QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 24-26 maýsym aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

24 maýsymda Úkimet úıinde QR Prezıdenti janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń otyrysy bolady.

24 maýsymda Syrtqy ister mınıstri E.Qazyhanov Serbııa Syrtqy ister mınıstrliginiń Memlekettik hatshysy I.Mrkıchpen kezdesedi.

24 maýsymda Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń Dármensiz boryshkerlermen jumys komıteti «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bankrottyq júıeniń tıimdiligin arttyrý» taqyrybyna arnalǵan «dóńgelek ústel» otyrysyn ótkizedi.

24 maýsymda Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi alqasynyń keńeıtilgen otyrysy ótedi. Oǵan Bas prokýrordyń orynbasary A.Kravchenko qatysady.

24 maýsymda Bilim jáne ǵylym mınıstrliginde ǵylymı-zertteýshi zerthanalardyń jumysyna arnalǵan keńes ótedi.

24 maýsymda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde «Taza sút» baǵdarlamasyna arnalǵan brıfıng ótedi.

QOǴAM

13-26 maýsym aralyǵynda respýblıka aýmaǵynda QR ІІM «Tanysýǵa ruqsat etińiz» aktsııasyn ótkizýde.

Rejısser Ǵazız Nasyrovtyń «Gákký» fılmi Qazaqstan atynan 23-29 maýsym aralyǵynda ótetin Halyqaralyq Máskeý kınofestıvline qatysady,

23-24 maýsymda Serbııanyń Syrtqy ister mınıstri Výk Eremıchtiń Qazaqstanǵa jumys sapary ótedi

Reseıdiń Omby qalasynda 26 maýsym kúni Qajymuqan Muńaıtpasovtyń 140 jyldyǵyna arnalǵan «Toı-dýman» ótedi.

ASTANA

23-25 maýsym aralyǵynda «Astana qalasynyń Іshki saıasat basqarmasy» MM jáne «Marat Juldyzdary» QQ «Astana - Táýelsiz eldiń araıy» atty án baıqaýyn uıymdastyrady. Halyqaralyq «Talant» óner ortalyq zalynda ótetin baıqaýǵa 14 pen 29 jastyń aralyǵyndaǵy ónerpazdar qatysa alady.

24-25 maýsymda Astanada qazaq tildi jýrnalıster úshin «Qazaqtildi aqparat tájirıbesine jańa medıa tehnologııalaryn engizý» taqyrybynda eki kúndik respýblıkalyq semınar-trenıng ótedi.

24 maýsymda Otan qorǵaýshy alańyda Nashaqorlyqpen kúresýdiń halyqaralyq kúnine arnalǵan sporttyq shara ótedi.

24 maýsymda L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde «Bodandyqqa qarsy joıqyn bulqynys» degen taqyrypta 1986 jylǵy Jeltoqsan oqıǵasynyń 25 jyldyǵyna arnalǵan «dóńgelek ústel» otyrysy bolady.

24 maýsymda Tuńǵysh Prezıdent murajaıynda «Akmolınsk-Tselınograd-Aqmola-Astana» atty kórme ashylady.

24 maýsymda Serbııa Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy elshiliginiń ashylý saltanaty bolady.

25 maýsym kúni Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde úzdik túlekter quryltaıy ótedi

27 maýsymda Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda «Musylman kıimi - ulttyq aıshyqta» atty ulttyq naqyshtaǵy musylman kıimderiniń baıqaýy ótedi. Qazaqstannyń IKU-na tóraǵalyq etýiniń qarsańynda ótkizilip otyrǵan bul baıqaýdyń maqsaty -Qazaqstan musylman áıelderiniń kıim úlgisinde ulttyq stıl men naqyshty jandandyrý bolyp tabylady.Baıqaýǵa Qazaqstan, taıaý jáne shalǵaı shet elderinen 15-ten astam modeler men kýtıýreler saıysqa túsedi.

ALMATY

24 maýsymda UQK akademııasynda jas ofıtserlerdiń oqý bitirýine arnalǵan saltanatty shara ótedi.

24 maýsymda Dostyq úıinde Qazaqstan sotsıologtarynyń kongresi bolady.

24 maýsymda Almaty ákimdiginde EýrAzEQ-tyń Yqpaldastyq komıteti janyndaǵy Kólik saıasaty jónindegi keńestiń otyrysy ótedi.

24 maýsymda Almaty ákimdiginde Jýrnalıstıka kúnine arnalǵan saltanatty shara bolady.

