QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 17-22 mamyr aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASY

18 mamyrda Astanada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen QR Prezıdenti janyndaǵy Sheteldik ınvestorlar keńesiniń plenarlyq otyrysy bolady.

ÚKІMET

17 mamyr kúni Úkimet úıinde QR Úkimetiniń selektorlyq otyrysy ótedi.

PARLAMENT

17 mamyr kúni QR Parlamenti Senatynda Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik jónindegi komıtettiń keńeıtilgen otyrysy bolady.

17 mamyrda QR Parlamenti Senatynda «QR-daǵy quqyqtyq statıstıkanyń qalyptasý jáne odan ári jetilý máseleleri» taqyrybynda dóńgelek ústel ótedi.

17 mamyr kúni Májilis úıinde «Notarıat týraly» QR zańyna ózgerister men qosymshalar engizý týraly» Zań jobasy boıynsha dóńgelek ústel ótedi.

QOǴAM

26 sáýir men 25 mamyr aralyǵynda Іshki ister mınıstrligi respýblıkalyq «Nazar aýdaryńyz - baǵdarsham!» aılyǵyn ótkizedi. Bul aktsııanyń maqsaty - balalar jol-kólik jaraqatynyń aldyn alý jáne júrgizýshilerdiń nazaryn kámeletke tolmaǵan jaıaý júrginshilerge aýdarý.

6 mamyrdan bastap, «Degdar» gýmanıtarlyq qory, «JTI» kompanııasynyń qoldaýymen elimizdiń bes qalasynda - Astana, Almaty, Taldyqorǵan, Shymkent jáne Qaraǵandy qalalarynda Uly Otan soǵysy ardagerleriniń qurmetine klassıkalyq mýzykadan qaıyrymdylyq kontsertter uıymdastyrady.

19 mamyrda Úkimet deńgeıinde EýrAzEQ Memleketaralyq keńesiniń 15-shi otyrysy ótedi.

23 mamyr men 2 maýsym aralyǵynda Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi halyqaralyq qutqarýshy bólimshelerdiń 16-shy «Qazspas-2011» halyqaralyq semınar - jıynyn uıymdastyrmaq.

ASTANA

17 mamyrda «Ramada Plaza» qonaq úıinde «QR-daǵy prezıdent saılaýyna quqyq qorǵaý uıymdary júrgizgen monıtorıngtiń qorytyndylary» taqyrybynda baspasóz máslıhaty ótedi.

17 mamyr kúni «Nazarbaev Ýnıversıtetinde» «LÝKOIL» AAQ men «Nazarbaev Ýnıversıteti» AQ arasynda yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıylady.

17 mamyrda Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda «Taǵattylyq pen konfessııaaralyq dıalog arqyly qazaq jastarynyń ózara túsinisýi men yntymaqtastyǵyna» atty taqyrypta respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa ótedi.

17 mamyrda Prezıdent mádenıet ortalyǵynda «Saǵattar syr shertedi» atty saǵat toptamasynyń kórmesi ashylady. Іs-sharanyń bastalaýy saǵat 17.30-da.

9 sáýirden 15 maýsymǵa deıin Astananyń Jeńis jáne Imanov kóshelerinde jol-qurylys jumystary júrgiziledi.

17 mamyrda Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti murajaıynda Astananyń jetekshi joǵary oqý oryndary: L. N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti, S. Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti, AQ «Astana medıtsınalyq ýnıversıteti» basshylarynyń bolashaq talapkerlermen kezdesýi ótkiziledi.

19 mamyrda Astanada BUU Damý Baǵdarlamasynyń Admınıstratory Helen Klark hanym Qazaqstanǵa resmı sapary barysynda QR Memlekettik basqarý akademııasynda ótetin «Qazirgi zamanǵy álemdegi jáne Qazaqstandaǵy áıel kósh basshylar» atty dóńgelek stolǵa qatysady.

19 mamyrda elordadaǵy Táýelsizdik saraıynda Eýrpalyq damý jáne qaıta qurý banki Basqarýshy keńesiniń jyl saıynǵy otyrysy aıasynda Qazaqstannyń ınvestıtsııalyq forýmy óz jumysyn bastaıdy.

19-20 mamyr kúnderi Q.Qýanyshbaev atyndaǵy qazaq mýzykalyq drama teatrynda dramatýrg E.Jýasbektiń «ANTIVIRÝS» spektakliniń tusaýy kesiledi.

25 mamyrda Prezıdenttik Mádenıet Ortalyǵynyń zalynda "Qazaqstan Kameratasy" ǵajaıyp baǵdarlamany - qazaqstandyq kompozıtorlardyń qazirgi zamanǵy mýzykasy oryndalady.

ALMATY

17 mamyr kúni Almatyda qala ákimi A.Esimov 2010-2011 oqý jyldarynda halyqaralyq, respýblıkalyq olımpıadalardan, jarystardan júlde alǵan 9-11 synyp oqýshylaryna «Úrker» altyn tós belgisin tabys etedi.

17 mamyrda Almatyda «Aqparattyq ortada avtorlyq quqyqty qorǵaý» taqyrybynda dóńgelek ústel ótedi.

17 mamyr kúni «Qazaqstan» qonaq úıinde «Kedendik rásimdeý men kedendik baqylaý. Kedendik logıstıka» taqyrybynda dóńgelek ústel ótedi.

17 mamyrda QR Ulttyq kitaphanasynda Oljas Súleımenovtyń 75 jyldyǵyna arnalǵan shyǵarmashylyq kesh jáne «Oljas kitaphanasy» baspa úıi shyǵarǵan kitaptardyń tusaýkeseri bolady. Іs-sharanyń batalaýy saǵat 15.00.

29 mamyr kúni Almatyda avtoáýesqoılar merekesi ótedi.

ÁLEM

18 mamyrda Máskeýdiń «Skolkovo» basqarý mektebinde RF prezıdenti Dmıtrıı Medvedevtiń alǵashqy keńeıtilgen baspasóz máslıhaty ótkiziledi.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

MAMYRDYŃ 17-І, SEISENBІ

Dúnıejúzilik elektr baılanysy jáne aqparattyq qoǵam kúni. Dúnıejúzilik elektr baılanysy jáne aqparattyq qoǵam maqsaty qoǵamdar men elderdiń ınternet pen aqparattyq-kommýnıkatsııalyq tehnologııalardy (AKT) paıdalanýy, sondaı-aq «sandyq alshaqtyqtan» arylýdyń joldary týraly múmkindikteri jaıyndaǵy habardarlyq deńgeıin kóterýge jaǵdaı jasaýynda.

Dúnıejúzilik elektr baılanysy jáne aqparattyq qoǵam kúni buryn atalyp ótip kelgen Halyqaralyq telekommýnıkatsııalar kúnin jáne «Dúnıejúzilik aqparattyq qoǵam kúnin» aýystyrdy. 2006-nshy jylǵy qarashada Halyqaralyq Elektr baılanysy Odaǵynyń (HEO) Antalııadaǵy (Túrkııa) Ýákiletti konferentsııasynda bul eki shara da 17-nshi mamyrda Dúnıejúzilik elektr baılanysy jáne aqparattyq qoǵam kúni retinde atalyp ótedi degen sheshim qabyldandy.

Bul kún - barlyq programmısterdiń, júıelik ákimshilerdiń, ınternet-provaıderlerdiń, veb-dızaınerlerdiń, ınternet-basylymdar redaktorlarynyń basqa da aqparattyq tehnologııalar salasynda jumys isteıtin adamdardyń kásibı meıramy.

Informatıka órkenıettiń beınesin túbirimen ózgertti. Ol álemdik ekonomıkada, óndiriletin ónimniń sany men sapasyn kúrt kóterip, naǵyz jarylys týǵyzdy. Degenmen, ınformatıkanyń mańyzy áldeqaıda keńirek. Bul adamzatqa buryn bolyp kórmegen múmkindikter jasap otyr: bilim basty baılyqqa aınaldy, óz betinshe bilim alýdyń keremet múmkindikteri ashyldy.

