QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 2-7 tamyz aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
QOǴAM
2011 jyldyń 1 shildesi men 10 qarashasy aralyǵynda «Zerde» Ulttyq Infokommýnıkatsııalyq holdıngi» AQ Baılanys jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen «Elektrondyq úkimet» jumysy taqyrybyndaǵy eń úzdik materıalǵa jýrnalıster arasynda shyǵarmashylyq konkýrs jarııalady.
25 shilde men 3 tamyz aralyǵynda Máskeýde «TMD elderi jastar uıymdarynyń kóshbasshylaryna arnalǵan mádenıetaralyq dıalog» Jas kóshbasshylar mektebi jumys isteıdi.
SYRTQY SAıASAT
16 shilde men 8 tamyz aralyǵynda Ýhan qalasynda (Qytaı, Hýnan provıntsııasy) «Qytaı tiliniń kópiri» atty qytaı tili men mádenıetiniń 10-shy mereıtoılyq búkilálemdik stýdentter baıqaýy ótedi. Oǵan Qazaqstan stýdentteri de qatysady.
ASTANA
2 tamyzda «Áýe-desant kúshteriniń qurylǵanyna 81 jyl tolýyna» oraı 68665 áskerı bóliminde saltanatty shara ótedi.
2 tamyzda «Mektepke barar jol» respýblıkalyq aktsııasyn ótkizý» taqyrybynda baspasóz máslıhaty uıymdastyrylady.
AIMAQTAR
AQTÓBE OBLYSY
23 sáýir men 10 qyrkúıek arasynda Aqtóbe oblysynda «El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan 20 ekpindi aptalyq» degen uranmen «Aýyldyń gúldenýi - Qazaqstannyń gúldenýi» marafon-estafetasy ótedi.
ALMATY
2 tamyzda «Jınaqbanki» AQ 2011 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń qorytyndysyna arnalǵan baspasóz máslıhatyn ótkizedi.
2 tamyzda Ulttyq baspasóz klýbynda «Qyzylaǵash aýylyndaǵy turǵyn úıge qatysty jaǵdaı» taqyrybynda baspasóz máslıhaty ótedi.
2 tamyzda Qazaqstan Respýblıkasy táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalyp, stol tennısinen jarystar ótedi.
2 tamyzda "Four E" ekinshi halyqaralyq ekoetnofestıvaldi ótkizý boıynsha baspasóz máslıhaty uıymdastyrylady.
TAMYZDYŃ 2-SІ, SEISENBІ
Makedonııa Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Respýblıka kúni. Túrkııa qol astynda bolǵan Makedonııanyń 108 jyl burynǵy (1903) ult-azattyq kóterilisine baılanysty 1998 jyldan bastap atap ótiledi. Makedonııa - Eýropanyń ońtústiginde, Balqan túbeginde ornalasqan memleket. Ákimshilik jaǵynan 30 aýdanǵa bólinedi. Astanasy - Skope qalasy. Resmı tili - makedon tili. Aqsha birligi - denar. Memleket basshysy - Prezıdent. Joǵary zań shyǵarýshy organy - bir palataly parlament. Atqarýshy organy - Úkimet.
Qazaqstan Respýblıkasy men Makedonııa arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1994 jylǵy maýsymnyń 1-inde ornatyldy.
Reseı Federatsııasynyń Áýe-desant áskerleriniń kúni. 1930 jyly Voronejge taıaý jerde Máskeý áskerı okrýginiń bólimi, shartty túrde alynǵan jaýdyń tý syrtyna alǵash ret parashıýtti desant túsirdi.
Ázirbaıjannyń ulttyq kıno kúni. Ulttyq kıno kúni Ázirbaıjan Prezıdenti Geıdar Álıevtiń 2000 jylǵy jeltoqsannyń 18-indegi buıryǵymen bekitilgen. Degenmen alǵashqy «qozǵalmaly kartına» 1898 jyly el ekranynda kórsetilgen bolatyn. Birinshi ret halyqqa kıno kórsetý tamyzdyń 2-sinde ótti. Ony fotograf Aleksandr Mıshon uıymdastyrdy. Ol týǵan qalasy Baký týraly kınosıýjetter túsirgen bolatyn. Olardyń qataryna «Bıbı-Eıbattaǵy órt», «Balahany-Sabýnchı kásipornyndaǵy munaı burqaǵy», «Kavkaz bıi» kartınalaryn jatqyzýǵa bolady.
Qyrǵyz Respýblıkasynyń temirjolshy kúni. 1994 jyly tamyzdyń 3-indegi Qyrǵyz Respýblıkasy Úkimetiniń № 578 qaýlysyna sáıkes, respýblıkadaǵy temir jol kóligi qozǵalysynyń ashylǵanyna 70 jyl tolýyna oraı jáne Qyrǵyz temir jol basqarmasy jumysshylarynyń úndeýin qabyldaı otyryp, kásibı dástúrdi saqtaý jáne damytý maqsatynda bekitilgen.
ESTE QALAR OQIǴALAR
78 jyl buryn (1933) Aq teńiz ben Onega kólin jalǵastyratyn Belomor-Baltyq arnasynyń qurylysy saltanatty túrde ashyldy. Jalpy uzyndyǵy 227 shaqyrym, onyń 190 shaqyrymy ózen-kól arnalary arqyly ótedi. Qalǵan 37 shaqyrymy qolmen qazylǵan. Arnada 19 shlıýz, 15 bóget, 49 damba, 12 sý aǵytqysh, t.b. gıdrotehnıkalyq qurylystar bar. Reseıdiń eýropalyq bóliginiń soltústigin sý joly qatynasymen qamtamasyz etip, Sankt-Peterbor men Arhangelsk qalalary aralyǵyn Skandınavııa túbegin aınalyp júretin sý jolyna qaraǵanda 4000 shaqyrymǵa qysqartty.
Arna qurylysyna saıası qýǵyn-súrginge ushyraǵan qazaq zııalylary Mirjaqyp Dýlatov, Maǵjan Jumabaev, t.b. qatysqan.
65 jyl buryn (1946) Birikken Ulttar Uıymynyń Búkilálemdik járdem qaýymdastyǵy federatsııasy quryldy. Federatsııaǵa múshe qaýymdastyqtar álemniń barlyq bóliginde, saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik júıedegi jáne damýdyń ártúrli satysyndaǵy elderde qurylady. Jarǵylyq maqsaty: halyqaralyq beıbitshilik, qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq máselelerin sheshýge qatysý bolyp tabylady. Federatsııanyń shtab-páteri Shveıtsarııanyń Jeneva qalasynda ornalasqan. Sonymen qatar BUU-nyń Búkilálemdik járdem qaýymdastyǵy federatsııasynyń Nıý-Iorktegi BUU Ortalyq mekemesinde bólimshesi, sondaı-aq Afrıka, Azııa jáne Tynyq muhıty aýmaqtyq bólimsheleri bar.
16 jyl buryn (1995) Abaı atyndaǵy halyqaralyq qor Almatydaǵy Dostyq úıinde Abaı Qunanbaevtyń «Óleń sózdiń patshasy» degen óleńder jınaǵynyń tusaýkeserin ótkizdi.
6 jyl buryn (2005) Pavlodarda Baıanaýyl aýdanynyń tarıhy týraly kitaptyń tanystyrylymy boldy.
Ony Ebineı Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetiniń jas ǵalymdary Maqsat Alpysbes, Ernar Keısı, Elaman Qasen jáne Temirǵalı Arshabek jazdy. Ol jerden elimizge belgili qazaqstan ǵylymynyń negizin qalaýshy, akademık Qanysh Sátbaev, ǵalym-entsıklopedıst Álkeı Marǵulan, bir top ǵalymdar, tarıhshylar, arheologtar, etnograftar shyqqan. Baıanaýylda Sultanmahmut Toraıǵyrov óziniń tuńǵysh óleńin jazdy, Jaıaý Musa keremet óleńderin shyǵardy.
