QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 24-28 mamyr aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASY

24 mamyr kúni Aqordada gramatolar tabys etý rásimi bolady.

23-25 mamyr aralyǵynda Qazaqstanda Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko resmı saparmen bolady. Sapar aıasynda Qazaqstan men Belarýs Prezıdentteri birlesken málimdemege jáne eki eldiń mmelekettik organdarynyń basshylary birqatar ekijaqty qujattarǵa qol qoıady dep josparlanýda.

ÚKІMET

24 mamyr kúni QR Úkimetiniń selektorlyq otyrysy ótedi.

24 mamyrda QR Bilim jáne ǵylym mınıstrliginde «Ulttyq biryńǵaı testileý-2011» taqyrybynda brıfıng bolady.

24 mamyr kúni Astana qalasy ishki ister departamentiniń aptalyq brıfıngisi bolady.

PARLAMENT

24 mamyr kúni QR Parlament Senatynda densaýlyq saqtaý mınıstrligi jáne «SK «Framatsııa» basshylyǵymen kezdesý ótedi.

24 mamyrda QR Parlament Májilisinde «Zııatkerlik jekemenshik máseleleri jónindegi QR-dyń keıbir zańnamalyq aktilerine ózgretýler men qosymshalar engizý týraly» zańnamanay talqylaý boıynsha dóńgelek ústel ótedi.

QOǴAM

26 sáýir men 25 mamyr aralyǵynda Іshki ister mınıstrligi respýblıkalyq «Nazar aýdaryńyz - baǵdarsham!» aılyǵyn ótkizedi. Bul aktsııanyń maqsaty - balalar jol-kólik jaraqatynyń aldyn alý jáne júrgizýshilerdiń nazaryn kámeletke tolmaǵan jaıaý júrginshilerge aýdarý.

6 mamyrdan bastap, «Degdar» gýmanıtarlyq qory, «JTI» kompanııasynyń qoldaýymen elimizdiń bes qalasynda - Astana, Almaty, Taldyqorǵan, Shymkent jáne Qaraǵandy qalalarynda Uly Otan soǵysy ardagerleriniń qurmetine klassıkalyq mýzykadan qaıyrymdylyq kontsertter uıymdastyrady.

23 mamyr men 2 maýsym aralyǵynda Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi halyqaralyq qutqarýshy bólimshelerdiń 16-shy «Qazspas-2011» halyqaralyq semınar - jıynyn uıymdastyrmaq.

ASTANA

24 mamyrda Astanada «Bıznestiń jol kartasy -2020» taqyrybynda baspasóz máslıhaty ótedi.

24 mamyr kúni Ulttyq akademııalyq kitaphanada Astana qalasynyń jastary ShQO-dan shyqqan aqyn-jazýshylarmen kezdesedi.

24 mamyrda «Jastar saraıynda» el táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna oraı «Memlekettik til» qozǵalysynyń bastaýymen «Til - táýelsizdik kepildemesi» atty dóńgelek ústel ótkiziledi.

22-30 mamyr aralyǵynda Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń elimizdiń bas qalasy - Astanada gastroldik saparlary ótedi.

25 mamyrda Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynyń zalynda "Qazaqstan Kameratasy" ǵajaıyp baǵdarlama - qazaqstandyq kompozıtorlardyń qazirgi zamanǵy mýzykasy oryndalady.

ALMATY

24 mamyr kúni Almatyda VII halyqaralyq PR Forým ótedi.

24 mamyrda Sh.Ýálıhanov atyndaǵy tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynda «Otan tarıhy jáne mádenı muraldardyń ózekti máseleleri» taqyrybynda respýblıkalyq konferentsııa bolady.

24 mamyr kúni Almaty qalasynyń tarıh murajaıynda Ózbekáli Jánibekovtiń 80 jyldyǵyna oraı «Ulydan ulaǵat, urpaqqa muraǵat» taqyrybynda kezdesý ótedi.

29 mamyr kúni Almatyda avtoáýesqoılar merekesi ótedi.

AIMAQTAR

Ońtústik Qazaqstan oblysy

Shymkentte «Táýelsizdik - meniń maqtanyshym» atty baıqaý ótip jatyr. Baıqaý 1 shildege deıin jalǵasady

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

MAMYRDYŃ 24-І, SEISENBІ

Slavıan jazýy men mádenıeti kúni (Qasıeti Kırıll men Mefodıı kúni). Bul meıram slavıan halqynyń alǵashqy ustazdarynyń qasıetti teń apostoly aǵaıyndylar Kırıll men Mefodıı (ІH ǵ.) qurmetine arnalǵan. Qazirgi reseı kúntizbesindegi Ekinshi memlekettik-shirkeýlik meıramy (Rojdestvodan keıin). Meıramnyń shyǵý tarıhy shirkeý dástúrlerinen taraıdy, H-HІ ǵasyrlarda Bolgarııada bolǵan. Qasıetti aǵaıyndylar qurmetine arnalǵan meıramdy atap ótý, ótken zamanda da barlyq slavıan halyqtarynda óz orny bolǵan, sodan keıin tarıhı jáne saıası jaǵdaılardyń yqpalymen óziniń maǵynasyn joǵaltty. HІH ǵasyrdyń basynda slavıan halqynyń jańǵyrtylýy men slavıandardyń alǵashqy ustazynyń oıy da ózgerdi. 1863 jyly mamyrdyń 11-i (mamyrdyń 24-i jańa túrde) orys jerindegi qasıetti Kırıll men Mefodııdiń qurmetine arnalǵan meıramdy toılaýǵa úkim shyǵardy.

Eýropalyq saıabaqtar kúni. Eýropalyq ulttyq jáne tabıǵı saıabaqtar federatsııasy jarııalaǵan.Atalmysh eýropalyq uıym Eýropanyń 36 elindegi qorǵalatyn tabıǵı aımaqty biriktiredi. Eń alǵashqy ret 1999 jyly ótkizilgen bul kún endi búkil Eýropada jyl saıyn mamyrdyń 24-inde merekelenedi.

1909 jylǵy mamyrdyń 24-inde Shvetsııada toǵyz Eýropalyq Ulttyq Saıabaqtyń birinshisi qurylýyna baılanysty mereke kúni tańdaldy. Búgin de Eýropalyq saıabaqtar kúni qorshalǵan jerdiń halyqaralyq yntymaqtastyqtyń sımvoly. Merekeniń paıda bolý sebebi Eýropa qoryqtarynyń jaǵdaıyn jaqsartý jáne olardyń jumysyna qoǵam qoldaýshylyǵyn kóterý boldy.

OQIǴALAR

16 jyl buryn (1995) Elbasy Nursultan Nazarbevtyń «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik shekara jónindegi memlekettik komıtet qurý týraly» Jarlyǵy baspasózde jaryq kórdi.

15 jyl buryn (1996) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq akademııalyq agrarlyq zertteýler ortalyǵy quryldy.

