QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 20-24 sáýir aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASY

20 sáýir kúni Elbasynyń Eston Respýblıkasyna resmı sapary josparlanyp otyr. Tallınde saıası, saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty tereńdetýge baǵyttalǵan birqatar kelisimder men memorandýmdarǵa qol qoıylady dep kútilýde.

ÚKІMET

20 sáýirde Úkimett selektorlyq otyrysy ótedi

PARLAMENT

20 sáýirde Parlament Májilisiniń jalpy otyrysy bolady.

20 sáýirde Parlament Senatynda «Zııatker ult: bilim, ǵylym jáne ınnovatsııa» degen taqyrypta ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa ótedi.

QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM

20-21 sáýir aralyǵynda Bakýde Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary keńesine múshe elderdiń yntymaqtastyq pen kólik dálizderiniń qaýipsiz ári tıimdi júıesin damytý baǵytyndaǵy senim sharalaryn júzege asyrý jónindegi sarapshylarynyń kezdesýi ótedi

ASTANA

9 sáýirden 15 maýsymǵa deıin Astananyń Jeńis jáne Imanov kóshelerinde jol-qurylys jumystary júrgiziledi.

20 sáýirde «Dýman» qonaqúıinde «Sút jáne et sharýashylyǵyn damytýdy ǵylymı jáne aqparattyq qamtamasyz etý» degen taqyrypta konferentsııa ótedi.

20 sáýirde «King Hotel» qonaqúıinde Adam quqyqtary salasyndaǵy is-sharalardyń 2009-2012 jyldarǵa arnalǵan ulttyq jospary boıynsha «dóńgelek ústel» otyrysy bolady.

20 sáýirde «Jastar» saraıynda Qazaqstan halqynyń dástúrli dostyq festıvali ótedi.

20 sáýirde Astana ákimdiginde Qazaqstan Respýblıkasy ardagerleriniń VI sezi ótedi.

20 sáýirde Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda Dástúrli oryndaýshylardyń Ámire Qashaýbaev atyndaǵy respýblıkalyq konkýrsynyń ashylý rásimi bolady.

20 sáýirde «Jastar» saraıynda VI jazǵy Ýnıversıada baǵdarlamasy aıasyndaǵy boks týrnıriniń ashylý rásimi ótedi.

20 sáýirde «RIA «Novostı» agenttiginiń stýdııasynda IV Astana Ekonomıkalyq forýmyna arnalǵan baspasóz máslıhaty bolady.

20 sáýirde «Jas ulan» respýblıkalyq mektebinde Keńes Odaǵynyń Batyry Baýyrjan Momyshulyn eske alýǵa arnalǵan «Dańqty batyr» kitabynyń tanystyrylymy bolady

20-24 sáýirdiń aralyǵynda Astanadaǵy S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetinde VI jazǵy Ýnıversıadanyń bokstan týrnıri ótedi.

21 sáýirinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq muraǵaty Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan is-sharalar aıasynda «Jibek jolynyń tarıhı ortalyqtaryn qaıta órkendetý, túrki tildes memleketterdiń mádenı murasyn saqtaý jáne sabaqtastyra damytý, týrızm ınfraqurylymyn jasaý» Memlekettik baǵdarlamasy qujattarda (1997-2004 jj.)» atty jınaqtyń tusaýkeser rásimin ótkizedi.

21 sáýirde BNews.kz (www.bnews.kz ) portalynda eki onlaın-konferentsııa ótedi. Birinshisi - saǵat 11.00-de «Ulttyq ǵarysh agenttiginiń tóraǵasy Talǵat Musabaevtyń qatysýymen, ekinshisi - saǵat 15.00-te Munaı jáne gaz mınıstri Saýat Myńbaevtyń qatysýymen josparlanyp otyr.

23 sáýir kúni Astana qalasynda jalpyqalalyq senbilik ótedi.

ALMATY

20-22 sáýirdiń aralyǵynda Almatyda el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan «Uly Jibek jolymen -2011» atty VI Halyqaralyq kitap kórmesi ótedi.

20 sáýirde Almatyda «Dos-Muqasan» ansambliniń múshesi bolǵan marqum Baqytjan Jumadilovty eske alýǵa arnalǵan qaıyrymdylyq kontserti ótedi

20 sáýirde «Baqshasaraı» qabyldaý úıinde «KITF 2011» týrıstik jármeńkesiniń ashylýyna arnalǵan baspasóz máslıhaty bolady.

20 sáýirde Halyqaralyq bıznes ýnıversıtetinde (UIB) Dúnıejúzilik banktiń 2011 jylǵy granttyq baǵdarlamasyna arnalǵan semınar ótedi.

20 sáýirde Ulttyq baspasóz klýbynda «Qazaqstanda estetıkalyq jáne plastıkalyq hırýrgııany damytý» taqyrybyna arnalǵan baspasóz máslıhaty bolady.

20 sáýirde «Atakent» ortalyǵynda «KITF 2011» kórmesiniń resmı ashylý rásimi bolady.

20 sáýirde №4 kitaphanada el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan «Táýelsizdik tuǵyryndaǵy 20 jyl» oqyrmandar konferentsııasy ótedi.

20 sáýirde «Atakent» ortalyǵynda «Qazaqstan» entsıklopedııalyq albomynyń tanystyrylymy bolady.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

SÁÝІRDІŃ 20-SY, SÁRSENBІ

Halyqaralyq hatshylar kúni. AQSh-ta 1952 jyldan bastap Halyqaralyq hatshylar kúni atalyp ótedi. Bul kún AQSh-ta dástúrge aınalǵan Ákimshilik kásipqoı qyzmetkerleriniń aptasy aıasynda ótedi. Meıram sáýirdiń sońǵy tolyq aptasynyń seısenbisinde toılanady. Qazir bul meıramdy tek qana hatshylar ǵana emes, sonymen qatar dırektor kómekshisi, ofıs-menedjerleri men assıstentter de, jalpy keńse jumystarymen baılanysty qyzmetkerler toılaıdy.

Izraıl Respýblıkasynyń ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1948). Izraıl Batys Azııada, Jerorta teńiziniń Shyǵys jaǵalaýynda ornalasqan memleket. Astanasy - Tel-Avıv qalasy. Memleket basshysy - prezıdent. Zań shyǵarýshy organ - bir palataly parlament. Resmı tili - ıvrıt jáne arab tilderi. Aqsha birligi - shekel.

Qazaqstan Respýblıkasy men Izraıl Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy sáýirdiń 10-ynda ornatyldy.

OQIǴALAR

81 jyl buryn (1930) OGPÝ (Birikken memlekettik saıası basqarma) «úshtiginiń» sheshimimen Alash qozǵalysynyń Muhamedjan Tynyshbaev bastaǵan 20-dan astam múshesi jazalandy. Osy toppen birge isti bolǵan Muhtar Áýezov, Ýálıhan Omarov, Bilál Súleev, Álimhan Ermekov aldyn-ala tergeý kezinde túrmede otyrǵan ýaqyty esepke alynyp, bosatyldy.

15 jyl buryn (1996) qoǵamdyq «Azamat» qozǵalysy quryldy.

11 jyl buryn (2000) Tashkentte Qazaqstannyń, Ózbekstannyń, Qyrǵyzstannyń jáne Tájikstannyń prezıdentteri aımaqtyq qaýipsizdik suraqtary boıynsha kezdesý ótkizdi.

Prezıdentter N.Nazarbaev, E.Rahmonov, A.Aqaev jáne I.Kárimov terrorızmge, saıası jáne dinı ekstremızmge, ultaralyq uıymdasqan qylmyspen jáne turaqtylyq pen qaýipsizdikke basqa da tóngen qaýip boıynsha birlesken kelisim shartqa qol qoıdy.