Kitap qazaq tilinde jaryq kórgen. 480 bettik túrli-tústi sýrettermen kómkerilgen tomnan oqyrman ózine kerekti geografııalyq, etnografııalyq, arheologııalyq jáne tarıhı málimet alady. Kitaptyń avtorlary Pavlodar oblysynyń jastaryna ózderi turyp jatqan óńirdiń, eliniń tarıhyn bilýdi usynady.
5 jyl buryn (2006) Aqtóbedegi Saqtaǵan Báıishev atyndaǵy oblystyq kitaphanada «Jádiger» ádebı antologııasynyń tanystyrylymy ótti. HV ǵasyrdan bastap qazirgi zamanǵa deıingi aqtóbelik aqyndar men prozashylardyń týyndylary toptastyrylǵan bul kitapty shyǵarýdaǵy maqsat - qazaqtyń rýhanı muralaryn saqtaý jáne olardy búgingi urpaqqa tanystyrý, keler urpaqqa jetkizý. 400 bettik antologııaǵa Asan qaıǵy men Móńke bıdiń oı-tolǵaýlary, Shernııaz, Ábýbákir Kerderi, Tarazy Qalenqyzy sııaqty aqyndardyń týyndylary kirip otyr. Jınaqqa sondaı-aq, Nurpeıis Baıǵanınniń, Jıenǵalı Tilepbergenovtyń, klassıkter Tahaýı Ahtanov pen Qýandyq Shańǵytbaevtardyń týyndylary engen. Kitapty jaryqqa shyǵarýǵa daıyndaǵan shyǵarmashylyq toptyń jetekshisi Meıirhan Aqdáýletov.
4 jyl buryn (2007) Elbasy maqta salasyn damytýdyń quqyqtyq, uıymdastyrýshylyq jáne ekonomıkalyq negizderin aıqyndaýǵa jáne Qazaqstan Respýblıkasynda maqtany óndirý, óńdeý, saqtaý jáne ótkizý protsesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy retteýge baǵyttalǵan «Maqta salasyn damytý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
4 jyl buryn (2007) Seýlde Qazaqstan halyqtary Assambleıasynyń tusaýkeser rásimi ótti.
Atalmysh sharaǵa kórnekti qoǵam jáne saıasat qaıratkerleri, eldiń akademııalyq jáne isker toptarynyń ókilderi qatysty. Shara aıasynda «N.A.Nazarbaev - osnovatel kazahstanskoı modelı mejetnıcheskogo ı mejnatsıonalnogo soglasııa», «N.A.Nazarbaev. Polıtıka mıra ı soglasııa» atty káris tilindegi eki kitaptyń tusaý keser rásimi ótti. Shara Qazaqstan estrada maıtalmandary «Ulytaý» toby jáne «Naz» bı ansambliniń án shashýymen aıaqtaldy.
2 jyl buryn (2009) Almaty oblysynyń Úsharal qalasynda № 40398 áskerı bólimniń bazasynda jańa sport kesheni ashyldy.
Sport keshenniń jalpy aýdany - 1182 sharshy metr. Onyń ishine basketbol, voleıbol jáne fýtbol oınaýǵa bolatyn jabyq sport alańy jáne zamanaýı jabdyqtary bar trenajer zaly, dáriger qyzmetkeriniń kabıneti kiredi.
ESІMDER
55 jyl buryn (1956) «Premier Strahovanııa» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi, zańger, ishki qyzmet general-maıory APPARBEKOV Serik Seıituly dúnıege keldi.
Almaty qalasynda týǵan. KSRO Іshki ister mınıstrliginiń Almaty órt-tehnıkalyq ýchılışesin, KSRO Іshki ister mınıstrliginiń Qaraǵandy joǵary mektebin, Reseı Federatsııasy Іshki ister mınıstrliginiń Akademııasyn bitirgen. 1977-1985 jyldary - Almaty qalalyq Іshki ister basqarmasynyń nusqaýshysy, órt bóliminiń aǵa ınspektory, memlekettik órt qadaǵalaý ınjeneri, aǵa ınjeneri, Órt kúzeti basqarmasynyń bólim bastyǵy. 1985-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi memlekettik órt qadaǵalaý bólimi bastyǵynyń orynbasary, kadr bóliminiń bastyǵy, Órt kúzeti basqarmasy bastyǵynyń kómekshisi. 1994-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi janyndaǵy Bas memlekettik órtke qarsy qyzmet basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1997 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi Bas memlekettik órtke qarsy qyzmet basqarmasynyń bastyǵy. 1997-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar jónindegi agenttigi, Tótenshe jaǵdaılar jónindegi Memlekettik komıssııa Memlekettik órtke qarsy qyzmet departamentiniń bastyǵy. 2004-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar jónindegi mınıstrliginiń Tótenshe jaǵdaılar salasyndaǵy memlekettik baqylaý jáne qadaǵalaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. V 2006-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar jónindegi mınıstrligi Órtke qarsy komıtetiniń tóraǵasy qyzmetin atqarǵan. 2007 jyldan bastap zeınetkerlik demalysta.
55 jyl buryn (1956) Qazaqstan Respýblıkasynyń Tájikstan Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi, zapastaǵy podpolkovnık, ІІ synypty Tótenshe jáne ókiletti Elshi SMAǴULOV Aǵybaı Dynkenuly dúnıege keldi.
Reseı Federatsııasy Altaı óńiriniń Barnaýyl qalasynda týǵan. Máskeý joǵarǵy shekaralyq ýchılışesin, KSRO Syrtqy ister mınıstrliginiń Dıplomatııalyq akademııasyn bitirgen. 1977-1992 jyldary - KSRO shekara áskerlerinde basshylyq qyzmetterde bolǵan. 1992 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy ishki ekonomıkalyq baılanys mınıstrligi hattama jáne aýdarma bóliminiń basshysy. 1992-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler kabıneti jáne Prezıdent Apparaty saıası saralaý bóliminiń keńesshisi, Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik keńesshisiniń kómekshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik Keńesi hatshysynyń kómekshisi. 1996-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Koreıa Respýblıkasyndaǵy Elshiliginiń keńesshisi, birinshi hatshysy. 1998-2000 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń Aqparattyq saraptama basqarmasynyń bastyǵy, halyqaralyq ekonomıkalyq yntymaqtastyq departamenti dırektorynyń orynbasary. 2000-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Irandaǵy Elshiliginiń keńesshisi. 2004-2005 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi keńsesiniń basshysy, aqparattyq-saraptamalyq jumystary jáne boljamdyq baǵalar departamentiniń dırektory. 2005-2011 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Islam Respýblıkasy Aýǵanstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi qyzmetin atqarǵan. 2011 jyldyń mamyr aıynan bastap qazirgi qyzmetinde.
«Strýktýrnaıa perestroıka ekonomıkı ı gosýdarstva» kitabynyń avtory.
TAMYZDYŃ 3-І, SÁRSENBІ
ESTE QALAR OQIǴALAR
51 jyl buryn (1960) Temirtaýdaǵy metallýrgııa kombınatynda tuńǵysh domna peshi iske qosyldy.
6 jyl buryn (2005) Qaraǵandy aımaǵynda tuńǵysh Shıelenisti sheshetin ortalyq ashyldy.
Osy bastama deldaldyq ádistemesin (medıatsıı) qoldaný arqyly úkimettik emes uıymdar konfederatsııasy jobasynyń sheńberinde iske asyp otyr. Daýly máseleleri bar kelissózderge medıatordyń qatysýy qaqtyǵysyp qalǵan eki jaqty durys sheshim qabyldaýǵa múmkindik beredi.
2 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Jetigen-Qorǵas» temirjol jelisi qurylysynyń bastalýyna arnalǵan sharaǵa qatysty.
Joldyń uzyndyǵy - 298 km. Qurylys merzimi - 45 aı. Qurylystyń jalpy quny 147,4 mıllıard teńge. 1 km qurylystyń quny - 502,7 mıllıon teńge.
Temirjol jelisi «Jetigen» stansasynan bastalyp, Іle, Talǵar, Eńbekshiqazaq, Uıǵyr, Panfılov aýdandarynyń aýmaǵymen ótip, Qytaı shekarasyna baryp tireledi.