6 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev qol qoıǵan «Sot saraptamasy týraly» Zańyna ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly», «Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart Uıymyna múshe memleketterdiń aýmaqtaryn jedel jabdyqtaý, áskerı ınfraqurylym obektilerin birlesip paıdalaný týraly kelisimdi bekitý týraly», «Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqtyń zańnamasy negizderiniń mártebesi, olardy ázirleý, qabyldaý jáne iske asyrý tártibi týraly shartty bekitý týraly» Zańdar basylym betterinde jarııalandy.

4 jyl buryn (2007) «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń ortalyq apparatynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qazaq tilinde basylyp shyqqan «Qazaqstan joly» atty kitabynyń tanystyrylymy bolyp ótti.

4 jyl buryn (2007) Profile books brıtan baspasy «V poıske Kazahstana - zemlıa, kotoraıa ızchezla» atty kitabyn satýǵa shyǵardy.

Bul Qazaqstan týraly Batystaǵy kólemi 320 bettik ádebı-áńgime janrynda jazylǵan birinshi avtorlyq týyndy.

Kitaptyń avtory - batystaǵy tanymal jazýshy jáne jýrnalıst Krıstofer Robbıns.

Ulybrıtanııadan basqa, bul kitap 2008 jyldyń kókteminde belgili amerıkandyq «Atlas Býks» baspasynan da jaryq kórgen bolatyn. Sonymen qatar, brıtandyq baspa kitaptyń arnaıy veb-saıtyn (www.insearchofkazakhstan.co.uk) ashyp, ol jerden oqyrmandar tapsyrys berip jáne kitap pen onyń avtory týraly aqparat alatyn múmkindikter qarastyrǵan.

4 jyl buryn (2007) Gradets Kralove qalasyndaǵy Kongress-ortalyqta Qazaqstan Respýblıkasynyń Chehııadaǵy Qurmetti konsýldyǵynyń ashylý rásimi ótti. Konsýldyq okrýg Cheh Respýblıkasynyń Kralovogradetsk jáne Pardýbıtssk ólkelerin qamtıdy.

Qazaqstan Respýblıkasy men Cheh Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1933 jyldyń 1 qańtarynda ornady.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev birqatar zańdarǵa qol qoıdy.

Elbasy «Investıtsııalardy yntalandyrý jáne ózara qorǵaý týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Armenııa Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy kelisimdi bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

Memleket basshysy sondaı-aq syrtqy barlaý sýbektileriniń mártebesin, quzyryn jáne jumysyn uıymdastyrýǵa baǵyttalǵan «Syrtqy barlaý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa Skıpetr tabys etildi, al Túrkııa Prezıdenti Abdýlla Gúl myrzaǵa Q.A.ıAsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń qurmetti professory ataǵy berildi.

Oqý ornynyń mádenıet ortalyǵynyń úlken zalynda Túrkııa Prezıdenti Abdýlla Gúl myrzaǵa Q.A.ıAsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń qurmetti professory ataǵynyń berilgeni týraly dıplom tabys etildi. Oqý ornynyń jáne Qazaqstannyń basshylyǵyna alǵysyn bildirgen Abdýlla Gúl myrza, óz kezeginde Nursultan Nazarbaevqa bıliktiń ejelgi belgisin - asa taıaq (skıpetr) tabys etti. «Siz - Uly Aqsaqalsyz. Men muny barsha túrik elderiniń atynan, túrkitildes halyqtardyń kóshbasshysy dep tanýdyń belgisi retinde aıtyp otyrmyn. Jáne bul Skıpetr ejelgi túrikterdegideı, sizderdiń egemen memleketterińizdiń birinshi tulǵasynyń belgisi bolsyn», - dedi A.Gúl óz sózinde.

Q.A.ıAsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti Qazaqstan men Túrkııanyń birlesken kúsh-jigeriniń arqasynda qurylǵan jáne ol búginde túrki tildes memleketterdiń arasynda halyqaralyq mártebege ıe alǵashqy halyqaralyq joǵary oqý orny bolyp tabylady. Ýnıversıtettiń ereksheligi sol, onda zamana talaptaryna saı joǵary bilikti kadrlar tárbıelenýde.

ESІMDER

75 jyl buryn (1936) tehnıka ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń korrespondent múshesi ÁDІLOV Qaıyrjan Náýkebaıuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Buqar jyraý aýdanynda týǵan. Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn, Máskeý taý-ken ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1968-1983 jáne 1986-1987 jyldary - Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy, dotsenti, professory. 1983-1986 jyldary - Kabýl polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń (Aýǵanstan) oqytýshysy. 1987-1994 jyldary - Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetiniń kafedra meńgerýshisi. 1994 jyldan Qaraǵandy Jer qoınaýyn keshendi ıgerý ınstıtýtynyń zerthana meńgerýshisi.

Negizgi ǵylymı eńbekteri kómir kenderiniń óndiristik tehnologııasyn jetildirýge arnalǵan. Ol jer astynan ken óndirýdiń aǵyndy tehnologııasyn jobalaý teorııasyn jasap, ken óndirý úderisi men júıeleriniń beriktigin jáne qarqyndylyǵyn zerttedi. Shahtalar men kenishterdi kúkirtti gazdardan aryltý tehnologııasynyń fızıkalyq-hımııalyq ólshemderin anyqtap, jer asty ken jumystarynyń ekologııalyq qaýipsizdigin negizdedi.

55 jyl buryn (1956) aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, «Domalaq ana» atyndaǵy jyr baıqaýynyń bas júldegeri TURLYBEK Sabyrbek dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysy Saıram aýdanynda týǵan. Shymkent kooperatıvtik tehnıkýmyn bitirgen. «Ýaqyt», «Saıahat» gazetterinde qyzmet istegen. 1995 jyldan Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Ońtústik Qazaqstan bólimshesinde qyzmetker bolǵan.

Alǵashqy «Jol azaby» atty týyndysy 1967 jyly jaryq kórgen. Aqynnyń jyrlary birneshe ujymdyq jyr jınaqqa engen. «Taıqazan» atty jeke jyr kitaby, «Kómesh bulaq», «Eles jumaq», «Belesti baq» kitaptary bar.

50 jyl buryn (1961) Ońtústik Qazaqstan oblysy Qazyǵurt aýdanynyń ákimi ÁLIEV Tumanbek Súıinbaıuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Jambyl jeńil jáne tamaq ónerkásibi tehnologııalyq ınstıtýtyn bitirgen. Shymkent nan kombınatynda dánekershi bolyp qyzmet atqarǵan. 1985-1988 jyldary - «Aqsý» kombınatynda aǵa sheber, bas mehanık, elektromehanıkalyq gaz sharýashylyǵy bas ınjeneri bolǵan. 1994-2007 jyldary - «Álı» JShS-iniń dırektory, «Jastar» AQ-ynyń dırektory, «TON-1» JShS-iniń dırektory. 2007-2009 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy Jańatalap aýyldyq aımaǵy ákimi, Aqsýkent aýyldyq aımaǵynyń ákimi. Qazirgi qyzmetinde 2009 jyldyń tamyzynan bastap isteıdi.

MAMYRDYŃ 25-І, SÁRSENBІ

Ózin-ózi basqarmaıtyn aýmaqtar halyqtarymen yntymaqtastyq aptalyǵy. 1999 jyly Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasy 1999 jylǵy mamyrdyń 25-inen (jeltoqsannyń 6-syndaǵy 54/91 qarar) Dekolonızatsııa jónindegi arnaıy komıtetke Ózin-ózi basqarmaıtyn aýmaqtar halyqtarymen yntymaqtastyq aptalyǵyn atap ótýdi usyndy.

