QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 14 qańtar men 16 qańtar aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

14 qańtarda Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginde QR Úkimet basshysy Kárim Másimovtiń qatysýymen QR Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń alqa otyrysy ótedi.

14 qańtar kúni QR Joǵarǵy sotynda 2010 jyldaǵy respýblıka sottarynyń jumysyn qorytyndylaý jónindegi keńeıtilgen jalpy otyrysy aldynda jańa aqparattyq-tehnıkalyq ortalyqtyń tusaýkeseri ótedi.

PARLAMENT

14 qańtarda QR Parlament Palatalarynyń birlesken otyrysy ótedi.

QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM

Polshadaǵy «Eýro-2012» fýtboldan Eýropa chempıonatyna daıyndyqty júzege asyryp jatqan jergilikti uıymdastyrý komıteti jankúıerler arasynda «Bizdiń qurama úshin jankúıer bol - biz tarıhty birge jasaımyz» baıqaýyn jarııalady. Onyń jeńimpazdary «Eýro-2012 dostary» atanady. 2011 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin sozylatyn baıqaýǵa 16 jasqa tolǵan adamdar qatysa alady.

2011 jyldyń 1 qańtarynda Keden odaǵynda tranzıt deklaratsııasy men taýarlar deklaratsııasynyń jańa formasy engizildi.

SPORT

5 qańtar men 26 qańtar aralyǵynda Túrkııada Óskemen qalasynyń «Shyǵys» komandasy qatysatyn sheteldik oqý-jattyǵýlary ótedi.

12 qańtar men 30 qańtar aralyǵynda elimizdiń barlyq óńirinde Azııa oıyndarynyń alaý estafetasy ótýde.

30 qańtar kúni Astanadaǵy «Astana-Arena» stadıonynda Azıada oınydarynyń ashylý saltanaty kezinde sharyqtaý alaý estafetasy óz máresine jetedi.

14-27 qańtar kúnderi Ispanııanyń Kalp qalasynda «Astana» velokomandasynyń qatysýymen jattyǵý jıyndary ótedi.

ASTANA

14 qańtar kúni Ana men bala ǵylymı ortalyǵynda densaýlyq saqtaý salasynda respýblıkalyq konferentsııa ótedi.

14 qańtarda QR Kásipodaqtar federatsııasynyń baspasóz máslıhaty ótedi.

ALMATY

14 qańtar kúni Almatyda "Islamdyq qarjylandyrýdyń negizderi" atty semınar uıymdastyrylady.

14 qańtarda Almatyda «Nur Otan» HDP bastamalaryn qoldaýǵa arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

14 qańtar kúni QR Ulttyq kitaphanasynda belgili ǵalym-ónertanýshy, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty, dotsent, Qazaqstandaǵy musylman áıelderi Qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti Ámına qajy Nuǵymannyń kitabynyń tusaýkeseri bolady.

14 qańtarda J.Saǵymbaevtyń jeke mereıtoılyq kórmesi ashylady.

AIMAQTAR

14-15 qańtar kúnderi Pavlodar oblysynda jalpy bilim beretin pánder boıynsha respýblıkalyq mektep oqýshylary olımpıadasynyń ekinshi satysy bastalady,

QURMETTІ JAZYLÝShYLAR!

«QAZAQPARAT» ULTTYQ KOMPANIıASY» AKTsIONERLІK QOǴAMY

SІZDERDІ JAŃA JYLDARYŃYZBEN QUTTYQTAIDY !

JAŃA 2011 JYL JAŃA BAQYT ÁKELSІN !

2010-2020 jyldary Jol qozǵalysy qaýipsizdiginiń onjyldyǵy

Halyqaralyq jastar jyly: suhbat jáne ózara túsinistik (2010 jyldyń tamyz aıynyń 12-nen 2011 jyldyń tamyz aıynyń 12-ne deıin)

Halyqaralyq orman jyly

Halyqaralyq hımııa jyly

BUU Bas Assambleıasy múshe-memleketterge 2011 jyly Qazaqstandaǵy Semeı ıadrolyq synaq polıgony jabylýynyń jıyrma jyldyǵyn ıadrolyq synaq zardaby adam densaýlyǵy úshin jáne qorshaǵan orta úshin zııan ekeni týraly halyqaralyq qoǵamdastyqqa jetkizý úshin sharalar men kezdesýler arqyly atap ótýdi usyndy.