Bul temirjol jobasy iske qosylǵannan keıin Aqtaý men Almatydan Qytaıǵa júk jáne jolaýshylar tasymaldaý aralyǵy 500 shaqyrymǵa deıin qysqarady.
ESІMDER
105 jyl buryn (1906-1977) jazýshy, aýdarmashy, Qazaq KSR memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Petropavl qalasynyń qurmetti azamaty ShÝHOV Ivan Petrovıch dúnıege keldi.
Soltústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Omby jumysshy fakýltetin, Valerıı Brıýsov atyndaǵy Máskeý joǵarǵy ádebı-kórkem ınstıtýtyn bitirgen. 1928-1930 jyldary - Omsk «Rabochıı pýt», «Krasnaıa Bashkırııa», Samar «Voljskaıa kommýna», Novosibir «Krasnaıa Sıbır», Máskeý «Selhozrabochıı» gazetterinde ádebı qyzmetker bolǵan. 1941-1945 jyldary - Presnov aýdandyq «Ýdarnık» gazetiniń redaktory. 1963-1974 jyldary - «Lıteratýrnyı Kazahstan» almanahynyń bas redaktory, «Prostor» jýrnalynyń bas redaktory. Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń 5, 6-shy shaqyrylymdarynyń depýtaty.
Eki márte Eńbek Qyzyl Tý, Halyqtar dostyǵy ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.
«Gorkaıa lınııa», «Nenavıst», «Na kazahstanskom vetrý», «Rodına», «Deıstvýıýşaıa armııa», «Oblık dnıa», «Pokorıtelı tselıny», «Zolotoe dno», «Stepnye býdnı», «Dnı ı nochı Amerıkı», «Rodına ı chýjbına», «Kolokol», «Presnovskıe stranıtsy» kitaptarynyń avtory. Muhtar Áýezov, Ǵabıt Músirepov, Ǵabıden Mustafın, Málik Ǵabdýllın, Sábıt Muqanov shyǵarmalaryn orys tiline aýdarǵan.
55 jyl buryn (1956) «Astana» telearnasynyń bas dırektory SYRǴABEKOV Eskendir Narımanuly dúnıege keldi.
Qaraǵandy qalasynda týǵan. Lenıngrad elektrotehnıkalyq ınstıtýtyn, Qazaq Ǵylym Akademııasy Joǵary energııa fızıkasy ınstıtýtynyń aspırantýrasyn, International Human Development Corporation (Boston) munaı kompanııalarynyń joǵary býyn basshylaryn qaıta daıyndaý baǵdarlamasyn bitirgen. 1991-1993 jyldary - «International Business Communications, Inc.» kompanııasynyń Máskeý bólimshesiniń dırektory jáne KSRO-daǵy bas ókili. 1993-1995 jyldary - gollandyq «Grıd» kompanııasynyń Almatydaǵy ókildiginiń dırektory, «Dolon Interneshnl» birlesken kásipornynyń prezıdenti. 1995-1999 jyldary - «Aktsept» korporatsııasy» jabyq úlgidegi aktsıonerlik qoǵamy Qarjylyq josparlaý departamentiniń bastyǵy, damý jónindegi vıtse-prezıdenti, bas dırektory. 1998-1999 jyldary - «Karavan» medıa-holdınginiń jetekshisi ári ortaq ıelenýshisi, «Karavan» gazeti basqarmasynyń tóraǵasy, «KTK» telearnasy Dırektorlar keńesiniń múshesi. 1999-2002 jyldary - «Aktsept» korporatsııasy» JAQ-ynyń prezıdenti, Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. 2002-2004 jyldary - «Central Logistics» kompanııasy Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy jáne «Profmenedjment» kompanııasynyń basqarýshy dırektory. Sondaı-aq 1999 jyldan «Kontınent» jýrnaly redaktsııalyq keńesiniń tóraǵasy ári ortaq ıelenýshisi, 2001 jyldan Qazaqstan Respýblıkasy Kedendik brokerler odaǵynyń prezıdenti, 2004 jyldan «Raýan Medıa Grýpp» AQ-ynyń bas dırektory bolǵan.
Keńestik jáne shet eldik ǵylymı basylymdarda jaryq kórgen 20 ǵylymı jarııalanymnyń, 5 avtorlyq kýáliktiń avtory.
TAMYZDYŃ 4-І, BEISENBІ
Nıger táýelsizdigi kúni (1960). Nıger - Batys Afrıkada ornalasqan memleket. Soltústiginde Aljır, Lıvııamen, shyǵysynda Chadpen, ońtústiginde Nıgerııa, Benınmen, Batysynda Býrkına-Faso, Malımen shektesedi. Astanasy - Nıameı qalasy. Memlekettik tili - frantsýz tili, sonymen qatar jergilikti halyqtardyń haýsa, fýlanı, tamaıek, djerma tilderi de keńinen qoldanylady. Aqsha birligi - frank.
AQSh-ta Jaǵalaý (jaǵalyq) kúzeti kúni. 1790 jyly Amerıkada Mınıstrler Keńesi bekitken. Sol jyly tamyzdyń 4-inde Bas hatshy Aleksandr Gamıltonnyń jetekshiligimen AQSh Kongresi el flotynyń qurylysyn bastaýǵa ýákilettik berdi. Bul ýaqytta flot bar joǵy 10 katerden turatyn. Qazirgi tańda AQSh-tyń Mıchıgan shtatyndaǵy Gran-Heıven kýrortty qalashyǵy turǵyndar arasynda «teńiz gvardııasy qalasy» retinde tanymal.
ESTE QALAR OQIǴALAR
55 jyl buryn (1956) KSRO Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń «Ólkelik, oblystyq sottardyń quqyqtaryn keńeıtý jáne Odaqtas respýblıkalardyń, eńbekshiler depýttattary ólkelik, oblystyq keńesteriniń janyndaǵy Ádilet mınıstrliginiń basqarmalaryn taratý jónindegi» Jarlyǵymen, Ádilet basqarmalary taratylyp, olardyń sottardy basqarý qyzmeti ólkelik jáne oblystyq sottarǵa berildi.
35 jyl buryn (1976) Qazaq KSR-iniń «Jer týraly» Kodeksi qabyldandy.
7 jyl buryn (2004) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń Іshki saıasat basqarmasy quramyndaǵy Qazaqstan halqy assambleıasynyń hatshylyǵy quryldy.
7 jyl buryn (2004) Astananyń ekonomıka, saýda jáne kásipkerlik departamenti kásipkerlikti endi basaǵan azamattarǵa kómek kórsetetin kitapshany jaryqqa shyǵardy. Atalǵash kitapsha kásipkerlerge kommertsııalyq qyzmettiń uńǵyl-shuńǵylyn uǵynýǵa múmkindik beredi.
6 jyl buryn (2005) Oralda, «Eýrazııa» týrıstik-saýyqtyrý kesheninde, oblystyń jas natýralısteriniń sleti bolyp ótti.
Sletke Batys Qazaqstan oblysynyń Syrym, Aqjaıyq, Bórli jáne Tasqala aýdandarynyń jas natýralısteri qatysty. «Ekologııa jáne qoǵam», «Ǵylymdaǵy alǵashqy qadamdar» jáne «Jas bıolog» degen ataýmen úsh sektsııa jumys istedi. Oqýshylar pikirtalas ótkizip, ózderiniń oılarymen bólisti jáne baıandamalaryn oqydy. Tabıǵatta tájirıbelik jumyspen shuǵyldandy. Balalar daladaǵy shatyr qalashyǵyna ornalasyp, sol jerdiń florasy men faýnasyn zerttedi.
