QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 16-20 naýryz aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
ELBASY
17 naýryzda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Máskeýge jumys sapary josparlanyp otyr.
ÚKІMET
16 naýryzda Mınıstrler úıindeAýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń alqa májilisi ótedi.
16 naýryzda Kásipodaqtar federatsııasynyń keńsesinde Eńbek jáne aýyl sharýashylyǵy mınıstri G.Ábdihalyqovanyń Qazaqstan eńbekshileri forýmynyń delegattarymen kezdesýi bolady.
16 naýryzda kandıdat Mels Eleýsizov Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Ań aýlaý jáne orman sharýashylyǵy komıtetiniń májilisine qatysady.
16 naýryzda Іshki ister mınıstrliginde aptalyq brıfıng ótedi.
17 naýryzda Astanada ShYU-ǵa múshe memleketterdiń qorǵanys mınıstrleriniń kezekti keńesi ótedi.
PARLAMENT
16 naýryzda Parlament Májilisinde jalpy otyrys bolady.
QOǴAM
3 naýryz ben 3 sáýir aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenttigine kandıdattar saılaýaldy úgit-nasıhat jumystaryn júrgizedi.
17 naýryzda Qazaqstan eńbekshileriniń forýmy ótedi.
QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM
15 jáne 18 naýryz aralyǵynda Beıjińde Shanhaı yntymaqtastyq uıymy Hatshylyǵynda atalmysh birlestiktiń Ulttyq úılestirýshiler Keńesiniń (ShYU UÚK) kezekti otyrysy ótedi.
17 naýryzda Astanada ShYU-ǵa múshe memleketterdiń qorǵanys mınıstrleriniń kezekti keńesi ótedi.
17 naýryz kúni Qorǵanys mınıstrliginde Qorǵanys vedomstvosynyń basshysy Ádilbek Jaqsybekovtiń tóraǵalyq etýimen Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe-memleketter qorǵanys mınıstrleriniń májilisi ótedi.
18 naýryzda Máskeýde TMD qatysýshy-memleketteriniń «20 jyl birge: yntymaqtastyq tájirıbesi jáne bolashaǵy» halyqaralyq ekonomıkalyq forýmy ótedi.
24 jáne 25 naýryzda Astanada qazaq-amerıkanjyl saıynǵy saıası konsýltatsııalardyń ekinshi otyrysy ótpek. Shara barysynda qaýipsizdik, saıasat, demokratııa men adam quqyqtary, ekonomıkalyq jáne áleýmettik damý, energetıka salalaryndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty talqylaý josparlanýda.
ASTANA
16 naýryzda Ortalyq Saılaý Komıssııasynyń ǵımaratynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 3 sáýirde ótetin kezekten tys saılaýyna baılanysty Komıssııanyń tóraǵasy Qýandyq Turǵanqulov otandyq jáne sheteldik BAQ ókilderine arnap brıfıng ótkizedi.
16 naýryzda «Ramada Plaza Astana» otelinde Energetıkterdiń VII respýblıkalyq eńesi ótedi.
16 naýryzda Respýblıkalyq dıagnostıkalyq ortalyqta Ashyq esik kúni bolady.
16 naýryzda «Kórme» kesheninde VI halyqaralyq «AgriTek Astana 2011» kórmesi ashylady.
16 naýryzda «Qazgıdromet» keńsesinde «Kóktemgi sý tasqyny. Kóktemgi aýa raıyna boljam jasaý» taqyrybyna arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.
16 naýryzda Ulttyq akdemııalyq kitaphanada «Baǵdarsham men onyń dostarynyń bastan keshkenderi. Qaýipsizdik belbeýi» atty mýltfılmniń tusaýkeser rásimi b olady.
17 naýryzda Astanada ShYU-ǵa múshe memleketterdiń qorǵanys mınıstrleriniń kezekti keńesi ótedi.
17 naýryzda Qazaqstan eńbekshileriniń forýmy ótedi.
17 naýryzda Kongress-holda Memlekettik «Saltanat» bı ansambliniń Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna arnalǵan gastroldik kontserti bolady.
ALMATY
15-16 naýryzda Almatyda Ortalyq Azııadaǵy bosqyndardy qorǵaý jáne halyqaralyq kóshi-qon týraly aımaqtyq konferentsııa ótedi .
16 naýryzda Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynda qazaqstandyq saılaýshylardyń qalaýlaryna arnalǵan áleýmettik zertteýler nátıjeleriniń tanystyrylymy ótedi.
16 naýryzda Almatydaǵy Ómirbek Joldasbekov atyndaǵy Stýdentter saraıynda "Birjan dep atym shyqty alty alashqa" atty Birjan Qojaǵululy ánderiniń keshi bolady.
16 naýryzda Qazaqtyń S.Asfendııarov atyndaǵy ulttyq medıtsınalyq ýnıversıtetinde «Adam ekologııasynyń, qorshaǵan orta gıgıenasynyń problemalary jáne densaýlyqqa tónetin táýekelderdi baǵalaý» taqyrybyna arnalǵan halyqaralyq oqý semınary ótedi.
16 naýryzda Almaty ІІD Jol polıtsııasy basqarmasynda basqarma bastyǵy A.Sarbasovtyń qatysýymen baspasóz máslıhaty ótedi.