Sonymen birge 2010 jyldyń tamyz aıynyń 12-nen 2011 jyldyń tamyz aıynyń 12-ne deıin Birikken Ulttar Uıymy jarııalaǵan Halyqaralyq jastar jyly ótedi. Halyqaralyq jastar jylynyń negizgi taqyryby «Suhbat jáne ózara túsinistik» dep atalady. Halyqaralyq jastar jylynyń basty maqsaty - álem murattarynyń serpindi ilgeri basýy, bostandyq, yntymaqtastyq sııaqty ıdeıalar men jastar quqyqtarynyń iske asýyna kepildik berý jáne ıntellektýaldy áleýetine járdemdesý bolyp tabylady.

Baǵdarlama 15 baǵyttan turady (bilim, jumyspen, qamtý, ashtyq pen qaıyrshylyq, densaýlyq, qorshaǵan orta, esirtki qoldanýdyń aldyn alý, balalar qylmystyq isi, bos ýaqyt pen demalys, jahandaný, SPID jáne t.b.).

2011 jyl Táýelsiz memleketter dostastyǵy elderi arasynda Mádenı mura jyly bolyp jarııalanǵan, osyǵan baılanysty aqparat agenttikteri jetekshileriniń keńesi óziniń is-sharalyq baǵdarlamasyn jasap shyǵarý kerek. Atap aıtqanda «Dostastyqqa - 20 jyl» atty birlesken fotokórme uıymdastyrý kózdelip otyr. Bul habarlandyrý Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy memlekettik aqparat agenttikteri jetekshileri keńesiniń HІІ otyrysynda aıtyldy.

Sonymen birge 2011 jyly ıÝNESKO-nyń sheshimi boıynsha Býenos-Aıres (Argentına) qalasy Búkilálemdik kitaptar astanasy bolady.

Býenos-Aıres qalasy Búkilálemdik kitaptar astanasynyń on birinshi qalasy bolyp jarııalandy. Oǵan deıin bul ataq Madrıd (2001), Aleksandrııa (2002), Nıý-Delı (2003), Antverpen (2004), Monreal (2005), Týrın (2006), Bogote (2007), Amsterdam (2008), Beırýt (2009) jáne Lıýblıan (2010) qalalaryna berilgen. Býenos-Aıres qalasy usynǵan baǵdarlamalar tizimi alýantúrli bolǵandyqtan jáne ol sapa belgisi retinde de iriktelip alyndy. Qurmetti ataqqa jeti úmitkerdiń arasynan afrıkadaǵy Saharanyń ońtústiginde ornalasqan Lagos jáne Porto Novo qalalary úmit artqan bolatyn. Búkilálemdik kitaptar jáne avtorlyq quqyq kúni (23 sáýir) sheshim óz kúshine enedi, jáne bir jyl ishinde jeńimpazdyń ataǵy saqtalady.

2011 JYLY QAZAQSTANDA:

2011 jyl Qazaqstanda táýelsizdiktiń 20-jyldyǵy sheńberinde ótedi. Bul týraly Qazaqstan halqy assambleıasynyń XVI sessııasynda Elbasy Nursultan Nazarbaev málimdedi.

«Aldaǵy mereıtoı Qazaqstan tarıhynda aıtýly oqıǵa bolyp, memlekettilikti nyǵaıtýy, halyqty qundylyqtar tóńireginde shoǵyrlandyrýy tıis. Bizdiń jaqyn jyldardaǵy basty mindetimiz Qazaqstandy serpindi ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damytý jónindegi memlekettik baǵdarlamany júzege asyrýǵa bolady. Ekonomıkany ınnovatsııalyq jańǵyrtý, onyń básekege qabilettiligin arttyrý mindeti - bul bolashaqta eldiń myzǵymastyǵy máselesi. Bul - Táýelsizdiktiń sınonomi. Bul - kóptegen ondaǵan jyldar burynǵa arnalǵan ulttyq kún tártibiniń máselesi. Mine, naq osyndaı oılarmen jáne istermen biz Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyn qarsy alyp, jańa ǵasyrdaǵy jolymyzdy jalǵastyrýǵa tıispiz» - dedi Nursultan Nazarbaev.

Almatydaǵy Respýblıka saraıynda 1991 jyldyń jeltoqsan aıynyń 10-ynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna Ant berdi. Anttan keıin Qazaqstan Joǵarǵy Keńesiniń qaýlysymen Prezıdent óz qyzmetine kiristi dep eseptelindi. Dál osy kúni Joǵarǵy Kenestiń Jetinshi sessııasy Qazaq KSR ataýyn Qazaqstan Respýblıkasyna ózgertý týraly sheshim qabyldady. Qazaqstanda jeltoqsan aıynyń 16-ynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigi týraly Konstıtýtsııalyq zań qabyldandy.

