QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 20-26 maýsym aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
PARLAMENT
20 maýsymda Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti palatalarynyń birlesken otyrysy ótedi.
QOǴAM
13-26 maýsym aralyǵynda respýblıka aýmaǵynda QR ІІM «Tanysýǵa ruqsat etińiz» aktsııasyn ótkizýde.
21 - 23 maýsym aralyǵynda Parıjde Qazaqstannyń Frantsııadaǵy Mádenıet kúnderi ótedi
Rejısser Ǵazız Nasyrovtyń «Gákký» fılmi Qazaqstan atynan 23-29 maýsym aralyǵynda ótetin Halyqaralyq Máskeý kınofestıvline qatysady,
23 maýsym kúni «Ýolt Dısneı» kompanııasynyń qazaq tilindegi alǵashqy jobasy - «Kólikter-2» mýltfılmi Qazaqstannyń 43 kınoteatrynda bir kúnde kórsetiletin bolady.
ASTANA
20 maýsymda QR Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynda Dıýk Ýnıversıtetiniń Halyqaralyq damý ortalyǵymen Yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıý rásimi ótedi.
20 maýsymda Kásipodaqtar federatsııasynyń keńsesinde «Laıyqty baspanaǵa degen quqyq. Qazaqstandaǵy quqyqtyq qoldanys tájirıbesi» degen taqyrypta sarapshylar kezdesýi ótedi.
23-25 maýsym aralyǵynda «Astana qalasynyń Іshki saıasat basqarmasy» MM jáne «Marat Juldyzdary» QQ «Astana - Táýelsiz eldiń araıy» atty án baıqaýyn uıymdastyrady. Halyqaralyq «Talant» óner ortalyq zalynda ótetin baıqaýǵa 14 pen 29 jastyń aralyǵyndaǵy ónerpazdar qatysa alady.
24-25 maýsymda Astanada qazaq tildi jýrnalıster úshin «Qazaqtildi aqparat tájirıbesine jańa medıa tehnologııalaryn engizý» taqyrybynda eki kúndik respýblıkalyq semınar-trenıng ótedi.
27 maýsymda Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda «Musylman kıimi - ulttyq aıshyqta» atty ulttyq naqyshtaǵy musylman kıimderiniń baıqaýy ótedi. Qazaqstannyń IKU-na tóraǵalyq etýiniń qarsańynda ótkizilip otyrǵan bul baıqaýdyń maqsaty -Qazaqstan musylman áıelderiniń kıim úlgisinde ulttyq stıl men naqyshty jandandyrý bolyp tabylady.Baıqaýǵa Qazaqstan, taıaý jáne shalǵaı shet elderinen 15-ten astam modeler men kýtıýreler saıysqa túsedi.
ALMATY
20 maýsym kúni Almatydaǵy Yqylas Dúkenuly atyndaǵy qazaqtyń mýzykalyq saz aspaptar murajaıynda qazaq qolóner sheberleriniń kórmesi ashylady
22 maýsym kúni Almatydaǵy Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasynda belgili ánshi Erjan Nurǵalıevtiń jeke kontserti ótedi
AIMAQ
ATYRAÝ OBLYSY
Atyraý oblysynda 13-26 maýsym aralyǵynda «Tanysýǵa ruqsat etińiz» aktsııasy ótedi.
ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.
MAÝSYMNYŃ 20-SY, DÚISENBІ
Dúnıejúzilik bosqyndar kúni. Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasy Dúnıejúzilik bosqyndar kúnin 2000-ynshy jyly jeltoqsannyń 4-inde (№55/76 qararymen) jarııalaǵan. Maýsymnyń 20-synda atap ótiledi.
Qararda atap kórsetilgendeı, bul sheshim Afrıka Birligi Uıymymen (ABU) kelisim boıynsha qabyldanǵan, óıtkeni osy kúni, 1969-ynshy jyldan bastap, Halyqaralyq afrıkalyq bosqyndar kúni atap ótilip keldi (2002-nshi jyldan ABU Afrıkalyq odaqpen almastyryldy).
Bosqyndar quqyǵy 1951-inshi jyly qabyldanǵan bosqyndar dárejesi týraly konventsııada aıqyndalǵan. Jyl saıyn Birikken Ulttar Uıymy bosqyndar jónindegi Joǵarǵy komıssarynyń Basqarmasy Nansen Syılyǵynyń laýreatyn anyqtap, ol Dúnıejúzilik bosqyndar kúni tabys etiledi.
Argentınanyń memlekettik meıramy - Baıraq kúni. Argentına Ońtústik Amerıkanyń ońtústik-shyǵysynda ornalasqan memleket. Batysynda Chılımen, soltústiginde Bolıvııa, Paragvaımen, soltústik-shyǵysynda Brazılııa, Ýrýgvaımen shektesedi. Ákimshilik jaǵynan 22 provıntsııaǵa, 1 ulttyq terrıtorııaǵa jáne 1 federaldy astanalyq okrýgke bólinedi. Astanasy - Býenos-Aıres qalasy. Resmı tili - ıspan tili, sonymen qatar aǵylshyn jáne ıtalıan tilderi de keńinen qoldanylady. Aqsha birligi - arhentıno.
Qazaqstan Respýblıkasy men Argentına arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1993 jylǵy maýsymnyń 25-de ornatyldy.
ESTE QALAR OQIǴALAR
81 jyl buryn (1930) «Joǵarǵy Marıanna» kómir qabaty boıynsha birinshi Qaraǵandy shahtasynyń qurylysy bastaldy.
81 jyl buryn (1930) Qaraǵandyda Úgit jáne mádenı jumystar jónindegi jyljymaly teatr (qazirgi K.S.Stanıslavskıı atyndaǵy drama teatry) ashyldy.
19 jyl buryn (1992) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jáne mınıstrlikter men vedomstvolar ókilderiniń qatysýymen Qazaqstan kásipkerleriniń alǵashqy forýmy ótti.
19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy Túrki mádenıeti jáne óneri máseleleri jónindegi birikken komıtetke kirdi. Alǵash ret Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen 2008-2011 jyldar aralyǵyndaǵy kezeńde Túrki halyqtary mádenıetiniń halyqaralyq uıymyna (TÚRKSOI) tóraǵalyq etýge qol jetkizildi.
11 jyl buryn (2000) Máskeý úkimeti men Astana ákimshiligi ekonomıkalyq, ǵylymı-tehnıkalyq jáne mádenı sharalarǵa baılanysty kelisimge qol qoıdy.
6 jyl buryn (2005) Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııada «Qazaqstannyń án óneriniń ataqty sheberleri» atty ún taspanyń tusaý keser rásimi ótti.
Ún taspa «Asyl Mura» jobasy sheńberiniń aıasynda shyǵaryldy.
«Asyl Mura» - qazaq mýzykasynyń «altyn» qoryn qalpyna keltirýge jáne saqtap qalýǵa baǵyttalǵan kommertsııalyq emes gýmanıtarlyq joba. Onyń maqsaty - Qazaqstannyń ulttyq murasyn kópshilikke taratý.
5 jyl buryn (2006) ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń halyqaralyq qatynastar fakýltetinde NATO-nyń aqparattyq ortalyǵy ashyldy. Aqparattyq ortalyqtyń ashylýy Qazaqstan men NATO arasyndaǵy ózara túsinistik pen yntymaqtastyqty arttyrýǵa úlken septigin tıgizbek. Áskerı, saıası qatynastarmen qosa elderdegi ekologııalyq máselelerge basa nazar aýdaryp otyrǵan halyqaralyq uıym Qazaqstanmen tereń baılanystar ornatýǵa múddeli. Shara aıasynda stýdentter arasynda jarııalanǵan «Qazaqstan men NATO: baılanystardy nyǵaıtýǵa bola ma?» taqyrybyndaǵy baıqaýdyń qorytyndysy shyǵarylyp, fakýltettiń 3 stýdentine arnaıy syılyqtar men Brıýsselge joldama berildi.
5 jyl buryn (2006) Shymkentte Abaı atyndaǵy saıabaqta Turaǵul Qunanbaevqa eskertkish ashyldy. Turaǵulǵa eskertkish ashý ıdeıasyn jazýshy jáne dramatýrg Rolan Seısenbaev jetekshilik etetin «Abaı» halyqaralyq klýbynyń músheleri kótergen bolatyn. Turaǵuldyń týystary qatysqan saltanatty shara Abaı eskertkishine gúl shoqtaryn qoıýdan bastaldy. Odan keıin Turaǵul eskertkishine aqynnyń týǵan jáne jerlengen jeriniń topyraǵy salyndy.
Turaǵul, Abaıdyń barlyq balalary sııaqty tamasha bilim alǵan. Ol arab, parsy, túrik jáne orys tilderin bilgen, dombyra men skrıpkada tamasha oınaǵan. Turaǵul Shyǵys jáne orys aqyn-jazýshylarynyń týyndylaryn aýdarǵan, ózi de óleń-proza jazǵan, mýzykalyq týyndylar dúnıege ákelgen tulǵa. Ol Qazaqstannyń qoǵamdyq tirshiligine belsendi atsalysqan, «Alash» partııasynyń negizin qalaýshylarmen jáne basqa da óz dáýiriniń aıtýly tulǵalarymen aralas bolǵan. Ótken ǵasyrdyń 20-shy jyldary Abaıdyń týǵan-týystary qýǵynǵa ushyraǵanyna qaramastan, Turaǵul Abaıdyń shyǵarmalaryn jınaýǵa jáne saqtaýǵa, ákesiniń ómirbaıanyn jazýǵa úlken úles qosty. Turaǵuldyń otbasy sottalyp, Syrdarııa okrýgine jer aýdarylsa, onyń balasy halyq jaýy delinip atylyp ketti. Al Turaǵuldyń ózi ómiriniń sońǵy 6 jylyn Shymkentte ótkizip, 59 jasynda qaıtys bolǵan. Aqyn jerlengen zırattyń ústine keńes dáýirinde hımııalyq zaýyt salynyp, zırat jermen-jeksen bolyp ketken. Sol zırat ornynan alynyp, eskertkish irgesine salynǵan topyraq osynaý uly tulǵa týraly estelik bolyp qalady. «Bul jer tek Shymkenttiń ǵana emes, búkil Qazaqstannyń rýhanı ortalyǵy bolady. Biz bul jerde «Abaı kúni» halyqaralyq festıvalin ótkizýdi josparlap otyrmyz. Pýshkınniń Qazaqstandaǵy jylyna arnalǵan is-shara da dál osy eskertkish janynda ótkiziledi. Turaǵulǵa eskertkish ornatý týraly bizdiń usynymyzǵa qoldaý bildirgen shymkenttikterge rızamyz. Adamı, rýhanı, mádenı eskertkish týraly sóz bolǵanda biz árqashan kómek qolyn sozýymyz kerek», - dep atap kórsetti eskertkishtiń ashylýynda sóz sóılegen Rollan Seısenbaev.