16 naýryzda «Qazaqstan Halyq banki» AQ-nyń keńsesinde bank basshylyǵynyń qatysýymen baspasóz máslıhaty ótedi.
16 naýryzda Fılosofııa jáne saıasattaný ınstıtýtynda Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz!» atty Joldaýyna arnalǵan «dóńgelek ústel» otyrysy ótedi.
16 naýryzda «Interfaks» agenttiginiń baspasóz klýbynda Qytaı men Qazaqstannyń arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq seriktestikke arnalǵan baspasóz máslıhaty bolady.
16 naýryzda T.Júrgenov atyndaǵy Óner akademııasynda Stýdenttik jáne debıýttik fılmderdiń І «Bastaý» halyqaralyq krnofestıvalin ótkizýge arnalǵan baspasóz máslıhaty bolady.
16 naýryzda Almaty ákimdiginiń máslıhatynda depýtattyq tyńdaý ótedi.
16 naýryzda ««Meloman Grand» dúkeninde tanymal mýzykant Marat Bısenǵalıevtiń «Do...Re...» kitabynyń tanystyrylymy ótedi.
Ulystyń uly kúni qarsańynda ıaǵnı, naýryzdyń 19-20-sy kúnderi «Minber», «Medıanet», «AsClub», «MediaLab» jýrnalıstik ortalyqtarynyń uıymdastyrýymen Almatyda tuńǵysh ret qazaq blogshylarynyń álemge tanymal barkemp formatyndaǵy beıresmı jıyny ótpek.
24-27 naýryz kúnderi Qazaqtyń M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrynda "Teatr kóktemi - 2011" festıvali ótedi.
AIMAQ
PAVLODAR
19 naýryzda Pavlodarda nurotandyqtardyń uıymdastyrýymen ekologııalyq senbilik ótedi.
ORAL
15-20 naýryzda Oral qalasynda voleıboldan áıelderdiń joǵary lıga komandalary arasynda el birinshiliginiń 4-týry ótedi.
ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.
NAÝRYZDYŃ 16-Y, SÁRSENBІ
Respýblıkalyq ulannyń qurylǵan kúni. 1992 jylǵy naýryzdyń 16-synda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Qarýly kúshterdiń óz aldyna bólek áskerı qurylymy jáne rezervi bolyp qurylǵan Respýblıkalyq ulan búginde shyn mánindegi armııamyzdyń tańdaýly bólimi, úzdik ári meılinshe bedeldi júıesi bolyp esepteledi. Respýblıkalyq ulanǵa Respýblıkanyń memlekettik bılik jáne basqarmalardyń joǵarǵy organdaryn, Prezıdenttiń, Parlament pen Úkimet basshylarynyń kólik quraldaryn Respýblıka aýmaǵynda jáne syrt jerlerde kúzetý, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik týy men Memlekettik eltańbasynyń etalondaryn kúzetý, shetel memleket basshylaryn kútip alý, shyǵaryp salý kezinde, Qazaqstan Respýblıkasynyń meıramdary men saltanattarynda joralǵylyq rásimderdi oryndaý, memlekettik jáne qoǵamdyq qaýipsizdikke áser etetin quqyq tártibin buzýshylardy toqtatý, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyndaǵy Konstıtýtsııaǵa qarsy sıpattaǵy qarýly jáne basqa da áreketterdi toqtatý, Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarynda kózdelgen tártipte tótenshe jaǵdaı rejimi kezinde is-sharalar júzege asyrý mindettelgen.
OQIǴALAR
1 jyl buryn (2010) Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde «Qazaqstannyń memlekettik aqparattyq saıasaty: bolashaqqa kózqaras» atty ádistemelik oqý quralynyń tusaý keseri ótti.
Qazaqstandaǵy aqparat saıasaty taqyrybynda QazUÝ-dyń jýrnalıstıka fakýltetiniń ustazdary Astana, Almaty, Taldyqorǵan, Óskemen, Oral, qalalaryndaǵy BAQ ókilderi, jýrnalıstıka fakýltetiniń stýdentterine sheberlik synyptaryn ótkizgen. Sonymen qatar aımaqtardaǵy aqparattyq saıasat týraly zertteý júrgizgen. Búgin tusaýy kesilgen kitap osy sharalardyń qorytyndysy boıynsha jaryq kórip otyr. Kitapta aqparattyq keńistik týraly zertteý jumystary, aımaqtarda ótkizilgen sheberlik synyptary týraly materıaldar, BAQ ókilderi arasynda júrgizilgen áleýmettik zertteý nátıjeleri berilgen.
1 jyl buryn (2010) Sháken Aımanov atyndaǵy «Kazaqfılm» AQ, «Interfest» kompanııasymen birigip, «Mahabbat tálkegi» atty romantıkalyq komedııany prokatqa jiberedi. Fılmniń premerasy bir ýaqytta tórt elde - Qazaqstanda, Reseı men Ýkraınada jáne Belarýsta kórsetildi.