Norvegııa KoroldiginińUlttyqmeıramy - Konstıtýtsııa kúni(1814).Eıdsvollda ótken quryltaı jınalysynda Dat bıliginen azattyq alǵan Norvegııa Konstıtýtsııasy qabyldandy. 2-i ǵasyrǵa jýyq buryn qabyldanǵan Konstıtýtsııa kúni búginge deıin óz kúshin joıǵan joq. Norvegııa Eýropanyń soltústiginde ornalasqan. Batysyn jáne qıyr soltústigin Skandınavııa túbegi alyp jatyr. Soltústigi Barents teńizimen, batysy Norvegııa, Soltústik teńizderimen, ońtústigi Skagerrak buǵazymen, al qurlyqta Shvetsııamen, qıyr shyǵysynda Fınlıandııamen, Reseımen shektesedi. Norvegııaǵa Shpıtsbergen arhıpelagy, Medvejıı araly, Atlant muhıtynyń soltústik bóligindegi ıAn-Maıen, Býve araldary qaraıdy. Ákimshilik jaǵynan 18 fıýlkege (oblys) bólinedi. Astanasy - Oslo qalasy. Memlekettik tili - norveg tili. Aqsha birligi - krona. Memleket basshysy - Korol. Joǵary zań shyǵarýshy organy bir palataly parlament - Stortıng.

Qazaqstan Respýblıkasy men Norvegııa Koroldigi arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy maýsymnyń 6-synda ornatyldy.

OQIǴALAR

19 jyl buryn (1992) Prezıdent Jarlyǵymen músinshi Erkin Mergenovke «Qazaqstannyń Halyq sýretshisi» qurmetti ataǵy berildi.

5 jyl buryn (2006) Almatyda «Densaýlyq saqtaý» atty iri kórme ashyldy. Álemniń 20 memleketinen 180 kompanııa ókilderi qatysyp otyrǵan kórme byltyrǵymen salystyrǵanda asa aýqymdy. Kórmeniń ashylý saltanatyna qatysqan QR Densaýlyq saqtaý mınıstri Erbolat Dosaev - 13 jyl qatarynan úzdiksiz jalǵasyp kele jatqan bul sharanyń elimizge bereri mol. Al sońǵy jyldary densaýlyq saqtaý salasynda oń ózgerister baıqalýda, ınfektsııalyq aýrýlardyń azaıýy - ólim men múgedektik deńgeıiniń tómendeýine ońdy áser etti, dep atap ótti. Ol osynda álemniń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jańa tehnologııalarmen, dári túrlerimen tanysty. Kórme aýdanynyń 36 paıyzy qazaqstandyq kompanııalardyń úlesine tıgen. Sondaı-aq Germanııa, Mysyr jáne Reseı memleketteri kórmeniń belsendi qatysýshylary qatarynda. 4 kúnge sozylatyn kórme barysynda semınarlar men kompanııalardyń tanystyrylymy ótip, ?eń úzdik dárihana? baıqaýynyń qorytyndysy jarııalanatyn bolady.

4 jyl buryn (2007) Almatyda BUU-nyń Azııa jáne Tynyq muhıty óńirine arnalǵan Ekonomıkalyq jáne áleýmettik komıssııasynyń qurylǵanyna 60-jyl tolýyna oraı shyǵarylǵan estelik poshta markasyn saltanatty tanystyrý rásimi ótti.

Qazaqstan poshtalyq ákimshiligi shyǵarǵan kórkem markada ulttyq órnekter men ESKATO-nyń 60-jyldyǵyn bildiretin arnaıy belgi basylǵan. Birlik nomınaly 25 teńgeni quraıtyn bul markanyń jalpy taralymy 50 myń dana.

4 jyl buryn (2007) Taldyqorǵanda «Basalt LTD» JShS-nyń jylýdy oqshaýlaıtyn materıaldar óndiretin zaýyt iske qosyldy.

Jylýdy oqshaýlaıtyn materıaldar bazalttan jáne sıntetıkalyq baılanystyrǵyshtan daıyndalady. Olar qurylys qurylymdarynda jáne ǵımarattardaǵy ishki jáne syrtqy turba jelilerindegi jylýdy oqshaýlaýǵa arnalǵan. Ony órtke qarsy jáne dybys shyǵarmaıtyn materıal retinde paıdalanýǵa bolady.

1 jyl buryn (2010) Shymkentte Qazaqstandaǵy alǵashqy jekemenshik kórkem gımnastıka mektebi ashyldy.

Bul mekteptiń jetekshisi jáne bas jattyqtyrýshysy - Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen sport sheberi Álııa Júsipova.

Álııa Júsipova - Azııanyń eki dúrkin absolıýttik chempıony, Azııa oıyndarynyń chempıony, Qazaqstan Respýblıkasynyń on dúrkin chempıony, 2004 jyly ol Afıny Olımpıadasynda - tórtinshi, al 2008 jyly Beıjiń Olımpıadasynda besinshi oryn aldy.

Álııanyń bul ataqtaryna taǵy birneshe tıtýl qosyldy - týrnırdiń jáne mekteptiń ashylý rásiminde Týrızm jáne sport mınıstrliginiń ókilderi oǵan Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Olımpıada komıtetiniń Altyn ordenin tabys etti. Sondaı-aq, Álııa qazir kórkem gımnastıka boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń aǵa tóreshisi jáne halyqaralyq sanattaǵy tóreshi. «Aqpan aıynda sýdıalar semınary ótip, sonda men emtıhan tapsyrdym, endi men halyqaralyq jarystarǵa tórelik ete alamyn»,- deıdi Álııa Júsipova.

ESІMDER

100 jyl buryn (1911-1974) palýan BOQAEV Muhametjanuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysy Jańaarqa aýdanynda týǵan. 1936 jyly Almaty qalasyna kelip, Qazaqstannyń 15 jyldyǵyna arnalǵan toıda aýyr salmaq dárejesinde kúreske túsip, birinshi oryn alǵan. 1940 jyly Qaraǵandyǵa kelgen kúsh atasy Qajymuqan ony ádeıi shaqyrtyp, ekeýi Maıqudyq shahtasynda kezdesedi. Qajymuqan onyń kúshine rıza bolyp batasyn bergen. 1945 jyly Jambyldyń 100 jyldyq toıynda nar palýan, 1949 jyly Ashǵabatta ótken Orta Azııa Respýblıkalary men Qazaqstan halyqtarynyń ulttyq kúres túrlerinen ótken jarysta absolıýttik chempıon atanǵan.

85 jyl buryn (1926-1998) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdigi keńesiniń ardageri, general-maıor VEREŞAEV Nıkolaı Fedorovıch dúnıege keldi.

Aqmola oblysy Esil aýdanynda týǵan. KSRO Memlekettik qaýipsizdik halyq komısarıaty Ólkearalyq mektebin, Tashkent pedagogıka ınstıtýtyn bitirgen. Soltústik Qazaqstan jáne Kókshetaý oblystarynyń memlekettik qaýipsizdik organdarynda qyzmet istegen. 1963-1978 jyldary - Qostanaı oblysy boıynsha memlekettik qaýipsizdik komıteti basqarmasynyń ýákili, Rýdnensk qalalyq memlekettik qaýipsizdik komıteti basqarmasynyń bólim bastyǵy. 1978-1988 jyldary - Qostanaı oblystyq memlekettik qaýipsizdik komıteti basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. 1988 jyldan zeınet demalysyna shyqqannan keıin Qostanaı oblystyq Ulttyq qaýipsizdik komıteti departamenti Ardagerler keńesiniń tóraǵasy boldy.

«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

65 jyl buryn (1946) ǵalym-agronom, aýyl sharýashylyǵy ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi MEIІRMAN Ǵalıolla Tólendiuly dúnıege keldi.

Almaty oblysy Qaratal aýdanynda týǵan. Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti) bitirgen. Qazaq mal azyǵyn óndirý jáne jaıylym ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda, Qazaq aýyl sharýashylyǵy ǵylym akademııasynda, Aral óńiri agroekologııa jáne aýyl sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda, Qazaq eginshilik ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda, Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetinde ǵylymı-zertteý jumystarymen aınalysyp, Eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı-óndiristik ortalyǵynda basshylyq qyzmetter atqarǵan. 2002-2004 jyldary Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń professory boldy. 2005 jyldan bastap Qazaq mal azyǵyn óndirý jáne jaıylym ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda bólim meńgerýshisi kyzmetin atqarady.