Afrıkanyń azattyq kúni. 1963 jyly Efıopııa astanasy Addıs-Abebada bolyp ótken Afrıka elderi basshylarynyń І konferentsııasynda Afrıka elderiniń birligi uıymy quryldy. Birikken Ulttar Uıymynyń sheshimimen bul kún Afrıkanyń azattyq kúni dep jarııalandy.

Iordanııa Koroldiginiń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni. Iordanııa - Batys Azııada ornalasqan memleket. Shekarasy Irakpen, Izraılmen, Saýd Arabstanymen jáne Sırııamen shektesedi. Ákimshilik jaǵynan 8 aımaqqa bólinedi. Astanasy - Amman qalasy. Aqsha birligi - ıordan dınary. Resmı tili - arab tili. Iordanııa - Konstıtýtsııalyq monarhııa. Zań shyǵarýshy organy eki palataly ulttyq jınalys.

Qazaqstan Respýblıkasy men Iordan Hashımıttik Koroldigi arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1993 jylǵy aqpannyń 8-inde ornatyldy.

OQIǴALAR

80 jyl buryn (1931) Almaty okrýginiń aýmaǵynda Balqash aýdany quryldy.

15 jyl buryn (1996) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Malaızııaǵa resmı sapary bastaldy. Osy sapar barysynda eki el arasynda birqatar mańyzdy qujattarǵa qol qoıyldy.

13 jyl buryn (1998) Almatyda Álibek Dinishev teatry uıymdastyrǵan I Halyqaralyq ánshiler baıqaýy ótti.

6 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Baký-Tbılısı-Jeıhan munaı qubyrynyń ázirbaıjandyq ýchaskesin tapsyrý saltanaty rásimine qatysty. Sonymen qatar bul sharaǵa Túrkııanyń Prezıdenti Ahmet Nejdet Sezer, Grýzııanyń Prezıdenti Mıhaıl Saakashvılı jáne Ázirbaıjannyń Prezıdenti Ilham Álıev qatysty.

2 jyl buryn (2009) Astanadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada «Ónegeli adamdardyń ómiri» serııasy boıynsha «Abaı» kitabynyń tanystyrylymy ótti.

1 jyl buryn (2010) Aqtóbede oblystyń jedel ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damý baǵdarlamasy jáne aımaqtyq qurylys ındýstrııasynyń salalyq klastery aıasynda «Sıtal-2» keramıka buıymdaryn óndiretin zaýyt iske qosyldy.

Bul - Aqtóbe oblysyndaǵy 24 ınvestıtsııalyq jobanyń biri. «Sıtal-2» zaýytynyń quny 1.4 mlrd. teńgeni quraıdy, qýaty jylyna 30 mln. dana zat óndirý.

Zaýyt dırektory Anarbek Esetovtyń aıtýynsha, ónimdi shyǵarýdaǵy basty úmit - onyń biregeıligi men túr-túriniń moldyǵy. Atalmysh ónim eldiń batys aımaǵynyń birde-birinde joq. Kásiporyn qurylystyń barlyq túrine arnalǵan kirpishtiń 29 túrin shyǵarmaq, sondaı-aq beton taqtaıshalarynan qaraǵanda baǵasy arzan, dybys ótkizbeıtin qabataralyq qurylysqa da arnalǵan kirpish shyǵarýdy josparlaýda.

Shıkizat retinde Aqtóbe qalasynyń ońtústik-batysynan 6 shaqyrym jerde ornalasqan Sazdy kirpish sazynyń ken orny paıdalanady. Kásiporyn Germanııa, Italııa jáne Japonııanyń zamanaýı qurylǵylarymen jaraqtanǵan.

1 jyl buryn (2010) Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda ótken Túrkitildes elderdiń sáýlet óneri jáne qala qurylysy boıynsha ІІІ-shi halyqaralyq quryltaıy men «Qazaqstan 2010 qala qurylysy forýmy» barysynda TÚRKSOI uıymy Qazaqstan men Túrkııa Prezıdentterin «Túrki álemine sińirgen erekshe eńbegi úshin» ordenimen marapattady.

ESІMDER

105 jyl buryn (1906-1971) Ózbekstanda turatyn qazaq dıasporasynyń mýzykalyq-poetıkalyq murasyn jınap nasıhattaýshy, oryndaýshylyq dástúrdi jalǵastyrýshy, ánshi (barıton), aqyn, kompozıtor, shertpe kúıdiń sheberi DÚRBAEV Qutbaı dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynyń Jańaqorǵan aýdanynda týǵan. Onyń «Qutbaıdyń ózimen tanystyrýy», «Qutbaıdyń Nartaıǵa aıtqany» degen termelerin óner zertteýshi Talıǵa Bekhojına jazyp alyp, «Qazyna» atty etnografııalyq jınaǵynda jarııalaǵan. «Kenjeqojanyń termeleri», «Kenjeqojanyń aqyndarǵa bergen syny», t.b. termeler Qutbaıdyń oryndaýynda notaǵa túsken. Onyń repertýaryndaǵy «Aıý men adamnyń dostyǵy», «Mert bolǵan jolbarys» termeleri «Qazaqtyń 200 áni», «Qazaqtyń mýzykalyq folklory» jınaqtaryna engen. Onyń túrikmen halqynyń asa kórnekti aqyny Maqtymqulynyń sózine jazylǵan «Sulý» («Qalqa») atty áni halyqqa keńinen tanymal.

70 jyl buryn (1941) qoǵam qaıratkeri, Tótenshe jáne Ókiletti Elshi TEMІRBAEV Valerıı Bataıuly dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Jarkent qalasynda týǵan. Pavlodar ındýstraldyq tehnıkýmyn, Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen. 1970-1976 jyldary - Pavlodar traktor zaýytynyń sheberi, aǵa sheberi, bıýro bastyǵy, tseh bastyǵynyń orynbasary, partııa komıteti hatshysynyń orynbasary. 1976-1985 jyldary - Pavlodar oblystyq partııa komıteti bólim bastyǵynyń orynbasary, Ekibastuz qalalyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy, qalalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy, qalalyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1985-1986 jyldary - Qostanaı oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy. 1986-1987 jyldary - KOKP OK-niń ınspektory. 1987-1988 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1988-1990 jyldary - Shymkent oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, oblystyq keńestiń tóraǵasy. 1990-1991 jyldary - KSRO Mınıstrler Keńesi janyndaǵy Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń turaqty ókili. 1991-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Reseı Federatsııasyndaǵy Ókiletti ókili. 1994-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Belarýstaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi, oǵan qosa TMD jarǵylyq organdary janyndaǵy turaqty ókili. 1996-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Túrikmenstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi. 1999-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń TMD Ekonomıkalyq keńesi janyndaǵy Ekonomıkalyq máseleler jónindegi komıssııasynyń Ókiletti ókili. 2004 jyldan - Máskeý qalasynyń Soltústik-Batys okrýgy Turǵyn úı kommýnaldyq sharýashylyǵy kásiporyndary qaýymdastyǵy atqarýshy dırektorynyń orynbasary, 2006 jyldyń jeltoqsanynan - Máskeý qalasynda turatyn qazaqstandyq Ardagerler keńesiniń tóraǵasy.