Qazaqstan Respýblıkasy ózin demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retinde ornyqtyrady, onyń eń qymbat qazynasy - adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary. Respýblıkanyń egemendigi onyń búkil aýmaǵyn qamtıdy. Memleket óz aýmaǵynyń tutastyǵyn, qol suǵylmaýyn jáne bólinbeýin qamtamasyz etedi.

Qazaqstan álemdik qaýymdastyqtyń jáne Eýroodaq, Eýropalyq Qaıta qurý jáne damý banki, Halyqaralyq valıýta qory, MAGATE, Qyzyl krest jáne Qyzyl jarty aı, ıÝNISEF jáne ıÝNESKO syndy kóptegen halyqaralyq uıymdardyń tolyqqandy múshesine aınaldy. Qazaqstan 1992 jyly BUU-ǵa múshe bolyp, 120-dan astam memleketpen moıyndaldy jáne olarmen dıplomatııalyq qatynastar ornatty. Qazaqstan 40-tan astam kóp jaqty jáne 700 eki jaqty kelisimder men kelisim-sharttaryna qosyldy

Búgingi tańda Qazaqstan halyqaralyq arenada jáne dúnıejúzilik ekonomıkalyq júıe arasynda senimdi oryn aldy.

Sonymen birge 2011 jyly Qazaqstanda Ońtústik Koreıanyń jyly ótedi.

Ońtústik Koreıanyń Prezıdenti Lı Men Baktyń aıtýynsha, Qazaqstanda Ońtústik Koreıanyń jyly aıasynda, eki el halyqtarynyń ózara túsinistik pen yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan ár túrli sharalar ótkiziledi.

«2012 jyly Qazaqstan men Koreıa Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastyń ornaǵanyna 20 jyl tolady, osy oraıda eki el arasyndaǵy baılanys joǵary dárejede damıtynyna senemin», - dedi Lı Men Bak.

2011 jyly Qazaqstanda ótetin ataýly oqıǵalardyń biri VІІ qysqy Azııa oıyndary.

Qysqy Azııa oıyndary 1986 jyly bastalǵan. Qysqy olımpıadalyq oıyndardy kúni búginge deıin tek Japonııa, Qytaı, Ońtústik Koreıa sııaqty elder ǵana uıymdastyryp kelgen. Eń alǵashqy І Qysqy Azııa oıyndary japondyq Sapporo qalasynda 1986 jyly bastalǵan. Oǵan álemniń jeti elinen komandalar saıysqa túsken. ІІ Qysqy Azııa oıyndary ekinshi ret 1990 jyly Sapporoda ótken. Úshinshi qysqy Azııa oıyndary 1996 jyly qytaılyq Harbın qalasynda ótti. ІІІ Qysqy Azııa oıyndaryna Qazaqstan men Ózbekstan komandalary alǵash ret qatysty. Osy joly qazaqstandyqtar qytaıdan keıingi ekinshi orynǵa ıe boldy. ІV Qysqy Azııa oıyndary 1999 jyly Ońtústik Koreıanyń Kangvon provıntsııasynda ótti. Bul joly qytaılyqtar basymdyq tanytyp, qazaqstandyq komanda úshinshi orynǵa ıe boldy.V Qysqy Azııa oıyndary 2003 jyly Japonııanyń Aomorı qalasynda ótip, bul jyly da Qazaqstan qurama komandasy úshinshi oryndy ıelendi.

VІ Qysqy Azııa oıyndary 2007 jyly qytaılyq Changýn qalasynda ótip 26 eldiń 1100 sportshylary qatysqan. Bul qysqy oıyndarda Qazaqstan qurama komandasy tórtinshi oryndy ıelendi.

2006 jyly 5 qańtarda Almaty qalasy oıyndar ótkizý orny retinde qabyldandy, al 2007 jylǵy 29 qazanda jarystardyń bir bóligi Almatydan Astanaǵa aýystyryldy.

2006 jyldyń 4 naýryzynda Azııalyq Olımpıada Keńesi, Qazaqstan Respýblıkasynyń

Ulttyq Olımpıada komıteti jáne Almaty qalasy ákimdigi arasynda Qazaqstan Respýblıkasynda, Almaty qalasynda VІІ qysqy Azııa oıyndaryn ótkizý týraly kelisimge qol qoıyldy.