Kórkem fılmniń rejısseri reseılik Aleksandr Chernıaev jáne qazaqstandyq rejısser Erjan Rústembekov. Kıno týyndy Danııar Kúmisbaev, Erjan Rústembekov jáne Vladımır Zabalýevtyń stsenarııi boıynsha túsirildi. Fılmniń mýzykasyn jazǵan reseılik ánshi, ári kompozıtor Arkadıı Ýkýpnık. Fılmge «Kúndizgi sholǵynshy», «Toǵyzynshy rota», «Úlken qaladaǵy mahabbat» atty fılmderde oınaǵan ártis Alekseı Chadov, «Reketır», «Mahambet qylyshy» týyndylaryna túsken Ásel Saǵatova, sonymen qatar, Irına Rozanova, Erik Joljaqsynov, Farhat Ábdiraıymov, Olga Orlova, Natalıa Rýdova, Marına Chernıaeva, Gosha Kýtsenko, Artýr Smolıanınov syndy akterlar túsken.
ESІMDER
65 jyl buryn (1946-2001) sáýletshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen sáýletshisi JAQSYLYQOV Marat Faızýllauly dúnıege keldi.
Qostanaı qalasynda týǵan. Novosibir ınjenerlik-qurylys ınstıtýtyn bitirgen.
1969-1970 jyldary - Qazaqstan Avtomobıl joldary mınıstrligi Almaty qalalyq jobalaý ınstıtýtynyń sáýletshisi. 1970-2000 jyldary - Almaty qalalyq jobalaý ınstıtýtynyń bas sáýletshisi, atqarýshy dırektory qyzmetterin atqarǵan. Ol birneshe turǵyn úı jáne qoǵamdyq ǵımarattardyń, eskertkishterdiń, monýmentterdiń avtory. Olardyń ishinde Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq akademııalyq drama teatryn, Almatynyń Samal-2 yqshamaýdanyn jáne Beıbitshilik kóshesi boıyndaǵy turǵyn úıler qurylysyn jobalaýǵa qatysqan.
Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Búkilodaqtyq «Lýchshıı proekt 1984 goda» jas sáýletshiler arasyndaǵy baıqaýynyń júldegeri atandy.
40 jyl buryn (1971) «Hlopkoprom» JShS-niń prezıdenti ABASOV Ermek Begalyuly dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysy Saıram aýdanynda týǵan. V.I. Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.
1993-1994 jyldary - «Qazaqmaqtadaıyndaýónerkásibi» syrtqy ekonomıkalyq baılanystar jónindegi óndiristik birlestiginiń mamany. 1994-1997 jyldary - «Maqta» AAQ-ynyń bólim bastyǵy. 1997-1998 jyldary - «Shymkent ónim» bırjasynyń prezıdenti. 1998-2000 jyldary - «Shymkent maqta» AQ Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. 2000-2004 jyldary - «Shymkent ónim» bırjasynyń prezıdenti. 1999-2004 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtaty bolǵan. 2004-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Qarjy jáne bıýdjet jónindegi komıtetiniń, «Otan» respýblıkalyq saıası partııasy Parlamenttik fraktsııasynyń múshesi qyzmetterin atqarǵan. 2008 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde. Eki medalmen marapattalǵan.
NAÝRYZDYŃ 17-І, BEISENBІ
Irlandııanyń táýelsizdik kúni. Irlandııa Respýblıkasy - Batys Eýropadaǵy memleket. Irland aralynyń 5/6 bóligin alyp jatyr. Astanasy - Dýblın. Memleket basshysy - prezıdent. Zań shyǵarýshy organy - eki palataly parlament. Resmı tilderi - ırland jáne aǵylshyn tilderi. Aqsha birligi - ırland fýnty.
Qazaqstan Respýblıkasy men Irlandııa Respýblıkasy arasyndaǵy qarym-qatynas 1992 jyly ornatyldy.
OQIǴALAR
5 jyl buryn (2006) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Shvetsııa Koroldigi Úkimeti arasyndaǵy ınvestıtsııany yntalandyrý jáne ózara qorǵaý jónindegi Kelisimdi bekitý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Latvııa Respýblıkasy Úkimeti arasyndaǵy ınvestıtsııany yntalandyrý jáne ózara qorǵaý jónindegi Kelisimdi bekitý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Pákistan Islam Respýblıkasy Úkimeti arasyndaǵy ınvestıtsııany yntalandyrý jáne ózara qorǵaý jónindegi Kelisimdi bekitý týraly» zańdarǵa qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Almatyda Ulttyq kitaphanada rýnolog Taıjan Dosanovtyń «Rýnıka qupııasy» atty eńbeginiń tusaýkeser rásimi ótti.
Atalmysh kitap «Ólke» baspasynan orys tilinde 2000 danamen jaryq kórdi. Eńbek - rýlyq tańbalardyń, keń taralǵan geometrııalyq sımvoldardyń, rýnıkalyq jazba genezısynyń máselelerine arnalǵan. Kitaptyń birinshi bólimi Qudaı attarynyń etımologııasyn anyqtaýǵa, ejelgi rýlyq termınderge jáne tujyrymdamada qoldanylatyn negizgi sózderge arnalsa, ekinshi bólim jyl sanaýǵa deıingi 3-7 ǵasyrda Talas ózeniniń mańynda ómir súrgen úısinderdiń eskertkishteri men jazbalaryndaǵy mátin qupııalary, sondaı-aq Saq jazýy qupııasy men paleografııalyq saraptaýdyń nátıjesi jáne 1974 jyly úlken pikirtalas týdyrtqan Іle eskertkish mátininiń qupııasy usynylǵan. Kitap avtory Taıjan Dosanovtyń aıtýynsha, ol ejelgi túrik genezısin zertteýge 30 jyl eńbegin arnaǵan.