5 jyl buryn (2006) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi Kınologııalyq ortalyǵynda «Itterdi qarý-jaraqtar men oq-dári izdeýge jáne patrýldyq kúzettegi ıtterdi úıretýge daıyndyq» semınar-keńesi ótti. Atalǵan shara Qazaqstan Respýblıkasy Frantsııa quqyq qorǵaý organdary arasyndaǵy yntymaqtastyq sharalary negizinde júzege asyrylyp otyr. Oǵan Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Qaýipsizdik komıtetiniń Shekara qyzmetiniń, Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi Іshki isteri Kınologııa qyzmeti men Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Keden komıteti kınologııa qyzmetiniń mamandary qatysýda. Oqý-jattyǵýdy ótkizýge Frantsııanyń Qazaqstandaǵy Elshiligi arqyly Frantsııanyń Kann-Eklıýz qalasyndaǵy Ulttyq polıtsııasy Kınologııalyq ortalyǵynyń eki sarapshysy shaqyrtyldy. Kınologtar arasynda ótip jatqan osynaý oqý-jatyǵý semınary eldegi Kınologııalyq qyzmetke múddelilik tanytyp otyrǵan salalyq-vedomstvolyq qurylymdardyń ózara tájirıbe almasýyna jáne olardyń qyzmetshi ıtterdi tıisti maqsatqa paıdalanýdyń ádis-tásilderin tereńdeı ıgerýine arnalǵan. Sondaı-aq ol qylmysqa qarsy kúres pen qoǵamdyq tártipti saqtaýdy jetildirý úshin qolǵa alyndy. Ortalyqtyń maqsaty kınolog-mamandardy daıarlaý men qaıta daıyndaý hám ıisshil ıtterdi jarylǵysh zattar men esirtkilerdi izdeýge baýlý. Kınologııalyq ortalyq mamandary qylmysty shuǵyl-izdestirý sharalary men qylmystyń aldyn alýda qyzmetshi ıtterdiń múmkindigin barynsha paıdalanýdy kózdeıdi.
4 jyl buryn (2007) Pavlodarda Ivan Qandybaevtyń «Jańbyrdan keıin» óleńder jınaǵy jaryq kórdi.
Avtordyń esimi pavlodarlyq poezııa áýesqoılaryna jaqsy tanymal, aqynnyń týyndylary «Nıva» respýblıkalyq jýrnalynda, «Zvezda Prıırtyshıa» oblystyq gazetiniń betterinde jáne pavlodarlyq aqyndardyń jınaqtarynda jaryq kórgen. Mamandyǵy boıynsha Ivan Qandybaev muǵalim, 20 jyldan beri mektepte jumys istep keledi.
«Jańbyrdan keıin» kitabynda aqynnyń oı tereńine boılaýǵa jáne onyń sezimin keńinen tanýǵa múmkindik beretin jyrlary engen.
2 jyl buryn (2009) Aqtóbede, Abaı saıabaǵyndaǵy №16 turǵyn úıdiń qabyrǵasyna Qazaqstannyń Qurmetti qurylysshysy Nıkolaı Jılenkovqa arnalǵan eskertkish taqta ornatyldy.
Nıkolaı Jılenkov (1934-2008) «Aqtóbequrylys» qaýymdastyǵynyń prezıdenti, «Eńbek Qyzyl Tý», «Otan», «3-dárejeli Danııl Moskovskıı» syılyǵynyń ıegeri, Aqtóbe oblysynyń eńbek sińirgen qaıratkeri. Qala jáne oblys qurylystaryna óziniń zor úlesin qosyp, qalanyń qoǵamdyq ómirine belsendi aralasqan. Ol Aqtóbe qalasynyń bas josparyn daıyndaýǵa qatysqan jáne Svıato-Nıkolskıı shirkeýiniń qurylysyn qadaǵalaǵan.
ESІMDER
65 jyl buryn (1946) «Rahat» AQ-ynyń Basqarma tóraǵasy - prezıdenti, tehnıka ǵylymynyń kandıdaty, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Injenerlik Akademııasynyń korrespondent-múshesi,Qazaqstan kásipkerlik jáne óndiristik odaǵynyń vıtse-prezıdenti, Qazaqstan Tamaq óndirýshiler odaǵynyń prezıdenti,Qazaqstan Respýblıkasy Jumys berýshi konfederatsııasy basqarmasynyń múshesi, «Atameken» basqarý odaǵynyń múshesi, «RESMI» Investıtsııalyq Qarjy Úıi» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi POPELıÝShKO AnatolııVıshanovıch dúnıege keldi.
Taldyqorǵan qalasynda týǵan. Máskeý tamaq jáne jeńil ónerkásip tehnologııasy ınstıtýtyn bitirgen. 1970-1977 jyldary - Aqsý qant zaýytynyń mehanıka sheberhanalarynyń bastyǵy, tseh bastyǵy, bas ınjeneriniń orynbasary. 1977-1983 jyldary - Alakól qant zaýytynyń dırektory. 1983-1984 jyldary - Qarabulaq qant kombınatynyń dırektory. 1984 jyly - Merke qant kombınatynyń bas ınjeneri. 1984-1986 jyldary - Almaty kondıter fabrıkasynyń bas ınjeneri. 1986-1992 jyldary - Almaty kondıter fabrıkasynyń dırektory. Qazirgi qyzmetinde 1992 jyldan bastap isteıdi. 2001-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Kásipkerler odaǵynyń múshesi. 2002-2006 jyldary - «Alıans Bank» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi. 1999 jyldan - Almaty qalalyq Máslıhatynyń depýtaty.
Eki monografııanyń, 20 maqalanyń, 5 avtorlyq kýálik pen patenttiń avtory.
«Qurmet», «Parasat» ordenderimen marapattalǵan.
65 jyl buryn (1946) Ońtústik Qumkól ken orynyn alǵashqy ashýshy, Qazaqtyń munaı geologııalyq barlaý ǵylymı-zertteý ınstıtýty dırektorynyń orynbasary AIDARBEKOV Kenhan Dúısenuly dúnıege keldi.
Atyraý oblysynda týǵan. Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. 1963-1965 jyldary - Atyraý geologııalyq barlaý partııasynyń burǵy jumysshysy. 1973-1989 jyldary - «Ózenmunaı» munaı-gaz óndirý basqarmasynyń operatory, geology, baqylaý tobynyń aǵa geology, aǵa ınjereri, aǵa tehnology, qabatty qysymdy qoldaý jónindegi tsehtyń aǵa geology, tehnologııa bólimi bastyǵynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 1989-1992 jyldary - «Qumkólmunaı» munaı-gaz óndirý basqarmasynyń bas geology. 1992-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka jáne mıneraldy resýrstar mınıstrligi basqarmasynyń bas mamany. 1994-1997 jyldary - «Munaıgaz» memlekettik holdıngtik kompanııasy munaı jáne gaz óndirý basqarmasynyń bastyǵy. 1997-2001 jyldary - «Qumkól-Lýkoıl» AQ-nyń bas geology. 2001-2010 jyldary - «Teńizshevroıl» JShS damý jobasynyń úılestirýshisi. 2010 jyldyń mamyr aıynan bastap qazirgi qyzmetinde.
«Qurmet» ordenimen, «Eren Eńbegi úshin» medalimen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń qurmetti ken barlaýshysy» dıplomymen marapattalǵan.
TAMYZDYŃ 5-І, JUMA
ESTE QALAR OQIǴALAR
293 jyl buryn (1718) búginde úlken qalaǵa aınalǵan Semeı áskerı bekinisiniń irgesi qalandy. Qazir qalada jaqsy saqtalyp qalǵan biregeı jáne tarıhı eskertkishter barshylyq. XVIII ǵasyrdyń sońy men XIX ǵasyrdyń bas kezderinde salynǵan ǵımarattar men nysandardyń qundylyqtary erekshe. Olardyń kóbisi áli jumys istep tur. Onyń ishinde bir jáne eki munaraly meshitti, búginde oqý mekemeleri ornalasqan erler men qyzdar gımnazııalaryn, muǵalimder semınarııasyn ataýǵa bolady. Al kópes Sahnonyń burynǵy qonaq úıinde - búginde «Bınar» qonaq úıi, al gýbernator úıinde - tarıhı-ólketaný murajaıynyń zaldary ornalasqan.
1997 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Semeı oblysy Shyǵys Qazaqstan oblysynyń quramyna kirdi.