Negizgi ǵylymı eńbekteri, jońyshqa men maıly daqyldardyń selektsııasyn jáne tuqym sharýashylyǵyn zertteýge baǵyttalǵan. Jońyshqa daqyly selektsııasynyń teorııalyq negizderin jasap, osy daqyldyń jańa suryptary - Qapshaǵaı-80, Darhan-90, Jaınaq, túıe jońyshqanyń Arkas, Saraıshyq jáne kúrishtiń Arýjan suryptaryn shyǵarǵan.

95-ten astam ǵylymı eńbektiń avtory.

Qazaq KSR Búkilodaqtyq aýylsharýashylyǵy kórmesiniń, Ulttyq agrarlyq ortalyǵynyń Qurmet gramotalarymen, Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharaýshylyǵy mınıstrliginiń Qurmet gramotasymen jáne «Eńbek dańqy» medalimen, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Qurmet gramotasymen jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń ǵylymyn damytýǵa sińirgen eńbegi úshin» medalimen marapttalǵan.

65 jyl buryn (1946) Shyǵys Qazaqstan memlekttik tehnıkalyq ýnıversıteti Óndiristik-eksplýatatsıalyq basqarmasynyń bastyǵy KÝDINOV ıÝrıı Anatolevıch dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy Rıdder qalasynda týǵan. Óskemen qurylys-jol ınstıtýtyn bitirgen. 1970-1992 jyldary - «Lenınogorskqorǵasynqurylys» tresiniń ınjeneri, mehanıgi, sheberi, basqarma bas ınjeneri, bastyǵy. 1992-1995 jyldary - Rıdder qalalyq ákimshiliginiń basshysy, ákimi. 1995-1997 jyldary - Óskemen qalasynyń ákimi. 1997-1998 jyldary - ShQO Dırektorlar keńesi tóraǵasynyń orynbasary. 1998-1999 jyldary - «VI TVTs Altaı» JShS-iniń, «ARS» JShS-iniń dırektory. 1999-2001 jyldary - Rıdder qalasynyń ákimi. 2001-2004 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblystyq memlekettik satyp alý jónindegi basqarmasynyń bastyǵy, Shyǵys Qazaqstan oblysy ákiminiń bas ınspektory. 2004-2008 jyldary - Shyǵys Qazaqstan oblysy Óskemen qalasy ákiminiń orynbasary. 2008-2009 jyldary - «Bergshtaın» JAQ- tyń perspektıvalyq damytý boıynsha bas dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldan bastap isteıdi.

«Qazaqstannyń Táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl» merekelik medaldarymen jáne Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

MAMYRDYŃ 18-І, SÁRSENBІ

Halyqaralyq murajaı kúni. 1977 jyldan bastap jyl saıyn álemniń 150-den astam elinde atap ótiledi. Osy kúni barlyq murajaılarda ashyq esik kúni ótedi. Qazaqstanda 150 murajaı bar.

OQIǴALAR

19 jyl buryn (1992) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Amerıka Qurama Shtattaryna alǵashqy resmı sapar jasady.

Sapar barysynda Elbasy Nursultan Nazarbaev AQSh Prezıdenti Djordj Býshpen, Memleket hatshysy Dj.Beıkermen, qorǵanys mınıstri R.Cheınımen, qarjy mınıstri N.Breıdımen, aýyl sharýashylyǵy mınıstri E.Mendıganmen, ortalyq barlaý basqarmasynyń dırektory R.Geıtspen, senatorlar Dj.Mıtchelmen, R.Doýlmen, K.Pellmen, S.Nannmen, A.Krenstonmen, R.Lýgarmen, Dj.Baıdenmen, K.Levınmen, «Shevron» korporatsııasynyń tóraǵasy K.Derrmen kezdesýler ótkizdi.

15 jyl buryn (1996) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N.Á.Nazarbaev aqyn Oljas Omaruly Súleımenovke «Qazaqstannyń Halyq jazýshysy» kýáligin jáne tós belgisin tabys etti.

12 jyl buryn (1999) Ońtústik Qazaqstan oblysy Kentaý qalasynda kompozıtor Seıdolla Báıterekov (1945-1998) atyndaǵy Halyqaralyq «Álııa» án festıvali ótti.

10 jyl buryn (2001) Astanadaǵy L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde Kúltegin eskertkishiniń ǵylymı kóshirmesi ornatyldy.

5 jyl buryn (2006) qazaqtyń qaharman qyzy, Keńes Odaǵynyń Batyry Álııa Moldaǵulova jaıly jańa kitap jaryq kórdi. «Álııa-ǵumyr: erlik pen ónege» kitabynyń avtorlary - Ǵalym Baıderbes pen Uzaqbaı Qaýys búǵan deıin de batyr qyz jóninde birneshe kitaptardy shyǵarǵan bolatyn. Bul joly olar buryn jarııalanbaǵan derekter men fotosýretterdi, Álııa Moldaǵulovanyń 80 jyldyǵyn merekeleýge baılanysty materıaldardy oqyrmandar nazaryna usynyp otyr. Kitapty daıarlaýǵa Álııanyń esimimen baılanysty dańqty oryndarǵa, ol jerlengen Reseıdiń Pskov oblysynda aqtóbelik delegatsııamen birge baryp qaıtqan týystary da atsalysty. Oblys ákimdiginiń qarjylandyrýymen shyǵarylǵan jańa kitap qala kitaphanalaryna da taratyldy. Álııa men Mánshúk atyndaǵy «Qos shynar» qory qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Ǵalymjan Baıderbestiń aıtýynsha, endi bul kitap orys tiline aýdarylmaq. Máskeýdegi Álııa Moldaǵulova atyndaǵy mektep pedagogıkalyq ujymy osyndaı tapsyrys bergen.

ESІMDER

75 jyl buryn (1936) Qazaqstannyń ıÝNESKO janyndaǵy turaqty ókili, aqyn, qoǵam qaıratkeri, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, ıadrorlyq synaqqa qarsy «Semeı-Nevada» qozǵalysynyń, Halyq Kongresi partııasynyń kóshbasshysy, Qazaq KSR-iniń Abaı atyndaǵy Memlekettik syılyǵynyń, Qazaqstan komsomoly, BLKJO syılyǵynyń laýreaty, Tatarstan Respýblıkasynyń Sh.Marjanı atyndaǵy Tarıh ınstıtýtynyń qurmetti doktory SÚLEIMENOV Oljas dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń geografııa fakýltetin bitirip, Maksım Gorkıı atyndaǵy Ádebıet ınstıtýtynda oqyǵan. «Kazahstanskaıa pravda» gazeti redaktsııasynyń bólim meńgerýshisi, «Qazaqfılm» kınostýdııasy stsenarıı-redaktsııalyq alqasynyń bas redaktory, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń hatshysy, Qazaq KSR Kınematografııa jónindegi memlekettik komıtetiniń tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty, Qazaqstannyń Italııadaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi qyzmetterin atqarǵan.

Ol óz týyndylaryn orys tilinde jazady. Óleńderi men poemalarynyń alǵashqy jınaǵy 1961 jyly «Arǵymaqtar» degen atpen jaryq kórgen. Onyń stsenarıi boıynsha «Atameken», «Kógildir marshrýt», «Qys - qolaısyz maýsym», taǵy basqa fılmder túsirilgen. «Az ı ıA», «Jazý tili» atty til bilimine qatysty zertteýleri, «Nurly túnder», «Meshin jyly», «Kóńil kókjıegi», «Ár kún - araıly tań», «Aq darııa aspany», «Jumyr juldyz», «Shapaǵatty shaq», «Atameken», t.b. jınaqtary shyqqan.

«Otan», 1-shi dárejeli «Barys», Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi», Qazan revolıýtsııasy ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

70 jyl buryn (1941-1993) sportshy, erkin sambo, dzıýdo, qazaqsha kúres túrleriniń sport sheberi, Qazaq KSR-iniń 11, Orta Azııa respýblıkalary men Qazaqstannyń 6 dúrkin chempıony SADYQOV Saýryq dúnıege keldi.

Almaty oblysyna týǵan. Qazaq memlekettik deneshynyqtyrý ınstıtýtyn (Qazaq týrızm jáne sport akademııasy) bitirgen. Kóp jyldar boıy Іlııas Jansúgirov atyndaǵy Taldyqorǵan gýmanıtarlyq ýnıversıtetinde jattyqtyrýshy, aǵa oqytýshy, kafedra meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. Taldyqorǵan qalasynda kúres túrlerin damytýǵa mol úles qosqan.