9 jyl buryn (2002) Qaraǵandyda jýrnalısterdiń oblystyq 1-shi forýmy ótti. Forým jumysyna 140-tan astam adam qatysty.

5 jyl buryn (2006) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrligi Sot saraptamasy ortalyǵynda Qaraǵandy aımaqtyq bólimshesi aýmaǵynda ekinshi molekýlıarly-genetıkalyq zerthananyń ashylýy ótti. Qaraǵandy zerthanasy sottar men quqyq qorǵaý organdarynyń kisi óltirýdi, aýyr dene jaraqattaryn, zorlaýdy, tanylmaǵan jáne bólshektengen máıitterdi, balalardy aýystyrý, joǵaltý, urlaýdy tergeý júrgizý kezinde teńdestirýshilik maqsattary úshin molekýlıarly-genetıkalyq saraptamadaǵy qajettikterdi qamtamasyz etedi. Sońǵy jyldary osy saraptamany talap etýshilik birneshe ese artty. Qazirgi ýaqytta saraptama ákelikti nemese analyqty anyqtaý sııaqty azamattyq isterdi sheshýde de tıimdi qoldanylady. Molekýlıarly-genetıkalyq zerthana DNK-ny anyqtaý men zertteýge arnalǵan qazirgi zamanǵa saı arnaıy quraldar men reaktıvter keshenimen jabdyqtalǵan. Tórt kapıllıarly genetıkalyq taldaý kómegimen sarapshylyq zertteýdiń bir bóligi zertteý tıimdiligin arttyrýǵa jáne saraptama júrgizý merzimderin qysqartýǵa múmkindik beretin avtomattandyrylǵan tártipte júrgiziletin bolady. Qazirgi kezde barlyq úsh qazaqstandyq zerthana jabdyqtalǵan «Applied Biosystems» fırmasynyń genetıkalyq taldaýyshyn atalǵan fırmanyń Qazaqstandaǵy resmı ókili «Medıkýs Evrazııa» JShS ornatty. Sonymen qatar osy fırmanyń mamandary Sot saraptamasy ortalyǵynyń sarapshylaryna oqytý semınaryn ótkizdi. Aldaǵy ýaqytta sot molekýlıarly-genetıkalyq saraptamany taǵaıyndaý, óndiristi uıymdastyrý jáne sarapshy qorytyndylaryn baǵalaý máseleleri boıynsha sottar men quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerlerine arnalǵan semınarlar ótkiziledi. Alǵashqy sot molekýlıarly-genetıkalyq zerthana 2001 jyly Ortalyq Almaty zerthanasynda ashylǵan bolatyn, onda jyl saıyn qylmystyq jáne azamattyq ister boıynsha 300-den astam zertteýler júrgiziledi.

4 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Ertis», «Ońtústik» jáne «Jetisý» atty úsh áleýmettik kásipkerlik korporatsııany qurý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Áleýmettik káispkerlik korporatsııalardyń basty qyzmeti ınvestıtsııalar tarta otyryp, jergilikti jerlerdegi jańa jobalardy júzege asyrý. Sóıtip óńirdegi halyqtyń muń-muqtajyn sheshýge qol ushyn berý.

4 jyl buryn (2007) Balýan Sholaq atyndaǵy Sport jáne mádenıet saraıynda ótken bılıard sportynan «Qurastyrmaly pıramıda» І Álem Kýbogy ashylý barysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Bılıard sporty federatsııasynyń prezıdenti Ańsar Qaraneev «Pıramıda» Halyqaralyq komıtetiniń «Altyn belgi» medalimen marapattaldy.

Bılıard sporty federatsııasynyń prezıdenti Qazaqstandaǵy bılıardtyń damýyna óziniń úlesin qosqan úshin atalǵan syılyqqa ıe boldy.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq akademııalyq kitaphanasynda «Meniń otanym - Qazaqstan» serııasymen jaryq kórgen «Qazyǵurt» kitabynyń tusaýkeser rásimi ótti.

«Qazyǵurt ólkesiniń qasıeti jóninde buǵan deıin dál mundaılyq tolymdy eńbek jaryq kórgen emes. Sondyqtan da búgin osy kemistiktiń orny toldy dep aıtýǵa bolady. Bul kitappen tanysqan árbir adam óziniń eli, halqy, jeri úshin maqtanysh sezimde bolady dep oılaımyn. Al bul degenimiz bizdiń jıi aıtyp júrgen otanshyldyq tárbıesiniń úlken tetigi bolyp tabylady», dedi shara barysynda sóz sóılegen «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» AQ prezıdenti Saýytbek Ábdirahmanov.

Kitapta Qazyǵurt óńiriniń arǵy-bergi tarıhı júıeli jazylǵan. Qazyǵurt taýyna qatysty Nuq paıǵambardyń kemesi jaıly ańyzdyń málim ári beımálim syrlary da áserli baıandalǵan. Túrik qaǵanatynyń bıleýshisi Istemı, Shyńǵys han, Aqsaq Temir, Aleksandr Makedonskıı, Tuman hanym, Abylaı han, Tóle bı syndy aıtýly tarıhı tulǵalardyń ómirlerine qatysty derekter Qazyǵurt boıynda ótken oqıǵalarmen ushtastyra sýrettelgen. Sonymen qatar aýdannyń tańǵajaıyp tabıǵaty, jan-janýarlar álemi, ósimdikter dúnıesi jáne áleýmettik-ekonomıkalyq, mádenı-rýhanı kelbeti jaıly da naqty derekterdi taba alasyz. Basylymdaǵy málimetter kez-kelgen azamattyń qajetine jarary sózsiz.

«Qazyǵurt» kitabynyń tanystyrylymyna kórnekti aqyn-jazýshylar, mádenıet jáne óner qaıratkerleri, tarıhshylar, Parlament depýtattary, zııaly qaýym ókilderi qatysty.

ESІMDER

60 jyl buryn (1951) Qazaqstannyń eńbek sińirgen sáýletshisi, Qazaq KSR memlekettik syılyǵynyń laýreaty HVAN Vadım Terentevıch dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysy Shıeli aýdanynda týǵan. I.Repın atyndaǵy keskindeme, músin jáne sáýlet ınstıtýtyn bitirgen. KSRO Memlekttik syılyǵynyń laýreaty, KSRO Kórkem akademııasynyń korrespondent múshesi, professor A.Jýkanyń sheberhanasynan dáris alǵan. Ol Almaty qalasyndaǵy «Arasan» emdeý-saýyqtyrý kesheniniń avtory(sáýletshiler Murat Ospanov, Kópsekbaı Tólebaevtarmen birlesip). «Qazaqstan» qonaq úıiniń jobasyn jasaýǵa qatysqan.

SÁÝІRDІŃ 21-І, BEISENBІ

Rım qalasynyń irgetasy qalanǵan kún. B.d.d. 753 jyl- Romýldyń (Romýl men Rem - ańyzǵa aınalǵan aǵaıyndy Rımniń negizin qalaýshylar) Rım qalasynyń negizin qalaǵan kúni sanalady. Ataqty tarıhshy Mark Terentsıı Varronnyń jazbalaryna súıene otyryp, osyndaı toqtam jasalǵan. Rımniń týǵan kúninde qalanyń qaqpasy Rım turǵyndarymen qatar, búkilálemniń bar túkpirinen jınalatyn san myńdaǵan týrıster úshin sımvolıkalyq túrde ashylady. 2004 jyldan bastap «Rım qudaıy» konkýrsy ótkiziledi. Oǵan Italııada turatyn nemese kezinde Rım ımperııasynyń bir bóligi bolǵan elde turatyn 18 ben 30 jas aralyǵyndaǵy konkýrsanttar qatysa alady. Qyzdar ón boıyna rımdik áıel men ishki jan dúnıe sulýlyǵy ıdealyn jınaqtaǵanyn kórsetýi qajet. Jeńimpaz syılyq retinde rımdikterdiń dástúrli kıimin kıgen ıtalıandyqtar men sheteldikter qatysatyn dástúrli tarıhı kortejdiń basynda júrý múmkindigine ıe bolady. Barlyq oqıǵa dástúrli rım mýzykasy jáne ıtalıan ashanasymen úılesim taýyp otyrady.