25 maýsymda QR Qorǵanys mınıstrligiQurlyq áskerleriniń Áskerı ınstıtýtynda bıylǵy túlekterdiń oqý bitirýine arnalǵan saltanatty is-shara ótkiziledi,

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

MAÝSYMNYŃ 24-І, JUMA

ESTE QALAR OQIǴALAR

73 jyl buryn (1938) 1937 jyly naýryzdyń 26-ynda qabyldanǵan Qazaq KSR Konstıtýtsııasyna sáıkes alǵash ret Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi saılandy. Keńes memlekettik bıliktiń eń joǵary organy bolyp tabylyp, respýblıkaǵa qatysty kez-kelgen máseleni sheshýge jáne óz qaraýyna alýǵa ókiletti boldy. 1995 jyly tamyzdyń 30-ynda júrgizilgen referendýmnyń nátıjesinde burynǵy memlekettik qurylystyń kemshilikterin joıǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýtsııasy qabyldanyp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti bekitildi.

19 jyl buryn (1992) Túrkistan qalasynda Qazaqstan men Ózbekstan Respýblıkalary arasyndaǵy dostyq, yntymaqtastyq jáne ózara kómek týraly shartqa qol qoıyldy.

6 jyl buryn (2005) Óskemendegi «AZIıA AVTO» kólik jınaý zaýytynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen «SKODA OKTAVIA» avtokóligin jınaý jónindegi konveıer jelisin iske qosý saltanaty bolyp ótti.

2 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik basqarý júıesin ári qaraı jaqsartý týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

2 jyl buryn (2009) «Qazaqmys» toby Balqash metallýrgııa óndirisiniń baǵaly metaldar tsehynda quıma kúmisterdi quıý boıynsha jańa jelini iske qosty.

Bul joba «Qazaqmys» toby ınnovatsııalyq baǵdarlamalary aıasynda iske asyryldy. Jańa jelini ornatýǵa 625 myń AQSh dollary mólsherinde ınvestıtsııa tartyldy. Bir quımanyń salmaǵy halyqaralyq standartqa sáıkes 1 000 ýntsııdi nemese 31,1 kılony quraıdy. Quıma kúmisterdi quıý boıynsha qondyrǵynyń óndiristik qýaty jylyna 500-600 tonnany quraıdy.

1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» Zańǵa qol qoıdy, dep habarlady Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń baspasóz qyzmeti. Zań jer paıdalaný salasyndaǵy qatynastardy retteıtin zańnamany júıeleýge jáne odan ári jetildirýge baǵyttalǵan.

1 jyl buryn (2010) Elbasy Nursultan Nazarbaev Pavlodar oblysynda Qazaqstan elektrolız zaýytynyń ekinshi kezeginiń iske qosylý rásimine qatysty. Saltanatty rásimde Memleket basshysy zaýyttyń ekinshi kezeginiń iske qosylýyna arnaıy kelgendigin atap kórsetti.

Elbasynyń aıtýynsha, atalmysh zaýyt táýelsizdiktiń, Qazaqstanda sheteldik ınvestorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasalǵandyǵynyń arqasynda salynyp otyr. Bul nysanda 850 mln. dollar qarjy ıgerilgen. Bul zaýyt elimizdegi 30 korporatıvti kóshbasshy baǵdarlamasyna kiretin iri jobalardyń biri bolyp tabylady. «Men bul zaýyttyń qurylysyn birinshi kúnnen bastap muqııat baqylap kelemin. Bul zaýyttyń alǵashqy satysynyń qalanǵany, 2007 jyldyń jeltoqsanynda birinshi kezeginiń iske qosylǵany esimizde. Keńes odaǵy kezinde mundaı zaýyt salýǵa ondaǵan jyldar ketetin. Biz muny óte qysqa merzim ishinde salyp shyqtyq», dedi Elbasy.

Osy oraıda Prezıdent zaýyttyń qurylysyn salýǵa atsalysqan zaýyt basshylyǵyna, barsha jumysshylarǵa alǵysyn bildirdi jáne keleshekte zaýyttyń úshinshi kezegin iske qosý qajettigin atap kórsetti.

ENRC quramyna kiretin «Qazaqstan elektrolız zaýyty» AQ bastapqy allıýmınıı óndiretin Qazaqstandaǵy birden bir zaýyt bolyp tabylady. Zamanaýı qural- jabdyqtarmen zaýytta sapasy óte joǵary ónim óndiriledi. Atalmysh zaýyttyń qurylysy Qazaqstan derbes memleket atalǵaly júzege asyrylǵan alǵashqy iri jobalardyń biri bolyp tabylady. Zaýyttyń birinshi kezegi 2007 jyldyń jeltoqsan aıynda iske qosylǵan. Birinshi qurylys kezegi bıýdjet aıasynda jáne belgilengen merzimnen 27 aı buryn aıaqtaldy. Zaýyttyń ekinshi kezeginiń qurylysy da kesteden buryn aıaqtalyp otyr. Zaýyttyń ekinshi kezegi iske qosylǵan soń endi óndiris orny jylyna 250 myń tonna bastapqy allıýmınıı óndiretin bolady. Qazirgi ýaqytta zaýytta salmaǵy 20 kelilik allıýmınıı quımalary óndiriledi.