1993 jyldan bastap qazaqsha kúresten Sadyqov Saýryq atyndaǵy respýblıkalyq jarystar ótkizilip keledi.

30 jyl buryn (1981)Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyńUlttyq memlekettik saıasat mektebiniń dırektory SAıASAT Nurbek dúnıege keldi.

Semeı qalasynda týǵan. Marshalltaýn (AQSh) kolledjin «Saıasattaný» mamandyǵy, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetin «Halyqaralyq quqyq» mamandyǵy boıynsha bitirgen jáne «La Sapıentsa» (Rım) ýnıversıtetiniń magıstratýrasyn aıaqtaǵan. Geosaıasat jáne halyqaralyq qaýipsizdik magıstri dárejesi berilgen.

2000-2002 jyldary AQSh kongressmeni Mark Smıttiń, AQSh prezıdenttiginen úmitker Albert Gordyń saılaý aldy naýqanynda kómekshi, Aıova shtaty (AQSh) úkimetiniń Aqparattyq-esepteý departamentiniń ınnovatsııalyq tehnologııalar bóliminiń jetekshi mamany. 2002-2006 jyldary - L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń kafedra meńgerýshisi, Qazaqstan jastar Kongressiniń Atqarýshy dırektory, Astanadaǵy «Art-Motion» JShS promoýshn jáne árlendirý agenttiginiń dırektory, ári quryltaıshysy, Neapol (Italııa) ýnıversıtetiniń shaqyrylǵan lektory.

2006-2008 jyldary «Qazyna»Turaqty damý qory» AQ Investıtsııalar departamentiniń menedjeri, Halyqaralyq yntymaqtastyq departamentiniń bas menedjeri, basqarma tóraǵasynyń keńesshisi. 2008-2009 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Kadr saıasaty bóliminiń kadr jumysy sektorynyń meńgerýshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń halyqaralyq yntymaqtastyq jónindegi vıtse-rektory, dotsenti, «Samuryq - Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qory» AQ maman saıasaty jáne qyzmetkerlerdi basqarý jónindegi atqarýshy dırektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2009 jyldyń qyrkúıek aıynan bastap isteıdi.

MAMYRDYŃ 19-Y, BEISENBІ

Túrkııada jastar jáne sport kúni. Bul kún Túrkııanyń ulttyq merekesi bolyp sanalady. Mereke bastapqysynda jastarmen de, sportpen de eshqandaı baılanyspaǵan. Qara teńizdiń Samsýn Portynda Túrik respýblıkasynyń birinshi prezıdenti Mustafa Kemal Atatúrik 1919 jyldyń 19 mamyrynda sheteldik ınterventsııaǵa qarsy mobılızatsııa jarııalady. Sol kezde Túrkııa men Grekııa soǵysyp jatqan bolatyn. Táýelsizdik úshin ulttyq qozǵalystyń negizin jastar qurady. Atatúrik respýblıkanyń bolashaǵyn qurýdy jastardyń qolyna bere otyryp jańa memlekettiń mańyzdy elementin jasaýdy kózdedi.

OQIǴALAR

16 jyl buryn (1995) Almatyda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen banknottyq fabrıkasy ashyldy.

Banknottyq fabrıka jalǵan aqsha belgilerinen qorǵaıtyn, kórkem jáne polıgrafııalyq ónimdi joǵary deńgeıde oryndaıtyn biregeıli jabdyqtardan qurylǵan. Onyń menshikti bazasynan nomınaly 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10000 teńgelik banknottar shyǵarylǵan. Qazir fabrıkada banknotalardan basqa tólqujat, kýálik, dıplom, attestat, kýálik qaǵaz, aktsız markalary sııaqty qujattardyń júzden astam túrleri shyǵarylady.

6 jyl buryn (2005) Astanada Belarýs Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Elshiligi ashyldy. Elshiliktiń ashylý saltanatyna Elbasy Nursultan Nazarbaev pen Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko qatysty.

Qazaqstan Respýblıkasy men Belarýs Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jyldyń 16 qyrkúıeginde ornaǵan.

6 jyl buryn (2005) qaraǵandylyq Vasılıı Kýznetsov «TMD elderiniń eńbek sińirgen energetıgi» belgisimen marapattaldy. Marapattaý qujatyna TMD-daǵy elektrenergetıkalyq keńesiniń prezıdenti Anatolıı Chýbaıs qol qoıdy.

Vasılıı Pavlovıch Kýznetsovtyń búkil eńbek joly energetıka salasymen baılanysty. Ol Qaraǵandyǵa Máskeýden kóship kelgen. Ortalyq dıspetcherlik qyzmetinde jumys istep, keıin sol ortalyqty basqardy. Temirtaýdaǵy KarGRES-1, Jezqazǵandaǵy TETs-ti ornatýǵa jáne turba generatorlardy iske qosýǵa óziniń úlesin qosty. Energetıkalyq kásiporyndarǵa paıdalanýǵa arnalǵan nusqaýlardy jasap shyǵarǵan. Birneshe ret ordendermen jáne medaldermen marapattalǵan.

5 jyl buryn (2006) Pavlodarda belgili aqyn Vıktor Semerıanovtyń talantty pýblıtsıst, tarıhshy jáne fılosof Máshhúr Júsip Kópeıdiń shyǵarmashylyǵy men taǵdyryna arnalǵan «Máshhúr shyńy» kitaby jaryq kórdi, dep habarlaıdy QazAqparat. V.Semerıanovtyń jańa týyndysyna alǵysózdi Máshhúr Júsip atyndaǵy Pavlodar Ortalyq meshitiniń bas ımamy Jumabaı qajy Yqylas jazǵan. Jańa týyndyǵa joǵary baǵa berip ótken Jumabaı qajy: «Máshhúr shyńy» meniń kózqarasymsha, qazirgi orys poezııasyndaǵy jańa qubylys bolyp tabylady», - dep atap kórsetedi. Kitap fotosýretshi Aleksandr Parhomenkonyń Máshhúr Júsiptiń otany - Baıanaýylda jasalǵan tabıǵat sýretterimen kórkemdelgen.

5 jyl buryn (2006) Qazaq Ulttyq agrarlyq ýnıversıtetinde álemge tanylǵan qazaq aqyny Oljas Súleımenovtyń mereıtoıyna oraı, aqyn atyndaǵy áleýmettik-gýmanıtarlyq bilim men tárbıe berý ortalyǵy ashyldy. Ýnıversıtet rektory, professor Tilektes Esbolovtyń aıtýynsha, aýyl sharýashylyǵyna bilikti mamandar daıarlaýmen aınalysatyn jetekshi joǵary oqý orny qabyrǵasynda bundaı ortalyqtyń ashylýy ? jastardyń boıyna azamattyq, otansúıgishtik qasıetterdi sińirýde úlken ról atqarady. Tárbıe jumystary barysynda aqynnyń ómiri men shyǵarmashylyq joly jastarǵa úlgi bolyp, bolashaqta olardan da Oljas atalaryndaı arystar shyǵaryna senimdimin, deıdi rektor. «Qazaqstannyń bolashaǵy bilimdi jastardyń qolynda», dep atap ótken aqyn ýnıversıtet ujymyna alǵys bildirip, ýnıversıtetti támamdaǵan stýdentterdiń bolashaqta aýyl ómirin kótererine senim bildirdi. Sondaı-aq, búgin oqý orny qabyrǵasyndaǵy Oktıabr Jarylqapov atyndaǵy volleıbol zalynda Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Ázirbaıjan jáne Cheh memleketteriniń komandalarynyń qatysýymen O.Súleımenov atyndaǵy volleıboldan halyqqaralyq týrnır ashylady.