«Bizdiń ǵylymda rýnıka qupııasy týraly jazylǵan eńbekter az. Bul kitap - tutas bir rýnalyq tujyrymdama. Kóne jazbalar - mádenıettiń kóne qabaty, mádenıetimizdiń tamyry. Sondyqtan, biz túpki tamyrymyzdy bilýimiz kerek. Bul eńbekti osy saladaǵy irgeli eńbek dep aıtýǵa bolady. Tutas bir akademııanyń isteıtin jumysyn Taıjan Dosanov jalǵyz ózi istep shyqqandyǵynyń ózi ǵylymı erlikpen para-par», dep atap ótti tanystyrylym barysynda QazUÝ ustazy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Amanqos Mektep-tegi.
ESІMDER
90 jyl buryn (1921-2011) kınorejısser, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen óner qaıratkeri, KSRO Kınematografıster odaǵynyń múshesi TІNALINA Darıǵa Baıjumanqyzy dúnıege keldi.
Aqmola oblysy Vıshnevka aýdanynda(qazirgi Arshaly aýdany) týǵan. Almaty teatr ýchılışesin, Búkilodaqtyq memleketik kınematografıster ınstıtýtynyń rejısserlik fakýltetin bitirgen.
Eńbek jolyn akterlikten bastaǵan ol «Aq roza», «Abaı ánderi», «Jambyl», «Romantıkter», «Úkimet múshesi», «Alyp týraly án» kórkem fılmderindegi epızodtarda oınady. 1953 jyldan bastap rejısser retinde jumys istep, «Qazaqstan keńistiginde» atty ǵylymı-tanymdyq fılmdi túsirdi. 1954-1958 jyldary «Mosfılm» stýdııasynyń rejısseri bolyp, «Saltanat», «Ilıa Mýromets», «Erekshe tapsyrma», «Alystaǵy taýda» atty kórkem fılmderdiń túsirilýine qatysty. 1964 jyldan «Qazaqfılm» stýdııasynyń rejısseri retinde «Qorytpa», «Ázil shyny aralas», «Ǵasyrlar pernesi», t.b. kórkem jáne hronıkalyq-derekti fılmderdiń qoıylýyna uıytqy boldy. 2009 jyly «Ekran Sheberi» ataǵyna ıe boldy.
«Cherno-beloe kıno» atty monografııalyq kitaptyń avtory.
80 jyl buryn (1931-2006) medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, Qazaqstan Respýblıkasy Medıtsına ǵylymdary akademııasynyń akademıgi ALTYNBEKOV Baýer Embergenuly dúnıege keldi.
Almaty qalasynda týǵan. Qaraǵandy medıtsına ınstıtýtyn bitirgen.
1958-1971 jyldary - Qazaq eńbek gıgıenasy jáne kásibı aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri. 1971-1974 jyldary - Aqtóbe memlekettik medıtsına ınstıtýty jalpy gıgıena kafedrasynyń meńgerýshisi. 1974-1990 jyldary - Qazaq eńbek gıgıenasy jáne kásibı aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory. 1995 jyldan bastap ómiriniń sońyna deıin Ońtústik Qazaqstan memlekettik medıtsına akademııasy jalpy gıgıena jáne ekologııa kafedralarynyń meńgerýshisi bolyp istegen.
Negizgi ǵylymı eńbekteri eńbek gıgıenasy men fızıologııasy, ergonomıka, kásibı patologııa, áleýmettik gıgıena máselelerine arnalǵan. 21 medıtsına ǵylymy kandıdatyn, 11 doktoryn daıarlaǵan. «Gıgıena trýda shahterov», «Rýkovodstvo po gıgıene trýda», «Antrakosı-lıkoz» (birlesip shyǵarǵan), «Rýssko-kazahskıı termıno-logıcheskıı slovar po profılaktıcheskoı metodıke» atty kitaptardyń, 200-den astam ǵylymı jarııalanymnyń, onyń ishinde 7 monografııanyń, 21 ádistemelik usynystyń avtory.
«Qurmet», «Qurmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen jáne Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.
NAÝRYZDYŃ 18-І, JUMA
Parıj kommýnasy kúni. 1871 jyly tuńǵysh proletarlyq revolıýtsııa júzege asyp - Parıj kommýnasy quryldy. 1872 jylǵy 20 aqpannan beri Parıj kommýnasynyń kúni retinde atalyp keledi.
OQIǴALAR
3 jyl buryn (2008) Májilis úıinde depýtat Ýálıhan Qalıjannyń «Prezıdent» dep atalatyn jańa kitabynyń tanystyrylymy bolyp ótti.
Kitapta elimizdiń tuńǵysh Prezıdenti, esimi álemge áıgili saıasatker Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstannyń egemendik alǵannan bergi atqarǵan qyzmetteri jaıly, elimizdiń aımaqtaryna, alys jáne jaqyn shetelderge barǵan saparlary týraly, tarıhı sátterde syndarly sheshim qabyldaǵan sátteri jóninde jazylǵan.