OQIǴALAR

11 jyl buryn (2000) elimizde Búkildúnıejúzilik kitap jáne avtor quqyǵyn qorǵaý kúnine baılanysty «Úshmyńjyldyqtaǵy kitaptar - shetelde» degen atpen kórme ótti. Bul kórmege respýblıkamyzdaǵy basty basylymdar, joǵary oqý oryndarynyń baspa ókilderi de qatynasty. Barlyq kitaptar Ulttyq kitaphananyń altyn qoryna syıǵa berildi.

6 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy múgedekterdi áleýmettik qorǵaý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń zańyna ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy turǵyn úı qurylysynyń jınaǵy týraly» Zańdaryna qol qoıyldy.

5 jyl buryn (2006) «Qazatomónerkásip» ulttyq atom kompanııasynyń senimdi basqarýyndaǵy Stepnogor taýken-hımııa kombınatynyń gıdrometallýrgııa zaýyty aýmaǵynda molıbden baıytý fabrıkasy ashyldy. Mundaı fabrıka Qazaqstannyń taý-ken óndirisi men qaıta óńdeý ónerkásibinde alǵash ret iske qosylyp otyr. Molıbden kenin qaıta óńdeıtin baıytý fabrıkasy gıdrometallýrgııa zaýytynyń aýmaǵynda rekordtyq merzimde - 96 kúnde ornalastyryldy. Іske qosý-jóndeý jumystary júrgizilgennen keıingi úsh aı kóleminde fabrıka jylyna 500 myń tonna ónim beretin jobalyq qýatqa jetpek. Tutastaı alǵanda, Stepnogor taýken-hımııa kombınatyn damytýǵa «Qazatomónerkásiptiń» baǵdarlamasyna sáıkes 2005-2007 jyldary 180 mln. AQSh dollary kóleminde ınvestıtsııa salý josparlanǵan. Bul 2010 jylǵa qaraı kombınatta jylyna 200 mln. AQSh dollaryna baǵalanatyn taýarly ónim óndirýdi qamtamasyz etetin bolady.

4 jyl buryn (2007) Petropavldaǵy Maǵjan Jumabaev atyndaǵy alańynda jańa «Jastar alleıasy» salyndy. Salynǵan jańa alleıa «Jasyl kún» aýmaqty kógaldandyrýdyń respýblıkalyq tabıǵatty qorǵaý aktsııasynyń bastamasy boldy.

3 jyl buryn (2008) Pavlodarda «Balalar shyǵarmashylyǵy jáne qamtý ortalyǵy» memlekettik qazynalyq kommýnaldyq kásiporny quryldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi. Qalalyq bilim bóliminiń jańa mekemesi qaladaǵy mektepterdiń, aýla klýbtary men balalar ortalyqtarynyń arasynda ózara baılanys ornatatyn bolady. Ásirese kámeletke tolmaǵandardyń isteri jónindegi bólimderde esepte turǵan jasóspirimder men turmysy tómen otbasylardyń balalaryna erekshe nazar aýdarylady. Olar sport sektsııalaryna, shyǵarmashylyq ujymdar men klýbtarǵa tegin bara alady. Jaz aılarynda ortalyqtyń saýyqtyrý-sporttyq lagerlerinde demalatyn bolady. Qala bıýdjeti esebinen qarjylandyrylyp otyrǵan jańa qurylymda 50 tájirıbeli pedagog jumys isteıdi.

2 jyl buryn (2009) Ortalyq Azııanyń Eýrazııalyq qory (OAEQ) Astana qalasyndaǵy Úkimettik emes uıymdardy qoldaý ortalyǵynda «Qazaqstanda jergilikti qoǵamdastyqtar qoryn (JQQ) qurý jáne ony damytý» taqyrybynda dóńgelek ústel ótkizdi.

JQQ - áleýmettik jobalardy júzege asyrý maqsatynda qaıyrymdylyq qarjylardy jınaýmen jáne olardy konkýrstyq negizde yntaly azamattyq toptar men kommertsııalyq emes qoǵamdyq uıymdar arasynda úlestirýmen aınalysatyn, belgili bir aýmaqta jumys isteıtin qoǵamdyq uıym.

1 jyl buryn (2010) Almatyda Ulttyq qor naryǵynyń operatorlary arnaıy baspasóz máslıhatynda qundy qaǵazdar naryǵynyń kásipqoı qatysýshylarynyń Qazaqstandyq qaýymdastyǵyn (KASD) qurǵanyn jarııalady.

Qaýymdastyqty «BTA Sekıýrıtıs» AQ, «Vernyı kapıtal» AQ, «IFD «Resmi» AQ, «Kazkommerts Sekıýrıtıs» AQ, «Sentras Sekıýrıtıs» AQ, «Troıka Dıalog Kazahstan», AQ, «Halyk Finance» AQ-darynyń bastamasymen Assotsıatsııa qurylǵan. KASD múshesi bolýdy josparlaıtyn Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵynan, Qazaqstan qor bırjasy men baǵaly qaǵazdar ortalyq depozıtterinen qoldaý tapqan.

Qaýymdastyqty qurýdyń maqsaty - bırjalyq saýda jáne esep, sanaly quqyqtyq normalardy saqtaý, ózara túsinýshilik pen senim barysynda negizi salynǵan kásipshilik minez-qulyqty qundy qaǵazdar naryǵyna joǵary etıkalyq standarttardy engizý.

ESІMDER

45 jyl buryn (1966) Shyǵys Qazaqstan oblysy Shemonaıha aýdany ákiminiń orynbasary AKÝLOV Grıgorıı Iosıfovıch dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Shemonaıha aýdanynda týǵan. Semeı zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýtyn bitirgen. Shemonaıha aýdanyna qarasty «Belokamenskıı» keńsharynyń aǵa, bas mal dárigeri bolyp jumys istegen. 1996-1997 jyldary - Shemonaıha aýdany ákimi apparatynyń aýyl sharýashylyǵy bóliminiń meńgerýshisi, aýdandyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy. 1997-2002 jyldary - Shemonaıha aýdany ákiminiń birinshi orynbasary, oynbasary. 2002-2008 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblysy Shemonaıha aýdanynyń ákimi. 2008 jyldyń naýryzynan bastap Shyǵys Qazaqstan oblysy Shemonaıha aýdandyq aýylsharýashylyǵy bóliminiń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldyń sáýirinen bastap - qazirgi qyzmetinde.

85 jyl buryn (1926) Ulybrıtanııa men Soltústik Irlandııa Birikken koroldiginiń hanshaıymy ELIZAVETA II (Elızaveta Aleksandra Marııa Vındzor) dúnıege keldi.

Ol XI ǵasyrdan beri Brıtan koroldigi tarıhyndaǵy 42-shi bıleýshi. Ol 1952 jylǵy aqpannyń 6-da taqqa otyrdy. Elızaveta II hanshaıym retinde Dostastyq basshysy, qurlyqtaǵy, teńizdegi jáne áýedegi kúshterdiń Bas qolbasshysy, Koroldik gvardııanyń jáne Koroldik ınjenerlik polktiń polkovnıgi, 700-den astam qoǵamdyq uıymnyń prezıdenti ári jetekshisi bolyp tabylady. Elızaveta II Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevpen eki ret kezdesken.

SÁÝІRDІŃ 22-І, JUMA

Halyqaralyq Jer-Ana kúni. BUU Bas Assambleıasy sáýirdiń 22-inde Halyqaralyq Jer-Ana kúni dep jarııalaý týraly qarardy biraýyzdan maquldady.