2009 jyly atalmysh zaýytta óndirilgen allıýmınıı Londondaǵy metaldar bırjasyna tirkeldi, osylaısha Qazaqstan elektrolız zaýytynyń ónimi halyqaralyq standarttarǵa saı dep tanyldy. Qazirgi ýaqytta zaýytta zaman talaptaryna saı ekologııalyq jaǵynan qaýipsiz jáne eń sońǵy tehnologııalardy paıdalaný arqyly progressıvti allıýmınıı óndirý tehnologııalary qoldanylady. Jańa zaýyttyń barlyq tehnologııalyq protsesteri avtomattandyrylǵan basqarý júıesimen retteledi.

1 jyl buryn (2010 Mınskide BMÝ Halyqaralyq zertteýler ortalyǵynyń dırektory, belarýs saıasattanýshysy Vladımır Ýlahovıchtiń jalpy redaktsııasymen «EQYU-nyń kókeıkesti problemalary. Qazaqstan tóraǵalyǵynyń nusqasy» kitaby jaryq kórdi.

Belarýs sarapshylar qoǵamdastyǵynyń arasynda zor qyzyǵýshylyq týǵyzǵan sharaǵa BR Syrtqy ister mınıstrligi, taldaýshy qurylymdar ókilderi, ǵalymdar men jýrnalıster qatysty.

Bul kitap Belarýs, Qazaqstan, Reseı, Polsha, Germanııa, Ýkraına jáne Estonııa ǵalymdarynyń EQYU problemalaryn zerdeleý jónindegi yntymaqtastyǵynyń belgili bir qorytyndysy ispetti jáne sarapshylar qoǵamdastyǵynyń Qazaqstannyń osy Uıymǵa oıdaǵydaı tóraǵalyǵyn júzege asyrýǵa ózindik úlesi boldy.

Tanystyrylymda sóz alǵan Qazaqstannyń Belarýstaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Anatolıı Smırnov BMÝ Halyqaralyq zertteýler ortalyǵyna kitapty bastyryp shyǵarǵany úshin alǵys aıtty. «EQYU tóraǵalyǵy jylynda biz belarýs áriptesterimizdiń qoldaýyn udaıy sezinip otyrmyz», dedi ol.

Ol sondaı-aq ekinshi jartyjyldyqta «tóraǵalyq budan da qaýyrt jumystarǵa toly bolady, Qazaqstan oıǵa alǵan josparlary men maqsattaryn qatań saqtaýda», dep málim etti.

ESІMDER

75 jyl buryn (1936-2006) memleket qaıratkeri ShTOPELЬ Aleksandr Andreevıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynda týǵan. Qyzylorda pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. Eńbek jolyn mektep muǵalimdiginen bastap, dırektordyń orynbasary, mektep ınspektory qyzmetterin atqarǵan. 1969-1982 jyldary - Saıası aǵartý kabınetiniń meńgerýshisi, Lenger aýdandyq partııa komıtetiniń meńgerýshisi, Shymkent oblystyq komıteti partııasynyń nusqaýshysy. 1982-1988 jyldary - Jetisaı partııa aýdandyq komıtetiniń ekinshi hatshysy, aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1988-1989 jyldary - Pahtaaral aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1989-1991 jyldary - Qazaqstan Kommýnıstik partııasy ortalyq komıteti ıdeologııa bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, ultaralyq qatynastar bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, sektor meńgerýshisi. 1991-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler kabıneti jáne Prezıdenti Ákimshiligi Іshki saıasat bóliminiń referenti, aǵa referenti, aǵa sarapshysy, sektor meńgerýshisi. 1994-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń ultaralyq qarym qatynas jónindegi keńesshisi. 1996 jyldyń qańtarynan zeınetkerlikte bolǵan.

Medalmen, Qazaq KSR-i Joǵarǵy keńesi Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1956) Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń Mıgratsııa jónindegi komıteti departamentiniń dırektory, saıasattaný ǵylymynyń kandıdaty ALTYNBEKOVA Gúlsara Asylbekqyzy dúnıege keldi.

Ózbekstan Respýblıkasynda týǵan. Nızamı atyndaǵy Tashkent pedagogıka ınstıtýtyn, Joǵary partııa mektebin, Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi Dıplomatııalyq akademııasyn bitirgen.