2 jyl buryn (2009) Aqtóbede Keńes Odaǵynyń eki dúrkin batyry Talǵat Bıgeldınovke arnalǵan eskertkish ashyldy.
Eskertkish - granıt postamentindegi qola músin Talǵat Bıgeldınov atyndaǵy Áskerı áýe qorǵanys kúshteri ınstıtýtynyń aýmaǵynda ornatylǵan. Eskertkishtiń avtory - Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi Marat Ǵábdirahmanov.
ESІMDER
55 jyl buryn (1956) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń Tóraǵasy, zań ǵylymdarynyń kandıdaty, dotsent, Qazaqstan Respýblıkasy Іshki Іster mınıstrliginiń eńbek sińirgen qyzmetkeri MUQAShEV Rahmet Jeldibaıuly dúnıege keldi.
Aqmola oblysynda týǵan. KSRO Іshki ister mınıstrliginiń Qaraǵandy joǵarǵy mektebin, KSRO Іshki ister mınıstrligi Akademııasyn bitirgen. 1977-1979 jyldary - Qaraǵandy qalasy Lenın aýdandyq ishki ister bóliminiń aǵa tergeýshisi. 1979-1982 jyldary - KSRO Іshki ister mınıstrligi Akademııasynyń adıýtanty. 1982-1986 jyldary - KSRO Іshki ister mınıstrligi Qaraǵandy joǵary mektebiniń aǵa oqytýshysy. 1986-1988 jyldary Qazaqstan Kompartııasynyń Qaraǵandy oblystyq komıteti ákimshilik organdar bóliminiń nusqaýshysy. 1988-1990 jyldary - KSRO Іshki ister mınıstrligi Qaraǵandy joǵary mektebiniń kafedra meńgerýshisi. 1990-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń HІІ jáne HІІІ shaqyrylǵan Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty. 1995-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń bólim meńgerýshisiniń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik tergeý komıteti Uıymdastyrý-kadrlyq departamentiniń bastyǵy. 1997-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrliginiń Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamentindegi ókili. 1999-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Zań shyǵarýshylyq jáne sot-quqyqtyq reforma jónindegi komıtetiniń múshesi, Qazaqstan Azamattyq partııasynyń Parlamenttegi fraktsııasynyń jetekshisi. 2004-2005 jyldary - Qazaqstan Azamattyq partııasy ortalyq komıtetiniń hatshysy. 2005-2006 jyldary - Ádilet mınıstriniń birinshi orynbasary, Zııatkerlik menshik quqyǵy komıtetiniń tóraǵasy. 2006-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentindegi Ókildiginiń basshysy qyzmetterin atqarǵan. 2007 jyldan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, 2009 jyldan Zań shyǵarýshylyq jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy.
60-tan astam ǵylymı eńbekterdiń jáne oqý quraldyń avtory.
Qurmet ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.
50 jyl buryn (1961) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Baspasóz qyzmetiniń jetekshisi ShAIMERDEN Saıyn dúnıege keldi.
Soltústik Qazaqstan oblysy Jambyl aýdanynda týǵan. Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıka ınstıtýtyn (Abaı atyndaǵy Qazaq Ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti). 1987-1990 jyldary - orta mekteptiń muǵalimi, Respýblıkalyq televıdenııanyń redaktory. 1990-1994 gody - Qazaq KSR-i Televıdenııa jáne radıo taratý jónindegi memelekettik komıtettiń redaktory., «Qazaqstan» tele-radıo kesheniniń redaktory. 1994-1995 jyldary - aqparattyq agenttigi tobynyń jetekshisi. 1995-2002 jyldary - «Habar» agenttiginiń tilshisi. 2002-2004 jyldary - «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» aktsıonerlik qoǵamynyń «Temirjolbaspasy» fılıalynyń dırektory. 2004-2009 jyldary - «Lıter Media» JShS bas dırektorynyń orynbasary, «Lıter Media Astana» JShS fılıalynyń dırektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2009 jyldan bastap isteıdi.
MAÝSYMNYŃ 21-І, SEISENBІ
Mýzyka merekesi. Frantsııada, eń alǵash ret 1982 jyly maýsymnyń 21-nen 22-ne qaraǵan túni mýzyka merekesi ótti. Bul kúni barlyq kásipqoı mýzykanttar men mýzyka ónerine endi aralasyp júrgender jınalyp, Frantsııanyń barlyq qalalarynda qaıyrymdylyq kontsertterin ótkizedi. Qazir Mýzyka merekesi halyqaralyq mártebege ıe jáne maýsymnyń 21-de 5 qurlyqtaǵy 100 memlekette atap ótiledi.
Halyqaralyq skeıtbordıng kúni. Skeıtbord ındýstrııasynda jumys isteıtin barlyq iri kompanııalar kiretin IASC (International Association of Skateboard Companies) kompanııasy maýsymnyń 21-in Skeıtbordıng kúni dep jarııalady.
Dúnıejúzinde bul kúni barlyq skeıterler dalaǵa shyǵyp skeıtbord tebedi jáne meıramdy toılaıdy. Búgingi skeıtbordtyń túp tulǵasy 1958 jyly AQSh-ta paıda boldy. Taqtaıdyń formasy tik tórtburysh bolǵan jáne qazirgi úlgige onsha uqsamaıtyn. Sosyn Rıchard Stıvenson taqtaıǵa «artqy jaǵyn» qosyp jáne ony joǵaryǵa burýyn oılap shyǵardy. Osy kúıinde skeıtbord bizdiń zamanymyzǵa jetti.
Jazǵy kún toqyraýy. Dál osy kúni Soltústik jarty sharda eń uzaq kún bolsa, Ońtústik jarty sharda eń qysqa kún bolady.
Kanadanyń baıyrǵy turǵyndarynyń kúni. 1996 jylǵy maýsymnyń 13-de Kanadanyń general-gýbernatory Romo Le Blan maýsymnyń 21-in baıyrǵy turǵyndar kúni dep jarııalady.
ESTE QALAR OQIǴALAR
93 jyl buryn (1918) qazirgi Almaty oblystyq «Jetisý» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Gazet qazaq, uıǵyr, ózbek, tatar tilderinde shyǵyp turǵan. Gazettiń alǵashqy redaktory bolyp S.Shákirjanov taǵaıyndalǵan bolatyn.
17 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti qaýlysymen Aqmola, Atyraý, Pavlodar, Taldyqorǵan oblystarynda aımaqtyq ýnıversıtetter quryldy.
15 jyl buryn (1996) Ońtústik Koreıada Abaıdyń qara sózderi koreı tilinde kitap bolyp basylyp shyqty.
14 jyl buryn (1997) Býdapeshtte vengr tilinde shyqqan Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Ǵasyrlar toǵysynda» kitabynyń tusaýkeseri ótkizildi. Onyń alǵy sózin Vengrııa Prezıdenti Arpad Gents jazǵan.
11 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylymdar Akademııasynyń jalpy jınalysy Elbasy Nursultan Nazarbaevty «Makroekonomıka» mamandyǵy boıynsha múshelikke qabyldady.
10 jyl buryn (2001) Qostanaı qalasyndaǵy Oktıabrdiń 50 jyldyǵy kóshesine Alash qozǵalysynyń qaıratkeri, jazýshy, aqyn, dramatýrg, jýrnalıst, 20-shy ǵasyrdyń bas kezindegi qazaq mádenıeti men ádebıetiniń iri ókili Mirjaqyp Dýlatovtyń esimi berilip, eskertkish taqta ornatyldy.
6 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Japonııa Úkimeti arasynda «Respýblıka Saraıyna dybys jabdyqtaryn jetkizý (Almaty qalasy)» jobasyn júzege asyrý úshin Japonııa Úkimetiniń grantyn tartý týraly notalar almasý nysanyndaǵy kelisim bekitý týraly» Zańǵa qol qoıdy.
5 jyl buryn (2006) Aqtóbe oblystyq máslıhatynyń 25-shi sessııasynda «Aqtóbe oblysyna eńbek sińirgen qaıratker» ataǵy bekitildi. Arnaıy komıssııanyń sheshimi boıynsha bul ataq jyl saıyn Aqtóbe oblysynyń damýyna aıtýly úles qosqan úsh aqtóbelikke taǵaıyndalady. Bul ataqqa jurtshylyq ókilderiniń, úkimettik uıym ókilderiniń, t.b. kandıdatýralary usynylady. Qurmetti ataqqa laıyqty kandıdattardyń alǵashqylary - Reseı batyry, ushqysh-ǵaryshker, aqtóbelik ıÝrıı Lonchakov, eńbek sińirgen qaıratker, ardager Sapar Saǵyntaev jáne nemis ulttyq-mádenı ortalyǵynyń jetekshisi Valter Lemle dep tanyldy.
ESІMDER
60 jyl buryn (1951) Qazaqstan Respýblıkasynyń Frantsııa Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti elshisi, Portýgalııa Respýblıkasyndaǵy jáne Andorra, Monako koroldikterindegi Qazaqstannyń Tótenshe jáne Ókiletti elshisi DÁNENOV Nurlan Jumaǵalıuly dúnıege keldi.
Qostanaı oblysynyń Borovskoı aýdanynda týǵan. Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn, KSRO Syrtqy ister mınıstrligi Dıplomatııalyq akademııasyn bitirgen. 1976-1986 jyldary - Qazaqstan LKJO Qostanaı oblystyq komıtetiniń, Qazaqstan LKJO Ortalyq komıtetiniń hatshysy. 1989-1992 jyldary - KSRO Syrtqy ister mınıstrligi Taıaý Shyǵys basqarmasynyń birinshi hatshysy, KSRO-nyń Týnıstegi Elshiliginiń keńesshisi. 1992-1993 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi Taıaý jáne Orta Shyǵys elderi basqarmasynyń bólim meńgerýshisi, bastyǵy. 1993-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń baspasóz hatshysy. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Ulttyq memlekettik basqarý joǵary mektebiniń dırektory. 1995-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary. 1997-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Frantsııadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi, sonymen qatar UNESCO janyndaǵy Qazaqstan Respýbıkasynyń Turaqty ókili. 1999-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Shveıtsarııadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti elshisi, Jeneva qalasyndaǵy Birikken Ulttar Uıymy jáne basqa da halyqaralyq uıymdar bólimshesi janyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Turaqty ókili, sonymen qatar Qazaqstan Respýblıkasynyń Vatıkandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi. 2004-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Ispanııa Koroldigindegi Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi, Qazaqstan Respýblıkasynyń Vatıkandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi qyzmetin qosa atqarýshy, Dúnıejúzilik týrıstik uıym janyndaǵy elimizdiń turaqty ókili mindetin qosa atqarýshy. 2008-2009 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary. 2009 jyldyń shildesinen - Qazaqstan Respýblıkasynyń Frantsýz Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti elshisi, 2009 jyldyń jeltoqsanynan - Qazaqstan Respýblıkasynyń Portýgalııa Respýblıkasyndaǵy, Andorra jáne Monako koroldikterindegi Tótenshe jáne Ókiletti elshisi qyzmetin qosa atqarýshy.