Qarar Bolıvııa usynysymen qabyldandy. 50-den astam BUU-ǵa múshe-memleketter onyń teteavtory bolyp daýys berdi. Sonyń ishinde Qazaqstan da bar.

Bul mańyzdy qujat maqsaty - qazirgi jáne bolashaq urpaqtardyń ekonomıkalyq, áleýmettik jáne ekologııalyq qajettilikteri arasynda ádiletti tepe-teńdikke qol jetkizý.

Jer-Ana kúnin jarııalaý planetamyzdyń jáne onyń ekologııalyq júıesiniń bizdi ómirmen qamtamasyz etip otyrǵanyn túsingenimizdi pash etip, sondaı-aq 1992-nshi jylǵy Rıo-de-Janeıroda ótken qorshaǵan orta jáne ony damytý Konferentsııasynda qabyldanǵan mindetterdi bekite tústi.

OQIǴALAR

40 jyl buryn (1971) sol kezdegi Qazaqstannyń astanasy Almaty qalasyna birinshi ret Tý-154 áýe laıneri kelip qondy. Máskeýden Almatyǵa deıingi aralyqtaǵy - 3 500 shaqyrymdyq joldy laıner ne bári 3 saǵat 45 mınýtta ushyp ótken.

26 jyl buryn (1985) Aqtóbede Keńes Odaǵynyń Batyry Álııa Moldaǵulovanyń (1924-1944) oblystyq memorıaldyq murajaıy ashyldy.

3 jyl buryn (2008) Memleket basshysy UQShU memleketteri temir joldarynyń biryńǵaı júıesin qurý kelisimin ratıfıkatsııalaý týraly zańǵa qol qoıdy.

3 jyl buryn (2008) Ulttyq akademııalyq kitaphanada Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Til komıtetiniń qoldaýymen jaryq kórgen «Saıası túsindirme sózdiktiń» tusaýkeseri bolyp ótti. Tórt myń danamen basylyp shyqqan 616 bettik túsindirme sózdikke eki myńnan astam saıasattaný, jahandaný, áleýmettaný, mádenıettaný salalarynyń termınderi men anyqtamalary engizilip, olarǵa ǵylymı turǵydan túsinikteme berilgen. «Qazaqstanda saıasattaný mektebi endi qalyptasyp kele jatyr. Bul qazaq tilinde basyp shyǵarylǵan alǵashqy saıası túsindirme sózdik», - deıdi saıasat ǵylymdarynyń kandıdaty Berik Ábdiǵalı. Kitapta Ejelgi Shyǵys, Batys elderiniń jáne Reseı men Qazaqstandaǵy saıasattaný mektepteri men aǵymdarynyń túsinikteri jan-jaqty qamtylǵan. Álemdik jáne otandyq avtorlardyń eńbekterine súıene otyryp jazylǵan sózdik dúnıejúzinde bolyp jatqan kóptegen saıası úrdisterdi túsinýge kómektesip, qazirgi saıasattaný máseleleriniń ózekti problemalarymen neǵurlym jaqynyraq tanysýǵa múmkindik beredi. Qazaq tildi orta jáne joǵary oqý oryndaryna, saıasattanýshylarǵa, áleýmettanýshylar men mádenıettanýshylarǵa arnalǵan sózdikte sondaı-aq, álemdik saıasatta ózindik mektep qalyptastyrǵan saıasattanýshylar men elimizdiń saıası ómirine belsene aralasqan tarıhı tulǵalar da qamtylǵan.

2 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Jyljymaıtyn múlikke quqyqtardy jáne onymen jasalatyn mámilelerdi memlekettik tirkeý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

2 jyl buryn (2009) BUU-nyń Bilim, ǵylym jáne mádenıet máseleleri jónindegi uıymy 32 seriktes uıymmen birlese otyryp Álemdik sandyq nusqadaǵy kitaphana ashty. Bul kitaphananyń qoryn kez-kelgen oqyrman paıdalana alady. www.wdl.org saıtynda mádenıettiń biregeı týyndylarymen, qoljazbalarmen, kartalarmen, sırek kezdesetin kitaptarmen, fılmdermen, aýdıojazbalarmen jáne fotosýrettermen tanysýǵa bolady. Olardyń ishinde ejelgi qytaı mátinderi, arabtyń ǵylymı traktattary, 764 jylǵy «Hyakumanto darani» jazbasy jáne basqa da mádenı qundylyqtar bar. Álemdik sandyq nusqadaǵy kitaphana aǵylshyn, arab, ıspan, qytaı, portýgal, orys jáne frantsýz tilderinde jumys isteıdi.

1 jyl buryn (2010) Elordadaǵy «Qazaqstan» sport saraıynda «Qazaqstan hokkeıi» jýrnalynyń tusaýy kesildi.

Jýrnaldyń tanystyrylymy barysynda BAQ ókilderine suhbat bergen bas redaktor Maksım Kartashov Memleket basshysy aǵymdaǵy jylǵy Joldaýynda sportqa basa nazar aýdarǵandyǵyn jáne 30%-ǵa deıingi qazaqstandyqtar buqaralyq sportqa tartylýy qajettigin atap ótkendigin tilge tıek etti.

Jýrnaldan elimizdiń jetekshi hokkeıshilerimen aradaǵy suhbattardy, olardyń ómirine qatysty materıaldar toptamalaryn, sport jańalyqtaryn oqýǵa bolady.

Sondaı-aq basylymnyń jaryq kórýine memlekettik organdardyń da qoldaý kórsetetine úmittenip otyrǵan bas redaktor jylyna 8 márte orys tilinde jaryq kóretin jýrnaldyń bolashaqta qazaq tilindegi nómiri de oqyrman nazaryna usynylýy múmkin ekendigin joqqa shyǵarmaıdy.

1 jyl buryn (2010) Almatyda Qazaqstandyq «BTIMES.KZ» iskerlik portaly - Ortalyq Azııadaǵy jańa biregeı uqsastyǵy joq aqparattyq bıznes-medıaresýrstyń tusaýkeseri ótti.

Onyń negizgi maqsaty - qazaqstandyq kompanııalarǵa qozǵalmaly damýǵa jaıly jaǵdaılar jasaý tıimdi quraldar paıdalaný arqyly eldegi jáne dúnıejúzindegi ekonomıka, bıznes, damý úrdisi, bedeldi sarapshylardyń pikirleri men taldaýlary jónindegi ýaqytyly jáne sapaly aqparat berý. Portaldyń negizin salýshy Nurıddın Amanquldyń aıtýy boıynsha, katalog aınalymǵa óz mekemesi jáne fırmasy jónindegi aqparatty jaılastyratyn klıentterge de, kerekti ónim jáne qyzmet týraly aqparat izdegen kelýshilerge de óte yńǵaıly. «Klıentterdiń negizgi maqsaty kirýshilergi olardyń kompanııalary týraly búkil aqparat tabylyp usynylýy. Kirýshiler, óz kezeginshe suranymy boıynsha búkil mekemeler jóninde tolyq tizim ala alady. Bar qupııa osynda. Kompanııasy birinshi bolyp tabylǵanyna jáne kirýshi onyń kompanııasyna kóńil bildirýge klıentti tartý mindet», - dedi N.Amanqul.

1 jyl buryn (2010) Elordadaǵy «Qazaqstan» sport saraıynda «Qazaqstan hokkeıi» jýrnalynyń tusaýy kesildi.

Jýrnaldyń tanystyrylymy barysynda BAQ ókilderine suhbat bergen bas redaktor Maksım Kartashov Memleket basshysy aǵymdaǵy jylǵy Joldaýynda sportqa basa nazar aýdarǵandyǵyn jáne 30%-ǵa deıingi qazaqstandyqtar buqaralyq sportqa tartylýy qajettigin atap ótkendigin tilge tıek etti.