Qazaqstan Lenın kommýnıstik jastar odaǵy ortalyq komıtetiniń hatshysy, Qazaqstan jastar odaǵy ortalyq komıtetiniń hatshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Apparaty qoǵamdyqsaıası bóliminiń konsýltanty bolyp jumys istegen. 1995-1997 jyldary - Qyzylorda oblysy ákiminiń orynbasary. 2000-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Parlamenttegi ókildiginiń sektor meńgerýshisi. 2007-2008 jyldary - «SK Bazıs-Grand» JShS bas dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2008 jyldyń qarashasynan bastap isteıdi.

«Qurmet belgisi» ordenimen, úsh medalmen marapattalǵan.

MAÝSYMNYŃ 25-І, SENBІ

Mozambık Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1975). Mozambık Afrıkanyń ońtústik-shyǵysynda ornalasqan. Soltústiginde Tanzanııamen, batysynda Malavı, Zambııa, Zımbabvemen, ońtústiginde Svazılend jáne Ońtústik Afrıka Respýblıkasymen, shyǵysynda Úndi teńizimen shektesip jatyr. Ákimshilik jaǵynan 11 provıntsııaǵa bólinedi. Astanasy - Mapýtý qalasy. Resmı tili - portýgal tili, sondaı-aq jergilikti halyqtardyń makýa, malavı, tsonga, shona, sýahılı tilderi de keńinen qoldanylady. Aqsha birligi - metıkal. Memleket basshysy - Prezıdent. Joǵary zań shyǵarýshy organy bir palataly parlament - Respýblıka assambleıasy. Joǵary atqarýshy organy - Úkimet.

Slovenııa Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Sloven memlekettiliginiń kúni (1991).16 jyl buryn el parlamenti Skýpşına Slovenııa Respýblıkasynyń táýelsizdigi men egemendigin jarııalaıtyn Deklaratsııa qabyldady.

ESTE QALAR OQIǴALAR

95 jyl buryn (1916) orys patshasynyń maıdandaǵy qara jumysqa Qazaq jáne Túrkistan ólkeleriniń jáne ishinara Sibirdiń 19-dan 43 jas aralyǵyndaǵy er-azamattaryn shaqyrý jónindegi jarlyǵy shyqty. Bul jarlyq qazaq jerindegi ult-azattyq kóterilistiń tutanýyna túrtki boldy. Jalpy maıdan tylyndaǵy qara jumysqa Qazaqstan men Orta Azııadan 400 myń adam shaqyrylǵan. Kóterilistiń asa iri oshaqtary Jetisý men Torǵaıda boldy.

77 jyl buryn (1934) akademık Ahmet Jubanovtyń uıymdastyrýymen Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik orkestri quryldy. Ahmet Jubanovtan keıin ujymdy qyryq jylǵa jýyq KSRO halyq ártisi, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń, «Parasat» ordeniniń ıegeri, professor Qajyǵalıev Shamǵon Saǵıtdınuly basqardy. Orkestr kóptegen halyqaralyq, respýblıkalyq forýmdarǵa, festıvalderge, konkýrstarǵa qatysqan. Oǵan 1967 jyly «Respýblıkanyń eńbek sińirgen ujymy», 1978 jyly «akademııalyq» qurmetti ataqtary berilse, 1984 jyly qarashanyń 29-da ol «Halyqtar dostyǵy» ordenimen marapattalǵan. Orkestr kóptegen shet elderde: Polsha, Rýmynııa, Vengrııa, Germanııa, Frantsııa, Shvetsııa, Portýgalııa, Danııa, Úndistan, Qytaıda óner kórsetken.

20 jyl buryn (1991) Qazaq KSR-niń «Qazaq KSR Mınıstrler Kabıneti týraly» Zańy qabyldandy. Zańǵa sáıkes Mınıstrler Kabınetiniń mártebesi, qurylýy men quramy, sondaı-aq negizgi mindetteri men ókilettiligi anyqtaldy. 1995 jyly tamyzdyń 30-ynda júrgizilgen referendýmnyń nátıjesinde burynǵy memlekettik qurylystyń kemshilikterin joıǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýtsııasy qabyldanyp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti bekitildi.

15 jyl buryn (1996) Ońtústik Qazaqstan gýmanıtarlyq ýnıversıtetine jazýshy Muhtar Áýezov esimi berildi.

12 jyl buryn (1999) Almatydaǵy Ǵalymdar úıinde 10 tomdyq «Qazaqstan» ulttyq entsıklopedııasynyń alǵashqy tomynyń tusaýkeser rásimi ótti.

12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq kitaphanasynyń tuńǵysh dırektory Oraz Jandosovtyń 100 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan kórme ótti.

6 jyl buryn (2005) Fın shyǵanaǵy jaǵalaýyndaǵy Vyborg portynda qazaqstandyq «Almaty» ekinshi tankerin saltanatty qabyldap alý rásimi ótti.