14 jyl buryn (1997) Qazaqstannyń Beıjińdegi elshiliginde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qytaı tilinde jaryq kórgen «Ǵasyrlar toǵysynda» kitabynyń tusaýkeser rásimi ótkizildi.
12 jyl buryn (1999) Qazaqstan, Ekvador, Irlandııa, Malaızııa men Týnıs jappaı qarýsyzdaný jónindegi Birikken Ulttar Uıymy konferentsııasynyń quramyna kirdi.
6 jyl buryn (2005) Oralǵa «Tatarstan-Qazaqstan» beıbitshilik jáne dostyq avtokerýeni keldi. Avtokerýen Qazan qalasynyń 1000-jyldyǵyna jáne Naberejnyı Chelnov qalasynyń 75-jyldyǵyna, Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasy men Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 10-jyldyqtaryna arnalǵan.
Kerýen quramyna 30 adam kirdi, onyń 20-y múgedek-sportshylar. Uıymdastyrýshysy - «Edil-Jaıyq» qaıyrymdylyq qory. Avtokerýenge qatysýshylar Oral qalasynyń kóz tartarlyq jerlerimen tanysyp, shahmattan jáne doıbydan joldastyq kezdesýler, Dostyq úıinde ulttyq mádenıet ortalyqtarynyń ókilderi qatysqan kezdesýler ótkizildi.
4 jyl buryn (2007) Almatyda qazaq tilinde álem ertegileri engizilgen alǵashqy CD-diń tusaý keser rásimi ótti.
Barlyq materıaldardy Qazaq radıosynyń redaktsııasy tapsyrǵan. Bul úntaspanyń bir ereksheligi, barlyq materıaldar qazaq tiline aýdarylǵan. Ertegiler memlekettik tildi úırengisi kelgen adamdarǵa arnalǵan baǵaly oqý quraly bolyp tabylady. Jalpy 6 úntaspa shyǵarylǵan, ár qaısysynyń uzaqtyǵy - 100 mınót. Ár CD-ǵa 10-12 ertegi engen, sonyń ishinde «Mysyq pen qoıan», «Arystan men túlki», «Aqyldy adam» jáne t.b. ertegiler bar.
3 jyl buryn (2008) Astanada Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen «Esil» aýdany quryldy.
Ol Astana qalasynyń ońtústik-batys bóliginde ornalasqan, Elordanyń «Almaty», «Saryarqa» jáne Aqmola oblysynyń Tselınograd aýdandarymen shektesedi. Jalpy aýdany - 31,2 myń gektar jerdi quraıdy, turǵyndary - 180 myń adam. Aýdanǵa kiretin turǵyn alabtary - Prıgorodnyı, Ilınka, Shubar, Telman, Qaraótkel, Zarechnyı.
Aýdanda 137 saýda mekemeleri jumys isteıdi jáne «Kerýen», «Mega», «Sary-Arqa» sııaqty iri saýda ortalyqtary bar.
ESІMDER
70 jyl buryn (1941) «Tilep» qaıyrymdylyq qorynyń prezıdenti, Halyqaralyq balalar-jasóspirimder týrızimi jáne ólketaný akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń qoǵam qaıratkeri jánemetsenaty, Qazaqstannyń qurmetti qurylysshysy, álemge áıgili saıahatshy YSQAQOV Sapar Ysqaquly dúnıege keldi.
Qostanaı oblysynyń Amangeldi aýylynda týǵan. Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. 1966-1968 jyldary -Qaraǵandy úı qurylysy kombınatynyń ınjener-konstrýktory. 1968-1971 jyldary -«Jılstroı» qurylys basqarmasy «Torǵaıalıýmınııqurylys» tresinde montajdaý ýchaskesiniń bastyǵy. 1971-1977 jyldary - Torǵaı oblystyq atqarý komıtetiniń kúrdeli qurylys basqarmasynyń bastyǵy. 1977-1983 jyldary - «Torǵaıaýylqurylys-15» tresiniń bas ınjeneri. 1983-1987 jyldary - «Torǵaıalıýmınııqurylys» tresi basqarýshysynyń dırektory. 1987-1990 jyldary - «Qazjóndeýturǵyn-úıjobalaý» ınstıtýtynyń dırektory. 1991-1997 jyldary - «Omar» shaǵyn qurylys kásipornynyń dırektory. 1998-2003 jyldary - «Tilep» kompanııasynyń dırektory. 2003 jyldan bastap qazirgi qyzmetinde. Halyqaralyq qazaq ánderi baıqaýynyń bas demeýshisi. Beıbarys sultan jáne Ál-Farabı atyndaǵy qoǵamdyq qaıyrymdylyq qoryn uıymdastyrýshy jáne prezıdenti. Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Zaısan aýdanynda zilzala zardaptaryn joıýǵa belsene qatysty, Arqalyq qalasynda kóptegen halyq sharýashyǵy nysandaryn saldy, óz óndiristik bazasyn jasaqtap, temir-beton konstrýktsııalary zaýytyn jańartty. Astana qalasyndaǵy «SOS Kınderdorf» balalar aýylynyń aýmaǵynda jetim balalarǵa arnap otbasylyq úlgidegi qalashyqta eki turǵyn úı salyp, óz qarajaty esebinen onyń barlyq shyǵynyn óz moınyna aldy. Halyqaralyq balalar almasý baǵdarlamasyna qarjylaı kómek kórsetip, talantty shyǵarmashyl jastardy qoldaýda, ulttyq mádenıetimizdiń damýyna úles qosa otyryp, «Astana-2005» halyqaralyq qazaq ánderi festıvaliniń bas demeýshisi boldy, respýblıkalyq «Shabyt» festıvaline, skrıpkashylardyń Oralda jyl saıyn ótkiziletin halyqaralyq konkýrsyna jáne ánshilerdiń Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy respýblıkalyq baıqaýyna jáne respýblıkalyq aqyndar aıtysyna «Tilep» atyndaǵy jyl saıynǵy syılyq taǵaıyndady. Sonymen qatar «Kúltegin» klýbynyń múshesi, respýblıkalyq telearnalar men basylymdarda týrızmdi nasıhattaıtyn habarlar men jobalardy uıymdastyrýshy.
«Jyl adamy - Altyn adam», «Ǵasyr metsenaty», eki márte «Altyn kompas» kýbogynyń ıegeri, «Qurmet», Reseıdiń «Derjava» jáne «Rýbınovyı krest», Ulybrıtanııanyń «Koroleva Vıktorııa» ordenderimen, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Qurmet dıplomymen, Halyqaralyq «Altyn medalmen» (Shveıtsarııa) marapattalǵan. «Halyqaralyq Metsenattyq Akademııasynyń» jáne Halyqaralyq týrızm jáne sport akademııasynyń akademıgi. Onyń esimi «Ulttyń altyn qoryna» endi jáne aty-jóni «Máskeýge - 850 jyl» atyndaǵy saıabaqtaǵy «Ulttyq dáýlet» alleıasynda máńgilikke jazylyp qaldyryldy. Jer sharyndaǵy barlyq 6 kontınentte, 100-den astam elderde bolǵan. Onyń esimi 70-ten asa elderde bolǵan týrıst retinde Rekordtar kitabyna jazyldy.
«Tańqalǵan jolaýshy», «Álemniń segizinshi keremeti nemese álem týrıstiń kózimen», «Jer sharyna saıahat» kitaptarynyń avtory.
TAMYZDYŃ 6-SY, SENBІ
Hırosıma kúni. ıAdrolyq qarýǵa tyıym salý úshin kúrestiń búkilálemdik kúni. 1945 jyly tamyzdyń 6-ynda AQSh ushqyshy Tomas Ferebı basqarǵan «Enola Geı» atty B-29 áskerı ushaq Japonııanyń Hırosıma qalasyna álemdegi eń birinshi atom bombasyn tastady. Tarıh qoınaýyna júginsek, osynaý adamzat tarıhyndaǵy eń jaýyzdyq is-árekettiń amerıkan áskeri úshin eshqandaı qajettiligi bolmaǵan. Sebebi soǵystyń sońyna qaraı Japonııa armııasy talqandalyp, Tynyq muhıty aıdynynda AQSh-qa esh qaýip tóndirmegen. Al bomba tastaý úshin Hırosımany arnaıy tańdap alýy qalanyń geografııalyq ornalasýy, úsh jaǵynan taý qorshap turatyndyǵy sebep bolǵan. Bul 20 kılotonnalyq ýran bombasynyń óz kúshin tolyq paıdalanyp, ajal ýyn sebýine taptyrmaıtyn nysana edi.