Jýrnaldan elimizdiń jetekshi hokkeıshilerimen aradaǵy suhbattardy, olardyń ómirine qatysty materıaldar toptamalaryn, sport jańalyqtaryn oqýǵa bolady.

Sondaı-aq basylymnyń jaryq kórýine memlekettik organdardyń da qoldaý kórsetetine úmittenip otyrǵan bas redaktor jylyna 8 márte orys tilinde jaryq kóretin jýrnaldyń bolashaqta qazaq tilindegi nómiri de oqyrman nazaryna usynylýy múmkin ekendigin joqqa shyǵarmaıdy.

ESІMDER

65 jyl buryn (1946) Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri ÁDІLBAEV Jumadil dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy Ulan aýdanynda týǵan. Oblystyq «Kommýnızm týy» gazetinde korrektor, ádebı qyzmetker, jaýapty hatshy orynbasary, bólim bastyǵy laýazymdaryn atqarǵan. 1978-1983 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblystyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy. 1983-1985 jyldary - oblystyq «Kommýnızm týy» gazetiniń redaktory. 1985-1990 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblystyq partııa komıteti ıdeologııa bóliminiń bastyǵy. 1990 jyldan Shyǵys Qazaqstan oblystyq «Dıdar» gazetiniń bas redaktory bolyp qyzmet atqarǵan.

60 jyl buryn (1951) aqyn, aýdarmashy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, respýblıkalyq «Jiger» shyǵarmashylyq festıvalininiń laýreaty, Abaıdyń 150 jyldyǵyna oraı ótken jyr músháırasynyń júldegeri JÁLENOVA Qatıra Syzdyqqyzy dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynyń Shıeli aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) fılologııa fakýltetin bitirip, Qazaq radıosynda 20 jyldan astam jemisti eńbek etken.

1978 jyly «Kel, mahabbat» atty jyr jınaǵy jaryq kórgen. Sodan beri «Ańsaǵan meniń ánimsiń», «Aq gúlder» atty jınaqtary shyqty. Bir top óleńderi «Razbeg» atty ujymdyq jınaqta orys tiline aýdarylyp basylǵan. 2009 jyly «Syrdarııa» jyr jınaǵy jaryq kórgen. Qazirgi kezde kásipkerlikpen aınalysady, «Aı-mır» saýda úıiniń dırektory.

Tájik aqyny G.Súleımenovanyń «Qyryq burym» óleńder jınaǵyn aýdarǵan. Sondaı-aq ol Máskeý qalasynda ótken Búkilodaqtyq jas aqyn-jazýshylardyń keńesine qatysqan.

«Aıryqsha qyzmeti úshin» medalimen, Qyzylorda oblysynyń merekelik medalimen marapattalǵan, eki márte oblys ákimi stıpendıanty.

SÁÝІRDІŃ 23-І, SENBІ

Dúnıejúzilik kitaptar jáne avtor quqyǵy kúni. Dúnıejúzilik kitaptar jáne avtor quqyǵy kúni 1995 jyly 15 qarashada ıÝNESKO - nyń 28 sessııasynda jarııalandy (Qarar №3.18).

Sheshim halyqtyń saýatyn ashý maqsatymen, mádenıetti dástúrdiń damýyn uǵyndyrý úshin qabyldandy, jáne de kitap bilim berýdiń eń úlken quraly bolyp tabylady, taǵy da ony eń senimdi ádispen saqtaıdy. Qararda bul kúni kitap kórmeleri men jármeńkelerdiń ótkizilýi áserli bolady dep tanylǵan..

Bul kún 23 sáýir 1616 jyly ómirden qaıtqan Mıgel de Servantes, Ýılıam Shekspır (ıÝlıan kúntizbesi boıynsha), Inka Garsılaso de la Vegany eske alý maqsatynda bekitilgen. Kitaptyń arqasynda eń aldymen bilimge, oıǵa rýhanı moraldyq qundylyqtarǵa, adamzattyń shyǵarmashylyq jetistikterimen ásemdilikti túsinýine jol ashylady. Kitap - bul san alýan mádenıetti álemniń terezesi jáne de ár túrli ýaqyttaǵy órkenıetpen keńistikti jalǵastyryp turatyn kópir.

Dúnıejúzilik kitap jáne avtor quqyǵy kúnin atap óte turyp, biz kitaptyń saqtalýynyń mańyzdylyǵyna erekshe kóńil bólýimiz kerek jáne de ár memleket óz mádenıettin arttyra túsirýi kerek.

OQIǴALAR

15 jyl buryn (1996) Elbasy N.Nazarbaevtyń «HHI ǵasyr tabaldyryǵynda» atty kitabynyń jaryq kórýine oraı baspasóz máslıhaty ótti.

6 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııalyq zańyna ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly «Qazaqstan Respýblıkasynyń saılaýy týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń lıtsenzııalaý suraqtary boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Konstıtýtsııalyq Zańdaryna qol qoıdy.

2 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekeler týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy. Zań Naýryz meıramyn merekeleý kúnderin naýryzdyń 21-nen 23-ne deıin ulǵaıtýdy jáne Qazaqstan Respýblıkasy kúnin merekeleýdi alyp tastaýdy kózdeıdi.

2 jyl buryn (2009) Polshadaǵy Velıkopolskı aımaǵynyń astanasy Poznan qalasynda Adam Mıtskevıch atyndaǵy ýnıversıtettiń Shyǵystaný jáne túrkitaný ınstıtýtynda qazaq bólimi ashyldy.

Polshanyń eń iri oqý oryndarynyń birinde qazaq bóliminiń ashylýy polıak ǵylymı-pedagogıkalyq jáne stýdentter qoǵamynyń elimizge, onyń mádenıeti men salt-dástúrlerine, tarıhy men tiline degen qyzyǵýshylyǵyn bildiredi.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasynyń Elshiligi Tájikstannyń «Ittıloot va mýoshırat» dep atalatyn respýblıkalyq baspasóz ortalyǵynda Elshiliktiń járdemimen Parsy tildes jýrnalıster forýmy «Afrýzda» basylyp, «Qazaqstan - HHІ ǵasyr» dep atalatyn parsy jáne orys tilderinde shyǵarylǵan jýrnaldyń tusaýkeseri ótti.

Atalǵan jýrnalda elimizdiń saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne mádenı ómiri jaıynda tolyqqandy aqparat berilgen. Sonymen birge Qazaqstannyń buqaralyq aqparat quraldaryna jeke tarmaq arnalǵan.

Basylymnyń negizinen parsy tildes oqyrmandarǵa, birinshi kezekte mass-medıa ókilderine baǵdarlanǵanyn eskeretin bolsaq, onyń betterinen qazaqstandyq radıo, teledıdar, Internet-provaıderler, baspasóz jáne elektrondy buqaralyq aqparat quraldary týraly málimetterdi tabýǵa, sondaı-aq bul salany retteıtin Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamalyq bazasynyń normatıvti qujattarymen tanysýǵa bolady.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasynyń Elshiligi Tájikstannyń «Ittıloot va mýoshırat» dep atalatyn respýblıkalyq baspasóz ortalyǵynda Elshiliktiń járdemimen Parsy tildes jýrnalıster forýmy «Afrýzda» basylyp, «Qazaqstan - HHІ ǵasyr» dep atalatyn parsy jáne orys tilderinde shyǵarylǵan jýrnaldyń tusaýkeseri ótti.

Atalǵan jýrnalda elimizdiń saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne mádenı ómiri jaıynda tolyqqandy aqparat berilgen. Sonymen birge Qazaqstannyń buqaralyq aqparat quraldaryna jeke tarmaq arnalǵan.