«Almaty» tankeriniń negizi 2004 jyly sáýirdiń 28-de Vyborg keme jasaý zaýytynda qalanǵan bolatyn. Kemeniń qurylysy 13 aıǵa sozyldy. 2005 jyly mamyr aıynyń sońynda keme Baltyq teńizinde synaqtan ótip, tapsyrys berýshi «Qazteńiztasymalfloty» Ulttyq kompanııasyna tabys etildi.

Tankerdiń uzyndyǵy - 50 metr, eni - 17,3 metr, otyrýy - 7 metr, bort bıiktigi - 10,1 metr, jyldamdyǵy - 10 ýzel dep bekitildi.

Keme Qumkól toby, Teńiz jáne Bozashy kenishteriniń munaıyn tasý úshin Aqtaý-Mahachkala, Aqtaý-Baký baǵyttary boıynsha paıdalanylatyn bolady. Aıyna orta eseppen 7-8 reıs jasaıtyn tanker jylyna 1 mıllıon tonnadan astam munaı tasymaldamaq.

2 jyl buryn (2009) Almaty qalalyq poshtamttyń fılatelıstııalyq salonynda «Ǵarysh jáne astronomııa» toptamasynyń eki kórkem poshtalyq markalarynyń tusaý keser rásimi ótti.

Jańa markalarda Maqsutov teleskoby jáne astronomııalyq observatorııa beınelengen.

Árbir markanyń tırajy - 50000 dana, qalpy - 37 h37 mm. Markalar Pekın poshta jáne telekommýnıkatsııa mınıstrliginiń poshtalyq tólem tańbalary fabrıkasynda basyp shyǵarylǵan. Nıkolaı Sokolov resimdegen.

Bul Qazaqstannyń poshtalyq marka toptamasynyń 666-shy jáne 667-shi markasy.

1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «2009 jylǵy qarashanyń 27-sindegi Keden odaǵynyń keden kodeksi týraly shartqa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly hattamany ratıfıkatsııalaý týraly»» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Keden odaǵynyń keden kodeksi týraly shartty ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

ESІMDER

75 jyl buryn (1936) medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri BELOZEROV Evgenıı Stepanovıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Sverdlov oblysynda týǵan. Sverdlov medıtsına ınstıtýtyn jáne aspırantýrasyn bitirgen. 1966-1972 jyldary - Túmen medıtsına ınstıtýty juqpaly aýrýlar kafedrasynyń assıstenti. 1972-1983 jyldary - Semeı medıtsına ınstıtýty juqpaly aýrýlar kafedrasynyń meńgerýshisi, klınıkalyq jáne ǵylymı jumystar jónindegi prorektory. 1983-1985 jyldary - Kýrsk medıtsına ınstıtýtynyń klınıkalyq jumystar jónindegi prorektory. 1985-1987 jyldary - Semeı medıtsına ınstıtýtynyń rektory. 1987-1995 jyldary Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtynyń rektory bolǵan. 1995 jyldan - Sankt-Peterbordaǵy áskerı-medıtsınalyq akademııa professory.

Negizgi ǵylymı eńbekteri gepatologııa máselelerine arnalǵan. Ol vırýstyq gepatıt pen ót júrmeýden bolatyn gepatıtti (baýyr qabynýyn) emdeý tásilderin usyndy. Jedel brýtsellezdiń sozylmaly brýtsellezge aınalý mehanızmin ashyp, ony emdeý jobasyn belgiledi.

254 ǵylymı eńbektiń, sonyń ishinde 18 monografııanyń, 3 oqý quralynyń jáne 9 ádistemelik nusqaýlyqtardyń avtory. 22 ǵylym doktory jáne 88 ǵylym kandıdatyn daıarlaǵan.

«Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi» belgisimen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1961) Shymkent qalasy ákiminiń orynbasary BІLІSBEKOV Erǵalı Dáýletbekuly dúnıege keldi.

Shymkent qalasynda týǵan. Shymkent pedagogıkalyq mádenıet ınstıtýtyn, Ortylaqy Azııa ýnıversıtetin bitirgen. Shymkent pedagogıkalyq ınstıtýty Komsomol komıtetiniń hatshysy, aǵa laboranty. 1990-1991 jyldary - «Gelıoınvest» dırektorynyń orynbasary. 1991-1994 jyldary - «Ak nıet» brokerlik fırmasynyń dırektory. 1994-2002 jyldary - «Azııa-Eksport» JShS dırektory. 2002-2003 jyldary - «Bereke» JShS dırektory. 2003-2008 jyldary - «KazHiTechEuroBuilding» JShS-iniń bas dırektory. 2008 jyldyń naýryzynan bastap - qazirgi qyzmetinde.