Halyqaralyq «Dárigerler beıbitshilik úshin» kúni. Hırosımaǵa bomba tastalǵan kúnnen bastap, «Álem dárigerleri ıadrolyq soǵysqa qarsy» halyqaralyq qozǵalysy atqarý komıtetiniń sheshimi boıynsha atalyp ótiledi.
Bolıvııa Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdigin jarııalaǵan kúni (1825). Bolıvııa - Ońtústik Amerıkanyń ortalyq bóliginde ornalasqan memleket. Soltústiginde jáne batysynda Brazılııamen, ońtústik-shyǵysynda Paragvaımen, ońtústiginde Argentınamen, batysynda Chılı, Perýmen shektesedi. Resmı astanasy - Sýkre, al is júzindegi astanasy - La-Pas. Memlekettik tili - ıspan, aımara, kechýa tilderi, degenmen bularǵa qaraǵanda úndi tili aýqymdy qoldanylady. Aqsha birligi - bolıvıano. Memleket basshysy - Prezıdent.
ESTE QALAR OQIǴALAR
55 jyl buryn (1956) KOKP Ortalyq Komıteti men KSRO Mınıstrler Keńesiniń «Maqta óndirýdi arttyrý úshin Ózbek KSR-i men Qazaq KSR-inde Myrzashóldiń tyń jerlerin sýarý jáne ıgerý týraly» qaýlysy qabyldandy.
42 jyl buryn (1969) Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Tóralqasynyń Jarlyǵymen «Neke jáne otbasy» Kodeksi bekitildi.
12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Memlekettik qyzmet týraly», «Buqaralyq aqparat quraldary týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń patent zańy», «Jer astynda jáne ashyq jerde, asa zııandy jáne aýyr jumys jaǵdaıynda jumys isteıtin tulǵalarǵa arnaıy memlekettik járdemaqy týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń «Shaǵyn kásipkerlikti memlekettik qoldaý týraly» Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańdary jarııalandy.
8 jyl buryn (2003) Jambyl oblysynyń Qarataý qalasynda fosfor salasynyń kenshilerine arnalǵan eskertkish saltanatty túrde ashyldy.
1937 jylǵy birinshi geologııalyq barlaý ekspedıtsııasy kezinde Qarataý fosforıt alabynyń kólemi, sapasy jáne sıpatty anyqtaldy, al 1941 jyly olardyń ónerkásiptik ıgerýi bastaldy. Bul jerde bastapqysynda Sholaqtaý kenti paıda bolǵan, taý-hımııa kombınaty salyndy, ınfraqurylym salasy damydy, halyqtyń sany ósti. Keıinen, 1963 jyly aýylǵa qala dárejesin berý týraly sheshim qabyldandy. Búgingi Qarataý Qazfosfat» JShS-nyń bólimshesi bolyp tabylatyn taý-hımııa kombınatynyń iske qosylýynyń arqasynda uzaq jyldardaǵy toqyraýdan keıin qaıtadan jańǵyryp keledi.
7 jyl buryn (2004) Uly Otan soǵysynyń ardageri Bekbolat Hazyrovtyń «Chtoby pomnılı» atty kitaby jaryq kórdi. Avtor kitapty 314-shi atqyshtar dıvızııasynyń quramynda, Lenıngrad maıdanynda erlikpen shaıqasqan jerlesterine arnaǵan. Basylym pavlodarlyq januıalarda saqtalǵan qujattar men sýretter, maıdangerler hattaryndaǵy soǵys týraly áńgimeler negizinde jazylǵan. Kitapta 1941 jyly qyrkúıekte Svır ózeni boıyndaǵy urysta habarsyz joǵalyp ketken 379 pavlodarlyqtyń esimderi atalyp, olardyń taǵdyry, ómirleriniń sońǵy kúnderi týraly baıandalady.
6 jyl buryn (2005) Batys-Sibir jáne Ońtústik-Oral temir joldarynyń tarıhynda tuńǵysh ret Petropavl men Omby qalalarynyń arasynda júretin «Ekspress» júrdek poıyzy paıda boldy.
Jańa júrdek elektrpoıyzynyń vagondary 1-shi, 2-shi jáne 3-shi sanattan turady. Eń jaılysy 1-shi sanattaǵy vagondar bolyp sanalady. Onyń ishinde jolaýshylardyń ornyqty sezinýi úshin jumsaq kreslolar, olardyń arasynda ústelsheler, teledıdar, bar ornatylǵan.
4 jyl buryn (2007) Almaty oblysynyń Kerbulaq aýdanynda polıetılen turbalaryn óndiretin «Karo» JShS-y saltanatty túrde ashyldy.
Kásiporynnyń óndiristik qýaty jylyna 5 myń tonna shıkizatty qaıta óńdep shyǵarady, jáne dıameri 60-tan 630 mılımetrge deıin 100 myń metr polıetılen turbalaryn shyǵaratyn múmkindigi bar.
2 jyl buryn (2009) Aqmola oblysyna qarasty Zerendi aýdany aýmaǵyndaǵy Qyzyl qoǵam kenishinde qıyrshyq tas óndiretin zaýyt iske qosyldy.
Zaýytta fındik óndirisshilerdiń jabdyǵy ornatylǵan. Ónimdi tutynýshylarǵa jetkizý maqsatymen uzyndyǵy 5,4 shaqyrym temirjol jelisi tartylǵan. Negizgi tutynýshylar retinde Aqmola, Soltústik Qazaqstan oblystary, Astana men Reseıdiń Omby qalasy tapsyrys bergen.
ESІMDER
100 jyl buryn (1911-1991) ánshi, ulttyq opera óneriniń negizin salýshylardyń biri, Qazaqstannyń halyq ártisi TURDYQULOVA Úrııa (Ulbosyn) Áltikqyzy dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saryaǵash qalasynda týǵan. 1920 jyly Tashkenttegi halyq aǵartý ınstıtýtynda oqyǵan. 1927 jyly Máskeý qalasynda ótken etnografııalyq kontsertke qatysty. Sol jyly Máskeý konservatorııasynyń án bóliminde (Malchýktyń klasynda) oqydy.
1930 jyly qazirgi Qazaq akademııalyq drama teatryna shaqyrylady. Munda Nıkolaı Gogoldiń «Úılený» komedııasyndaǵy Fekla Ivanovna rólin somdady. 1933 jyly qazirgi Qazaq akademııalyq opera jáne balet teatryna aýysady. Qazaq, shetel kompozıtorlarynyń operalarynda Teńge (Ivan Kotsyktyń «Aıman-Sholpan» mýzykalyq dramasynda), ana, Dúrııa, Qalamqas, Aqjúnis (Evgenıı Brýsılovskııdiń «Qyz Jibek», «Jalbyr» jáne «Er Tarǵynynda», kútýshi áıel (Petr Chaıkovskııdiń «Evgenıı Onegıninde»), Karmen (Jorj Bızeniń osy attas operasynda) sekildi san qyrly tolyqqandy mýzykalyq obrazdar jasady. Ol estradalyq ánshi retinde qazaqtyń halyq ánderin keńinen nasıhattady, ózbek, túrikmen, tatar, orys, ýkraın ánderin de oryndady. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldary Ýkraın maıdanyndaǵy jaýyngerlerge kontsertter berdi.
«Qurmet belgisi» ordenimen marapattalǵan.
55 jyl buryn (1956) Jambyl oblysy Іshki saıasat basqarmasy bastyǵynyń orynbasary RAHMANBERDIEV Rahmatildá Segizbaıuly dúnıege keldi.