«Qurmet belgisi» ordenimen, Qazaq KSR-i Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl», Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentine 10 jyl» merekelik medaldarymen, Áýlıe uly Grıgorıı Úlken krest ordenimen marapattalǵan.
45 jyl buryn (1966) Qazaqstan Respýblıkasy Baılanys jáne aqparat mınıstrliginiń jaýapty hatshysy ÁBSATTAROV Qaırat Bektaıuly dúnıege keldi.
Qaraǵandy oblysynyń Jezqazǵan qalasynda týǵan. Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn, Jezqazǵan ýnıversıtetin bitirgen. Jezqazǵan oblystyq ákimshiliginde qyzmet istegen. 1998-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttiginiń bas mamany, bólim bastyǵy. 2001-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń Іshki saıasat bóliminiń bas sarapshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik keńesiniń Ekonomıkalyq qaýipsizdik máseleleri boıynsha bóliminiń bas sarapshysy. 2006 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Aqparattandyrý jáne baılanys Agenttiginiń Qarjy-ekonomıkalyq saraptama jáne ákimshilik jumys departamentiniń dırektory. 2006-2010 jyldary - «Qazaqtelekom» AQ atqarýshy dırektory - prezıdent apparatynyń jetekshisi, bas ákimshilik dırektory. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldyń naýryzynan bastap isteıdi.
Eki medalmen marapattalǵan.
MAÝSYMNYŃ 22-SІ, SÁRSENBІ
ESTE QALAR OQIǴALAR
19 jyl buryn (1992) Qazaqstan men Qytaı arasynda temir jol magıstrali ashylyp, «Jibek joly» halyqaralyq jolaýshylar poıyzy Almatydan Úrimshige sapar shekti.
13 jyl buryn (1998) Qytaıda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Abaı týraly sóz» atty kitaby jaryq kórdi.
12 jyl buryn (1999) Petropavl qalasynyń teatr alańynda Qarasaı men Aǵyntaı batyrlardyń eskertkishi ashyldy.
6 jyl buryn (2005) Elbasy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Japonııa Úkimeti arasyndaǵy Tehnıkalyq yntymaqtastyq týraly kelisimdi bekitý týraly» Zańǵa qol qoıdy.
5 jyl buryn (2006) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine atqarýshylyq is júrgizý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy. Zań atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirýge baǵyttalǵan.
5 jyl buryn (2006) Astanadaǵy Reseı mádenıet jáne ǵylym ortalyǵynda professor, «Memorıaldy aımaq» izdestirý tobynyń jetekshisi Maıdan Qusaıynovtyń «Úmit» memorıaldyq aımaǵy» atty eńbeginiń tanystyrylymy boldy. Atalmysh eńbekte Lenıngrad shaıqasy kezinde qaza bolǵan jaýyngerlerdi izdestirý jumystary boıynsha barlyq materıaldar toptastyrylyp, «Úmit» memorıaldy aımaǵynda ornatylǵan jol nusqaýshy belgiler, jeke zattary boıynsha tabylǵan 404 jaýyngerdiń esimderi, sondaı-aq TMD elderindegi 67 izdestirý tobynyń tizimi berilgen. Іs-shara barysynda izdestirý tobynyń birqatar músheleri maqtaý qaǵazdarymen marapattalyp, keıbir jýrnalıster «Memorıaldy aımaq» tobynyń arnaıy alqasyna ıe boldy. Aıta keter jáıt, Maıdan Qusaıynov 17 jyl boıy Astanadaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde qurylǵan «Memorıaldy aımaq» izdestirý tobyna jetekshilik etip keledi. Osy ýaqyttyń ishinde atalmysh toptyń bastaýymen júzdegen jaýyngerdiń máıiti tabylyp, kópke deıin beımálim bolyp kelgen esimder anyqtaldy. Onyń aıtýynsha, kitap jazylǵannan beri Lenıngrad túbinde taǵy 33 jaýyngerdiń máıiti tabyldy.
1 jyl buryn (2010) Almatyda «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ Qazaqstandaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasynda bolyp jatqan ekonomıkalyq úrdisterdi taldaýdyń geoaqparattyq júıesin iske qosty. Bul júıe qor qyzmeti, shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasy men makro jáne mıkroekonomıkalyq úrdister jaıyndaǵy ózekti degen barlyq statıstıkalyq jáne mıkroekonomıkalyq úrdister jaıyndaǵy ózekti degen barlyq statıstıkalyq jáne taldamalyq aqparatty ınteraktıvti túrde usynatyn biregeı júıe bolyp tabylady. Ol «Damý» qorynyń tapsyrysy boıynsha, esepteme daıyndaý úderisin ońtaılandyryp, kórneki derekter negizinde basqarýshylyq sheshimder qabyldaýǵa tıimdi qoldaý kórsetý maqsatymen ázirlengen. Onyń basty artyqshylyǵy shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasyndaǵy negizgi ekonomıkalyq úrdister týraly málimetter men «Damý» qorynyń jumysy týraly barlyq aqparattarǵa qyzyǵýshylyq tanytqan barlyq syrtqy paıdalanýshylar geoaqparattyq júıede shoǵyrlanǵan bir derek kózi arqyly (www.gis.damu.kz ) erkin qol jetkize alady. Júıedegi málimetter bazasy aı saıyn syrtqy derek kózderinen alynǵan aqparattardy toǵystyrý jolymen turaqty túrde jańartylyp otyrady. Olardyń qatarynda Qazaqstan Respýblıkasy Statıstıka agenttiginiń, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq bankiniń, Qazaqstan Respýblıkasy Kedendik baqylaý komıtetiniń, Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy naryǵy jáne qarjy uıymdaryn retteý men qadaǵalaý agenttiginiń resmı jarııalanymdary bar. «Qazaqstannyń álemdegi reıtıngi» bólimi AQSh Ortalyq barlaý basqarmasynyń málimetteri negizinde jańartylyp otyrady.
ESІMDER
80 jyl buryn (1931-2009) Sársen Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń professory, tarıh ǵylymynyń doktory, Óskemen qalasynyń qurmetti azamaty ALEKSEENKO Nıkolaı Vladımırovıch dúnıege keldi.
Óskemen qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń tarıh fakýltetin bitirgen. 1955-1956 jyldary - Qazaqstan LKJO Shyǵys Qazaqstan oblystyq komıtetiniń nusqaýshysy. 1956-1987 jyldary - Óskemen pedagogıkalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy, dotsenti, professory. 1987-1992 jyldary - Tselınograd pedagogıkalyq ınstıtýtynyń rektory. 1993-1997 jyldary - Shyǵys Qazaqstan gýmanıtarlyq ınstıtýtynyń rektory. 1997-1999 jyldary - Jol-qurylys ınstıtýtynyń professory bolǵan.
Negizgi ǵylymı jumystary Qazaqstannyń tarıhı demografııasyna, 18-20-shy ǵasyrlardaǵy ólkeniń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna arnalǵan. Onyń jetekshiligimen 16 kandıdattyq dısertatsııa qorǵalǵan.
«Qurmet belgisi» ordenimen jáne «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan.
50 jyl buryn (1961) ǵalym, Halyqaralyq Soros qory syılyǵynyń laýreaty JAREKEShEV Isa Hasenuly dúnıege keldi.
Aqtóbe oblysynyń Baıǵanın aýdanynda týǵan. Máskeý fızıka-tehnıka ınstıtýtyn, KSRO Ǵylym Akademııasy Adolf Ioffe atyndaǵy Lenıngrad fızıka-tehnıka ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen.
40-tan astam ǵylymı eńbektiń avtory. AQSh, Germanııa, Japonııa, Frantsııada ótken halyqaralyq konferentsııalarǵa, sımpozıýmdarǵa qatysqan. Amerıkan jáne nemis fızıka qoǵamdarynyń múshesi. 1990 jyldan bastap ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti janyndaǵy Eksperımenttik fızıka ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda ǵylymı-pedagogıkalyq jumyspen aınalysady.
MAÝSYMNYŃ 23-І, BEISENBІ
Qazaqstan polıtsııasy kúni. 1992 jylǵy maýsymnyń 23-inde Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi «Qazaqstan Respýblıkasy ishki ister organdary týraly» Zań qabyldady. Bul Qazaqstan polıtsııasynyń qyzmeti men mindetin anyqtaıtyn alǵashqy quqyqtyq akt bolatyn. 2007 jyly maýsymnyń 5-inde Memleket Basshysy Nursultan Nazarbaev óz Jarlyǵymen maýsymnyń 23-in - Polıtsııa kúni dep bekitti.
Qazaqstan polıtsııasy kúni - osy jaýapty qyzmetti jolǵa qoıýdyń basy-qasynda bolǵandarǵa, ardagerlerge jáne búginde osy qatarda eńbek etip júrgenderge rızashylyq pen alǵys sezimderin bildirý kúni. Sonymen qatar bul kún beıbit ýaqytta qazaqstandyqtardyń tynyshtyǵy men qaýipsizdigi úshin óz ómirlerin qurban etkenderge qurmet kórsetý kúni bolyp ta sanalady.
Birikken Ulttar Uıymynyń Memlekettik qyzmet kúni. 2002 jylǵy jeltoqsannyń 20-daǵy Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń 57-nshi sessııasy jyl saıyn maýsymnyń 23-inde atalyp ótetin Birikken Ulttar Uıymynyń Memlekettik qyzmet kúnin jarııalap, qarar qabyldady. Munan basqa Birikken Ulttar Uıymy osy kúni damý úderisine memlekettik qyzmet úlesin jarııa eter arnaıy sharalar uıymdastyrýǵa shaqyrdy.