«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

65 jyl buryn (1946) qoǵam qaıratkeri QUDAIBERGENULY Kópbosyn dúnıege keldi.

Jambyl oblysynyń Talas aýdanynda týǵan. Jambyl gıdromelıoratıvti-qurylys ınstıtýtyn bitirgen. 1971-1974 jyldary Batys Qazaqstan oblysy Jympıty aýdandyq sýarý júıesi basqarmasyn basqarǵan. 1974-1978 jyldary - Qapshaǵaı sýarý júıeleri basqarmasynyń bas ınjeneri, bastyǵy. 1978-1981 jyldary - Almaty oblystyq sý sharýashylyǵy basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1981-1990 jyldary - Qazaq KSR Mınıstrler keńesi isteri basqarmasynyń bas mamany, aǵa referenti. 1991-1995 jyldary - Prezıdent Apparaty jáne Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Keńesinde, Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti Apparatynda aǵa referent. 1995-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy sý resýrstary jónindegi komıtet tóraǵasynyń orynbasary. 1997-2000 jyldary - Balqash-Alakól basseıni sý sharýashylyǵy birlestiginiń bastyǵy. 2002-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Tabıǵı resýrstar jáne qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi Sý resýrstary jónindegi komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 2004-2007 jyldary - «KEGOS» AQ sý-energetıka saýaldary jónindegi bas keńesshi. 2007-2008 jyldary - «TSC-Energo» holdıngi jobalaý-izdestirý bóliminiń bastyǵy. 2008-2009 jyldary - Eýrazııa ekonomıkalyq qaýymdastyǵy hatshylyǵy keńesshisi. Qazirgi qyzmetinde 2009 jyldyń qyrkúıeginen 2010 jylǵa deıin - Halyqaralyq Araldy qutqarý qory atqarý komıteti hatshylyǵynyń bas mamany.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti alǵys hatymen, «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan.

MAMYRDYŃ 26-Y, BEISENBІ

Grýzııada táýelsizdik kúni. Grýzııanyń demokratııalyq úkimetiniń basshysy Jordanııa Noe 1918 jyldyń 26 mamyrda eldiń táýelsizdigin jarııalady.

Grýzııa Respýblıkasy - Eýropa qurylyǵynyń ońtústik-shyǵysynda, Kavkaz taýynyń ońtústik bóliginde ornalasqan memleket. Astanasy - Tbılısı. Memleket basshysy - prezıdent. Zań shyǵarýshy organy - bir palataly parlament. Resmı tili - grýzın tili. Aqsha birligi - ları.

Qazaqstan Respýblıkasy men Grýzııa Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jyldyń 23 shildesinde bekitilgen.

Gaıana Kooperatıvtik Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1966). Gaıana Ońtústik Amerıkanyń soltústik-shyǵys bóliginde ornalasqan memleket. Soltústik-batysynda Venesýelamen, ońtústik-batys jáne ońtústiginde Brazılııamen, shyǵysynda Sýrınammen, soltústik-shyǵysy Atlant muhıtymen shektesedi. Astanasy - Djorjtaýn qalasy. Resmı tili - aǵylshyn tili, sonymen qatar úndis jáne jergilikti halyqtardyń da tilderi qoldanylady. Aqsha birligi - gaıan dollary. Ákimshilik jaǵynan 10 okýrgke bólinedi. Eldi 5 jylǵa saılanǵan Prezıdent basqarady. Joǵary zań shyǵarýshy organy bir palataly - Ulttyq assambleıa. Joǵarǵy atqarýshy organy - Mınıstrler Kabıneti. Negizgi saýda seriktesteri - Kanada, AQSh jáne Ulybrıtanııa.

Reseı kásipkerleriniń kúni. Reseı Federatsııasy Prezıdentiniń 2007 jylǵy 18 qazandaǵy Jarlyǵymen bekitilgen.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1993) Túrkııanyń Ystambul, Býrsa jáne Balykeser qalalarynda qazaq aqyny Maǵjan Jumabaevtyń (1893-1938) týǵanyna 100 jyl tolýyna baılanysty poezııa kúnderi bolyp ótti.

16 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qazaq jerindegi atom qarýynyń joıylǵany jónindegi úndeýi baspasóz betinde jaryq kórdi. Semeı polıgonynyń aýmaǵynda sońǵy ıadrolyq zarıad joıyldy. Uzaq jyldar boıy kóp qasiret shekken Qazaqstan halqy halyqaralyq atom zardabynyń búkil aýyrtpalyǵyn kóterip keldi. 45 jyl boıyna derlik Semeı dalasynda 459 ıadrolyq jarylys, sonyń ishinde aýada 113 jarylys jasaldy. Radıoaktıvtik sáýle alǵan jarty mıllıonnan astam qazaqstandyqtardyń densaýlyǵy ıadrolyq jantalasa qarýlanýdyń qurbandyǵyna shalyndy.

11 jyl buryn (2000) Shymkenttegi Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń ǵımaraty aldyna Muhtar Áýezovtiń (1897-1961) eskertkishi ornatyldy.

6 jyl buryn (2005) Elordada Túrkııa Premer-mınıstri Redjep Erdoǵannyń resmı sapary barysynda Túrik Respýblıkasy Elshiliginiń jańa ǵımaraty qurylysynyń irgetasyn qalaý rásimi bolyp ótti.

3 jyl buryn (2008) Almatyda «Qazaqtyń halyq ertegileri» aýdıojınaq kitabynyń tusaýkeser rásimi ótti.

Joba avtory Shoqan Orazaev, jobany uıymdastyrýshy Qazybek Sheıh, «Qazaqmys» kompanııasynyń jurtshylyqpen baılanys departamentiniń dırektory Nurlan Mahmudov qatysty. «Tyshqan men jylan», «Sýaıt tazsha - Qyryq ótirik», «Bozingen» syndy halyq ertegileri engen jınaq 2000 danamen shyǵarylǵan.

ESІMDER

90 jyl buryn (1921-2010) aqyn, prozaık, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, sýretshi jáne sáýletshi GRÝNIN ıÝrıı Vasılevıch dúnıege keldi. Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Reseı Federatsııasynyń Ýlıanovsk qalasynda týǵan. Qazan kórkemsýret ýchılışesin bitirgen. 1936 jyldan óleń jaza bastaǵan. 1955 jyldan Jezqazǵan qalasynda turady, sáýletshi retinde qala qurylysyna belsene qatysty. Óz shyǵarmalaryn aıshyqtaý men aǵashtan jasalǵan músinderdiń avtory.

Aqynnyń óleńderi «Novyı mır», «Prostor», «Nıva» jýrnaldarynda, «Sledopyt Sredneı Azıı», «Den poezıı 1989» almanahtarynda jarııalanǵan.