5 jyl buryn (2006) elordadaǵy Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda qazaqtyń uly aqyny Muqaǵalı Maqataevtyń týǵanyna 75 jyl tolýyna arnalǵan shyǵarmashylyq kesh ótti, dep habarlaıdy QazAqparat. Keshke Muqaǵalı talantyn qurmettteıtin aqyndar, jazýshylar, qoǵam qaıratkerleri qatysty. Keshe jurtshylyqtyń súıip tyńdaıtyn aqyn sózine jazylǵan «Sábı bolǵym keledi», «Anama», «Qaıran, Qarasazym-aı!» jáne basqa da ánder shyrqaldy, onyń jyrlary qalyqtady. 1931 jyly Almaty oblysy Raıymbek aýdanyndaǵy Qarasaz aýylynda ómirge kelgen Muqaǵalı Maqataevtyń alǵashqy óleńi 1948 jyly aýdandyq «Sovettik shekara» gazetinde jaryq kórgen bolatyn. Al tuńǵysh jyr jınaǵy 1964 jyly «Ilıch» degen atpen basyldy. Keıin - «Armysyńdar, dostarym» (1966), «Qarlyǵashym, keldiń be?» (1968), «Mavr» (1970), «Darıǵa-júrek» (1972), «Aqqýlar uıyqtaǵanda» (1974), «Shýaǵym meniń» (1975) degen jáne basqa da kitaptary birinen keıin biri oqyrman júreginen jol tapty. 1976 jyly 45 jasynda shyǵarmashylyq jaǵynan kemeline kelip, tolysqan kezinde kóz jumǵan Muqaǵalı Maqataev esimimen 1978 jyldan beri Qazaqstan jazýshylar odaǵy eń úzdik aqynǵa arnaıy syılyq taǵaıyndap kele jatyr. M.Maqataev atyndaǵy syılyqtyń alǵashqy ıegerleri - Nesipbek Aıtov, Júrsin Ermanov, Erik Asqarov. M.Maqataev sonymen qatar A.Danteniń, Ý.Shekspırdiń, R.Bernstiń, A.Bloktyń, A.Pýshkınniń, N.Nekrasovtyń, E.Evtýshenkonyń, N.Tıhonovtyń, A.Isakıannyń A.Akopıannyń shyǵarmalaryn qazaq tilinde sóıletti. Onyń kóptegen óleńderi ánge aınalyp, el aýzynda júr. 2000 jyly aqynnyń «Amanat» atty tańdamaly jınaǵyna QR Memlekettik syılyǵy berildi.

1 jyl buryn (2010) Almatyda «Qazaqstan jáne qazirgi zamanǵy jahandyq qaýip-qaterler» dep atalatyn halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferntsııa aıasynda «Prezıdent Nursultan Nazarbaev jáne qazirgi zamanǵy Qazaqstan» dep atalatyn 3 tomdyq jańa kitaptyń tusaýkeseri ótti.

Kitaptyń 1-shi tomy «Nursultan Nazarbaev jáne Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy», 2-shi tomy «Nursultan Nazarbaev jáne Qazaqstannyń saıası reformalar strategııasy», 3-shi tomy «Nursultan Nazarbaev jáne Qazaqstannyń ishki saıasaty» dep atalady. Jınaq «Astana - keshendi áleýmettik zertteýler ınstıtýty» qoǵamdyq qorynyń qarjylandyrýymen jaryq kórip otyr. Jınaqqa Elbasynyń respýblıkalyq jıyndarda, memleketaralyq sammıter men halyqaralyq forýmdarda jáne basqa da túrli basqosýlarda sóılegen sózderi, dáristeri, maqalalary, suhbattary toptastyrylǵan.

1 jyl buryn (2010) Pragada Qazaqstan Respýblıkasynyń Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi men Chehııa Respýblıkasynyń Іshki ister mınıstrligi arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.

Kelissózder qorytyndylary boıynsha Qazaqstan TJM men Chehııa ІІM arasynda yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy, oǵan sáıkes taraptar ónerkásiptik jáne órt qaýipsizdigin qamtamasyz etý, bilikti maman kadrlardy darlaý jáne qaıta daıarlaý, jańa tehnologııalardy engizý, atap aıtqanda, Qazaqstan aýmaǵynda aldyn ala dabyl berý júıesin qurý, konferentsııalar, tabıǵı jáne tehnogendik sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılardy eskertý jónindegi ǵylymı zertteýlerdi uıymdastyrý, birlesken jattyǵýlar ótkizý salasy boıynsha yntymaqtastyqty damytýǵa nıetti.

ESІMDER

65 jyl buryn (1946) ánshi, Qazaqstanyń halyq ártisi BEKBOSYNOV Qajybek Qudaıbergenuly dúnıege keldi.

Almaty oblysy Aqsý aýdanynda týǵan. Almaty estrada-tsırk óneri stýdııasyn bitirgen. 1967-1996 jyldary «Qazaqkontsert» ánshisi bolǵan. 1996 jyldan Qazaq ult aspaptar orkestriniń ánshisi. Repertýarynda Muhıt, Aqan seri, Birjan, Áset, Jaıaý Musa, Kenen, Estaı ánderi bar. Ol oryndaýshylyq sheberligimen qazaq ánshilik ónerin damytýǵa eleýli úles qosqan. Qazirgi ýaqytta Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynda dáris beredi.

60 jyl buryn (1951) Mańǵystaý oblysy sot aktilerin oryndaý boıynsha departamentiniń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Prokýratýra organdarynyń qurmetti qyzmetkeri KEMELHANOV Jańabaı Shandybaıuly dúnıege keldi. Mańǵystaý oblysynda týǵan. S.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen. 1974-1980 jyldary - Mańǵystaý aýdandyq prokýratýrasynyń tergeýshisi, Shevchenko qalalyq prokýratýrasynyń aǵa tergeýshisi. 1980-1988 jyldary - Munaıly aýdanynyń prokýrory. 1989-1991 jyldary - Gýrev qalasynyń prokýrory. 1991-1992 jyldary - Aktaý qalasynyń prokýrory. 1992-1995 jyldary - Mańǵystaý oblysy prokýrorynyń orynbasary, birinshi orynbasary. 1995-1997 jyldary - Mańǵystaý oblysy boıynsha Memelekettik tergeý komıteti bastyǵynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Memelekettik tergeý komıteti Ekonomıkalyq jáne laýazymdy qylmystardy tergeý departamenti bastyǵynyń orynbasary. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki Іster mınıstrliginiń Bas tergeý basqarmasy aldyn ala tergeý basqarmasynyń bastyǵy. 1999-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrligi Mańǵystaý oblysy boıynsha tergeý departamentiniń basqarma bastyǵy, Sot aktilerin oryndaý komıtetiniń departament bastyǵy.2001-2004 jyldary - Mańǵystaý oblysy sottar ákimshisiniń orynbasary. 2004-2010 jyldary - Mańǵystaý oblysy sottar ákimshisi qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldyń qazan aıynan bastap - qazirgi qyzmetinde

«Úzdik eńbegiń úshin», «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl» « Astanaǵa 10 jyl»», «Sot júıesiniń qurmetti qyzmetkeri» medaldarymen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1956) «Saparjaı-Astana» memlekettik qazynashylyq kásipornynyń dıektory BAIJAHANOV Baǵdat Іlııasuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysy Ulytaý aýdanynda týǵan. Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. Eńbek jolyn keńsharda avtomehanık bolyp bastaǵan. 1981-1983 jyldary - Qaraǵandy júk kólikteri basqarmasynyń ınjeneri, aǵa ınjeneri. 1983-1987 jyldary - «Qaraǵandytransagentstvo» kólik transporty kásipornynyń avtokolonna bastyǵy. 1987-1996 jyldary - Qaraǵandy oblystyq atqarý komıtetiniń bas mamany. 1989-1996 jyldary - «Qaraǵandytransagentstvo» kólik transporty kásipornynyń bastyǵy. 1996-1998 jyldary - Qaraǵandy qalasy ákiminiń birinshi orynbasarynyń keńesshisi. 1998-1999 jyldary - Qaraǵandy oblystyq «Jolaýshylar transportyn basqarý qyzmeti» kásipornynyń dırektory, Astana qalasy Transport departamenti dırektorynyń orynbasary. 1999-2000 jyldary - prezıdent OAO «Aqmolaqalalyqelektrotrans» ashyq aktsıonerlik qoǵamynyń prezıdenti. 2000-2003 jyldary - Astana qalalyq transport jáne kommýnıkatsııa basqarmasynyń bastyǵy. 2003-2005 jyldary - Astana qalalyq transporta jáne baılanys basqarmasynyń bastyǵy 2005-2006 jyldary - Astana qalasy Jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary departamentiniń dırektory, Astana qalasyndaǵy « №1 Avtobýs parki» ashyq aktsıonerlik qoǵamynyń basqarma bastyǵy goroda Astany. 2006-2007 jyldary - Astana qalasy Jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary departamentiniń dırektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2007 jyldan bastap isteıdi.