MAÝSYMNYŃ 26-Y, JEKSENBІ

Baspasóz, teledıdar jáne radıo kúni - jýrnalıstıka kúni. 2004-inshi jyldan bastap maýsym aıynyń sońǵy jeksenbisinde atap ótiledi. Oǵan deıin atalmysh kún 1990 jyldardyń basynda qazaqstandyq parlament qabyldaǵan alǵashqy BAQ týraly zańnyń qurmetine oraı maýsymnyń 28-inde atap ótiletin.

Madagaskar Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1960). Bul el Úndi muhıtyndaǵy Madagaskar men oǵan jaqyn usaq araldarda ornalasqan. Ákimshilik jaǵynan 6 provıntsııaǵa bólinedi. Astanasy - Antananarıvý qalasy. Resmı tilderi malagasıı jáne frantsýz tilderi. Aqsha birligi - malagasıı franki. 1993 jyly qabyldanǵan Konstıtýtsııasy boıynsha eldi Prezıdent basqarady. Zań shyǵarýshy organy eki palataly parlament - Ulttyq jınalys pen Senat.

Qazaqstan Respýblıkasy men Madagaskar Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy sáýirdiń 10-da ornatyldy.

Halyqaralyq esirtkilik zattardy shekten tys paıdalanýmen jáne olardyń zańsyz aınalymymen kúres kúni. 1987-nshi jylǵy jeltoqsannyń 7-sinde Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasy 42/112 qarar qabyldap, onda nashaqorlyqtan erikti halyqaralyq qoǵam qurý maqsatyna jetý jolyndaǵy is-qımyl men yntymaqtastyqty kúsheıtýge tabandylyǵyn aıǵaqtaý belgisi retinde maýsymnyń 26-syn Halyqaralyq esirtkilik zattardy shekten tys paıdalanýmen jáne olardyń zańsyz aınalymymen kúres kúni turǵysynda atap ótýge qaýly qabyldady. Bul sheshim 1987-nshi jylǵy Halyqaralyq esirtkilik zattardy shekten tys paıdalanýmen jáne olardyń zańsyz aınalymymen kúres konferentsııasynyń usynysy negizinde qabyldandy.

Halyqaralyq azaptaý qurbandaryna qoldaý kórsetý kúni. Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasy 1997-nshi jylǵy jeltoqsannyń 12-sindegi arnaıy qararymen (№52/149) jarııalaǵan. Ekonomıkalyq jáne Áleýmettik Keńes usynysy boıynsha bekitildi.

Birikken Ulttar Uıymy qararynda aıtylǵandaı, bul halyqaralyq kún 1984-inshi jyly qabyldanyp, 1987-nshi jylǵy maýsymnyń 26-synda kúshine engen «Azaptaýǵa jáne adam abyroıyn kemsitetin ózge de qatigez, raqymsyz nemese solardyń basqa da túrleri men soǵan sáıkes jazalaýlar konventsııasynyń» azaptaýdy tolyqtaı joıý jáne tıimdiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan kún.

Ońtústik Afrıkanyń bostandyq úshin kúres kúni.

ESTE QALAR OQIǴALAR

19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasynyń Halyqaralyq qarjy qoryna, Halyqaralyq qaıta qurý jáne damý bankine, Halyqaralyq qarjy korporatsııasyna jáne Halyqaralyq damý assotsıatsııasyna músheligi týraly zań qabyldandy.

19 jyl buryn (1992) «Qazaqstan» gazetiniń aǵylshyn tilindegi birinshi sany jaryq kórdi. Bas redaktory - Nurmahan Orazbekov.

15 jyl buryn (1996) Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń, Dj. Nerý atyndaǵy syılyqtyń laýreaty Ánýar Álimjanovtyń Almaty qalasynda turǵan úıine eskertkish taqta ornatyldy.

15 jyl buryn (1996) Tegranda Iran radıosynyń Qazaq redaktsııasy resmı túrde jumys isteı bastady.

13 jyl buryn (1998) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik týraly» Zańǵa qol qoıdy.

5 jyl buryn (2006) Sultanmahmut Toraıǵyrov atyndaǵy Pavlodar memlekettik ýnıversıteti germandyq «Nıbelýngtar týraly jyr» epıkalyq týyndysyn qazaq tilinde basyp shyǵardy. Kitap 2004 jyldan beri ýnıversıtet qolǵa alǵan «Dala danalary» jobasy aıasynda jaryq kórip otyr. Ýnıversıtet ǵalymdary esimderi dala halyqtarynyń tarıhynda saqtalǵan ataqty kóshpeliler týraly qujattar men ańyz-jyrlardy jınaýmen aınalysady. Ejelgi germandyq «Nıbelýngtar týraly jyr» ańyzynyń keıipkerleriniń biri - ejelgi túrki mádenıetiniń ókili, ǵundardyń kóshbasshysy Attıla. Ǵun kóshbasshysynyń ómiri men qazasy týraly baıan etetin bul jyrda ejelgi túrki taıpalarynyń ádet-ǵuryptary, dinı rásimderi, salt-dástúrleri jarqyn kórsetilgen. Ortaǵasyrlyq eposty nemis tilinen qazaq tiline Sultanmahmut Toraıǵyrov atyndaǵy Pavlodar memlekettik ýnıversıtetiniń professory Aıjan Qalıeva men mádenıetaralyq kommýnıkatsııalar ǵylymı-tájirıbelik ortalyǵynyń ǵylymı qyzmetkeri Habdyhalel Maǵzumov aýdaryp shyqty.