Kitaptyń mazmuny tereń. Jyldar ótken saıyn bul kitaptyń tarıhı, ádebı qundylyǵy arta túsedi», - dedi. Halyq jazýshysy Sherhan Murtaza: «Bul týyndy jeke Prezıdenttiń atqarǵan qyzmetin kórsetip qana qoımaıdy. Munda tarıh jatyr. Bizdiń tarıhymyzdyń ózi úzik-úzik. Áli túgel emes. Tarıhshylar osy ýaqytqa deıin birtutas qazaq eliniń tarıhyn jaza alǵan joq. Ony bolashaq urpaq jazady dep oılaımyn. Sonyń súbeli bir salasy osy «Prezıdent» degen kitap.
Kitap Almaty qalasyndaǵy «Qus joly» baspasynan jaryq kórgen. Kitaptyń kólemi 24,5 baspa tabaq. Taralymy bir myń dana.
1 jyl buryn (2010) Elbasy Nursultan Nazarbaev Kóksaraı sý tospasynyń ashylý rásimine qatysty.
Kóksaraı - Arys aýdanynda, Syrdarııa ózeninde salynǵan sý qoımasy.
Endi Qyzylorda sý tasqynynan qorǵalyp otyr. Jyl saıyn biz bógetter salýǵa, sýdan zardap shekken úılerdi qalpyna keltirýge qomaqty qarjy jumsaıtynbyz. Kóksaraı qazirdiń ózinde mol sý qabyldap jatyr jáne bul ıgi is bizge Syrdarııanyń tómen jaǵyndaǵy sý tasqynynyń aldyn alýǵa múmkindik berip otyr», - dep atap kórsetti Elbasy óz sózinde.
1 jyl buryn (2010) Elbasy Shymkentte «Azııa Keramık» JShS-niń keramogranıt zaýytyn ashty. Bul - údemeli ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damý baǵdarlamasynyń jobalarynyń biri.
Zaýytta ıtalıandyq jabdyqtar ornatylǵan. Bul jabdyqtardyń múmkindikterin jaqsy zerttep shyqqan osy salada úlken tájirıbege ıe túriktiń «Seramist Toprak Sanai Ve Tigaret Limited Sirketi» fırmasynyń mamandary Shymkenttegi jobany júzege asyrýdy qolǵa alyp otyr. Nysannyń quny - 35 mıllıon dollarǵa jýyq, qarjynyń basym bóligin - 31,8 mıllıon dollar somany - nesıe túrinde Qazaqstannyń Damý banki berip otyrsa, qalǵan 4 mıllıon dollardy - túrik ınvestorlary salyp otyr.
1 jyl buryn (2010) Sultanmahmut Toraıǵyrov atyndaǵy Pavlodar memlekettik ýnıversıtetinde Qazaq til bilimi antologııasynyń tanystyrylymy boldy. 45 tomdyq basylymda qazaqstandyq ǵalymdardyń, joǵary oqý orny oqytýshylarynyń jáne «Qazaq tili» qoǵamy belsendileriniń qazaq tiline arnaǵan zertteýleri men maqalalary jarııalanyp otyr.
ESІMDER
75 jyl buryn (1936-1999) metallýrg, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń korespondent múshesi, Qazaq KSR-iniń qurmetti ónertapqyshy, Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Respýblıkasy Mıneraldy resýrstar akademııasynyń jáne Halyqaralyq mıneraldy resýrstar akademııasynyń akademıgi ÁBІShEV Jantóre Nurlanuly dúnıege keldi.
Qaraǵandy oblysynda týǵan. V.I. Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.
1957-1992 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy Hımııa-metallýrgııa ınstıtýtynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri, aspıranty, ǵylymı hatshysy, zerthana meńgerýshisi, dırektorynyń orynbasary, dırektory. 1983-1988 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy Ortalyq Qazaqstan bólimshesiniń akademık hatshysy. 1992-1993 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi Ǵylymı-uıymdastyrý basqarmasynyń bastyǵy. 1993-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mıneraldy shıkizatty keshendi óńdeý jónindegi ulttyq ortalyǵynyń bas dırektory qyzmetterin atqarǵan.
370-ten astam ǵylymı jarııalanymnyń, onyń ishinde 8 monografııanyń avtory. AQSh, Kanada, GFR, Avstralııa jáne taǵy da basqa elderdiń 50-ge jýyq patentterin jáne avtorlyq kýáligin alǵan. 11 tehnıka ǵylymynyń kandıdatyn, 2 doktoryn daıarlaǵan. Negizgi ǵylymı eńbekteri tústi jáne sırek metaldar metallýrgııasyn zertteýge arnalǵan. Ol quramynda pırıt bar polımetall shıkizatyn termomagnıttik jolmen baıytý, sýlfıd kontsentrattaryn avtoklavta kremnııden aryltý tehnologııasyn jasap, totyqqan mıneraldardy gıdrotermdik jolmen sýlfıdteý ádisterin usyndy.
«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen jáne Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.
NAÝRYZDYŃ 19-Y, SENBІ
Reseıdiń súńgýir-teńizshileri kúni. 1906 jyly Reseı ımperatory ІІ Nıkolaıdyń jarlyǵymen áskerı flot qaıyqtary qataryna jańa sý asty qaıyǵy dárejesi qosyldy.