Jambyl oblysynda týǵan. Almaty aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. Lýgovoı jylqy zaýytynyń aǵa ekonomısi, Komsomol komıtetiniń hatshysy, Qazaqstan LKJO Jambyl oblystyq komıtetiniń lektorlyq tobynyń meńgerýshisi, bólim meńgerýshisi. 1987-1991 jyldary - Jambyl oblystyq partııa komıtetiniń lektory, konsýltanty. 1994-1997 jyldary - «Jambyl-ımpeks» qaýymdastyǵynyń, «Arnabol» JShS-nyń bas dırektory. 1997-1998 jyldary - Lýgovoı aýdandyq ekonomıka basqarmasynyń bastyǵy. 1998-2006 jyldary - Turar Rysqulov atyndaǵy aýdan ákiminiń orynbasary. 2006-2010 jyldary - Jambyl oblysy ákimi apparaty basshysynyń orynbasary - uıymdastyrý-ınspektorlyq bóliminiń meńgerýshisi. 2010-2011 jyldary - Jambyl oblysy Jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń bastyǵy. Qazirgi qyzmetinde 2011 jyldan bastap isteıdi.
55 jyl buryn (1956) ǵalym-agronom, Halyqaralyq ekologııa, adam qaýipsizdigi jáne tabıǵat ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, Sáken Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń qurmetti professory NÁBIEV Marat Áskenuly dúnıege keldi.
Astana qalasynda týǵan. Tselınograd aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. 1984-1991 jyldary - Tselınograd oblystyq partııa komıtetiniń nusqaýshysy, jaýapty uıymdastyrýshysy. 1991-1996 jyldary - Tselınograd memlekettik múlik jónindegi aýmaqtyq komıtetiniń bólim bastyǵy, «Esil» AQ-ynyń prezıdenti, «Esil» banki Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. 1996-1999 jyldary - «Lısakov ken baıytý kombınaty» AQ-ynyń prezıdenti. 2000 jyldan bastap «Aqmola vagon jóndeý zaýyty» AAQ-ynyń bas dırektory, 2002 jyldan - prezıdenti, al keıin «On-Olja» JShS-iniń prezıdenti bolǵan. Qazirgi ýaqytta Sáken Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti bitirýshiler klýbynyń quryltaıshysy.
Medalmen marapattalǵan.
45 jyl buryn (1966) «QazTragGaz-Almaty» AQ basqarma tóraǵasy, ekonomıka ǵylymynyń kandıdaty SAPAROV Aqylbaı Esboluly dúnıege keldi.
Pavlodar oblysynda týǵan. Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. 1933-2002 jyldary - Memlekettik múlik komıteti tóraǵasynyń orynbasary, «QazTransOıl» JAQ dırektorynyń ekonomıka jáne qarjy jónindegi orynbasary. 2002-2004 jyldary - «QazMunaıGaz» Ulttyq kompanııasy» AQ Aktıvterdi basqarý departamentiniń dırektory. 2004-2005 jyldary - «Teńiz Servıs» JShS bas dırektorynyń birinshi orynbasary. 2005-2006 jyldary - «QazTransGazDıstrıbıýshn» AQ bas dırektorynyń damý jónindegi orynbasary. 2006 jyldyń mamyrynan «Almatygaz» AQ basqarmasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary bolǵan. Qazirgi qyzmetinde 2007 jyldan bastap isteıdi.
TAMYZDYŃ 7-SІ, JEKSENBІ
Kólik jáne baılanys qyzmetkerleri kúni. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 2003-inshi jylǵy qarashanyń 15-indegi Jarlyǵyna sáıkes jyl saıyn tamyzdyń birinshi jeksenbisinde atap ótiledi.
Kot-d'Ivýar Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1960). Kot-d'Ivýar -Batys Afrıkada ornalasqan memleket. Soltústiginde Malı, Býrkına-Fasomen, shyǵysynda Ganamen, batysynda Lıberııa, Gvıneıamen shektesedi. Ońtústigin Gvıneıa shyǵanaǵy alyp jatyr. El aýmaǵy ákimshilik jaǵynan 16 aımaqqa, al aımaqtar 50 departamentke bólinedi. Astanasy - ıAmýsýkro qalasy. Resmı tili - frantsýz tili, sonymen qatar akan, krý, voltek tilderi qoldanylady. Aqsha birligi - Batys Afrıka franki.
Orys aqyny jáne dramatýrgy, orys sımvolızminiń jarqyn ókilderiniń biri Aleksandr Blokty (1880-1921) eske alý kúni.
ESTE QALAR OQIǴALAR
16 jyl buryn (1995) Almaty Kıno úıinde «Abaı» atty fılmniń tusaýkeser rásimi ótip, oǵan Prezıdent Nursultan Nazarbaev qatysty. Muhtar Áýezovtiń roman-epopeıasy boıynsha túsirilgen epıkalyq drama qazaqtyń uly aqyny Abaıdyń 150 jyldyǵyna arnalǵan. Abaı rólinde Ǵabıden Turyqbaev, Qunanbaı rólinde Tuńǵyshbaı ál-Tarazı jáne t.b. akterler oınady. Stsenarıin Láılá Aqynjanova, Aleksandr Baranov jáne Serik Aprymov jazǵan.
13 jyl buryn (1998) Ankarada Abaı parkiniń ashylý saltanaty boldy.
12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Belarýs Respýblıkasynyń Úkimeti arasynda taýar (jumys) eksporttaý jáne ımporttaý kezinde qosymsha salyq salýdyń qaǵıdattaryn bekitý týraly», Qazaqstan Respýblıkasy men Halyqaralyq Damý banki arasyndaǵy «Qaryz týraly kelisimdi bekitý týraly» (kólik joldary salasyn qaıta jańartý jobasy), Qazaqstan Respýblıkasy men Halyqaralyq Damý banki arasyndaǵy «Qaryz týraly kelisimdi bekitý týraly» (densaýlyq saqtaý salasynyń jobasy), Qazaqstan Respýblıkasy men Halyqaralyq Damý banki arasyndaǵy «Qaryz týraly kelisimdi bekitý týraly» (quqyq reformasy jobasy) Zańdary jarııalandy.
6 jyl buryn (2005) Almatyda, Respýblıka saraıynda, Raıymbek batyrdyń 300-jyldyq mereıtoıyna arnalǵan respýblıkalyq aıtys óneriniń baıqaýy bolyp ótti.
Sharany uıymdastyrǵan «Jarylqap batyr» qoǵamdyq qory, «Aısel Qazaqstan» korporatsııasy, Almaty qalalyq mádenıet departamenti jáne Respýblıka saraıynyń ákimshiligi.
Atalmysh sharaǵa Astana, Almaty, Taraz, Shymkent, Túrkistan, Kókshetaý, Óskemen, Qaraǵandy, Aqtaý jáne Oral qalalarynyń sýyryp-salma aqyndary qatysty. Aqyn Tumanbaı Moldaǵalıev bastaǵan qazylar alqasynyń sheshimi boıynsha bas júldeni Semeıden kelgen Sara Toqtamysova qanjyǵasyna baılady. Birinshi oryndy Taldyqorǵannan kelgen Aıtaqyn Bulǵaqov jeńip aldy. Ekinshi oryndy qaraǵandylyq Amanjol Áltaev, elordalyq aıtysker Dáýletkereı Kápuly jáne semeılik Rınat Zaıytov bólisti.
5 jyl buryn (2006) Qyrǵyzstan elordasynda kemik maıyn transplantatsııalaý jónindegi qyrǵyz-túrik ortalyǵy ashyldy. Túrik jaǵynyń qoldaýymen Qyrǵyzdyń gemotologııalyq ǵylymı ortalyǵynda ashylǵan atalmysh ortalyq Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy ázirge jalǵyz nysan jáne onyń qyzmetin osy aımaqtan kelgen qan aýrýyna nemese onkologııalyq aýrýlarǵa shaldyqqan syrqattar paıdalana alady. Bul ortalyq arnaıy medıtsınalyq jabdyqtar jetkizgen jáne kemik maıyn transplantatsııalaý ádisin engizýge qarajat bólgen túriktiń yntymaqtastyq jáne damý jónindegi basqarmasynyń arqasynda ashylyp otyr. Qyrǵyzdyń gemotologııa ǵylymı ortalyǵy men Ankaradaǵy kemik maıyn transplantatsııalaý ortalyǵy arasyndaǵy kelisimshartqa sáıkes 6 qyrǵyz mamany Túrkııada bilim alyp, daıyndyqtan ótip keldi.