Halyqaralyq Olımpıadalyq júgirý kúni. Qazirgi Olımpıadalyq qozǵalystyń basshy organy - Halyqaralyq olımpıadalyq komıtettiń qurylǵan jylynan (1894 jylǵy maýsymnyń 23-i) bastap atap ótiledi.
Lıýksembýrg Uly Gertsogtiginiń Ulttyq meıramy - Uly Gertsogtyń týǵan kúni (1921). Lıýksembýrg - Batys Eýropada ornalasqan memleket. Soltústiginde jáne batysynda Belgııamen, shyǵysynda Germanııamen, ońtústiginde Frantsııamen shektesedi. Ákimshilik jaǵynan 3 okrýgke bólinedi. Astanasy - Lıýksembýrg qalasy. Memlekettik tili - frantsýz jáne nemis tilderi. Aqsha birligi - eýro. Lıýksembýrg - konstıtýtsııaly-monarhııaly el. Memleket basshysy - Lıýksembýrg Uly Gertsogy. Joǵary zań shyǵarýshy organy - parlament (Depýtattar palatasy). Joǵary atqarýshy organy - Úkimet.
Qazaqstan Respýblıkasy men Lıýksembýrg Uly Gertsogtigi arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy maýsymnyń 29-da ornatyldy.
Moldova Respýblıkasynyń táýelsizdigin jarııalaǵan kúni (1990). Qazaqstan Respýblıkasy men Moldova arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy shildeniń 31-de ornatyldy.
ESTE QALAR OQIǴALAR
19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Mınıstrler Kabıneti janyndaǵy Ulttyq patent vedomstvosy (Qazpatent) quryldy. Elbasynyń 1995 jylǵy qazannyń 19-daǵy Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti janyndaǵy Ulttyq patent vedomstvosy Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq patenttik vedomstvosy bolyp qaıta quryldy.
18 jyl buryn (1993) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qaýlysymen Almaty shet el tilderi pedagogıkalyq ınstıtýty Qazaq memlekettik álem tilderi ýnıversıteti bolyp qaıta quryldy. (Qazir «Abylaı han atyndaǵy halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýnıversıteti» AQ)
17 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kásipkerlikti qoldaý men damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy týraly» qaýlysy jarııalandy.
11 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasynda Qazaqstannyń birinshi Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa arnalǵan «Jyl adamy» atty akademııalyq kitap kórmesi saltanatty túrde ashyldy. Kórmede Prezıdent ómirin tolyq qamtıtyn otandyq jáne sheteldik baspalardyń myńnan asa kitaptary qoıyldy. Sonymen qatar kórmede Prezıdenttiń ǵylymı shyǵarmalary tanystyryldy. Bul bólimde álemniń kóptegen tilderinde jaryq kórgen kitaptary qoıyldy.
10 jyl buryn (2001) elordada «SOS Astana balalar qalashyǵy» ashyldy.
5 jyl buryn (2006) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyq Memleketaralyq keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattaldy. Elbasyǵa Qurmet gramotasyn búgin Mınskide ótip jatqan EýrAzEQ Memleketaralyq keńesiniń memleket basshylary deńgeıindegi sessııasynda Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko tabys etti. Qazaqstan basshysyna bul marapat Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqtyń Keden odaǵyn qúrýda, qoǵamdastyqqa múshe-elder arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa qosqan zor úlesi úshin berildi. Sonymen qatar, EýrAzEQ-tyń Qurmet gramotasymen Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstri Qasymjomart Toqaev, TMD-ǵa qatysýshy memlekettermen yqpaldastyq úderisterin damytý jónindegi Reseı Prezıdentiniń arnaıy ókili, Reseıdiń Ónerkásip jáne energetıka mınıstri Vıktor Hrıstenko, EýrAzEQ janyndaǵy Qazaqstannyń turaqty ókili Rústem Jıenbaev marapattaldy.
2 jyl buryn (2009) Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda «Nursultan Ábishuly Nazarbaev - táýelsiz memlekettiń negizin qalaýshy» («Nazarbaev Nýrsýltan Abıshevıch - osnovatel nezavısımogo gosýdarstva») dep atalatyn kitaptyń tanystyrylymy boldy.
Kitaptyń jobasyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym komıteti Memleket tarıhy ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Búrkitbaı Aıaǵannyń jetekshilik etýimen atalmysh ınstıtýt ǵalymdary daıyndady.
Kitap N.Ábishulynyń ómiri men qyzmeti, jaı qarapaıym aýyldyń azamatynan álemdik kólemdegi memlekettiń kórnekti ókiline deıin áıgili bolǵan daryndy tulǵanyń órleý shyńynyn jarqyn úlgisi. Sýrettermen kórkemdelgen 248 bettik kitap orys tilinde jaryq kórdi. Kóptegen sýretter alǵashqy ret jarııalanǵan jáne aldaǵy ýaqytta týyndynyń qazaq tilindegi nusqasy ázirlenetin bolady. Kitaptyń qundylyǵy táýelsiz Qazaqstan tarıhynyń kóptegen derekteri paıdalanylyp, birqatar qujattardyń túpnusqasynyń qoldanylýymen erekshelenedi.
2 jyl buryn (2009) Petropavlda Qazaqstan polıtsııasy kúni Soltústik Qazaqstan oblysynyń ishki ister departamenti ǵımaratynyń aldynda ishki ister organdarynyń qyzmettik mindetterin oryndaý kezinde apatqa ushyraǵan qyzmetkerlerge arnalǵan eskertkish saltanatty túrde ashyldy.
Memorıal taqtasynda ár túrli jyldary, ár túrli shendegi birdeı jaǵdaıda qaıtys bolǵan 8 adamnyń attary oıylyp jazylǵan.
1 jyl buryn (2010) Iordanııanyń astanasy Amman qalasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qurmetine atalǵan kósheni saltanatty ashý rásimi ótti.
Sharaǵa qatysqan qazaqstandyq delegatsııa quramynda Astana qalasynyń ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi basshysynyń orynbasary Baýyrjan Baıbek, Qazaqstannyń Iordanııadaǵy elshisi Bolat Sársembaev, Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammed, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń senatory Qýanysh Sultanov, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty Kenjeǵalı Saǵadıev boldy.
Iordan tarapynan saltanatqa Amman qalasynyń meri Omar Maanı, úkimet isteri jónindegi memlekettik mınıstr Djamal Shımaı, mádenıet mınıstri Nabıl Shokým, Parlament senatory-ónerkásip palatasynyń prezıdenti Hatem Halaýanı, Iordanııa Hashımıt Koroldiginde tirkelgen dıplomatııalyq korpýs, qala jurtshylyǵy jáne BAQ ókilderi boldy.
Saltanat ıordan folklorlyq ansambliniń óner kórsetýimen bastaldy, odan keıin bizdiń Memleket basshymyzdyń qurmetine kósheniń ataýy jarııalandy. Amman qalasynyń meri men Astana qalasynyń ákimi saltanatty jaǵdaıda bizdiń Prezıdentimizdiń esimi jazylǵan taqtaıshanyń shymyldyǵyn ashty.
Amman qalasynyń meri Iordanııa koroli Abdalla ІІ men Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń arasyndaǵy qalyptasqan týysqandyq baılanystar úlgi etýge turatynyn jáne dostas eki eldiń múddesine qyzmet etetinin atap ótti. Qazaqstan kóshbasshysynyń ekijaqty yntymaqtastyqty damytý jáne nyǵaıtý isindegi sińirgen eńbegin, jáne Amman men Astana baýyrlas qalalar ekenin eskere otyryp, koroldik áýlettiń bastamasymen Amman qalasynyń mýnıtsıpalıteti Iordanııa astanasynyń ortalyq kósheleriniń birin Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń esimimen ataý týraly sheshim qabyldady. Ol, osy mańyzdy oqıǵa eki baýyrlas eldermen qatar, bizdiń elrodalarymyz - Amman men Astana arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa qosymsha serpin beretinin atap kórsetti.
Astana ákimi I.Tasmaǵambetov Prezıdenttiń jáne Qazaqstan halqynyń atynan Korolge jáne Iordanııa halqyna qazaqstandyq kóshbasshyǵa kórsetilip otyrǵan zor qurmetke alǵysyn bildirdi. Ol eki el arasynda ornatylǵan dostyq qatynastar jyl ótken saıyn nyǵaıyp kele jatqanyn erekshe atap ótti. Budan ári ol Qazaqstan óziniń táýelsizdigin jarııalaǵannan keıin Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń durys ishki jáne syrtqy saıasatynyń arqasynda qysqa merzimde zor tabysqa jetkenin atap kórsetti. Bizdiń elimiz álemniń kóptegen elderimen, sonyń ishinde Iordanııamen de eń shynaıy jáne dostyq qatynastar ornatty.
Bul oqıǵa elde úlken qoǵamdyq órleý týǵyzdy, eldiń barlyq derlik iri gazetterinde qazaqstandyq delegatsııanyń sapary jóninde sýretterimen materıaldar jarııalandy, maýsymnyń 21-inde ıordan teledıdary shara týraly sıýjetter kórsetti.
Sapar barysynda Mádenıet mınıstrliginde, Iordan Hashımıt Koroldiginiń Parlament Senatynda resmı kezdesýler ótti, qazaqstandyq delegatsııa múshelerin Iordanııa koroli Abdalla ІІ qabyldady.
Korol Abdalla ІІ, mádenıet mınıstri Nabıl Shokým, Parlament spıkeriniń orynbasary Maarýf Ál-Bahıt, Parlament senatory Hatem Ál-Halaýanı, Arab-Amman ýnıversıteti prezıdentiniń orynbasary Kaıd Abdallah, Iordanııadaǵy Reseı men Ázirbaıjan elshileri ózi eliniń udaı kóshbasshysy bolýmen qatar búkil álemde ólsheýsiz bedelge ıe bolǵan adamnyń esimimen kóshe atalýyna qatysty ózderiniń quptaıtynyn jetkizdi. Olardyń aıtýynsha, bul oqıǵa qısyndy, óıtkeni eki eldiń kóshbasshylarynyń arasyndaǵy tyǵyz qatynastar eki baýyrlas halyqtardyń múddesi ıgiligine budan da belsendirek yntymaqtasýǵa járdemdesedi. Bul oqıǵanyń mańyzyn bizdiń Prezıdentimiz ben tutastaı alǵanda elimizge qurmetpen qaraıtyn ıordandyq qoǵam oń baǵalady.