MAMYRDYŃ 20-Y, JUMA

Dúnıejúzilik metrologııa kúni. Bul kún órkenıetti elderdiń bárinde arnaıy túrde atalyp ótiledi. Atap aıtqanda túrli kezdesýler, semınarlar, dóńgelek ústelder túrinde kórinis taýyp, ár el ózderiniń metrologııa salasynda júrgizgen jumystarynyń qorytyndysyn shyǵarady. Sondaı-aq ózara tájirıbelerimen bólisip, mańyzdy degen máseleler talqyǵa túsip otyrady.

Metrologııa (grek tilinde metron - ólshem jáne logos - sóz, ilim) - ólsheý týraly ólsheýdiń birligi men qajetti dáldikke jetý tásilderi týraly ǵylym. Metrologııanyń negizgi máselelerine: ólsheýdiń jalpy teorııasy, fızıkalyq shamalardyń jáne onyń júıeleriniń birlikterin uıymdastyrý, ólsheýdiń ádisteri men quraldary, ólsheýdiń dáldigin anyqtaý ádisteri (ólsheýdiń qatelikter teorııasy), ólsheý birligin jáne ólsheý quraldarynyń metrologııa jaramdylyǵyn qamtamassyz etý (zańdy metrologııa) etalondar men ólsheý quraldarynyń úlgilerin jasaý, etalondardy birlik óleshemderin taratý ádisteri jatady. Metrologııa alǵashqyda ólsheýdiń ár túrli tegin (syzyqty, syıymdylyq, salmaq, ýaqyt) jazýmen sonymen qatar birneshe memleketterde qoldanylǵan aqsha jáne olardyń ara qatynasyn tabýmen aınalysty. Metrologııanyń kúrt damýyna 1975 jyly Metrıkalyq konventsııasynyń (quramynda 17 memleket bar) qorytyndysy (Ólsheý men tarazylar jáne ólsheýdiń metrıkalyq etalonyn jasaýdyń halyqaralyq mekemesi) sebepshi boldy. Qazirgi kezdegi metrologııa fızıka, hımııa t.b. jaratylystaný ǵylymdarynyń jetistikterin paıdalanyp, fızıkalyq tájirıbeniń joǵarǵy dáldigine súıenedi. Qazaqstanda alǵashqy metrologııalyq mekeme 1923 jyly Semeı qalasynda uıymdastyryldy. Ol 1925 jyly Semeı jáne Jetisý gýbernııalaryndaǵy tarazylardy, uzyndyq pen kólem ólshemderin tekserýdi júzege asyratyn óz aldyna jeke palata boldy. Onyń bólimderi Petropavl, Aqtóbe, Almaty qalalarynda jumys istedi. 1930 jyly palata Almatyǵa kóshirildi. 1974 jyly Almaty qalasynda arnaıy etalondar saqtaıtyn ǵımarat salyndy.

Respýblıkanyń metrologııalyq qyzmetinde tekserý jumystaryn júrgizý úshin 20 jumys etalony (qysym, temperatýra, massa, uzyndyq, elektrlik syıymdylyq, elektrlik kedergi, túzý, túzý syzyq, t.b.) qoldanylady. 2000 jyly Qazaqstanda memlekettik ýaqyt jáne jıilik etalony paıdalanýǵa engizildi.

Kýba Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni. 1902 jyldan bastap atap ótiledi. Ispan otarynan qutqarǵan amerıkandyqtardyń áskerı úkimeti Kýba jerin 10 jyl basqaryp, 1902 jyly bar bılikti Kýba prezıdentiEstrade Palmege usyndy. Kýba - Amerıkadaǵy, Vest-Indııadaǵy memleket. Ońtústik jáne Soltústik Amerıka qurlyqtary aralyǵynda Kýba, Hýventýd jáne olardyń janyndaǵy Úlken Antıl araldar tobynda ornalasqan. Araldardyń japy sany 1600-ge jýyq. Olardyń kópshiliginde adamdar qonystanbaǵan. Astanasy - Gavana qalasy. Resmı tili - ıspan tili. Aqsha birligi - Kýba pesosy. 1976 jylǵy qabyldanǵan Konstıtýtsııa boıynsha memleket bıligi halyqtyq ókimettiń qolynda. Ol óz depýtattary arasynan Memlekettik Keńes saılaıdy jáne Mınıstrler Keńesiniń múshelerin bekitedi. Osy eki Keńestiń tóraǵasy memleket basshysy bolyp esepteledi.

Qazaqstan Respýblıkasy men Kýba arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy naýryzdyń 24-inde ornatyldy.

Saýd Arabstany Koroldiginiń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni. Saýd Arabstany Ońtústik-Batys Azııanyń ońtústik-batys bóliginde ornalasqan memleket. Arab túbeginde jáne Qyzyl teńizdegi, parsy shyǵanaǵyndaǵy araldarda ornalasqan. Soltústiginde Iordanııamen, Irakpen, Kýáıtpen, ońtústik jáne ońtústik-batysynda Iemenmen, Omanmen, Birikken Arab Ámiriligimen, Katarmen shektesedi. Ákimshilik jaǵynan 13 aýdanǵa bólinedi. Astanasy - Ar-Rııad qalasy. Resmı tili - arab tili. Aqsha birligi - real. Saýd Arabstany - absolıýttik manarhııa. Memleket basshysy - Korol. Joǵary zań shyǵarýshy organy - Korol jáne Konsýltatıvtik keńes. Joǵary atqarýshy organy - Mınıstrler Keńesi.

Qazaqstan Respýblıkasy men Saýd Arabstany arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1994 jylǵy sáýirdiń 30-ynda ornatyldy.

OQIǴALAR

71 jyl buryn (1940) Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy «Shyǵys saqınasy» jol qurylysy bastaldy.

11 jyl buryn (2000) «Alpamys batyr» jyrynyń 1000 jyldyǵy respýblıka kóleminde atalyp ótti.

6 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqtyń zańnamasy negizderiniń mártebesi, olardy ázirleý, qabyldaý jáne iske asyrý tártibi týraly shartty bekitý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

3 jyl buryn (2008) NATO kıberqaýipterden qorǵanýdyń aldyńǵy qatarly tájirıbelerin júrgizetin jańa ortalyǵyn ashty.

Ortalyq kıberqaýipterden qorǵaný salasynda tájirıbeler jáne daıyndyqtar júrgizetin bolady. Ortalyqta qyzmetshileriniń sany - 30 adam bolady, olardyń teń jartysy - alıans qyzmetine qoldaý kórsetýshi elder: Germanııa, Ispanııa, Italııa, Latvııa, Lıtva, Slovakııa jáne Estonııa elderiniń mamandary bolmaq. «Ortalyqty qurýdaǵy maqsat - kıberqaýipterden qorǵaný jónindegi tájirıbelerdi júzege asyrý jáne daıyndyq júrgizý bolyp otyr. Mundaı ortalyq NATO-ǵa bul saladaǵy qaýipterge boı bermeýge jáne olarǵa qarsy tabandy kúresýine múmkindik beretin bolady», dedi qujatqa qol qoıý rásiminde NATO-nyń transformatsııalaý jónindegi joǵarǵy bas qolbasshysy general Djeıms Mattıs.

3 jyl buryn (2008) Astrahan qalasynyń teńiz aılaǵynda «Jaıyq» gıdrogeografııalyq kemesinde Qazaqstan Respýblıkasy Týynyń saltanatty kóterilý resimi boldy. Kemeni Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrliginiń tapsyrysy boıynsha «Astrahan keme zaýyty» reseılik kásiporny jasaǵan.

Saltanatty rásimde Qazaqstan tarapynan Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi «Batys» óńirlik qolbasshylyǵy áskerleriniń qolbasshysy kontr-admıral R. Komratov, Qazaqstan Respýblıkasy Áskerı-teńiz kúshteri bas qolbasshysynyń birinshi orynbasary J. Januzaqov, «Jaıyq» gıdrogeografııalyq kemesiniń kapıtany, Qazaqstan Respýblıkasy Áskerı-teńiz kúshteriniń aǵa leıtenanty A. Týdakov, Astrahan qalasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Konsýldyǵynyń qyzmetkerleri boldy. Reseı tarapynan RF Qorǵanys mınıstrligi Kaspıı flotılııasy qolbasshysynyń birinshi orynbasary O. Jýravlev, RF shekara jáne keden qyzmetteriniń ókilderi qatysty.