Basylymnyń negizinen parsy tildes oqyrmandarǵa, birinshi kezekte mass-medıa ókilderine baǵdarlanǵanyn eskeretin bolsaq, onyń betterinen qazaqstandyq radıo, teledıdar, Internet-provaıderler, baspasóz jáne elektrondy buqaralyq aqparat quraldary týraly málimetterdi tabýǵa, sondaı-aq bul salany retteıtin Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamalyq bazasynyń normatıvti qujattarymen tanysýǵa bolady.

65 jyl buryn (1946) Berlın qalasynda «Noıes Doıchland» atty kúndelikti gazet shyǵa bastady.

ESІMDER

110 jyl buryn (1901-1960) geolog-petrolog, geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaq KSR ǴA-nyń akademıgi, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri SERGIEV Nıkolaı Grıgorevıch dúnıege keldi.

Reseıde týǵan. Lenıngrad polıtehnıka ınstıtýtyn bitirgen. 1928-1931 jyldary Ortalyq Qazaqstandy geologııalyq kartaǵa túsirý jumystaryna aralasyp, Qońyrat kenin tabýǵa qatysqan. 1931-1933 jyldary - Lenıngrad polıtehnıka ınstıtýtynyń assıstenti. 1933-1936 jyldary - KSRO ǴA Geologııa ǵylymdary ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri. 1936-1942 jyldary - Lenıngrad polıtehnıka ınstıtýtynyń dotsenti. 1942-1947 jyldary KSRO ǴA Geologııa ǵylymdary ınstıtýtynyń sektor meńgerýshisi jáne ǵylymı hatshysy. 1947-1960 jyldary - Qazaq taý-ken ınstıtýtynda kafedra meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri effýzııalyq taý jynystarynyń petrologııasyn zertteý máselelerine arnalǵan. Ortalyq Qazaqstan óńirindegi effýzııalyq túzilimderde tereń petrologııalyq zertteýler júrgizgen. Uly Otan soǵysy jyldary qorǵanys ónerkásibine qajetti shıkizattar izdep, osy maqsatqa jaraıtyn qumnyń iri kenin tapqan.

Qyzyl Juldyz, Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1936) «ArselorMıttal Temirtaý» AQ kómir departamentiniń óndiristi damytý jáne jańǵyrtý jónindegi keńesshisi, tehnıka ǵylymynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Injenelik akademııasynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Mıneraldy resýrstar akademııasynyń, Halyqaralyq ekologııa, adam jáne tabıǵat qaýipsizdigi ǵylym akademııasynyń akademıgi, KSRO Mınıstrler Keńesi syılyǵynyń, Qazaq KSR Mınıstrler Kabıneti syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri BAIMUHAMETOV Serǵazy Qabıuly dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Qaratal aýdanynda týǵan. Qazaq ken-metallýrgııa ınstıtýtyn bitirgen. Joǵary oqý ornyn bitirgennen keıin «Qaraǵandykómir» kombınatynda ken sheberi, telim bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy, bas ınjener orynbasarynyń kómekshisi, bas ınjeneri, shahta dırektory qyzmetterin atqarǵan. 1979-1992 jyldary - «Qaraǵandykómir» Óndiristik bilestiginiń tehnıkalyq dırektory, bas ınjeneri. 1992-1994 jyldary - «Qazaqstankómir» memlekettik korporatsııasynyń, «Kómir» memlekettik holdıngtik kompanııasynyń birinshi vıtse-prezıdenti. 1994-1995 jyldary - Qazaq kómir ǵylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyń orynbasary. 1995-1996 jyldary - «Qaraǵandyshahtakómir» memlekettik kásipornynyń tehnıkalyq dırektory. 1996 jyldan «Ispat-Karmet» AQ Kómir departamentiniń tehnıkalyq dırektory bolyp qyzmet atqarǵan. 2005-2008 jyldary - «ArselorMıttal Temirtaý» AQ kómir departamentiniń óndiristi damytý jáne jańǵyrtý jónindegi dırektory qyzmetterin atqarǵan. 2008 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.

Birneshe kitaptyń, 80-ge jýyq avtorlyq kýáliktiń ıegeri.

Qazan revolıýtsııasy, Eńbek Qyzyl Tý, RF-nyń «Drýjba» ordenderimen, medaldarmen, «Shahter dańqy» belgisiniń úsh dárejesimen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

75 jyl buryn (1936) KSRO MQK-iniń qurmetti qyzmetkeri, RF Prezıdenti janyndaǵy Úkimettik baılanys jáne aqparat federaldik agenttiginiń qurmetti qyzmetkeri, Qazaqstan Respýblıkasy UQK-iniń qurmetti qyzmetkeri, qurmetti baılanysshy, general-maıor JAQYPBEKOV Sabet Malǵajdaruly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Aqtoǵaı aýdanynda týǵan. Novosibir elektrotehnıkalyq baılanys ınstıtýtyn bitirgen. 1977-1995 jyldary Qazaq KSR-iniń Memlekettik qaýipsizdik komıtetinde laýazymdy qyzmetter atqaryp, Qazaqstan Respýblıkasy UQK Bas úkimettik baılanys basqarmasynyń bastyǵy bolǵan. 1995-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Kúzet qyzmeti bastyǵynyń orynbasary. 1997 jyly zeınet demalysyna shyqqan. 2004 jyldan bastap Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıteti ardagerler keńesiniń tóraǵasy bolyp qyzmet atqarǵan.

«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen jáne Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1956) Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıteti fılologııa fakýlteti, Ádebı shyǵarmashylyq jáne kórkem aýdarma teorııasy kafedrasynyń professory, aqyn, fılologııa ǵylymynyń doktory, Qazaqstan jazýshylar jáne Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy syılyǵynyń laýreaty TARAQ Ánýar dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Raıymbek aýdanynda týǵan. Qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetin bitirgen. 1980-1990 jyldary qazirgi «Jas alash» gazetinde, 1990-1992 jyldary «Parasat» jýrnalynda, 1992-2000 jyldary «Almaty aqshamy» gazetinde istegen. 2000-2002 jyldary «Qazaqstan-Zaman» gazetiniń jaýapty hatshysy qyzmetterin atqarǵan. 2002 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.

Aqynnyń óleńderi «Baspaldaqtar», «Atameken» ujymdyq jınaqtarǵa engen. Sondaı-aq birneshe ánge sóz jazǵan. «Alashtyń aıbyn-ardaǵy - Abylaı han», «Qazaq ádebıetindegi tarıhı tulǵa problemasy (Abylaı han beınesiniń kórkemdik taǵylymy)» monografııalarynyń, «Aýdarma psıhologııasy men mádenıeti», «Aýdarma álemi», «Aýyzsha aýdarma» oqý quraldarynyń, 200-den asa zertteý maqalalarynyń avtory.

SÁÝІRDІŃ 24-І, JEKSENBІ

Halyqaralyq jastar yntymaqtastyǵy kúni. Halyqaralyq jastar yntymaqtastyǵy kúni Dúnıejúzilik demokratııalyq jastar federatsııasynyń sheshimimen jyl saıyn 1957 jyldan bastap atalyp ótedi. Bul ataýly kún buqaralyq aqparat quraldary men memlekettik organdardyń jastar máselelerine nazaryn aýdarýǵa baǵyttalǵan. 1955 jyly Azııa men Afrıka elderiniń Bandýng konferentsııasynda sheshim qabyldanǵan kúnnen bastap, otarshyldyqqa qarsylyq bildirip, beıbitshilikti qoldaıtyn jastardyń halyqaralyq yntymaqtastyǵy kúni retinde atap ótiledi.