2 jyl buryn (2009) Taldyqorǵanda «Ardager» klýbynyń jańa ǵımaratynyń tusaý keser rásimi ótti.

Klýb eki jyl buryn Uly Otan soǵysy jáne eńbek ardagerleri úshin qurylǵan. «Ardager» óziniń birinshi kúngi qyzmetinen bastap jastardy áskerı-patrıottyq sezimge tárbıeleý, áskerı oqıǵalar merekelerine, oqý oryndaryndaǵy kezdesýlerge arnalǵan sharalardy ótkizedi.

ESІMDER

105 jyl buryn (1906-1980) hımık-organık, hımııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri ShOMBALOV Taıyr Kókeshuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysy Kaztalov aýdanynda týǵan. Máskeý aýyl sharýashylyǵy akademııasyn bitirgen. 1933-1934 jyldary - Almaty zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýtynyń oqytýshysy. 1934-1979 jyldary Qazaq memlekettik ýnıversıteti organıkalyq hımııa kafedrasynyń dotsenti, meńgerýshisi, tabıǵı qosylystar hımııasy kafedrasynyń meńgerýshisi bolǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri tabıǵı qosylystar hımııasyna arnalǵan. Ol organıkalyq hımııada jańa ǵylymı baǵyt - ósimdikter hımııasyn qalyptastyrǵan. Qazaqstannyń 300-den astam ósimdiginiń polıfenoldyq quramyn zerttep, kóptegen bıologııalyq aktıvti zattar, jańa emdik dáriler alǵan jáne olardy medıtsınaǵa engizgen. Ǵalymnyń 10 avtorlyq kýáligi bar.

105 jyl buryn (1906-1983) geolog, geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń doktory, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen geolog-barlaýshysy, Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty BESPALOV Venıamın Fedorovıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Syzran qalasynda týǵan. Qazaq ken-metallýrgııa ınstıtýtyn bitirgen. Uly Otan soǵysyna qatysqan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jáne Qazaq polıtehnıka ınstıtýtynyń dotsenti, Qazaq KSR-i Ǵylym akademııasynyń Geologııa ǵylymdary ınstıtýty tektonıka sektorynyń meńgerýshisi qyzmetin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri aımaqtyq geologııa men tektonıka máselelerine arnalǵan. Qazaqstannyń kóptegen taý-ken aımaqtarynyń, kórshi respýblıkalardyń geologııalyq kartalarynyń avtory jáne redaktory bolǵan.

Eńbek Qyzyl Tý ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

85 jyl buryn (1926) Qazaqstannyń halyq muǵalimi, KSRO-nyń jáne Qazaqstannyń bilim berý isiniń úzdigi, Kókshetaý qalasynyń qurmetti azamaty BALAHMETOV Qojahmet Balahmetuly dúnıege keldi.

Soltústik Qazaqstan oblysy Aıyrtaý aýdanynda týǵan. Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1960-1968 jyldary - Kókshetaý oblystyq partııa komıteti mektep bóliminiń meńgerýshisi, qalalyq partııa komıtetiniń hatshysy, ekinshi hatshysy, oblystyq partııa komıteti úgit jáne nasıhat bóliminiń meńgerýshisi. 1968-1970 jyldary - Kókshetaý oblystyq halyqqa bilim berý bóliminiń meńgerýshisi. 1970-1974 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy OK-iniń ǵylym jáne oqý oryndary bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 1974-1987 jyldary - Qazaq KSR-iniń Bilim mınıstri. 1988-1998 jyldary - Lenın atyndaǵy Keńestik balalar qory Qazaq respýblıkalyq bólimshesiniń (1992 jyldan bastap Qazaqstan balalar qory) basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary, tóraǵasy. 1999-2000 jyldary - Halyqaralyq balalar qorlary qaýymdastyǵynyń vıtse-prezıdenti. 1998 jyldan bastap Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý ýnıversıteti rektorynyń keńesshisi bolǵan.

«Parasat», úsh márte Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen, Y.Altynsarın, N.Krýpskaıa, K.Ýshınskıı atyndaǵy medaldarmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

80 jyl buryn (1931) toqyma sýretshisi, Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty ıAREMA Irına Zınovevna dúnıege keldi.