1 jyl buryn (2010) Dýshanbede Tájikstan Jýrnalısteriniń odaǵynda tájik tilinde «Pandnoma» dep atalatyn Abaıdyń «Qara sózderi» kitabynyń tusaýkeseri bolyp ótti. Kitapty aýdarý men shyǵarýdy uıymdastyrý - Qazaqstan Respýblıkasy Elshiliginiń, Tájikstan jýrnalıster odaǵynyń jáne «Tájikstan-Qazaqstan» dostyq qoǵamynyń birlesken jobasy.
Іs-sharaǵa Tájikstannyń ǵylymı jáne shyǵarmashylyq ókilderi, qoǵam jáne BAQ ókilderi qatysty. Qatysýshylarǵa «Pandnomany» tanystyra kelgen Qazaqstan Respýblıkasy elshisi Ábýtálip Ahmetov atap ótkendeı, Abaıdyń bul shyǵarmasy, ózge de týyndylary sekildi, álemge keńinen tanymal bola otyryp, birneshe tilderge aýdarylǵan. Alǵashqy ret «Qara sózder» tájik tiline aýdarylyp, Ulttyq kitaphanaǵa jáne Tájikstannyń beldi joǵary oqý oryndaryna syıǵa tartylady.
Shyǵarmashylyq toptar arasyndaǵy erekshe oqıǵa dep atalyp ótilgen atalmysh bastama TR Mádenıet mınıstri Abdýgaffor Abdýjabborovtyń da baıandamasynda taǵy bir naqtylana kele, osy kitaptyń aýdarmasynyń óte joǵary deńgeıde jasalǵanyn jáne bul Elshiliktiń tájikstandyq tarappen birlese júzege asyryp otyrǵan úshinshi jobasy bolyp otyrǵanyn da tilge tıek etti.
ESІMDER
70 jyl buryn (1941) Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynyń dırektory ári kórkemdik jetekshisi, Qazaqstan Respýblıkasynyń halyq ártisi, ónertaný ǵylymynyń professory, táýelsiz «Platınaly Tarlan» syılyǵynyń ıegeri OBAEV Esmuhan Nesipbaıuly dúnıege keldi.
Almaty oblysynyń Raıymbek aýdanynda týǵan. Almaty memlekettik konservatorııasyn, Máskeýdegi Maksım Gorkıı atyndaǵy akademııalyq teatr kýrsyn bitirgen. Muhtar Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrynyń, Ǵabıt Músirepov atyndaǵy Balalar men jasóspirimder teatrynyń qoıýshy rejısseri, Abaı atyndaǵy Semeı oblystyq mýzykalyq drama teatrynyń kórkemdik jetekshisi, Qazaq memlekettik teatr jáne kıno ınstıtýtynyń rektory bolǵan. 1995-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet mınıstriniń birinshi orynbasary, orynbasary, Mádenıet komıteti tóraǵasynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan.
Ol rejısser bolyp Z.Aqyshevtiń «Jaıaý Musa», Tahaýı Ahtanovtyń «Boran», M.Kárimniń «Aı tutylǵan tún», Sh.Qusaıynovtyń «Sertke sert», Q.Muhamedjanovtyń «Ózime de sol kerek», Sábıt Muqanovtyń «Botagóz» jáne «Qashqar qyzy», Beıimbet Maılınniń «Shuǵa», Ánýar Álimjanovtyń «Mahambettiń jebesi boıynsha, Rollan Seısenbaevpen birlesip jazǵan «Ózimdi izdep júrmin» men Ákim Tarazıdiń «Іndet» spektaklderin qoıdy. Semeı mýzykalyq drama teatrynyń bas rejısseri bolyp, osy teatr sahnasyna birqatar spektaklder shyǵardy: Muhtar Áýezovtiń «Aıman-Sholpan», «Eńlik-Kebek», «Abaı», «Qaragóz», Ǵabıt Músirepovtiń «Aqan seri-Aqtoqty», Evgenıı Brýsılovskıı men Ǵabıt Músirepovtiń «Qyz Jibek», Tahaýı Ahtanovtyń «Kúshik kúıeý», Safýan Shaımerdenovtyń «Ánim sen ediń», E.Rahmadıev pen Ǵabıt Músirepovtiń «Qaıran, Maıra», Dýlat Isabekovtiń «Ápke» men «Erteńdi kútý», O.Bodyqovtyń «Qosh bol, Bóribasar», M.Sársekeevtiń «Jarylys», Qaltaı Muhamedjanovtyń «Komıssar Ǵabbasov», J.Faızıdiń «Bashmaǵym», F.Erveniń «Túlki bıkesh» spektaklderi bar.
«Parasat» ordenimen marapattalǵan. Ol Germanııada, Indııada, Koreıada, Qytaıda, Reseıde, Ózbekstanda, Qyrǵyzstanda, t.b. elderde ótken qazaq óneriniń mádenı kúnderine shyǵarmashylyq jetekshilik jasaǵan.
60 jyl buryn (1951) tehnıka ǵylymynyń kandıdaty KARABALIN Álı Álibaıuly dúnıege keldi.
Taldyqorǵan oblysynda týǵan. Qaraǵandy metallýrgııalyq zaýyty janyndaǵy ýchılışeni, Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen. 1977-1981 jyldary - Qazaqstan LKJO Temirtaý qalalyq komıtetiniń ekinshi, birinshi hatshysy. 1981-1983 jyldary - Temirtaý qalalyq partııa komıteti óndiristik-kólik bóliminiń meńgerýshisi. 1985-1987 jyldary - Gagarın aýdandyq atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary, Temirtaý qalalyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy. 1987-1993 jyldary - Qaraǵandy metallýrgııalyq kombınaty partııa komıtetiniń hatshysy, Tehnıkalyq jabdyqtaý bóliminiń bastyǵy, kombınat bas dırektorynyń kadr jáne áleýmettik damý jónindegi orynbasary. 1993-1996 jyldary - Temirtaý qalalyq ákimdiginiń basshysy, ákimi. 1996-1997 jyldary - Temirtaý qalalyq salyq bóliminiń bastyǵy. 1997-2001 jyldary - Temirtaý qalasynyń ákimi. 2001-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııalar mınıstrligi Avtomobıl joldary komıtetiniń bas konsýltanty, tóraǵasynyń orynbasary - Halyqaralyq qaıta qurý jáne damý banki joba uıymdastyrý tobynyń jetekshisi. 2002-2006 jyldary - «Qazavtoqurylys» JShS-iniń bas dırektory. 2006 jyldan - «Shar stansasy-Óskemen» jańa temir jol lınııasy qurylysy jónindegi dırektsııa dırektory.
Eńbek Qyzyl Tý ordenimen, medaldarmen, QazSSR-i Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.
60 jyl buryn (1951) «Kazakhstan Engineering» Ulttyq kompanııasy» aktsıonerlk qoǵamy basqarma tóraǵasynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly kúshteri Joǵary qolbasshylyq ókili, kontr-admıral, Qazaqstan Respýblıkasy Áskerı-teńiz kúshteriniń bas qolbasshysy (2008-2009) KOMRATOV Ratmır Álimhanuly dúnıege keldi.
Taraz qalasynda týǵan. Sevastopol áskerı-teńiz ýchılışesin, Reseı áskerı-teńiz akademııasyn bitirgen. 1973-1980 jyldary - Kamchatka áskerı flotılııasy súńgýir qaıyǵynyń top komandıri, Tynyq muhıt floty sý asty kreıseri dıvızıonynyń top komandıri. 1980-1988 jyldary - KSRO Qorǵanys mınıstrligi áskerı ókildiginiń kishi áskerı ókili, áskerı top bastyǵy. 1990-1992 jyldary - KSRO Qorǵanys mınıstrligi áskerı ókildiginiń basshysy. 1992-1993 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys ónerkásibi komıteti Josparlaý-ekonomıka basqarmasynyń bastyǵy, Qorǵanys ónerkásibi komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 1993-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Áskerı-Teńiz bazasynyń komandıri. 1996-1999 jyldary - Áskerı-Teńiz Kúshteriniń qolbasshysy - Áskerı-Teńiz bazasynyń komandıri. 1999-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrliginiń Bas qurylys jáne áskerı nysandardy ornalastyrý basqarmasy bastyǵynyń mindetin atqarýshy, Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi Bas áskerı ınspektsııasynyń general-ınspektory. 2001-2002 jyldary - Mańǵystaý oblysy ákiminiń orynbasary, keńesshisi. 2002-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Batys áskerı okrýgi áskerleriniń qolbasshysy. 2003-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri «Batys» aımaqtyq qolbasshylyǵy áskerleriniń qolbasshysy. 2008-2009 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly kúshteri Áskerı-teńiz kúshteriniń bas qolbasshysy qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldyń sáýirinen - «Kazakhstan Engineering» Ulttyq kompanııasy» AQ basqarýshy dırektory, 2010 jyldyń maýsymynan - basqarma tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin atqarady.
Ekinshi dárejeli Dańq ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.
MAÝSYMNYŃ 24-І, JUMA
ESTE QALAR OQIǴALAR
73 jyl buryn (1938) 1937 jyly naýryzdyń 26-ynda qabyldanǵan Qazaq KSR Konstıtýtsııasyna sáıkes alǵash ret Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi saılandy. Keńes memlekettik bıliktiń eń joǵary organy bolyp tabylyp, respýblıkaǵa qatysty kez-kelgen máseleni sheshýge jáne óz qaraýyna alýǵa ókiletti boldy. 1995 jyly tamyzdyń 30-ynda júrgizilgen referendýmnyń nátıjesinde burynǵy memlekettik qurylystyń kemshilikterin joıǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýtsııasy qabyldanyp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti bekitildi.
19 jyl buryn (1992) Túrkistan qalasynda Qazaqstan men Ózbekstan Respýblıkalary arasyndaǵy dostyq, yntymaqtastyq jáne ózara kómek týraly shartqa qol qoıyldy.
6 jyl buryn (2005) Óskemendegi «AZIıA AVTO» kólik jınaý zaýytynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen «SKODA OKTAVIA» avtokóligin jınaý jónindegi konveıer jelisin iske qosý saltanaty bolyp ótti.
2 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik basqarý júıesin ári qaraı jaqsartý týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.
2 jyl buryn (2009) «Qazaqmys» toby Balqash metallýrgııa óndirisiniń baǵaly metaldar tsehynda quıma kúmisterdi quıý boıynsha jańa jelini iske qosty.
Bul joba «Qazaqmys» toby ınnovatsııalyq baǵdarlamalary aıasynda iske asyryldy. Jańa jelini ornatýǵa 625 myń AQSh dollary mólsherinde ınvestıtsııa tartyldy. Bir quımanyń salmaǵy halyqaralyq standartqa sáıkes 1 000 ýntsııdi nemese 31,1 kılony quraıdy. Quıma kúmisterdi quıý boıynsha qondyrǵynyń óndiristik qýaty jylyna 500-600 tonnany quraıdy.