OQIǴALAR
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev statıstıka qyzmeti salasyndaǵy quqyqtyq negizderdi, memlekettik statıstıka organdarynyń jáne respondentterdiń ózara qarym-qatynastary men ózara is-qımylyn anyqtaýǵa baǵyttalǵan «Memlekettik statıstıka týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasynyń birqatar zańnamalyq aktilerin «Memlekettik statıstıka týraly» Zańǵa sáıkestendirýge baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik statıstıka jáne salyq salý máseleleri boıynsha ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
ESІMDER
70 jyl buryn (1941) «Saryarqa» keshendi damytý ortalyǵynyń atqarýshy dırektory SATBAEV Qabyltaı Dáýitqululy dúnıege keldi.
Almaty oblysy Jambyl aýdanynda týǵan. Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi Turar Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.
1967-1969 jyldary - Qazaq KSR Qarjy mınıstrliginde, Almaty oblystyq qarjy bóliminde ekonomıst. 1969-1971 jyldary - áskerde qyzmette bolǵan. 1971-1972 jyldary - keńshardyń bas ekonomısi. 1972-1988 jyldary - Qazaq KSR Mádenıet mınıstrligi Óndiristik-ekonomıkalyq basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, basqarma bastyǵy. 1988-1993 jyldary -Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm, deneshynyqtyrý jáne sport mınıstrligi Memlekettik sport komıteti basqarmasynyń bastyǵy. 1993-1996 jyldary - «Kontraktbank» bank basqarmasynyń tóraǵasy. 1996-1998 jyldary - «Jańa astana» respýblıkalyq bıýdjetten tys qorynyń dırektory qyzmetterin atqarǵan.
1998 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.
2002-2006 jyldary - «Alıans Bank» aktsıonerlik qoǵamy Dırektorar keńesiniń múshesi bolǵan.
35 jyl buryn (1976) boksshy, halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen sportshysy, Qazaqstannyń birneshe dúrkin chempıony, Azııa oıyndarynyń chempıony, Qazaqstan - Kýba boksshylarynyń arasynda ótken joldastyq kezdesýdiń jáne Varshavada ótken F.Shtamm atyndaǵy halyqaralyq týrnırdiń jeńimpazy, álem chempıonatynyń, HXVІІ-shi Olımpıadalyq oıyndarynyń kúmis júldegeri DІLDÁBEKOV Muhtarhan Qabylanbekuly dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysy Maqtaral aýdanynda týǵan. Muhtar Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan gýmanıtarlyq ýnıversıtetin, Qoja Ahmet Iasaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetin bitirgen. Ýnıversıtet qabyrǵasynda júrip bokspen aınalysa bastaǵan, onyń alǵashqy jattyqtyrýshysy Nurǵalı Safıýllın.
XII Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, Bangkok qalasy, Álem chempıonatynyń kúmis júldegeri, Hıýston qalasy (AQSh), Sıdneı olımıadasynyı kúmis júldegeri, Shyǵys Azııalyq oıyndarynyń jeńimpazy, Osaka qalasy (Japonııa), XV Azııalyq oıyndarynyń kúmis júldegeri, Doha qalasy (Katar), Afına olımpıadasyna qatysqan. 1998-2000 jyldary - «Lokomatıv» temirjol deneshynyqtyrý jáne sport klýbynyń ádisker-nusqaýshysy, «Lokomatıv» sport klýbynyń sport jónindegi ádisker-nusqaýshysy. 2000-2007 jyldary - Oblystyq keshendi joǵarǵy sport sheberligi mektebiniń jattyqtyrýshy-ustazy. 2007-2008 jyldary - №5 Shymkent qalalyq mamandandyrylǵan bokstan balalar men jasóspirimder sport mektebiniń dırektory qyzmetterin atqarǵan.
2008 jyldan naýryzynan bastap - Ońtústik Qazaqstan oblysynyń bokstan olımpıada rezervin daıyndaıtyn balalar men jasóspirimderdiń sport mektebiniń dırektory qyzmetin atqarady.
Ońtústik Qazaqstan oblysynyń, Maqtaral aýdanynyń Qurmetti azamaty.
«Parasat» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.
NAÝRYZDYŃ 20-Y, JEKSENBІ
Halyqaralyq frankofonııa kúni. Bul - frantsýz tilinde sóıleıtin elderdiń meıramy. Búgingi tańda birneshe kúnge sozylatyn frankofonııa merekesi, kúndelikti frantsýz tilinde sóılesetin álemniń 47 elin biriktiredi. Al osy frankofonııa termınin tuńǵysh ret frantsýzdyq ǵalym-geograf Elıze Reklıý qoldanǵan bolatyn. 1970 jylǵy naýryzdyń
20-y kúni Nıger astanasy Nıameı qalasynda búkilálemdik frankofonııa uıymy quryldy.
Uıymnyń negizgi maqsaty barlyq frantsýz tilin súıýshilerdiń basyn biriktirý, frantsýz jáne frankotildes elderdiń mádenıetin taratý jáne tanymal bolýyna járdem berý edi. Ádette osy mereke kúnderi ǵylymı konferentsııalar, fılologııalyq semınarlar, kontsertter, tanystyrylymdar, pikirsaıystar ótedi.