«Pelena plena», «Moıa planıda» kitaptarynyń, «Spına zemlı», «Po stropam strok», «Predsmertıe», «Fantasmagorııa bytııa» povesteriniń, «Predsmertıe» óleńder men poemalar jınaǵynyń, «Jıvaıa sobaka» avtobıografııalyq romanynyń avtory.

70 jyl buryn (1941) Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń professory, mýzykatanýshy, ónertaný doktory ÁLIBAQIEVA Tamara Máshúrqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Máskeý qalasyndaǵy Gnesınder atyndaǵy mýzyka-pedagogıkalyq ınstıtýtyn, Almaty konservatorııasyn (qazirgi Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) bitirgen. 1966 jyldan Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynda pedagogıkalyq qyzmetpen aınalysqan.

Ol negizinen uıǵyr halyq án shyǵarmashylyǵyn, onyń janrlyq jaǵyn jiktelimdeý ári ulttyq áýen erekshelikterin zertteýmen shuǵyldandy. Onyń uıǵyr halyq mýzykasy jaıynda jazǵan zertteý maqalalary Qazaqstan, Reseı jáne Ózbekstanda jaryq kórgen jınaqtarda jarııalandy. Halyqaralyq mýzykataný konferentsııalaryna, sımpozıýmdaryna, kontsertterge qatysa otyryp, Tamara Máshúrqyzy 40 jyldan astam ýaqyt boıy uıǵyr ónerin halyqaralyq arenada nasıhattap júr. Ol AQSh, Kanada, Eýropa men Azııa elderine keńinen tanymal.

45 jyl buryn (1966) karate-dodan halyqaralyq sanattaǵy sport sheberi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen bapkeri SANAÝOV Jastalap Ábdiqanuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetin bitirgen. 1976 jyly bapkeri A.Gendrıkson basshylyǵymen karatemen shuǵyldanǵan. 1981-1983, 1989-1993 jyldary - Qazaqstan, al 1990-1992 jyldary KSRO chempıony atanǵan. 1991 jyly Tegeranda ótken Azııa chempıonatynyń qola júldegeri, 1992 jyly Frantsııada ótken Eýropa chempıonatynyń jeńimpazy, sondaı-aq 2000 jyly Las-Vegasta Álem chempıony atanǵan. 1994 jyldan Qazaqstan Respýblıkasy Karate Federatsııasynyń prezıdenti bolyp tabylady.

1994 jyly Japon akademııasynyń fılıaly - Jaýyngerlik óner akademııasyn ashqan. Bul akademııada 1000-ǵa jýyq jasóspirim karate, taekvondo, qylyshtasymen aınalysady. Aqtaý, Aqtóbe, Qaraǵandy, Shymkent, Kókshetaý, Semeı, Arqalyq qalalarynda fılıaldary ashylǵan.

MAMYRDYŃ 27-І, JUMA

Búkilreseılik kitaphanalar kúni (Kitaphanashylar kúni). Bul kásibı mereke 1995 jyldyń 27 mamyrynda «Jalpyreseılik kitaphanalar kúnin bekitý týraly» Reseı Federatsııasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen bekitilgen.

Qyrǵyzstanda kitaphanalar kúni. Qyrǵyz Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysymen 1902 jyldyń 27 mamyrdaǵy Qyrǵyzstandaǵy birinshi jalpyǵa birdeı kitaphananyń ashylýyna arnalyp 2008 jyldyń 17 maýsymynda bekitilgen.

OQIǴALAR

19 jyl buryn (1992) Jambyl oblysy Shý aýdany Balýan Sholaq atyndaǵy aýylda aqyn, kompozıtor Balýan Sholaqtyń (1864-1916) eskertkishi ashyldy.

Baımyrzauly Balýan Sholaq - ataqty qazaqtyń halyq kompozıtory, at oıynynyń túrli tásilin meńgergen ónerpazy, kúsh ónerin kórsetken sportshysy, jaýyryny jerge tımegen balýany. Onyń esimin de halyq osy sońǵy ónerine súısingendikten erkeletip, jas kúninde saýsaǵyn úsitip alýyna baılanysty «Balýan Sholaq» dep ataǵan, áıtpese óziniń azan shaqyrylyp qoıylǵan shyn aty - Nurmaǵanbet, shyqqan tegi - Uly júzdiń Dýlat taıpasynyń Sámbet rýynan. 14 jasynan bastap kúreske túsip, at quǵynda oınaǵan sportshy bolǵan, shaýyp kele jatqan at ústinde ár túrli kúrdeli jattyǵýlardy sheber oryndaǵan. Mysaly: júıtkip kele jatqan at ústinde túregelip, ne basymen turýy, attyń baýyrynan ótýi, bir aıaǵyn úzeńgige qystyryp, shalqalap jatyp shabýy boıyndaǵy joıqyn kúshti, eptilikti sheber ıgere alatyndyǵyn, qazaqtyń dalalyq tsırk óneriniń irgetasyn qalaǵandyǵyn aıǵaqtaıdy. Kókshetaý qalasyndaǵy úlken jıyndarda 51 put (830kg-daı) kirdiń tasyn kóterip, dúıim jurtty tań qaldyrǵan. 1899 jyly Orys palýany Ivan Korenmen kúresip, onyń qabyrǵasyn syndyrǵanda Balýan Sholaq 35-te edi. Munyń ústine Balýan Sholaq án-kúıge jasynan qumar bolady. Bertin kele, jigit shaǵynda Balýan Sholaq osy eki ónerdi qatar damytady. Áke-sheshesi qaıtys bolǵan soń, Ǵanıkeı degen qyzǵa úılengen Balýan Sholaq el aralap, saldyq qurady jáne jalǵyz-jarym júrmeı, mańyna ánshi-kúıshi, palýan, ónerli jastardy jınaıdy. Top quryp, «ansambl» bolyp saýyq qurý Balýan Sholaqtyń dástúrine aınalǵan. Ózi ustaz tutqan Birjan sal, Aqan seri ánderiniń tamasha oryndaýshysy ári nasıhatshysy bolady. Belgili mýzyka zertteýshisi A.Zataevıch el arasynan Balýan Sholaqtyń birneshe ánderin jazyp alyp, ony «Qazaq halqynyń 1000 áni» jáne «Qazaqtyń 500 áni men kúıi» jınaqtaryna engizedi.

6 jyl buryn (2005) Aqmola oblysy Stepnogorsk qalasyndaǵy Mádenıet úıiniń ataýy Dostyq jáne shyǵarmashylyq úıi bolyp ózgertildi. Osyǵan sáıkes qala ortalyǵynda ornalasqan kórkem ǵımarattyń qyzmet baǵyty da ózgertildi.

3 jyl buryn (2008) Jambyl oblysynyń Moıynqum aýdanyndaǵy Myńaral aýylynda tsement óndiretin Ortalyq Azııadaǵy eń iri birlesken kásiporyn qurylysynyń tuaýkeser rásimi ótti. «Jambyl Cement» kásiporny - halyqaralyq ekologııalyq standarttarǵa saı zamanaýı tehnologııalar ornatylǵan alǵashqy birlesken qazaqstan-frantsýz zaýyty. Zaýyttyń jyldyq óndiristik qýaty - 1,1 mıllıon tonna.

