardyń respýblıkalyq jabyq baıqaýynda birinshi júldege ıe bolyp, «Biz qalada turamyz» jınaǵy úshin oǵan 1984 jyly Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń M.Áýezov atyndaǵy syılyǵy berilgen. Sonymen qatar A.Lıhanovtyń «Meniń generalym» romanyn, slovak jazýshysy M.Drıýchkovanyń «Aq hansha» ertegilerin, polıak ǵalymy B.Zaleskııdiń «Qazaq saharasyna saıahat» kitabyn aýdarǵan.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń konstıtýtsııasyna 10 jyl» mereıtoılyq medalimen marapattalǵan.
70 jyl buryn (1941) Qazaqsan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, agrarlyq máseleler komıtetiniń múshesi, Qazaqstan ózbekteriniń «Doslık» qoǵamdyq birlestigi respýblıkalyq qaýymdastyǵynyń prezıdenti HALMÝRADOV Rozaqul Satybaldyuly dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saıram aýdanynda týǵan. Tashkent memlekettik ýnıversıtetin, Tashkent aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn, Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen. 1965-1971 jyldary - Qazaqstan LKJO Saıram aýdandyq komıtetiniń bólim meńgerýshisi, ekinshi, birinshi hatshysy. 1971-1973 jyldary - Saıram aýdandyq partııa komıteti uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshisi. 1977-1985 jyldary - Shymkent oblystyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy, birinshi hatshysynyń kómekshisi, uıymdastyrý bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 1985-1989 jyldary - Túrkistan aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1989-1991 jyldary - Shymkent oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy. 1991-1992 jyldary - Shymkent oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary - kommýnaldyq menshik basqarmasynyń bastyǵy. 1992-1993 jyldary - Saıram aýdandyq ákimdiginiń basshysy. 1993-1998 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary, ákimshilik basshysynyń orynbasary. 1998-1999 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy ákimi janyndaǵy ekonomıkalyq keńestiń hatshysy, ákiminiń keńesshisi. 1999-2002 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary. 2002-2005 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy Tártiptik keńesiniń tóraǵasy. 2005-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik qyzmet isteri Agenttiginiń Jergilikti basqarmasynyń bastyǵy - Ońtústik Qazaqstan oblysy Tártiptik keńesiniń tóraǵasy. 2007 jyly - Qazaqsan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń 4-shi shaqyrylymynyń depýtaty (Qazaqstan halyq Assambleıasynan), agrarlyq máseleler komıtetiniń múshesi. 2003-2008 jyldary - Qazaqstan ózbekteriniń «Doslık» qoǵamdyq birlestigi respýblıkalyq qaýymdastyǵynyń prezıdenti. 2005 jyly - Qazaqsan Respýblıkasynyń Prezıdenttigine kandıdat Nursultan Nazarbaevtyń Respýblıkalyq qoǵamdyq shtabynyń múshesi.
Birinshi, ekinshi dárejeli «Dostyq» ordenderimen, «Qurmet belgisi» jáne alty medalmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń qurmet gramotasymen marapattalǵan.