1 jyl buryn (2010) Máskeýde ITAR-TASS agenttiginiń keńsesinde Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstri Kárim Másimovtiń qatysýymen aǵylshyn jazýshysy Djonatan Aıtkenniń «Nursultan Nazarbaev jáne Qazaqstan jasampazdyǵy» kitabynyń oryssha aýdarmasy tanystyryldy.

Óz sózinde K.Másimov kitap avtoryna, basylymdy uıymdastyrǵany úshin ITAR-TASS agenttigine jáne reseılik «Kórkem ádebıet» baspasyna alǵysyn bildirip, bul eńbekte shynaıy kózqaras jáne aldyn ala ekshelmegen durys pikir kórinis tapqanyn atap ótti.

Sharaǵa qatysqan kitap avtory Dj.Aıtkenniń aıtýynsha, Nursultan Nazarbaevtyń ómirbaıanyn batysta alǵashqy bolyp qolǵa alý arqyly Qazaqstannyń da, Reseıdiń de qyzyqty tarıhyna, saıasatyna jáne mádenıeti álemine boılaǵan. «Nursultan Nazarbaevtyń ómirin, árıne, epıkalyq saıası baıandaý dep aıtýǵa bolady, sonymen qatar jyly adamı qatynastar sátteri kóp», - dep atap kórsetti jazýshy.

ESІMDER

165 jyl buryn (1846-1902) orys shyǵystanýshysy, aǵartýshy, mıssıoner KATARINSKII Vasılıı Vladımırovıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Orynbor qalasynda týǵan. Qazan qalasyndaǵy dinı semınarııany, keıin dinı akademııany bitirgen. 1975 jyldan bastap Orynbor okrýginde tatar, bashqurt jáne qazaq mektepteri jónindgi okýrgtik ınspektor bolyp taǵaıyndalyp, osy jumysty uzaq jyldar atqarǵan. Sonymen birge dinı mektepterdegi oqý-tárbıe jumysynyń barysyn baqylap otyrý tapsyrylǵan. Ol Altynsarınniń oqý isi salasyndaǵy ıdeıalaryn qoldap, onyń iske asýyna tikeleı kómek bergen. Torǵaıda oblystyq jáne aýyldyq ýchılışeler men mektepterdiń ashylyp, qalyptasýyna kóp eńbek sińirgen. Yrǵyzdaǵy qyzdar ýchılışesine jáne Orskidegi qazaq oqytýshylaryn daıarlaıtyn mektepke qamqorshy bolǵan. Sondaı-aq Orynbor okýrgine qatysty oqý-aǵartý isterimen baılanysty qujattar daıarlap, olardyń júzege asýyna erekshe kóńil bólgen. Onyń qazaq mektepteri úshin orys tilinde «Qyrǵyzdarǵa arnalǵan álippe», «Qyrǵyzdarǵa arnalǵan orys tiliniń bastapqy oqýlyǵy» atty oqý quraldaryn jazyp, qazaq tiliniń grammatıkasyn, sózdigin jasaýǵa qatysqan.

105 jyl buryn (1906-1944) Keńes Odaǵynyń batyry IShANOV Estaı dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynyń Jitiqara aýdanynda týǵan. Uly Otan soǵysy maıdanynda 60-shy armııanyń 3-shi gvardııa Bahmach jeńil artıllerııa brıgadasynyń 206-shi polki quramynda urysqa qatysqan. Gvardııa kishi serjanty Ishanov Dneprdiń batys jaǵalaýyndaǵy Medvın aýdanynda bolǵan urysta dushpannyń 3 tankisin, qarý-jaraq tıegen 7 avtokóligin, batalonǵa jýyq jaıaý áskerin joıǵan. Osy erligi úshin oǵan Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berilgen. Ol Vısla ózeninen ótý kezindegi urysta erlikpen qaza tapqan.

2-shi dárejeli Otan soǵysy, 3-shi dárejeli Dańq, Qyzyl Juldyz ordenderimen marapattalǵan. Batyrdyń týǵan jeri Jetiqara qalasynda eskertkish ornatylǵan.

75 jyl buryn (1936-1995) fılologııa ǵylymynyń kandıdaty, professor ARYNOV Muhtar Ǵalıuly dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Aqsý aýdanynda týǵan. Almaty memlekettik shet tilder ınstıtýtyn bitirgennen keıin osy oqý ornynyń oqytýshysy, kafedra meńgerýshisi, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń prorektory, Bilim mınıstrliginiń bólim meńgerýshisi bolǵan. 1983 jyldan ómiriniń sońyna deıin Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe ýnıversıtetiniń rektory boldy. Onyń «Nemis tiliniń qysqasha grammatıkasy», «Nemis tili grammatıkasy» oqýlyqtary til bilimi ǵylymyndaǵy eleýli tabys retinde baǵalanady. Ol 1989 jyly halyaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń qurylýyna uıytqy bolyp, Aqtóbe oblysyndaǵy «Qazaq tili» qoǵamynyń tóraǵasy retinde qazaq tilinde oqytatyn mektepterdiń ashylýyna kóp kúsh-jigerin jumsady. Arynovtyń uıymdastyrýymen «Aqtóbe óńirindegi bilim berý júıesiniń damýy» murajaıy, Abaı murajaıy ashyldy. Onyń ulttyq fılosofııalyq, dıdaktıkalyq, etnografııalyq jáne etnolıngvıstıklyq derekter negizinde jazylǵan «Bes anyq» kitaby qazaq halqynyń dástúrli dúnıetanymyn zerdeleýge arnalǵan alǵashqy eńbekterdiń biri, sonymen qatar ulttyq rýhtyń ereksheligin kórsetetin til, din, salt-dástúr, tarıh, atameken týraly oı-tolǵamdary halyqtyq pedagogıka pániniń qalyptasýyna negiz bolyp qalandy. Ol Eset, Kótibar batyrlardyń, kúıshi Qazanǵaptyń tarıhı-sáýlet keshenderiniń boı kóterýine uıytqy boldy. Áıteke bıdiń, kerderi Ábýbákirdiń ómiri men shyǵarmashylyǵyn zertteýge eleýli úles qosty. Ol Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty retinde táýelsiz Qazaqstannyń tuńǵysh Konstıtýtsııasynyń «Tilder týraly», «Joǵary bilim týraly» zańdarynyń qabyldaý men taldaý jumysyna qatysqan.

65 jyl buryn (1946-2002) tarıhshy-muraǵatshy, tarıh ǵylymynyń kandıdaty HASANAEV Marat Jaqsybaıuly dúnıege keldi.

Almaty oblysy Jambyl aýdanynda týǵan. Máskeý tarıh-muraǵat ınstıtýtyn bitirgen. 1975-1979 jyldary - Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi janyndaǵy Bas muraǵat basqarmasynyń ınspektory, aǵa ınspektory. 1979-1994 jyldary - - Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq memlekettik muraǵatynyń dırektory. 1994-1996 jyldary - - Qazaqstan Respýblıkasy Bas muraǵat jáne is qaǵazdary basqarmasynyń bastyǵy. 1996-2000 jyldary - «Soros-Qazaqstan» qorynyń sarapshysy. 2000-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq memlekettik muraǵatynyń dırektory boldy.

100-den astam ǵylymı eńbekterdiń jáne «Arhıvnoe stroıtelstvo v Kazahstane (1920-1980)» atty kitaptyń avtory.

MAMYRDYŃ 21-І, SENBІ

Dúnıejúzilik qarym-qatynas pen damý maqsatyndaǵy mádenı áralýandylyq kúni. 2002 jylǵy jeltoqsannyń 20-synda «Mádenıet jáne damý» qararymen mamyrdyń 21-in Dúnıejúzilik qarym-qatynas pen damý maqsatynda mádenı áralýandylyq kúni dep jarııalaýǵa qaýly qabyldady.

Qazaqstan Búkilálemdik tabıǵı jáne mádenı murany qorǵaý týraly konventsııaǵa 1994 jylǵy sáýirdiń 29-ynda qosyldy.

Este qalar kúnniń maqsaty - qoǵam mádenıetiniń ártúrli qundylyǵy men mańyzdylyǵyna aqparat berýi jáne ártúrli merekelik sharalar ótkizýine kómektesý. Bul kún mádenıet qundylyǵyn tereń tanýǵa álem halyqtarynyń yntymaqtastyǵynyń damýyna múmkindik beredi.