Dúnıejúzilik baýyrlas qalalar kúni. Dúnıejúzilik baýyrlas qalalar federatsııasynyń sheshimimen, jyl saıyn sáýirdiń sońǵy jeksenbisinde atap ótiledi. 1943 jyly Stalıngrad qalasyna Anglııanyń Koventrı qalasynan hat keldi. Koventrı turǵyndary 1940-1941 jyldary jaý qolynda qalǵan batyr qalanyń qaharmandyǵyna tań qalyp, Stalıngradpen dostastyq komıtetin qurǵan eken.

1992 jyly Halyqaralyq «Baýyrlas qalalar» qaýymdastyǵy quryldy. Bul uıym TMD aýqymyndaǵy qalalardyń baılanysyn damytyp qana qoımaı, seriktestik qarym-qatynas ornatýǵa múmkindik jasaıdy.

2000 jyly baýyrlas qalalar qaýymdastyǵy 160-tan astam memlekettiń 3500-den asa qalasyn biriktirdi.

Qazaqstan Elordasy - Astanamen álemniń 12 qalasy baýyrlasqan, olardyń arasynda - Berlın, Máskeý, Kıev, Qazan, Tbılısı, Seýl, Pensılvanııa shtatyndaǵy Pıtsbýrg, Italııanyń Mantýıa sııaqty qalalar bar.

Búkil álemdegi armıandardyń aza tutý kúni. Osman ımperııasyndaǵy armıan genotsıdi sharyqtaý shegine jetip, shamamen 1,5 mıllıondaı armıan óltirilgen. Bul kún 1989 jyldan bastap atap ótiledi.

OQIǴALAR

21 jyl buryn (1990) Qazaq KSR Joǵary Keńesiniń sheshimimen Qazaqstannyń tuńǵysh prezıdenti bolyp Nursultan Ábishuly Nazarbaev saılandy.

21 jyl buryn (1990) Qazaq KSR-iniń «Qazaq KSR Prezıdenti qyzmetin bekitý jáne Konstıtýtsııaǵa (Negizgi zań) ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańy, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń «Qazaq Keńes Sotsıalıstik Respýblıkasynyń Prezıdenti týraly» Jarlyǵy qabyldandy.

20 jyl buryn (1991) Túrkııada Qazaqstannyń mádenıet jáne óner kúnderi bastaldy. Osy is-shara sheńberinde «Altyn tamyrlar» atty kórme ashyldy. Bul kórme qazaq pen túrik halyqtarynyń tarıhı tamyrlastyǵyn qamtydy.

16 jyl buryn (1995) jazýshy Qasym Qaısenovke, ardagerler Alekseı Kýlakov pen Mýrdın Taıpovke «Halyq qaharmany» ataǵy berildi.

15 jyl buryn (1996) Almatydaǵy 28 gvardııashy-panfılovshylar atyndaǵy saıabaqtaǵy memleket basshylary alleıasyna Elbasy N.Á.Nazarbaev pen jubaıy Sara Alpysqyzy alǵashqy shyrsha aǵashyn otyrǵyzdy.

15 jyl buryn (1996) Elbasy N.Nazarbaevqa eldegi eń joǵarǵy laýazym belgileri - «Altyn Qyran» ordeni, omyraý belgisi jáne Prezıdent baıraǵy tapsyryldy.

11 jyl buryn (2000) Almatyda «Eýrazııa - 2000» ekonomıkalyq sammıti óz jumysyn bastady. Sammıtte Ortalyq Azııa jáne Kavkaz mańy elderi kóshbasshylary ıntegratsııa, globalızatsııa saýaldaryn, Eýrazııanyń bolashaǵyn talqylady.

10 jyl buryn (2001) Almatydaǵy «Atakent» iskerlik áriptestik ortalyǵynda «Uly Jibek jolymen» atty birinshi halyqaralyq kitap jáne polıgrafııa jármeńkesi ashyldy.

5 jyl buryn (2006) Astanada «Taımas» baspa úıinen at sporty men jylqy sharýashylyǵynyń búgingi jaı-kúıine arnalǵan «Qazanat» atty kitap jaryq kórdi. Onyń avtorlary - elimizdegi at sporty men jylqy sharýashylyǵynyń bilikti janashyrlary sanalatyn Keńes Raqyshev pen Sádibek Túgel. Bes bólimnen turatyn bul kitap jylqynyń qadir-qasıeti týrasynda el aýzynda aıtylyp kelgen ańyz-áńgimelermen birge jylqy malynyń bıologııalyq erekshelikteri men tuqym túrleri, respýblıkada atalǵan salany órkendetý men at sportyn damytýdyń naqty múmkindikteri jan-jaqty saralanyp kórsetilgen.

5 jyl buryn (2006) Qyzylorda oblysy Qarmaqshy aýdandyq ákimdiginde elimizde tuńǵysh ret Saýda-ónerkásip palatasy janyndaǵy quqyqtyq qoldaý ortalyǵy ashyldy. Kásipkerlik salasyn damytý bizdiń elimizdiń aldynda turǵan asa ózekti máselelerdiń biri. Soǵan oraı ortalyq «Advokattyq qyzmet týraly» Zańǵa, «Quqyqtyq qoldaý ortalyqtary týraly» Erejege jáne basqa da Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdary men normatıvtik-quqyqtyq aktilerine saı qyzmet etpek.

ESІMDER

90 jyl buryn (1921) bıologııa ǵylymynyń doktory, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty ISAEVA Elena Savelevna dúnıege kelgen.

Reseıdiń Kýrsk oblysynda dúnıege kelgen. Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1954 jyldan Qazaqstanda turady. 1954-1961 jyldary Almatyda orta mektep muǵalimi, 1961-1986 jyldary - Qazaqstan ǴA-nyń Mıkrobıologııa jáne vırýsologııa ınstıtýtynda aǵa, jetekshi ǵylymı qyzmetker, laboratorııa meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 1987 jyldan zeınetkerlik demalysta.

Negizgi ǵylymı eńbekteri vırýstardyń bıohımııasy men molekýlalyq bıohımııasyn zertteýge arnalǵan, tumaý mıksovırýsynyń molekýlalyq bıologııasyn zerttedi.

75 jyl buryn (1936) Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy syılyǵynyń jáne Platınaly Tarlan syılyǵynyń ıegeri, Abaı atyndaǵy memlekettik syılyqtyń jáne M.Áýezov atyndaǵy ádebı syılyqtyń ıegeri, Tarbaǵataı, Aıagóz jáne Úrjar aýdandarynyń qurmetti azamaty JUMADІLOV Qabdesh dúnıege kelgen.

Qytaı Halyq Respýblıkasy, Shyńjań ólkesiniń Tarbaǵataı aımaǵy, Sháýeshek aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıteti) fılologııa fakýltetin támamdaǵan. 1965-1967 jyldary - «Qazaq ádebıeti» gazetinde ádebı qyzmetker, 1967-1976 jyldary - «Jazýshy» baspasynda redaktor, 1976-1981 jyldary - Qazaqstannyń Baspa, polıgrafııa jáne kitap saýdasy isteri jónindegi memlekettik komıtetinde jaýapty qyzmetker bolǵan. 1980 jyldan biryńǵaı shyǵarmashylyq jumysta.

Q.Jumadilovtiń alǵashqy óleńderi 1954 jyldan bastap jergilikti baspasóz betinde jaryq kórgen. «Jamal» atty tyrnaqaldy áńgimesi 1956 jyly Úrimjide shyǵatyn «Shuǵyla» jýrnalynda jarııalandy. 10 roman, 13 povest, 50-den asa áńgime, kóptegen maqala jazǵan, «Jas dáýren» óleńder jınaǵynyń, «Qazdar qaıtyp barady» áńgimeler jınaǵynyń, «Kókeıkesti», «Atameken», «Taǵdyr» romandarynyń, «Daraboz», «Sońǵy kósh» dılogııalarynyń avtory.