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» Zańǵa qol qoıdy, dep habarlady Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń baspasóz qyzmeti. Zań jer paıdalaný salasyndaǵy qatynastardy retteıtin zańnamany júıeleýge jáne odan ári jetildirýge baǵyttalǵan.
1 jyl buryn (2010) Elbasy Nursultan Nazarbaev Pavlodar oblysynda Qazaqstan elektrolız zaýytynyń ekinshi kezeginiń iske qosylý rásimine qatysty. Saltanatty rásimde Memleket basshysy zaýyttyń ekinshi kezeginiń iske qosylýyna arnaıy kelgendigin atap kórsetti.
Elbasynyń aıtýynsha, atalmysh zaýyt táýelsizdiktiń, Qazaqstanda sheteldik ınvestorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasalǵandyǵynyń arqasynda salynyp otyr. Bul nysanda 850 mln. dollar qarjy ıgerilgen. Bul zaýyt elimizdegi 30 korporatıvti kóshbasshy baǵdarlamasyna kiretin iri jobalardyń biri bolyp tabylady. «Men bul zaýyttyń qurylysyn birinshi kúnnen bastap muqııat baqylap kelemin. Bul zaýyttyń alǵashqy satysynyń qalanǵany, 2007 jyldyń jeltoqsanynda birinshi kezeginiń iske qosylǵany esimizde. Keńes odaǵy kezinde mundaı zaýyt salýǵa ondaǵan jyldar ketetin. Biz muny óte qysqa merzim ishinde salyp shyqtyq», dedi Elbasy.
Osy oraıda Prezıdent zaýyttyń qurylysyn salýǵa atsalysqan zaýyt basshylyǵyna, barsha jumysshylarǵa alǵysyn bildirdi jáne keleshekte zaýyttyń úshinshi kezegin iske qosý qajettigin atap kórsetti.
ENRC quramyna kiretin «Qazaqstan elektrolız zaýyty» AQ bastapqy allıýmınıı óndiretin Qazaqstandaǵy birden bir zaýyt bolyp tabylady. Zamanaýı qural- jabdyqtarmen zaýytta sapasy óte joǵary ónim óndiriledi. Atalmysh zaýyttyń qurylysy Qazaqstan derbes memleket atalǵaly júzege asyrylǵan alǵashqy iri jobalardyń biri bolyp tabylady. Zaýyttyń birinshi kezegi 2007 jyldyń jeltoqsan aıynda iske qosylǵan. Birinshi qurylys kezegi bıýdjet aıasynda jáne belgilengen merzimnen 27 aı buryn aıaqtaldy. Zaýyttyń ekinshi kezeginiń qurylysy da kesteden buryn aıaqtalyp otyr. Zaýyttyń ekinshi kezegi iske qosylǵan soń endi óndiris orny jylyna 250 myń tonna bastapqy allıýmınıı óndiretin bolady. Qazirgi ýaqytta zaýytta salmaǵy 20 kılogramdyq allıýmınıı quımalary óndiriledi.
2009 jyly atalmysh zaýytta óndirilgen allıýmınıı Londondaǵy metaldar bırjasyna tirkeldi, osylaısha Qazaqstan elektrolız zaýytynyń ónimi halyqaralyq standarttarǵa saı dep tanyldy. Qazirgi ýaqytta zaýytta zaman talaptaryna saı ekologııalyq jaǵynan qaýipsiz jáne eń sońǵy tehnologııalardy paıdalanady. Jańa zaýyttyń barlyq tehnologııalyq protsesteri avtomattandyrylǵan basqarý júıesimen retteledi. Bul óz kezeginde tehnologııalyq operatsııalardy tıimdi retteýge, elektrolızderdiń, gazdy tazartatyn qondyrǵylardyń, quıý tsehynyń jáne qosalqy nysandardyń jumys parametrlerine úzdiksiz monıtorıng júrgizýge múmkindik beredi.
1 jyl buryn (2010 Mınskide BMÝ Halyqaralyq zertteýler ortalyǵynyń dırektory, belarýs saıasattanýshysy Vladımır Ýlahovıchtiń jalpy redaktsııasymen «EQYU-nyń kókeıkesti problemalary. Qazaqstan tóraǵalyǵynyń nusqasy» kitaby jaryq kórdi.
Belarýs sarapshylar qoǵamdastyǵynyń arasynda zor qyzyǵýshylyq týǵyzǵan sharaǵa BR Syrtqy ister mınıstrligi, taldaýshy qurylymdar ókilderi, ǵalymdar men jýrnalıster qatysty.
Bul kitap Belarýs, Qazaqstan, Reseı, Polsha, Germanııa, Ýkraına jáne Estonııa ǵalymdarynyń EQYU problemalaryn zerdeleý jónindegi yntymaqtastyǵynyń belgili bir qorytyndysy ispetti jáne sarapshylar qoǵamdastyǵynyń Qazaqstannyń osy Uıymǵa oıdaǵydaı tóraǵalyǵyn júzege asyrýǵa ózindik úlesi boldy.
Tanystyrylymda sóz alǵan Qazaqstannyń Belarýstaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Anatolıı Smırnov BMÝ Halyqaralyq zertteýler ortalyǵyna kitapty bastyryp shyǵarǵany úshin alǵys aıtty. «EQYU tóraǵalyǵy jylynda biz belarýs áriptesterimizdiń qoldaýyn udaıy sezinip otyrmyz», dedi ol.
Ol sondaı-aq ekinshi jartyjyldyqta «tóraǵalyq budan da qaýyrt jumystarǵa toly bolady, Qazaqstan oıǵa alǵan josparlary men maqsattaryn qatań saqtaýda», dep málim etti.
ESІMDER
75 jyl buryn (1936-2006) memleket qaıratkeri ShTOPELЬ Aleksandr Andreevıch dúnıege keldi.
Reseı Federatsııasynda týǵan. Qyzylorda pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. Eńbek jolyn mektep muǵalimdiginen bastap, dırektordyń orynbasary, mektep ınspektory qyzmetterin atqarǵan. 1969-1982 jyldary - Saıası aǵartý kabınetiniń meńgerýshisi, Lenger aýdandyq partııa komıtetiniń meńgerýshisi, Shymkent oblystyq komıteti partııasynyń nusqaýshysy. 1982-1988 jyldary - Jetisaı partııa aýdandyq komıtetiniń ekinshi hatshysy, aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1988-1989 jyldary - Pahtaaral aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1989-1991 jyldary - Qazaqstan Kommýnıstik partııasy ortalyq komıteti ıdeologııa bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, ultaralyq qatynastar bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, sektor meńgerýshisi. 1991-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler kabıneti jáne Prezıdenti Ákimshiligi Іshki saıasat bóliminiń referenti, aǵa referenti, aǵa sarapshysy, sektor meńgerýshisi. 1994-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń ultaralyq qarym qatynas jónindegi keńesshisi. 1996 jyldyń qańtarynan zeınetkerlikte bolǵan.
Medalmen, Qazaq KSR-i Joǵarǵy keńesi Qurmet gramotasymen marapattalǵan.
55 jyl buryn (1956) Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń Mıgratsııa jónindegi komıteti departamentiniń dırektory, saıasattaný ǵylymynyń kandıdaty ALTYNBEKOVA Gúlsara Asylbekqyzy dúnıege keldi.
Ózbekstan Respýblıkasynda týǵan. Nızamı atyndaǵy Tashkent pedagogıka ınstıtýtyn, Joǵary partııa mektebin, Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi Dıplomatııalyq akademııasyn bitirgen.
Qazaqstan Lenın kommýnıstik jastar odaǵy ortalyq komıtetiniń hatshysy, Qazaqstan jastar odaǵy ortalyq komıtetiniń hatshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Apparaty qoǵamdyqsaıası bóliminiń konsýltanty bolyp jumys istegen. 1995-1997 jyldary - Qyzylorda oblysy ákiminiń orynbasary. 2000-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Parlamenttegi ókildiginiń sektor meńgerýshisi. 2007-2008 jyldary - «SK Bazıs-Grand» JShS bas dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2008 jyldyń qarashasynan bastap isteıdi.
«Qurmet belgisi» ordenimen, úsh medalmen marapattalǵan.
MAÝSYMNYŃ 25-І, SENBІ
Mozambık Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1975). Mozambık Afrıkanyń ońtústik-shyǵysynda ornalasqan. Soltústiginde Tanzanııamen, batysynda Malavı, Zambııa, Zımbabvemen, ońtústiginde Svazılend jáne Ońtústik Afrıka Respýblıkasymen, shyǵysynda Úndi teńizimen shektesip jatyr. Ákimshilik jaǵynan 11 provıntsııaǵa bólinedi. Astanasy - Mapýtý qalasy. Resmı tili - portýgal tili, sondaı-aq jergilikti halyqtardyń makýa, malavı, tsonga, shona, sýahılı tilderi de keńinen qoldanylady. Aqsha birligi - metıkal. Memleket basshysy - Prezıdent. Joǵary zań shyǵarýshy organy bir palataly parlament - Respýblıka assambleıasy. Joǵary atqarýshy organy - Úkimet.
Slovenııa Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Sloven memlekettiliginiń kúni (1991).16 jyl buryn el parlamenti Skýpşına Slovenııa Respýblıkasynyń táýelsizdigi men egemendigin jarııalaıtyn Deklaratsııa qabyldady.
ESTE QALAR OQIǴALAR
95 jyl buryn (1916) orys patshasynyń maıdandaǵy qara jumysqa Qazaq jáne Túrkistan ólkeleriniń jáne ishinara Sibirdiń 19-dan 43 jas aralyǵyndaǵy er-azamattaryn shaqyrý jónindegi jarlyǵy shyqty. Bul jarlyq qazaq jerindegi ult-azattyq kóterilistiń tutanýyna túrtki boldy. Jalpy maıdan tylyndaǵy qara jumysqa Qazaqstan men Orta Azııadan 400 myń adam shaqyrylǵan. Kóterilistiń asa iri oshaqtary Jetisý men Torǵaıda boldy.