Búkilálemdik astrologııa kúni. Astrologııa (grek tilinde astron - «juldyz» jáne logos - «sóz, ilim») - jer sharyna jáne adamǵa juldyzdardyń áreket etýi týraly ilim.
Astrologııa ejelde qalyptasqan, juldyzdy ǵıbadatpen jáne juldyzdy ańyzben tyǵyz baılanysty. XX ǵasyr aıaǵynda batys juldyzshylary astrologııa kúnin naýryzdyń 20-ynda, astronomııalyq jáne astrologııalyq jyl bastalǵan ýaqytta atap ótýdi usyndy. Kún bul kezde toqty belgisine enedi (kóktemgi kún men túnniń teńesý kúni 20-21 naýryzǵa sáıkes keledi).
Planetarııler kúni. Eń alǵashqy ret 1990 jyly Italııada ótkizilgen. Halyqaralyq mártebege 1994 jyly frantsýzdyq «astronomııa shirkeýi» qoldaǵannan keıin ıe bolǵan. Bir jyldan soń bul meıramdy Eýropanyń basqa elderiniń planıtarııleri qoldady. Kóktemgi kún men túnniń teńesý kúnine taıaý jeksenbide toılanady.
Bul meıramdy ótkizý maqsaty - qoǵamdy planetarııler qyzymetimen tanystyrý jáne astronomııalyq bilimdi nasıhattaý.
OQIǴALAR
50 jyl buryn (1961) Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmnyń Jarlyǵymen Aqmola qalasynyń (1830-1961) ataýy Tselınograd (1961-1992) dep ózgertildi.
1998 jylǵy 6 mamyrda Elbasynyń jarlyǵmen Qazaqstan Respýblıkasynyń astanasy - Astana qalasy bolyp ataldy, al 20 mamyrda «Kazaqstan Respýblıkasy astanasynyń mártebesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qabyldandy.
3 jyl buryn (2008) Almatyda Dinmuhamet Ahmetuly Qonaev týraly «Tulǵa» atty orys tilindegi estelikter kitabynyń tusaýkeseri ótti.
Kitapta uly tulǵanyń qyzmettes áriptesteriniń, kóz kórgen eńbek adamdarynyń, qoǵam qaıratkerleriniń estelikteri berilip, Dinmuhamet Ahmetulynyń azamattyq tulǵasy, adamgershilik qasıetteri, kisilik kelbeti, qyzmettegi beınesi kórinis tapqan. Sonymen qatar buǵan deıingi eńbekterde bolmaǵan Qonaevtar otbasynyń qundy sýretteri berilgen.
2000 danamen shyqqan týyndy «Sanat» baspasynyń dırektory, belgili qalamger Serik Ábdiraıymulynyń qurastyrýymen jaryq kórgen. Kitaptyń tanystyrylymyna qatysqan Keńes Aýhadıev, Roza Ahmetqyzy, Eldar Qonaev, t.b áriptesteri men týystary estelikter aıtty. Kitaptyń qurastyrýshysy Serik Ábdiraıymulynyń sózine qaraǵanda, Qonaev jaıly qandaı pikir aıtsaq ta jarasady. «Biz áli Dımekeń jaıly jan-jaqty aıta almaı jatyrmyz. Ol bolashaqtyń isi ǵoı dep oılaımyn. Búgingi kitapta ártúrli saladaǵy Dımash Ahmetulymen birge qyzmet istep, kózin kórgen qarapaıym jumyskerden Elbasy Nursultan Ábishulynyń estelikterine deıin berilgen», dedi jazýshy. Buǵan deıin uly tulǵanyń óz qalamynan týǵan qazaq-orys tilderindegi «Ótti dáýren osylaı», «Aqıqattan attaýǵa bolmaıdy» shyǵarmalary, sondaı-aq Serik Ábdiraıymulynyń «Elý jyl el aǵasy» atty eńbegi jaryq kórgen bolatyn.
3 jyl buryn (2008) Astanadaǵy «Rıksos» qonaqúıinde senator, jazýshy Ǵarıfolla Esimniń «Jar jaǵasy» atty kitabynyń tanystyrylymy ótti.
Kitaptyń birinshi bóliminde Adam ata men Haýa ana, Platon, Shyńǵys han jaıly, Keńes úkimeti kezindegi oqıǵalar men 30-shy jyldardaǵy asharshylyqqa baılanysty novellalar toptastyrylsa, ekinshi bólimde Qorqyt ata, Qoja Ahmet ıAsaýı, Rýmı, Júsipbek Aımaýytov, Ýılıam Folkner, Shyńǵys Aıtmatov jaıyndaǵy esseler bar.
Shyǵarmalarda kóbine adam men onyń bolmysy týraly tolǵanystar, fılosofııalyq kórkemdik dúnıetanym, sımvolıkalyq mazmun, sezim, oı, til, kórkemdik logıka sııaqty dúnıelerdiń barlyǵy da bir ıdeıaǵa tańylǵan.
1 jyl buryn (2010) Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde Tuı-uquq jáne Terkin atty baıyrǵy túrki eskertkishteriniń ashylý saltanaty ótti.