Ýkraınanyń Lvov oblysynda týǵan. Lvov Memlekettik qoldanbaly jáne dekoratıvtik óner ınstıtýtyn bitirgen. Samarqand jibek-mata fabrıkasynda, Almaty qalasyndaǵy Qazaqstan Jergilikti ónerkásip mınıstrligi janyndaǵy eksperımentaldy ınstıtýtynda eńbek etken.

Ol shyǵys taqyrybyna arnalǵan «Eski Samarqand», «Álisher Naýaı», «Regıstan» atty gobelender toptamasynyń, Qazaqstandaǵy jartastarǵa salynǵan sýretter jelisi boıynsha salynǵan «Alataý», «Ejelgi ańshylyq», t.b. sýretterdiń, sondaı-aq tabıǵat kórinisterine, ındýstrııaǵa arnalǵan kóptegen óner týyndylarynyń avtory.

75 jyl buryn (1936-2007) ǵalym, tehnıka ǵylymynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Mıneraldy resýrstar akademııasynyń korrespondent múshesi, Qaraǵandy qalasynyń qurmetti azamaty, Qazaqstan ónerkásibine eńbek sińirgen qyzmetker, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń ıegeri MUQANOV Dymkesh dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysy Telman (qazirgi Buqar jyraý) aýdanynda týǵan. Lenıngrad (Sankt-Peterbýrg) elektrotehnıka ınstıtýtyn bitirgen. 1971-1980 jyldary - Búkilodaqtyq avtomatıka ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda dırektor, 1980-1992 jyldary «Chermetavtomatıka» ǵylymı-óndiristik birlestiginde bas dırektor, 1992-1999 jyldary «Kazchermetavtomatıka» AQ-ynyń dırektory, 1999 jyldan Qazaqstan Respýblıkasy Shıkizatty keshendi óńdeý ulttyq ortalyǵynda dırektordyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri qara metallýrgııa máselelerine arnalǵan. 200-den asa ǵylymı eńbektiń avtory. 40-qa jýyq avtorlyq kýálik pen patenttiń ıegeri.

«Halyqtar dostyǵy» ordenimen marapattalǵan.

65 jyl buryn (1946) hımııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵary mektep Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń jáne Qanysh Sátbaev atyndaǵy syılyqtyń laýreaty MANSUROV Zulhaıyr Aımuhametuly dúnıege keldi.

Almaty oblysy Sarqand qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1968-2001 jyldary osy ýnıversıtette ǵylymı-zertteý jumystarymen aınalysyp, túrli basshylyq qyzmetter atqarǵan. 2001 jyldan ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń birinshi prorektory bolǵan. Sonymen qatar QazUÝ janyndaǵy doktorlyq dıssertatsııa qorǵaý dıssertatsııalyq keńesiniń tóraǵasy.

Ǵalymnyń 250 ǵylymı eńbegi, onyń ishinde 3 monografııasy, 3 oqý quraly jáne 20 avtorlyq kýáligi bar. 21 ǵylym kandıdatyn jáne 3 doktoryn daıarlaǵan. Ǵylymı jumystarynyń negizgi baǵyty kómirsýtekter janýynyń kınetıkasy men mehanızmin, sýyq jáne kúıe túzgish jalyndardyń qurylymyn, kómirsýtektiń túzilýi men onyń qoldanbaly aspektilerin zertteýge arnalǵan. Ol tabıǵı mıneraldy jáne ósimdik shıkizattaryn aýyspaly metall qatysynda kómirtektendirý arqyly nano-ólshemdi talshyqty kómirtegin alyp, onyń morfologııasy men qurylymyn tereń zerttedi jáne olardy sorbent, katalızator túrinde qoldanýdy engizdi. Sonymen qatar munaımen lastanǵan topyraqty termıkalyq ádispen óńdeý úshin arnaıy qondyrǵy qurastyrdy. Osy qondyrǵy arqyly munaıdy topyraqtan bólip alý jáne munaımen lastanǵan topyraqty jol qurylysynda sýyq asfaltty beton daıyndaý úshin qoldaný ádisterin usyndy.

«Eurasian Chemico-Technological Journal» jáne «Janý jáne Plazmohımııa» jýrnaldarynyń bas redaktory, «Joǵary bilim berýdegi aqparattyq tehnologııalar» jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary, «Jarylys jáne janý fızıkasy» (Reseı) jýrnaly redaktsııalyq keńesiniń múshesi, «Qazaqstan ǵylymdarynyń jańalyqtary», «QazUÝ jarshysy» (hımııa serııasy), t.b. jýrnaldar redaktsııalyq alqasynyń múshesi.

«Qurmet» ordenimen, RF Joǵary mektep ǵylym akademııasynyń medalimen marapattalǵan.