77 jyl buryn (1934) akademık Ahmet Jubanovtyń uıymdastyrýymen Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik orkestri quryldy. Ahmet Jubanovtan keıin ujymdy qyryq jylǵa jýyq KSRO halyq ártisi, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń, «Parasat» ordeniniń ıegeri, professor Qajyǵalıev Shamǵon Saǵıtdınuly basqardy. Orkestr kóptegen halyqaralyq, respýblıkalyq forýmdarǵa, festıvalderge, konkýrstarǵa qatysqan. Oǵan 1967 jyly «Respýblıkanyń eńbek sińirgen ujymy», 1978 jyly «akademııalyq» qurmetti ataqtary berilse, 1984 jyly qarashanyń 29-da ol «Halyqtar dostyǵy» ordenimen marapattalǵan. Orkestr kóptegen shet elderde: Polsha, Rýmynııa, Vengrııa, Germanııa, Frantsııa, Shvetsııa, Portýgalııa, Danııa, Úndistan, Qytaıda óner kórsetken.
20 jyl buryn (1991) Qazaq KSR-niń «Qazaq KSR Mınıstrler Kabıneti týraly» Zańy qabyldandy. Zańǵa sáıkes Mınıstrler Kabınetiniń mártebesi, qurylýy men quramy, sondaı-aq negizgi mindetteri men ókilettiligi anyqtaldy. 1995 jyly tamyzdyń 30-ynda júrgizilgen referendýmnyń nátıjesinde burynǵy memlekettik qurylystyń kemshilikterin joıǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýtsııasy qabyldanyp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti bekitildi.
15 jyl buryn (1996) Ońtústik Qazaqstan gýmanıtarlyq ýnıversıtetine jazýshy Muhtar Áýezov esimi berildi.
12 jyl buryn (1999) Almatydaǵy Ǵalymdar úıinde 10 tomdyq «Qazaqstan» ulttyq entsıklopedııasynyń alǵashqy tomynyń tusaýkeser rásimi ótti.
12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq kitaphanasynyń tuńǵysh dırektory Oraz Jandosovtyń 100 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan kórme ótti.
6 jyl buryn (2005) Fın shyǵanaǵy jaǵalaýyndaǵy Vyborg portynda qazaqstandyq «Almaty» ekinshi tankerin saltanatty qabyldap alý rásimi ótti.
«Almaty» tankeriniń negizi 2004 jyly sáýirdiń 28-de Vyborg keme jasaý zaýytynda qalanǵan bolatyn. Kemeniń qurylysy 13 aıǵa sozyldy. 2005 jyly mamyr aıynyń sońynda keme Baltyq teńizinde synaqtan ótip, tapsyrys berýshi «Qazteńiztasymalfloty» Ulttyq kompanııasyna tabys etildi.
Tankerdiń uzyndyǵy - 50 metr, eni - 17,3 metr, otyrýy - 7 metr, bort bıiktigi - 10,1 metr, jyldamdyǵy - 10 ýzel dep bekitildi.
Keme Qumkól toby, Teńiz jáne Bozashy kenishteriniń munaıyn tasý úshin Aqtaý-Mahachkala, Aqtaý-Baký baǵyttary boıynsha paıdalanylatyn bolady. Aıyna orta eseppen 7-8 reıs jasaıtyn tanker jylyna 1 mıllıon tonnadan astam munaı tasymaldamaq.
2 jyl buryn (2009) Almaty qalalyq poshtamttyń fılatelıstııalyq salonynda «Ǵarysh jáne astronomııa» toptamasynyń eki kórkem poshtalyq markalarynyń tusaý keser rásimi ótti.
Jańa markalarda Maqsutov teleskoby jáne astronomııalyq observatorııa beınelengen.
Árbir markanyń tırajy - 50000 dana, qalpy - 37 h37 mm. Markalar Pekın poshta jáne telekommýnıkatsııa mınıstrliginiń poshtalyq tólem tańbalary fabrıkasynda basyp shyǵarylǵan. Nıkolaı Sokolov resimdegen.
Bul Qazaqstannyń poshtalyq marka toptamasynyń 666-shy jáne 667-shi markasy.
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «2009 jylǵy qarashanyń 27-sindegi Keden odaǵynyń keden kodeksi týraly shartqa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly hattamany ratıfıkatsııalaý týraly»» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Keden odaǵynyń keden kodeksi týraly shartty ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
ESІMDER
75 jyl buryn (1936) medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri BELOZEROV Evgenıı Stepanovıch dúnıege keldi.
Reseıdiń Sverdlov oblysynda týǵan. Sverdlov medıtsına ınstıtýtyn jáne aspırantýrasyn bitirgen. 1966-1972 jyldary - Túmen medıtsına ınstıtýty juqpaly aýrýlar kafedrasynyń assıstenti. 1972-1983 jyldary - Semeı medıtsına ınstıtýty juqpaly aýrýlar kafedrasynyń meńgerýshisi, klınıkalyq jáne ǵylymı jumystar jónindegi prorektory. 1983-1985 jyldary - Kýrsk medıtsına ınstıtýtynyń klınıkalyq jumystar jónindegi prorektory. 1985-1987 jyldary - Semeı medıtsına ınstıtýtynyń rektory. 1987-1995 jyldary Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtynyń rektory bolǵan. 1995 jyldan - Sankt-Peterbordaǵy áskerı-medıtsınalyq akademııa professory.
Negizgi ǵylymı eńbekteri gepatologııa máselelerine arnalǵan. Ol vırýstyq gepatıt pen ót júrmeýden bolatyn gepatıtti (baýyr qabynýyn) emdeý tásilderin usyndy. Jedel brýtsellezdiń sozylmaly brýtsellezge aınalý mehanızmin ashyp, ony emdeý jobasyn belgiledi.
254 ǵylymı eńbektiń, sonyń ishinde 18 monografııanyń, 3 oqý quralynyń jáne 9 ádistemelik nusqaýlyqtardyń avtory. 22 ǵylym doktory jáne 88 ǵylym kandıdatyn daıarlaǵan.
«Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi» belgisimen marapattalǵan.
50 jyl buryn (1961) Shymkent qalasy ákiminiń orynbasary BІLІSBEKOV Erǵalı Dáýletbekuly dúnıege keldi.
Shymkent qalasynda týǵan. Shymkent pedagogıkalyq mádenıet ınstıtýtyn, Ortylaqy Azııa ýnıversıtetin bitirgen. Shymkent pedagogıkalyq ınstıtýty Komsomol komıtetiniń hatshysy, aǵa laboranty. 1990-1991 jyldary - «Gelıoınvest» dırektorynyń orynbasary. 1991-1994 jyldary - «Ak nıet» brokerlik fırmasynyń dırektory. 1994-2002 jyldary - «Azııa-Eksport» JShS dırektory. 2002-2003 jyldary - «Bereke» JShS dırektory. 2003-2008 jyldary - «KazHiTechEuroBuilding» JShS-iniń bas dırektory. 2008 jyldyń naýryzynan bastap - qazirgi qyzmetinde.
MAÝSYMNYŃ 26-Y, JEKSENBІ
Baspasóz, teledıdar jáne radıo kúni - jýrnalıstıka kúni. 2004-inshi jyldan bastap maýsym aıynyń sońǵy jeksenbisinde atap ótiledi. Oǵan deıin atalmysh kún 1990 jyldardyń basynda qazaqstandyq parlament qabyldaǵan alǵashqy BAQ týraly zańnyń qurmetine oraı maýsymnyń 28-inde atap ótiletin.
Madagaskar Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1960). Bul el Úndi muhıtyndaǵy Madagaskar men oǵan jaqyn usaq araldarda ornalasqan. Ákimshilik jaǵynan 6 provıntsııaǵa bólinedi. Astanasy - Antananarıvý qalasy. Resmı tilderi malagasıı jáne frantsýz tilderi. Aqsha birligi - malagasıı franki. 1993 jyly qabyldanǵan Konstıtýtsııasy boıynsha eldi Prezıdent basqarady. Zań shyǵarýshy organy eki palataly parlament - Ulttyq jınalys pen Senat.
Qazaqstan Respýblıkasy men Madagaskar Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy sáýirdiń 10-da ornatyldy.
Halyqaralyq esirtkilik zattardy shekten tys paıdalanýmen jáne olardyń zańsyz aınalymymen kúres kúni. 1987-nshi jylǵy jeltoqsannyń 7-sinde Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasy 42/112 qarar qabyldap, onda nashaqorlyqtan erikti halyqaralyq qoǵam qurý maqsatyna jetý jolyndaǵy is-qımyl men yntymaqtastyqty kúsheıtýge tabandylyǵyn aıǵaqtaý belgisi retinde maýsymnyń 26-syn Halyqaralyq esirtkilik zattardy shekten tys paıdalanýmen jáne olardyń zańsyz aınalymymen kúres kúni turǵysynda atap ótýge qaýly qabyldady. Bul sheshim 1987-nshi jylǵy Halyqaralyq esirtkilik zattardy shekten tys paıdalanýmen jáne olardyń zańsyz aınalymymen kúres konferentsııasynyń usynysy negizinde qabyldandy.
Halyqaralyq azaptaý qurbandaryna qoldaý kórsetý kúni. Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasy 1997-nshi jylǵy jeltoqsannyń 12-sindegi arnaıy qararymen (№52/149) jarııalaǵan. Ekonomıkalyq jáne Áleýmettik Keńes usynysy boıynsha bekitildi.
Birikken Ulttar Uıymy qararynda aıtylǵandaı, bul halyqaralyq kún 1984-inshi jyly qabyldanyp, 1987-nshi jylǵy maýsymnyń 26-synda kúshine engen «Azaptaýǵa jáne adam abyroıyn kemsitetin ózge de qatigez, raqymsyz nemese solardyń basqa da túrleri men soǵan sáıkes jazalaýlar konventsııasynyń» azaptaýdy tolyqtaı joıý jáne tıimdiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan kún.
Ońtústik Afrıkanyń bostandyq úshin kúres kúni.
ESTE QALAR OQIǴALAR
19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasynyń Halyqaralyq qarjy qoryna, Halyqaralyq qaıta qurý jáne damý bankine, Halyqaralyq qarjy korporatsııasyna jáne Halyqaralyq damý assotsıatsııasyna músheligi týraly zań qabyldandy.
19 jyl buryn (1992) «Qazaqstan» gazetiniń aǵylshyn tilindegi birinshi sany jaryq kórdi. Bas redaktory - Nurmahan Orazbekov.
15 jyl buryn (1996) Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń, Dj. Nerý atyndaǵy syılyqtyń laýreaty Ánýar Álimjanovtyń Almaty qalasynda turǵan úıine eskertkish taqta ornatyldy.
15 jyl buryn (1996) Tegranda Iran radıosynyń Qazaq redaktsııasy resmı túrde jumys isteı bastady.
13 jyl buryn (1998) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik týraly» Zańǵa qol qoıdy.