Tsementti HІH ǵasyrda frantsýz ınjeneri Lýı Vıka oılap tapqan. Osynaý ataqty ónertapqyshtyń otbasy músheleri Jambyldaǵy jańa zaýyttyń irgetasyn qalaý rásimine qatysty. Tsement óndirisi boıynsha álemge tanylǵan kóshbasshylardyń biri bolyp tabylatyn «Vicat group» kompanııasy frantsýz tarabynan atalmysh jobaǵa ınvestor bolyp otyr.

2 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Kárim Másimovtiń qatysýymen Qaraǵandy oblysyndaǵy 500 kV-tyq «Aǵadyr» qosalqy stansasynda «Aǵadyr-OQMAES» ýchaskesi iske qosyldy.

Qazaqstanda alǵash ret 500 kV-tyq «Aǵadyr» qosalqy stansasynda basqarmaly shýnttaýshy reaktorlar ornatyldy. Innovatsııalyq jabdyqtyń qoldanylýy tranzıttegi elektr toraptarynyń jumys qalpyn turaqtandyrady, sonymen qatar jabdyqtardyń tozýy qarqynyn tómendetedi.

2 jyl buryn (2009) saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúnine oraı jazýshy Qaıym Muhamedhanovtyń «Taǵdyr jáne Karlag» atty týyndysy oqyrmandar nazaryna usynyldy. Shara «Qaıym Muhamedhanov atyndaǵy bilim jáne mádenıet ortalyǵy» bastamasymen jáne Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıtettiń qoldaýymen ótkizildi.

Qaıym Muhamedhanov (1916-2004) - Muhtar Áýezovtyń ǵylymı tujyrymdamalarynyń shákirti jáne senimdi jalǵastyrýshysy, óz ómiriniń barlyǵyn Abaı ónerin zertteýge arnaǵan, uly oıshyldyń aqyndyq mektebin oqýdy tereńdetken. Ol qatal kezeńderde de ulttyq mádenıet ókilderi - Shákárim Qudaıberdiulynyń, Ahmet Baıtursynovtyń, Mirjaqyp Dýlatovtyń, Maǵjan Jumabaevtyń, Júsipbek Aımaýytovtardyń ónerlerin batyl nasıhattaǵan.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasynda kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, pýblıtsıst, aqyn, aýdarmashy Sultanbek Qojanovtyń shyǵarmalary jınaǵynyń tusaýkeseri ótti.

Ony Ulttyq kitaphana men S. Qojanov atyndaǵy qaıyrymdylyq qory saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúnine oraı uıymdastyrdy. Jınaq «Alash murasy» serııasymen «Arys» baspasynan jaryq kórgen. Kitaptyń qurastyrýshysy fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Amantaı Shárip.

Sultanbek Qojanov Túrkistan qazaqtarynyń Qazaq Avtonomııasyna qosylýyna mol eńbek sińirgen. Ásirese qazaq zııalylarynyń birligi úshin kóp ter tókken. Tarıhı tulǵanyń jazbasha murasy osy kitapta tuńǵysh ret toptastyrylyp otyr. Osyndaı aqtańdaqtarymyzdy ulaǵattap otyrý eldigimiz úshin óte mańyzdy» - dedi jıynǵa qatysýshy fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Tursynbek Kákishev.

Sultanbek Qojanov - 1917 jylǵy revolıýtsııalarda jarqyraı kóringen Orta Azııa men Qazaqstan tarıhyndaǵy kórnekti tulǵalardyń biri. Túrkistan Respýblıkasy men Qazaq Respýblıkasynyń joǵary basshylyǵynda ult múddesi úshin belsendi atsalysqan. Partııa-keńes jumystarynda jaýapty qyzmetter atqaryp, Qazaq ólkelik Komıtetiniń hatshysy boldy. Matematıkadan qazaq tilindegi alǵashqy oqýlyqtardyń avtory. Stalındik qýǵynǵa ushyrap, 1938 jyldyń 10 aqpanynda atý jazasyna kesildi. Keıin 1957 jyly aqtaldy.

1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Mádenıet týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

Zań otandyq kınematografty, kitaphana isin qoldaýǵa jáne damytýǵa, mádenı qundylyqtardy qalyptastyrýǵa jáne saqtaýǵa baǵyttalǵan.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Belgilerdi halyqaralyq tirkeý týraly Madrıd kelisimine Hattamany ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

1 jyl buryn (2010) Qaraǵandy oblysy Buqar jyraý aýdanynda «Sapaly ónimder» JShS-niń broılerlik qus fabrıkasynyń alǵashqy kirpishi qalandy.

Jylyna 5 myń tonna broıler eti ónimderin shyǵarýǵa josparlanǵan qus fabrıkasy qurylysynyń quny 1,6 mlrd. teńge, qarjylandyrýshysy - «QazAgroQarjy».

ESІMDER

70 jyl buryn (1941) folklortanýshy ǵalym, fılologııa ǵylymynyń doktory, professor, Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy syılyqtyń laýreaty, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi SEIІTJANULY Zufar dúnıege keldi.

Shyǵys Túrkistannyń Tarbaǵataı aımaǵynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıteti) bitirgen. 1965-1975 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblysy Taskesken aýdanyndaǵy Ybyraı Altynsarın atyndaǵy orta mektepte muǵalim. 1975-1991 jyldar aralyǵynda Qazaq KSR Ǵylym Akademııasy Muhtar Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynda ǵylymı qyzmetker bolyp jumys istegen. Qazir ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde dáris beredi.

«Raýan», «Tańsholpan», «Taý samal» óleń kitaptary jáne folklorlyq jeli negizinde jazylǵan «Epostyq batyrlar», «Salt-dástúr» atty balalarǵa arnalǵan kitaptary bar. Sonymen qatar «Tarıhı epos», «Sheteldegi qazaq ádebıeti», «Shyńjań qazaq ádebıeti», «Aqyt aqyn», «Epostaǵy ómir órnekteri» monografııalary men oqý quraldary jaryq kórgen.

65 jyl buryn (1946) synshy, fılologııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Gýmanıtarlyq ǵylymdar Akademııasynyń jáne Halyqaralyq Aıtmatov Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Jazýshylar jáne Jýrnalıster Odaǵynyń múshesi, Súleıman Demırel atyndaǵy ýnıversıtettiń prorektory YSQAQULY Dandaı dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Otyrar aýdany Qoǵam aýylynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Qazaq KSR Ǵylym Akademııasy Muhtar Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirip, osy ınstıtýttyń kishi ǵylymı qyzmetkeri, Qazaq memlekettik ýnıversıteti jýrnalıstıka fakýltetiniń aǵa oqytýshysy, dotsenti, fılologııa fakýltetiniń dotsenti qyzmetterin atqarǵan. 2000-2004 jyldary Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde professor qyzmetin atqarǵan. Qazir Súleıman Demırel atyndaǵy ýnıversıtettiń prorektory qyzmetin atqarýda.