«Daraboz» romanynda dańqty qolbasshy - Qarakereı Qabanbaıdyń joryq joldary baıandalady. Sondaı-aq romanda 18-ǵasyrdaǵy qazaq halqynyń tynys-tirshiligi epıkalyq keń tynyspen kórsetilip, Abylaı hannyń, qazaqtyń basqa da batyrlary men bıleriniń kórkem beıneleri somdalǵan. «Atameken», «Taǵdyr» tarıhı romandarynda shalǵaıda júrgen qazaq ultynyń aýyr taǵdyry kórsetilgen. 1998 jyly Q.Jumadilovtiń sońǵy jyldardaǵy kólemdi shyǵarmasy - «Tańǵajaıyp dúnıe» ǵumyrnamalyq romany jaryq kórdi. 2008 jyly jazýshynyń «Máńgilik maıdan» kitaby, al 2010 jyly «Tozaq oty» povester men áńgimeleri jaryqqa shyqty. Jazýshynyń pýblıtsıstıkalyq maqalalary «Qalyń elim, qazaǵym» jınaǵynda jarııalandy. Q.Jumadilov shyǵarmalary kóptegen shetel tilderinde, sonyń ishinde orys, ýkraın, belarýs, ózbek, uıǵyr, qyrǵyz tilderinde basylyp shyqqan.

«Parasat» ordenimen, el mádenıeti damýyna qosqan súbeli úlesi úshin «Kúltegin» medalimen, Qazaq SSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1951) Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetiniń «Tirshilik qaýipsizdigi» kafedrasynyń professory, Halyqaralyq Ekologııa, adam jáne tabıǵat qaýipsizdigi ǵylym akademııasynyń akademıgi, KSRO ónertapqyshy, eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri ÓTEPOV Erqasyn Balapanuly dúnıege keldi.

Aqtóbe qalasynda týǵan. G.I.Nosov atyndaǵy Magnıtogorsk ken-metallýrgııa ınstıtýtyn, Máskeý bolat jáne qorytpalar ınstıtýty aspırantýrasyn, osy oqý ornynyń doktorantýrasyn bitirgen. 1974-1979 jyldary - «Aqtóbeaýylmash» zaýytynyń ınjener-tehnology, aǵa sheberi, aýysym bastyǵy. 1982-1989 jyldary - Vladımır polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń Mýrom fılıaly ǵylymı-zertteý sektorynyń aǵa ınjeneri, aǵa oqytýshysy, dotsenti. 1997-2005 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy JAK Sarapshylar keńesiniń sarapshysy, tóraǵa orynbasary. 2005-2008 jyldary - Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetiniń «Tirshilik qaýipsizdigi» kafedrasynyń meńgerýshisi. 2008 jyldyń shildesinen bastap - qazirgi qyzmetinde.

450-den astam ǵylymı eńbektiń, onyń ishinde 15 ónertabystyń, 20 monografııanyń jáne 10 oqý quralynyń avtory. Sonymen qatar onyń basshylyǵymen 1 doktorlyq, 11 kandıdattyq dıssertatsııa qorǵaldy.

Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetiniń «Aıryqsha eńbegi úshin» medalimen, KSRO Halyq sharýashylyǵy jetistikteri kórmesiniń qola medalimen, Halyqaralyq Ekologııa, adam jáne tabıǵat qaýipsizdigi ǵylym akademııasynyń M.Lomonosov atyndaǵy medalimen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1956) Aqtóbe oblystyq «Aqtıýbe» gazeti bas redaktorynyń orynbasary, aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet qaıratkeri, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Shákárim Qudaıberdıev atyndaǵy, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń Tóleýbaı Ydyrysov atyndaǵy syılyqtardyń jáne Aqtóbe qalasy ákimi syılyǵynyń laýreaty, Halyqaralyq «Daraboz» báıgesiniń júldegeri AShYQBAEV Ertaı Ahatuly dúnıege keldi.

Aqtóbe oblysynyń Temir aýdanynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen. 1983-2000 jyldary Temir aýdandyq «Jumysshy týy» - «Rabochee znamıa», Torǵaı oblystyq «Torǵaı tańy» gazetterinde qyzmet atqarǵan. 2000 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.

Alǵashqy óleńderi «Temirqanat», «Aq sáýle», «Bastaý» jınaqtaryna engen. «Qos meń», «Jaqsy baǵa», «Uıa», «Ashyq sabaq», «Ǵashyqtar mektebi», «Qańtardaǵy qus», «Qobylandynyń qonysy» atty óleń kitaptary, «Bizdiń kerýen» esseler jınaǵy jaryq kórgen. «Jalyn» baspasy uıymdastyrǵan balalar men jasóspirimderge arnalǵan úzdik shyǵarmalardyń respýblıkalyq jabyq konkýrsynda tórt dúrkin júldegeri atanǵan. Aǵylshyn aqyny Djon Kıtstiń, cheh jazýshysy ıAroslav Seıferttiń, nemis aqyndary Stefan Georgeniń jáne Nobel syılyǵynyń laýreaty German Gesseniń, polıak aqyny Zbıgnev Herberttiń shyǵarmalaryn qazaq tiline aýdarǵan.

55 jyl buryn (1956) bokstan Qazaqstan Respýblıkasyna eńbegi sińgen sport sheberi, halyqaralyq sanattaǵy tóreshi, álem chempıony (1978) RAChKOV Valerıı Aleksandrovıch dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Sportqa kelýine V.Rachkov óz jattyqtyrýshysy S.Boldyrevke qaryzdar. 1973 jylǵy Búkilodaqtyq jastar oıyndarynyń jeńimpazy (Sverdlovsk), 1977-1978 jyldardaǵy KSRO chempıony, Monerl olımpıada oıyndaryna qatysyp (1976), alǵashqy eki jekpe-jeginde jeńiske jetip, úshinshisinde bolashaq olımpıada chemıony I.Bahfeldten (GDR) jeńilis tapty. Ekinshi match-revanshta I.Bahfeldty jeńedi. 213 ret jekpe-jekke shyǵyp, onyń 190-yn jeńispen aıaqtady. 1981 jyldan ákimshilik jumystarmen aınalysty, 1993 jyldan bıznespen shuǵyldanady.

40 jyl buryn (1971) Shymkent qalasynyń ákimi JETPІSBAEV Arman Sháribaıuly dúnıege keldi.

Jambyl oblysynyń Jambyl aýdanynda týǵan. Qazaq hımııa-tehnologııa ınstıtýtyn, T.Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıtetin bitirgen. 1993-1998 jyldary - «Mıster D jáne K» fırmasynyń dırektory, «Shymkent-Telbone» BK-niń dırektory, «Energotehservıs» kompanııasynyń dırektory, «Interservıs» JShS-niń dırektory. 1998-1999 jyldary - «Avtoservıs jáne saýda» AQ-nyń vıtse-prezıdenti, «Alaýgaz» AQ-nyń vıtse-prezıdenti, «Alataýtransgaz» Ońtústik Qazaqstan jerasty gaz qoımasy JShS-niń dırektory. 1999 jyly - «ıÝjgaz» JShS-niń dırektory, «Shymkentgaz Ońtústik Qazaqstan gaz qoımasy» JShS-niń dırektory. 1999-2000 jyldary - «Qazkommertsbank» AAQ Shymkent fılıaly dırektorynyń orynbasary. 2000-2002 jyldary - «Qazkommertsbank» AQ Qyzylorda fılıalynyń dırektory. 2003-2005 jyldary - «Qyrǵyzavtobank» AQ basqarmasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary, «Qazkommertsbank Qyrǵyzstan» basqarmasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 2003-2005 jyldary - «ARNA Korporatsııasy» AQ-nyń atqarýshy dırektory, basqarma tóraǵasy. 2005-2006 jyldary - «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy dırektsııasynyń dırektory. 2006-2008 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 2008 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.