5 jyl buryn (2006) Sultanmahmut Toraıǵyrov atyndaǵy Pavlodar memlekettik ýnıversıteti germandyq «Nıbelýngtar týraly jyr» epıkalyq týyndysyn qazaq tilinde basyp shyǵardy. Kitap 2004 jyldan beri ýnıversıtet qolǵa alǵan «Dala danalary» jobasy aıasynda jaryq kórip otyr. Ýnıversıtet ǵalymdary esimderi dala halyqtarynyń tarıhynda saqtalǵan ataqty kóshpeliler týraly qujattar men ańyz-jyrlardy jınaýmen aınalysady. Ejelgi germandyq «Nıbelýngtar týraly jyr» ańyzynyń keıipkerleriniń biri - ejelgi túrki mádenıetiniń ókili, ǵundardyń kóshbasshysy Attıla. Ǵun kóshbasshysynyń ómiri men qazasy týraly baıan etetin bul jyrda ejelgi túrki taıpalarynyń ádet-ǵuryptary, dinı rásimderi, salt-dástúrleri jarqyn kórsetilgen. Ortaǵasyrlyq eposty nemis tilinen qazaq tiline Sultanmahmut Toraıǵyrov atyndaǵy Pavlodar memlekettik ýnıversıtetiniń professory Aıjan Qalıeva men mádenıetaralyq kommýnıkatsııalar ǵylymı-tájirıbelik ortalyǵynyń ǵylymı qyzmetkeri Habdyhalel Maǵzumov aýdaryp shyqty.
2 jyl buryn (2009) Taldyqorǵanda «Ardager» klýbynyń jańa ǵımaratynyń tusaý keser rásimi ótti.
Klýb eki jyl buryn Uly Otan soǵysy jáne eńbek ardagerleri úshin qurylǵan. «Ardager» óziniń birinshi kúngi qyzmetinen bastap jastardy áskerı-patrıottyq sezimge tárbıeleý, áskerı oqıǵalar merekelerine, oqý oryndaryndaǵy kezdesýlerge arnalǵan sharalardy ótkizedi.
ESІMDER
105 jyl buryn (1906-1980) hımık-organık, hımııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri ShOMBALOV Taıyr Kókeshuly dúnıege keldi.
Batys Qazaqstan oblysy Kaztalov aýdanynda týǵan. Máskeý aýyl sharýashylyǵy akademııasyn bitirgen. 1933-1934 jyldary - Almaty zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýtynyń oqytýshysy. 1934-1979 jyldary Qazaq memlekettik ýnıversıteti organıkalyq hımııa kafedrasynyń dotsenti, meńgerýshisi, tabıǵı qosylystar hımııasy kafedrasynyń meńgerýshisi bolǵan.
Negizgi ǵylymı eńbekteri tabıǵı qosylystar hımııasyna arnalǵan. Ol organıkalyq hımııada jańa ǵylymı baǵyt - ósimdikter hımııasyn qalyptastyrǵan. Qazaqstannyń 300-den astam ósimdiginiń polıfenoldyq quramyn zerttep, kóptegen bıologııalyq aktıvti zattar, jańa emdik dáriler alǵan jáne olardy medıtsınaǵa engizgen. Ǵalymnyń 10 avtorlyq kýáligi bar.
105 jyl buryn (1906-1983) geolog, geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń doktory, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen geolog-barlaýshysy, Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty BESPALOV Venıamın Fedorovıch dúnıege keldi.
Reseıdiń Syzran qalasynda týǵan. Qazaq ken-metallýrgııa ınstıtýtyn bitirgen. Uly Otan soǵysyna qatysqan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jáne Qazaq polıtehnıka ınstıtýtynyń dotsenti, Qazaq KSR-i Ǵylym akademııasynyń Geologııa ǵylymdary ınstıtýty tektonıka sektorynyń meńgerýshisi qyzmetin atqarǵan.
Negizgi ǵylymı eńbekteri aımaqtyq geologııa men tektonıka máselelerine arnalǵan. Qazaqstannyń kóptegen taý-ken aımaqtarynyń, kórshi respýblıkalardyń geologııalyq kartalarynyń avtory jáne redaktory bolǵan.
Eńbek Qyzyl Tý ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.
85 jyl buryn (1926) Qazaqstannyń halyq muǵalimi, KSRO-nyń jáne Qazaqstannyń bilim berý isiniń úzdigi, Kókshetaý qalasynyń qurmetti azamaty BALAHMETOV Qojahmet Balahmetuly dúnıege keldi.
Soltústik Qazaqstan oblysy Aıyrtaý aýdanynda týǵan. Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1960-1968 jyldary - Kókshetaý oblystyq partııa komıteti mektep bóliminiń meńgerýshisi, qalalyq partııa komıtetiniń hatshysy, ekinshi hatshysy, oblystyq partııa komıteti úgit jáne nasıhat bóliminiń meńgerýshisi. 1968-1970 jyldary - Kókshetaý oblystyq halyqqa bilim berý bóliminiń meńgerýshisi. 1970-1974 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy OK-iniń ǵylym jáne oqý oryndary bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 1974-1987 jyldary - Qazaq KSR-iniń Bilim mınıstri. 1988-1998 jyldary - Lenın atyndaǵy Keńestik balalar qory Qazaq respýblıkalyq bólimshesiniń (1992 jyldan bastap Qazaqstan balalar qory) basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary, tóraǵasy. 1999-2000 jyldary - Halyqaralyq balalar qorlary qaýymdastyǵynyń vıtse-prezıdenti. 1998 jyldan bastap Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý ýnıversıteti rektorynyń keńesshisi bolǵan.
«Parasat», úsh márte Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen, Y.Altynsarın, N.Krýpskaıa, K.Ýshınskıı atyndaǵy medaldarmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.
80 jyl buryn (1931) toqyma sýretshisi, Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty ıAREMA Irına Zınovevna dúnıege keldi.
Ýkraınanyń Lvov oblysynda týǵan. Lvov Memlekettik qoldanbaly jáne dekoratıvtik óner ınstıtýtyn bitirgen. Samarqand jibek-mata fabrıkasynda, Almaty qalasyndaǵy Qazaqstan Jergilikti ónerkásip mınıstrligi janyndaǵy eksperımentaldy ınstıtýtynda eńbek etken.
Ol shyǵys taqyrybyna arnalǵan «Eski Samarqand», «Álisher Naýaı», «Regıstan» atty gobelender toptamasynyń, Qazaqstandaǵy jartastarǵa salynǵan sýretter jelisi boıynsha salynǵan «Alataý», «Ejelgi ańshylyq», t.b. sýretterdiń, sondaı-aq tabıǵat kórinisterine, ındýstrııaǵa arnalǵan kóptegen óner týyndylarynyń avtory.
75 jyl buryn (1936-2007) ǵalym, tehnıka ǵylymynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Mıneraldy resýrstar akademııasynyń korrespondent múshesi, Qaraǵandy qalasynyń qurmetti azamaty, Qazaqstan ónerkásibine eńbek sińirgen qyzmetker, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń ıegeri MUQANOV Dymkesh dúnıege keldi.
Qaraǵandy oblysy Telman (qazirgi Buqar jyraý) aýdanynda týǵan. Lenıngrad (Sankt-Peterbýrg) elektrotehnıka ınstıtýtyn bitirgen. 1971-1980 jyldary - Búkilodaqtyq avtomatıka ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda dırektor, 1980-1992 jyldary «Chermetavtomatıka» ǵylymı-óndiristik birlestiginde bas dırektor, 1992-1999 jyldary «Kazchermetavtomatıka» AQ-ynyń dırektory, 1999 jyldan Qazaqstan Respýblıkasy Shıkizatty keshendi óńdeý ulttyq ortalyǵynda dırektordyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan.
Negizgi ǵylymı eńbekteri qara metallýrgııa máselelerine arnalǵan. 200-den asa ǵylymı eńbektiń avtory. 40-qa jýyq avtorlyq kýálik pen patenttiń ıegeri.
«Halyqtar dostyǵy» ordenimen marapattalǵan.
65 jyl buryn (1946) hımııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵary mektep Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń jáne Qanysh Sátbaev atyndaǵy syılyqtyń laýreaty MANSUROV Zulhaıyr Aımuhametuly dúnıege keldi.
Almaty oblysy Sarqand qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1968-2001 jyldary osy ýnıversıtette ǵylymı-zertteý jumystarymen aınalysyp, túrli basshylyq qyzmetter atqarǵan. 2001 jyldan ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń birinshi prorektory bolǵan. Sonymen qatar QazUÝ janyndaǵy doktorlyq dıssertatsııa qorǵaý dıssertatsııalyq keńesiniń tóraǵasy.
Ǵalymnyń 250 ǵylymı eńbegi, onyń ishinde 3 monografııasy, 3 oqý quraly jáne 20 avtorlyq kýáligi bar. 21 ǵylym kandıdatyn jáne 3 doktoryn daıarlaǵan. Ǵylymı jumystarynyń negizgi baǵyty kómirsýtekter janýynyń kınetıkasy men mehanızmin, sýyq jáne kúıe túzgish jalyndardyń qurylymyn, kómirsýtektiń túzilýi men onyń qoldanbaly aspektilerin zertteýge arnalǵan. Ol tabıǵı mıneraldy jáne ósimdik shıkizattaryn aýyspaly metall qatysynda kómirtektendirý arqyly nano-ólshemdi talshyqty kómirtegin alyp, onyń morfologııasy men qurylymyn tereń zerttedi jáne olardy sorbent, katalızator túrinde qoldanýdy engizdi. Sonymen qatar munaımen lastanǵan topyraqty termıkalyq ádispen óńdeý úshin arnaıy qondyrǵy qurastyrdy. Osy qondyrǵy arqyly munaıdy topyraqtan bólip alý jáne munaımen lastanǵan topyraqty jol qurylysynda sýyq asfaltty beton daıyndaý úshin qoldaný ádisterin usyndy.
«Eurasian Chemico-Technological Journal» jáne «Janý jáne Plazmohımııa» jýrnaldarynyń bas redaktory, «Joǵary bilim berýdegi aqparattyq tehnologııalar» jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary, «Jarylys jáne janý fızıkasy» (Reseı) jýrnaly redaktsııalyq keńesiniń múshesi, «Qazaqstan ǵylymdarynyń jańalyqtary», «QazUÝ jarshysy» (hımııa serııasy), t.b. jýrnaldar redaktsııalyq alqasynyń múshesi.
«Qurmet» ordenimen, RF Joǵary mektep ǵylym akademııasynyń medalimen marapattalǵan.