Ǵalymnyń qazaq ádebı synynyń tarıhy, teorııasy, máselelerine arnalǵan «Stıl syry», «Dástúr jáne jańashyldyq», «Ádebı-kórkem syn», «Sábıt Muqanovtyń taǵlymy», «Qansonar», «Ádebıet órnekteri», «Janr», «Muhtar Áýezov álemi», «Syn shyn bolsyn», «Muhtar Áýezov: Talant pen taǵdyr», «Parasat paıymdary», «Syn symbaty», «Syntalqy», «Ádebıet aıdynynda» atty eńbekteri jaryq kórdi.

Dandaı Ysqaquly ǵylymı, ádebı, mádenı jumystarǵa belsene aralasyp keledi. Ol qazir Súleıman Demırel atyndaǵy ýnıversıtettiń ǵylymı jýrnaly «SDÝ habarshysynyń» bas redaktory, «Qazaq jáne álem ádebıeti», «Turmaǵambet» jýrnaldarynyń alqa múshesi, «DA» halyqaralyq qoǵamdyq qozǵalysynyń múshesi, Ál-Farabı atyndaǵy qazaq ulttyq ýnıversıteti janyndaǵy fılologııa ǵylymdarynyń doktory dárejesin berý jónindegi dıssertatsııalyq keńestiń múshesi. Ǵalymnyń jetekshiligimen on shaqty kandıdattyq dıssertatsııa qorǵaldy. Belgili ádebıettanýshy ǵalym, professor Dandaı Ysqaquly jaıly ǵylymı hám tanymdyq «Beles»(2010) atty kitap jaryq kórgen.

MAMYRDYŃ 28-І, SENBІ

Ázirbaıjanda Respýblıka kúni. 1918 jylǵy mamyrdyń 28-de Demokratııalyq Ázirbaıjan Respýblıkasy shyǵystaǵy musylman elder arasyndaǵy 1920 jyldyń sáýirine deıin bolyp kelgen alǵashqy parlamenttik respýblıka bolyp jarııalandy.

Ázirbaıjan Respýblıkasy Kavkaz taýynyń ońtústik-shyǵysynda ornalasqan. Soltústiginde Reseımen, soltústik-batysynda Grýzııamen, ońtústik-batysynda Armenııamen jáne Túrkııamen, ońtústiginde Iranmen shekaralasyp jatyr. Shyǵysy Kaspıı teńizimen qorshalǵan. Astanasy - Baký. Memleket basshysy - prezıdent. Joǵarǵy zań shyǵarýshy organy - parlament (májilis). Resmı tili - ázirbaıjan. Aqsha birligi - manat.

Qazaqstan Respýblıkasy men Ázirbaıjan Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jyldyń 27 tamyzynda ornatylǵan.

OQIǴALAR

18 jyl buryn (1993) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Ordabasy ulttyq tarıhı-mádenı jáne tabıǵı qoryǵyn qurý týraly» Jarlyǵy basylym betinde jarııalandy.

12 jyl buryn (1999) Almatyda qazaqstandyq qarjygerlerdiń birinshi kongresi boldy.

6 jyl buryn (2005) Almatyda Jeńistiń 60-jyldyq merekesine oraı «Raqymjan Qoshqarbaev. Reıhstag daýyly» derekti fılminiń tanystyrylymy bolyp ótti.

Rejısseri - Ádil Medetbaev. 40-mınýttyq fılm Halyqaralyq mádenı qundylyqtardy saqtaıtyn jáne qoldaý kórsetetin qordyń kómegimen «Amanat studio» stýdııasynda túsirilgen.

4 jyl buryn (2007) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Azııa Olımpııalyq Keńesiniń (AOK) ordenimen marapattaldy. Keńestiń joǵarǵy nagradasyn Nursultan Nazarbaevqa Azııa Olımpııalyq Keńesiniń prezıdenti, Kýveıt memleketiniń ulttyq qaýipsizdik mınıstri Sheıh Ahmad ál-Fahad as-Sabah tabys etti.

2 jyl buryn (2009) Rýmynııanyń ıAssy ýezindegi Strýnga kommýnasynyń Bratýlesht aýylynda 1944 jyly Uly Otan soǵysynda qaza bolǵan qazaqstandyq jaýynger Shernııaz Aıaǵanovqa arnalǵan eskertkishtiń ashylý rásimi saltanatty túrde ótti.

Qatardaǵy Shernııaz Aıaǵanov Qaraǵandy oblysynyń Qarqaraly aýdanynda dúnıege keldi jáne soǵysqa Semeı oblysynyń Aıagóz áskerı komıssarıatynan shaqyryldy. Motoatqyshtar batalonynyń 56-brıgadasynyń 23-tank korpýsynyń quramynda qyzmet etti.

Bul shara Qazaqstan Respýblıkasynyń dıplomatııalyq mıssııasy men Rýmynııanyń batyrlardy eske alý ulttyq agentstvosy jáne «Rompetrol» seriktestik tobynyń birlesken kómegimen uıymdastyryldy.

2 jyl buryn (2009) «BTA bankiniń» «Stolıchnoe» bólimshesinde avtomattandyrylǵan seıftik depozıtarıı júıesi ashyldy. Ortalyq Azııa aımaǵynda ol alǵash ret ashylyp otyr.

460 adamǵa laıyqtalyp jasalǵan júıeniń basty erekshelikteriniń biri, bank klıentteri depozıtarıı qyzmetin táýlik boıy jáne bank qyzmetkeriniń kómeginsiz paıdalana alady.

Atalmysh jobanyń quny 1 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. Bank klıentteri osy júıe negizinde qarjy, qujat, qundy buıymdar nemese ózge de dúnıelerin saqtaý úshin arnaıy daıyndalǵan kártishke men PIN-kodty paıdalanady.

1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Vasılkov ken baıytý kombınatynyń altyn óndirý fabrıkasyn iske qosý rásiminde karerdegi qoparý jumystaryna belgi bergen núkteni basyp, óndiristiń jumysyn bastap berdi.

Fabrıka jylyna 8 mıllıon tonna ken óńdeý jáne 13-14,5 tonna altyn óndirý qýatyna ıe. Mamandardyń aıtýynsha, TMD keńistiginde munshalyqty kólemde ken óńdeıtin fabrıka joq. Karerdi ıgerýdiń jumys baǵdarlamasy 17 jyldy quraıdy. 2025 jylǵa deıin bul jerde óndiretin kenniń jalpy kólemi 122 mıllıonnan astam tonnany shamalaıtyn bolady.

1 jyl buryn (2010) Almatyda qazaqtyń kóne jyry «Muńlyq-Zarlyqqa» atty anımatsııalyq fılmniń tusaýkeseri ótti.

Halyq aýyz ádebıetiniń jaýharyna aınalǵan «Muńlyq-Zarlyq» ańyzyn otandyq «Saq» kınostýdııasy túsirgen. Mýltfılmniń kólemi 20 mınýt. Rejısseri mádenıet qaıratkeri - Batyrhan Dáýrenbekov. Birinshi mýltıplıkatsııalyq fılmdi balalar úıinde tárbıelenýshi búldirshinder men jasóspirimder tamashalady.

«Muńlyq-Zarlyqqa» arnalyp Arys qalasynda monýment qoıyldy, ol búginde qalanyń rámizine aınaldy.