Jumyssyzdyqtan qorǵaý kúni. Halyqaralyq eńbek uıymynyń málimetteri boıynsha jumyssyzdardyń sany mıllıard adamǵa jetedi. Bul ǵalamshardaǵy jumys kúshiniń úshten birine teń.

OQIǴALAR

12 jyl buryn (1999) aqyn Muhtar Shahanovqa halyqaralyq «Rýhanııat» syılyǵy berildi.

12 jyl buryn (1999) Batys Qazaqstannan Qara teńiz jaǵalaýyna deıin sozylatyn Kaspıı munaı qubyryn tóseý bastaldy.

7 jyl buryn (2004) Almaty qalasy ákimdiginiń qoldaýymen Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasynda birinshi ret Halyqaralyq organdyq mýzykalar festıvali ótti.

6 jyl buryn (2005) basylym betterinde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaev qol qoıǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Azamattyq kodeksine (Jalpy bólim) ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańy jaryq kórdi.

4 jyl buryn (2007) Pavlodar oblysyndaǵy Ýspen aýdanynyń ortalyǵynda Keńes Odaǵynyń Batyry Maksım Mılevskııge eskertkish ornatyldy.

Maksım Mılevskıı (1923-2005) Ýspen aýdanynyń Pavlovka aýylynda dúnıege kelgen, soǵys bastalǵanda maıdanǵa óz erkimen attanǵan. Soǵysta Stalıngradtan Berlınge deıingi joryq joldarynan ótip, Qyrym, Lıtva jáne Latvııany azat etýge qatysqan. Qazaqstandyq jaýynger urystardaǵy erligi úshin Qyzyl juldyz, 3-dárejeli «Dańq», «Otan soǵysy» ordenderimen marapattaldy. Kenıgsberg túbindegi shaıqasta erjúrek komandırge Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi.

2004 jyly Maksım Mılevskıı respýblıka aldynda sińirgen eńbegi úshin «Parasat» ordenimen marapattaldy.

3 jyl buryn (2008) Qazaqstanda Ulttyq aeroǵaryshtyq qaýymdastyq quryldy.

Quramynda aeroǵaryshtyq mekemelerdiń basshylary, aeroǵarysh salasynyń mamandary, qoǵam ókilderi bar yntaly top Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵarysh agenttiginiń tóraǵasy, ǵaryshker Talǵat Musabeavty qoldap, elimizde kásibı aeroǵaryshtyq birlestik - Ulttyq Aeroǵaryshtyq qaýymdastyq qurý qajettigi jaıynda málimdeme jasady.

Mundaı uıym elimizdi álemdik aeroǵaryshtyq naryqtyń tolyqqandy múshesine aınaldyrý josparyn júzege asýyrýǵa muryndyq bolmaq. Yntaly top ókilderiniń pikirinshe, Qazaqstannyń álemdik aeroǵaryshtyq elge aınalýǵa múmkindigi jetkilikti. «Baıqońyr aılaǵy, synaq alańdary, kásibı aerodromdar, damyǵan aeronavıgatsııalyq júıe, halyqaralyq deńgeıdegi áýe kompanııalary - osyǵan dálel. Sondaı-aq elimizde ǵaryshty baǵyndyrýǵa arnalǵan alǵashqy qadamdar jasalýda» - deıdi mamandar. Ulttyq aeroǵarysh qaýymdastyǵyn qurý arqyly onyń músheleri «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynyń problemalaryn da sheshýge yqpal jasamaq.

2 jyl buryn (2009) «Jeti jarǵy» baspasynan eki tilde jazylǵan «Keden isi boıynsha suraqtar men jaýaptar» - «Voprosy ı otvety po tamojennomý delý» atty kitap jaryq kórdi. Avtory - keden qyzmetiniń polkovnıgi Beken Nurahmetov.

Kitapta oqyrmandardyń úsh júzdeı suraqtaryna jaýaptar berilgen. Onda Qazaqstannyń zań sheńberindegi keden isi týraly ǵana emes, sonymen birge bizdiń elde bekitilgen halyqaralyq konventsııalar, basqa da málimetter jınaqtalǵan.

1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy «Sáıkestigi mindetti baǵalanýǵa (rastalýǵa) jatatyn ónimniń Keden odaǵynyń kedendik aýmaǵyndaǵy aınalysy týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

ESІMDER

115 jyl buryn (1896-1983) tehnıka ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri ZAHAROV Vadım Pavlovıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Sankt-Peterbor qalasynda týǵan. Máskeý elektrtehnıka ınstıtýtyn bitirgen. 1944-1978 jyldary Qazaq energetıka ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, zerthana meńgerýshisi, ǵylymı keńesshisi boldy. 1978 jyldan ómiriniń sońyna deıin Orta Azııa ırrıgatsııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda jumys istedi.

Ol keshendi sý torabyna arnap sý sharýashylyǵy men sý energetıkasy salalaryndaǵy jumystardy ekonomıkalyq turǵydan esepteý ádisterin usyndy. Orta Azııa respýblıkalary men Qazaqstanda elektrlendirý isi jáne sý energetıkasyn damytý jóninde baǵaly usynystar jasady.

Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

65 jyl buryn (1946)Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy tóraǵasynyń orynbasary, «Altyn besik» jýrnalynyń bas redaktory, jazýshy, dramatýrg, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri BALǴABAEV Sultanáli dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynyń Shıeli aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) jýrnalıstıka fakýltetin bitirip, «Bilim jáne eńbek» (qazirgi «Zerde»), «Mádenıet jáne turmys» (qazirgi «Parasat»), jýrnaldarynda, «Jalyn» baspasynda, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynda qyzmet istegen. On jylǵa jýyq Ǵabıt Músirepov atyndaǵy Memlekettik akademııalyq jastar men balalar teatrynda ádebıet bóliminiń meńgerýshisi bolǵan.

1978 jyly «Jalyn» baspasynan «Juldyzyń jansyn» atty qazaq sportshylary týraly derekti povesteri men áńgimeleri shyqqan. Sodan bergi ýaqytta onyń «Altyn saǵym», «Qum men qyzǵaldaq», «Dala men darııa», «Qazaqtyń qyzyl kitaby» atty povesteri men áńgimeleri, maqalalar jınaqtary jaryq kórip, «Qyz jıyrmaǵa tolǵanda», «Biz de ǵashyq bolǵanbyz», «Qazaqsha kúres», «Áıelder álemi nemese eń jaqsy erkek», «Eń ádemi kelinshek», «Toıdan qaıtqan qazaqtar», «Jymbala, Mıko jáne qasqyr» atty pesalary sahnaǵa qoıylǵan.

55 jyl buryn (1956) áskerı qaıratker, Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrliginiń Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy áskerı attashesi, general-maıor ORAZOV Edil Luqpanuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynyń Aq Jaıyq aýdanynda týǵan. Engels áskerı zenıttik-zymyrandyq qolbasshylyq ýchılışesin, Georgıı Jýkov atyndaǵy Áýe shabýylyna qarsy qorǵanys akademııasyn bitirgen. 1979-1993 jyldary - Engels áskerı zenıttik-zymyrandyq qolbasshylyq ýchılışesiniń vzvod komandıri, batareıa kýrsanttarynyń komandıri, oqytýshysy. 1993-1998 jyldary - Shyńǵyrlaý aýdandyq áskerı komıssary, Batys Qazaqstan oblysy áskerı komıssarynyń orynbasary. 1998-2002 jyldary - Mańǵystaý oblysynyń jáne Aqtaý qalasynyń áskerı komıssary. 2002-2005 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi Ulttyq ýnıversıtetiniń bastyǵy. 2005-2006 jyldary - «Batys» óńirlik qolbasshylyq áskerleri qolbasshysynyń orynbasary. 2006 jyly - Reseı Federatsııasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Elshiliginde áskerı attashe. 2007 jyly - Mańǵystaý oblysynyń jumyldyrý daıyndyǵy, azamattyq qorǵanys, avarııalar men dúleı apattardyń aldyn alýdy jáne joıýdy uıymdastyrý basqarmasynyń bastyǵy. 2007-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrliginiń Radıoelektronıka jáne baılanys áskerı ınstıtýtynyń bastyǵy. Qazirgi qyzmetinde 2010 jyldan bastap isteıdi.

Medalmen marapattalǵan.