5 jyl buryn (2006) Batys Qazaqstan oblysy Bórli aýdanyndaǵy Qyryqoba qorǵandarynyń birinen jyl sanaýǵa deıingi VI-V ǵasyrǵa jatatyn kóne jádigerlikter tabyldy. Munda eki jyldan beri Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasyna qarasty Álkeı Marǵulan atyndaǵy Arheologııa jáne etnografııa ınstıtýtynyń ǵalymdary Mahambet atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti oqytýshy-stýdentterimen birlese otyryp qazba jumystaryn júrgizip jatyr. Qyryqobadan basy joq jylqy súıekteriniń tabylýy bul jerlerde túrki tildes halyqtardyń arǵy tegi mekendegenin dáleldeıdi. Altyn jalatylǵan áshekeı buıymdar, saq dáýiriniń kýási bolarlyq qylyshtar, at qural-ábzelderi, aına, taraq sekildi jádigerler zertteýge jiberildi. Atalmysh ınstıtýt qyzmetkeri Meıram Seıitkereevtiń aıtýynsha, bulardyń arasynda ýystaı ǵana súıekten jasalǵan, oısylqaraǵa uqsas boıtumar erekshe qundy. Janýardyń ústindegi jazbalar men shaǵyn beıneler qarapaıym kózge de anyq baıqalady. Jalpy nobaıy on shaqyrymdaı jerdi alyp jatqan Qyryqobanyń qazirge deıin 15 obasy ǵana arshylǵan.
4 jyl buryn (2007) Memleket basshysy strategııalyq mańyzǵa ıe nysandarǵa memlekettik baqylaýdyń tıimdi tetikterin qurýǵa baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettiń ekonomıka salasyndaǵy múddelerin qamtamasyz etý máseleleri boıynsha ózgeris pen tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy.
2 jyl buryn (2009) Pavlodarda «Bıbi-Ana» qoǵamdyq birlestigi pavlodarlyq bólimshesi músheleriniń óz qoldarymen jasaǵan buıymdarynyń kórmesi ashyldy.
Onda ádemi ulttyq kıimder, toqyma kóılekter men jaketter, quraq kórpesheler men sheberlerdiń qolynan shyqqan basqa da biregeı buıymdar qoıylǵan.
Pavlodarlyq «Bıbi-Ana» qoǵamdyq birlestigin 1999 jyly múgedek-áıelder qurǵan bolatyn. «Bıbi-Ana» músheleriniń qoldarynan shyqqan ulttyq kıimder halyqtyń úlken suranysyna ıe.
ESІMDER
90 jyl buryn (1921-1952) aqyn QALAÝOVA Zııash dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti) bitirip, Almaty oblysynyń Uıǵyr aýdanyndaǵy Aqsý orta mektebinde muǵalim bolǵan.
Alǵashqy óleńder jınaǵy 1941 jyly «Sholpan» degen atpen jaryqqa shyqqan. Sondaı-aq óleńderi men poemalarynyń úsh jınaǵy jaryq kórgen. Aqyn 1950 jyly beıbitshilikti jaqtaýshylardyń Máskeýde ótken Búkilodaqtyq II konferentsııasyna Qazaqstannan delegat bolyp qatysqan.
«Kavkaz shyńynda», «Beıbitshilikti súıemiz» óleńder jınaǵynyń avtory.
Ońtústik Qazaqstan oblysy Otyrar aýdanyndaǵy Sháýildir orta mektebine aqynnyń esimi berilgen.
65 jyl buryn (1946) akter, Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri, kıno ártisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, Qazaqstanda pantomımo ónerin qalyptastyrýshy ÓTEPBERGENOV Meńtaı Smaǵululy dúnıege keldi.
Máskeý tsırk ýchılışesin, Sergeı Gerasımov atyndaǵy Búkilreseılik memlekettik kınematografııa ınstıtýtyn bitirgen. 1974 jyldan bastap Sháken Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasynda eńbek etedi.
Akter 60-tan asa fılmge túsip, qytaı, chýkcha, býrıat, ıakýt, túrik, ózbek sekildi 16 ult ókiliniń beınesin somdaǵan. «Biz - eresekter», «Jaýshy», «Aq shaman», «Jeńimpaz», «Interdevochka», «Shanhaı», taǵy da basqa fılmderde oınaǵan.
40 jyldan asa ýaqyt boıy ár eldiń túrli markalaryn jınaýmen shuǵyldanady. Erlangen (Germanııa) qalasyndaǵy kınofılatelıster klýbynyń múshesi bolyp tabylady. «Markalardaǵy álem kınosynyń tarıhy» atty kitaptyń avtory. Kitaptyń tusaýkeser rásimi Kann qalasyndaǵy 51-shi Halyqaralyq kınofestıvalinde ótti.
55 jyl buryn (1956) Aqtóbe oblysy Alǵa sport mektebiniń dırektory, palýan, KSRO sport sheberi SAÝANAEV Qusman Musaǵalıuly dúnıege keldi.
Almaty dene tárbıesi ınstıtýtyn bitirgen. Aqtóbe balalar jáne jasóspirimder sport mektebiniń dırektory, Qajymuqan Muńaıtpasov atyndaǵy Almaty sport ýchılışesiniń jattyqtyrýshysy, Taldyqorǵan qalasyndaǵy balalar jáne jasóspirimder sport mektebiniń aǵa jattyqtyrýshysy bolǵan. 1998 jyldan beri Aqtóbe qalasyndaǵy «Jarylqasyn» sport klýbynyń aǵa jattyqtyrýshysy qyzmetin atqarýda. 1973-1974 jyldary «Spartak» sport qoǵamynyń quramynda respýblıkalyq jarystyń jeńimpazy atanyp, Pavlodarda ótken jarysta respýblıka chempıony atansa, 1977 jyly Qazaqstan kýbogynyń kúmis júldesin ıelengen. 1980 jyly Óskemen qalasynda ótken Qazaqstan birinshiliginiń chempıony ataǵyn utyp alyp, erkin kúresten ulttyq qurama sapyna alynǵan. 1981 jyldan bastap birneshe márte Azııa kýbogynyń jeńimpazy, 1994 jyly Qazaqstannyń 13 márte chempıony atanǵan. Ol jattyqtyrǵan sportshylardyń altaýy respýblıka chempıony bolǵan. Sondaı-aq 2004 jyly Grekııada ótken Olımpıada oıyndaryna qatysýshy sportshylardy jattyqtyrǵan. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldan bastap isteıdi.
45 jyl buryn (1966) Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń 4-shaqyrylym depýtaty, Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń múshesi, Qazastan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń jáne «Daryn» Memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty, dotsent TІLEÝHAN Bekbolat Qanaıuly dúnıege keldi.
Qaraǵandy oblysynyń Jańaarqa aýdanynda týǵan. Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty konservatorııasyn jáne aspırantýrasyn bitirgen. 1992-2001 jyldary - Almaty konservatorııasynyń oqytýshysy, dotsenti, kafedra meńgerýshisi. 1996-1997 jyldary - Respýblıkalyq gvardııa janyndaǵy Prezıdent orkestri folklorlyq ansambliniń jetekshisi. 1997-2001 jyldary - Prezıdent orkestriniń kórkemdik jetekshisi. 2001-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet, aqparat jáne qoǵamdyq kelisim mınıstrligi Mádenıet komıtetiniń tóraǵasy. 2002-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne qoǵamdyq kelisim vıtse-mınıstri. 2003-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet vıtse-mınıstri. 2004-2007 jyldary - «NurOtan» halyqtyq demokratııalyq partııasy tizimi boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty. 2007 jylyń tamyzynan - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń 4-shaqyrylym depýtaty, Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń múshesi.
«Parasat» ordenimen marapattalǵan.