Mádenıet qaıratkeri Batyrhan Dáýrenbekovtyń aıtýynsha, mýltfılm Qazaqstan Respýblıkasynyń Baılanys jáne aqparat mınıstrligi men Ońtústik Qazaqstan oblysy ákimdiginiń tapsyrysy boıynsha túsirilgen. Mýltfılm barlyq jasqa arnalǵan. Kezinde Pýshkın «Saltan patsha týraly jyr» atty ertegi jazǵan, bul mýlfılm sol erteginiń mazmunyna uqsaıdy. Búginde teledıdar, onyń ishinde mynaý móltek fılmder ósip kele jatqan jas urpaqty tárbıeleýde úlken ıdeologııalyq kúshti qarý bolyp otyr. Biz sondyqtan osyndaı mýltfılm arqyly ózimizdiń salt-dástúrimizdi dáriptep, tarıhymyzdy tanytyp, balalardy otansúıgishtikke, eliniń patrıot azamaty bolýyna shaqyrǵymyz keledi, dep atap ótti ol.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan pen Reseı úkimetteriniń basshylary Kárim Másimov pen Vladımır Pýtın Sankt-Peterborda Keden odaǵyn qalyptastyrý aıasynda halyqaralyq kelisimderdi qoldaný týraly shartqa qol qoıdy.

ESІMDER

110 jyl buryn (1901-1980) sýretshi, plakatshy ChEKALIN Borıs Alekseevıch dúnıege keldi. Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Reseıdiń Samara qalasynda týǵan. Soǵysqa deıingi jyldary Kýıbyshev, Voronej, Magnıtagorsk qalalary gazetteriniń redaktsııasynda istegen. 1937 jyly Almatyǵa kelip qazirgi «Egemen Qazaqstan» gazeti redaktsııasynyń sýretshisi bolǵan. Ol Jambyl Jabaevtyń sýretin birneshe márte salyp, 200-den astam sýretin jasaǵan. Soǵys jyldary maıdan gazetterinde eńbek etken.

Eki márte Qyzyl Juldyz ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

105 jyl buryn (1906-1964) qoǵam qaıratkeri ShERENGIN Ivan Grıgorevıch dúnıege keldi. Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Reseıdiń Rostov oblysynda týǵan. Mıhaıl Frýnze atyndaǵy Áskerı akademııa janyndaǵy atqyshtar dıvızııasy komandırleri kýrsyn bitirgen. 1938-1941 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblystyq partııa komıtetiniń jáne Petropavl qalalyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, Qazaq ónerkásip keńesiniń basqarma tóraǵasynyń orynbasary bolǵan. Ulty Otan soǵysy maıdanynan kelgennen keıin túrli laýazymdy qyzmetter atqaryp, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń birinshi shaqyrylymyna depýtat bolyp saılanǵan.

Úsh márte Qyzyl Tý, Lenın, Qyzyl Juldyz, 1-shi dárejeli Otan soǵysy ordenderimen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1936-2003) Qazaqstannyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy, sport sheberi, professor JÁRKEShEV Zańǵar Asanhanuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq taý-ken ınstıtýtyn, Qazaq sport jáne týrızm akademııasyn bitirgen.

Oıynshy, volleıboldan sheberler komandasynyń kapıtany boldy. 1965 jyly negizgi shyǵarmashylyǵymen qatar jattyqtyrýshy jumysyn da qosa alyp júrdi. 1966 jyldyń mamyrynan - «Býrevestnık» erikti sport qoǵamynyń jattyqtyrýshysy. Ol basshylyq etken komanda 1966 jyly tuńǵysh ret Búkilkeńestik ýnıversıadada, al 1969 jyly KSRO kásipodaqtary spartakıadasynda jeńimpaz atandy. 1970 jyly KSRO men Eýropanyń úzdik klýb jattyqtyrýshysy bolyp tanyldy. 1977-1987 jyldary Qazaq sport komıteti tóraǵasynyń orynbasary, basqarma bastyǵy.

Birneshe oq quraldyń avtory bolyp tabylady. Zańǵar Járkeshevke Qazaq sport jáne týrızm akademııasynda eskertkish ashylǵan, oıyn zaly jumys istep tur.

65 jyl buryn (1946) veterınarııa ǵylymynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń korrespondent múshesi TURSYNQULOV Shahaıdar Jorabekuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saryaǵash aýdanynda týǵan. Almaty zooveterınarlyq ınstıtýtyn bitirip, osy ınstıtýttyń stýdentter qalashyǵynyń dırektory, kishi ǵylymı qyzmetkeri, aspıranty, aǵa ǵylymı qyzmetkeri, zerthana jetekshisi bolǵan. 1984-1990 jyldary - Almaty qalalyq veterınarlyq qyzmetiniń bastyǵy. 1990-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń bas veterınarlyq dárigeri, bólim bastyǵy, Veterınarııa basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy, Memlekettik veterınarlyq ınspektsııanyń bastyǵy. 1997-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Veterınarııa komıtetiniń tóraǵasy, Veterınarlyq qadaǵalaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 1999-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Veterınarııa departamentiniń dırektory. 2002 jyldyń sáýirinen - Respýblıkalyq veterınarlyq zerthananyń dırektory, Ulttyq monıtorıng ortalyǵynyń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi veterınarııadaǵy zerthanalyq dıagnostıka jáne metodologııa dırektory bolyp qyzmetter atqarǵan. 2009 jyldan bastap zeınetkerlik demalysta.

60 jyl buryn (1951) Sanjar Aspandııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti rektory, medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Valeologııa akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri AQANOV Aıqan dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Kókpekti aýdanynda týǵan. Almaty memlekettk medıtsına ınstıtýtyn (qazirgi Sanjar Aspandııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti), Almaty shet tilderi pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1978-1994 jyldary - Kardıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda kishi, aǵa ǵylymı qyzmetker, bólim bastyǵy bolyp jumys istegen. 1994-1995 jyldary - Densaýlyq saqtaýdyń medıtsınalyq jáne ekonomıkalyq máseleleri jónindegi ǵylymı ortalyǵy dırektorynyń orynbasary. 1995-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi basqarma bastyǵy. 1996-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti apparaty Áleýmettik-mádenı damý bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 1997 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý vıtse-mınıstri. 1997-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bilim berý, mádenıet jáne densaýlyq saqtaý mınıstrligi Densaýlyq saqtaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 1997-2000 jyldary - Salaýatty ómir saltyn qalyptastyrý Ulttyq ortalyǵynyń bas dırektory. 2001 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstr keńsesi densaýlyq saqtaý sektorynyń meńgerýshisi. 2001-2004 jyldary - Salaýatty ómir saltyn qalyptastyrý Ulttyq ortalyǵynyń bas dırektory. 2004-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy birinshi vıtse-mınıstri, densaýlyq saqtaý vıtse-mınıstri. 2007-2008 jyldary - Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý Instıtýtynyń dırektory, Nagasakı ýnıversıtetiniń professory. 2008 jyldyń naýryzynan - Sanjar Aspandııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti rektorynyń mindetin atqarýshy. Qazirgi qyzmetinde 2008 jyldyń sáýirinen bastap isteıdi.

250 ǵylymı jarııalanymnyń avtory.