Túrki qaǵanatynyń bas qolbasshysy bolǵan Tuı-uquq atty batyr tulǵanyń erlik isteri týraly baıandaıtyn eki tas ustyny Kúltegin eskertkishiniń janynda ornalassa, Birikken túrki qaǵanatyn qurǵan El-etmish Bilge Tur-aıyn esimine arnalǵan Terkin ustynynyń birinshi eskertkishi Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń «Jazý tarıhy» murajaıynda qoıyldy.
Tuı-uquq (646 - 738 j.j.) - Elteris Qutluǵ qaǵanmen birge 679 jyly Tan patshalyǵyna qarsy kóterilip, II Túrki qaǵanatyn ornatqan tulǵa. Ol úsh birdeı qaǵannyń - Elteris Qutluǵ, Qapaǵan jáne Bilge qaǵannyń keńesshisi ári qaǵanat áskeriniń bas qolbasshysy bolǵan.
Zııaly qaıratker «el abyzy» atanǵan. Tuı-uquq - shyǵysta Tan patshalyǵynyń soltústigindegi Shandýnǵa, al batysta Temir qaqpaǵa (Derbent) deıingi aralyqta 10 myń shaqyrymdyq joryq jasap, 22 márte alapat soǵysqa qatysyp, ataq-dańqqa bólengen qaharman sardar. Atalǵan eskertkish qazirgi Mońǵol jerindegi Týl darııasynyń boıynda 739 jyly ornatylǵan. Eskertkishterdi jasandy tastan qashap shyǵarǵan almatylyq sheber - Qyrym Altynbekuly.
Eskertkishtiń ashylý saltanatynan keıin uly qolbasshy, túrki tarıhynyń jarqyn tulǵasy Kúltegin batyrdyń ómirine arnalǵan derekti fılm kórsetildi.
ESІMDER
80 jyl buryn (1931-1996) ǵalym, geologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, KSRO Memlekettik syılyǵynyń ıegeri QYDYRBEKOV Latıf Ómirbekuly dúnıege keldi.
Aqmola oblysy Qorǵaljyn aýdanynda týǵan. Máskeý geologııa-barlaý ınstıtýtyn bitirgen. 1962-1965 jyldary - Qazaq KSR-i Geologııa mınıstriniń kómekshisi, 1969-1974 jyldary - Qazaq KSR-i Geologııa mınıstriniń birinshi orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 1994 jyldan ómiriniń sońyna deıin «Altyngeo» aktsıonerlik qoǵamynyń vıtse-prezıdenti boldy. Ol Aqtoǵaı, Aıdarly mys ken oryndaryn jáne Aqbaqaı altyn kendi aýdanyn barlaýǵa jáne ashýǵa úlken úles qosqan. Qazaqstan metallýrgııasynda jańa shıkizat bazasyn qurǵany úshin L.Qydyrbekovke 1986 jyly KSRO Memlekettik syılyǵy berildi.
Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.
60 jyl buryn (1951) «Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi Astana qalasynyń Tótenshe jaǵdaılar departamenti» memlekettik mekemesiniń bastyǵy ESKENDІROV Jumabaı Jumadildáuly dúnıege keldi.
Aqmola (Astana) qalasynda týǵan. Sverdlovsk órt-tehnıkalyq ýchılışesin, Tselınograd ınjenerlik-qurylys ınstıtýtyn (qazirgi L.Gýmılov atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.
Keńes Armııasy qatarynda qyzmet etkennen keıin №11281 áskerı bóliminiń órt sóndirý tobynyń kúzet bastyǵy, órt sóndirý komandasy bastyǵynyń kómekshisi. 1973-1996 jyldary - Tselınograd oblystyq atqarý komıteti Іshki ister bólimi órtten qorǵaý basqarmasynyń bastyǵy, bólim bastyǵy, Tselınograd oblysy Tselınograd aýdandyq atqarý komıteti Іshki ister bóliminiń órtke qarsy qyzmet bóliminiń bastyǵy, ınspektory.
1996-1998 jyldary - Aqmola oblysy Іshki ister basqarmasy janyndaǵy memlekettik órtke qarsy qyzmet basqarmasynyń bastyǵy. 1998-2005 jyldary - Aqmola qalasy memlekettik órtke qarsy qyzmetiniń bastyǵy, Astana qalasynyń Tótenshe jaǵdaılar basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqaraǵan.
2005 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.
ІІ dárejeli «Aıbyn» ordenimen, I,ІІ,ІІІ dárejeli «Za bezýprechnýıý slýjbý», «Lýchshemý rabotnıký pojarnoı ohrany», «60 let Voorýjennym sılam SSSR», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl», «Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasııasyna 10 jyl», «Astananyń 10 jyldyǵy», «Tótenshe jaǵdaılar organdarynyń ardageri», «70 let Pojarno prıkladnomý sportý», «Tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alýda jáne joıýda úzdik shyqqany úshin» medaldarymen, «Za otlıchnýıý slýjbý v MVD SSSR», «Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar agenttiginiń eńbek sińirgen qyzmetkeri» tós belgilerimen, «Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstriniń Qurmet gramotasymen, Astana qalasy ákiminiń alǵys hatymen marapattalǵan.