2007 jyly ekonomıkalyq jáne saıası sebepterge baılanysty Qazaqstan Respýblıkasy úkimeti Azııalyq Olımpıada Keńesine VІІ qysqy Azııa oıyndaryn Qazaqstannyń eki negizgi qalalarynda Qazaqstannyń elordasy Astana men Almaty qalasynda ótkizýdi usyndy.

2010 jyldyń qańtar aıynda Astana qalasy ákimdiginiń №35-25t qaýlysymen 2011 jylǵy VІІ qysqy Azııa oıyndaryna daıyndyq jáne ony ótkizý jónindegi uıymdastyrý komıteti quryldy. Onyń quramyna barlyq qalalyq qurylym basshylary kiredi. Qalanyń Azııa oıyndaryn ótkizý jónindegi daıyndyǵy boıynsha elordalyq qurylymnyń jospary jasalynyp, bekitildi. Oıyn daıyndyǵy jónindegi jalpy úılestirý jumystary qysqy Azııa oıyndarynyń astanalyq Dırektsııasyna júkteldi.

VІІ qysqy Azııa oıyndarynyń resmı bóligi 2011 jyly 30 qańtar men aqpannyń 6-sy aralyǵynda Astana men Almaty qalalarynda ótedi.

2011 jylǵy 11 qańtarda El-Kýveıtte Azıada alaýy tutanyp. 12 qańtar kúni Almaty qalasyna ákelinedi. Alaý Estafetasyn saltanatty qarsy alýdan soń Ońtústik astananyń kóshelerin boılaı júrip, onan soń aımaqtarǵa jiberiledi. Alaý 20 kún boıy Qazaqstandy aralap, sońynda Astanaǵa - Azııa oıyndarynyń ashylý saltanatyna jetkiziledi.

Alaý qutysynyń dızaıny bizdiń jyl sanaýymyzǵa deıingi ІІІ-І ǵasyrǵa jatatyn saqtardyń jaryqtandyrǵysh quraly negizinde jasalǵan. Ony aınala Azıada sımvoly bolyp tabylatyn - qanatty barstardyń músinderi bederlengen.

VІІ qysqy Azııa oıyndary barysynda 69 medal sarapqa salynatyny belgili. Medaldar Qazaqstannyń moneta saraıynda jasap shyǵaryldy. Olarda oıyndardyń logotıpi beınelengen, al jibek asqyshynda ulttyq naqyshtar sýrettelgen.

Astanalyq Dırektsııa Astanada «Mádenı Azıada» dep atalatyn úlken joba boıynsha qosymsha mádenı sharalar ótkizgeli otyr.

Mádenı Azıada - bul jarys emes. Bul Oıyn ıdeıasyn odan ári jandandyra túsetin lokomotıv jáne de barlyǵyna mádenıettiń túsinikti tilinde sporttyq basty oqıǵalardy júrgizedi.

Mádenı Azıada qazaqtyń mádenı muralary men Qazaqstannyń jańa mádenıetiniń alǵa basýyndaǵy joba bolyp qalmaq. Munyń barlyǵy Respýblıkamyzdy jáne onyń astanasyn barlyq elge tanytý úshin jasalynýda.

Azııa oıyndarynyń jalpy jarystar baǵdarlamasy sporttyń 11 túrimen beriledi: konkımen júgirý sporty, mánerlep syrǵanaý, shaıbaly hokkeı, «bendı» dobymen hokkeı, shańǵy jarystary, bıatlon, shańǵymen tramplınnen sekirý, taý shańǵysy, frıstaıl, short-trek, shańǵyda qysqy beıimdelgen sport túri.

Azııa oıyndaryna shamamen 30 Azııa eli qatysady dep josparlanyp otyr.

Budan basqa Oıyndar ótkizý sheginde Azııalyq Olımpıada Keńesiniń kezekti Bas Assambleıasy ótedi, oǵan 45 azııa elderiniń sport qozǵalysy basshylary qatysady.

2011 jyly bolatyn VІІ Qysqy Azııa oıyndary barysynda 11 sport túri saıysqa túsip, 69 komplekt medal jasalmaq. Atalǵan oıynǵa álemniń 31 elinen 1000-nan astam sportshylar, 700 tarta jattyqtyrýshylar, 1000 Buqaralyq aqparat ókilderi, 700-ge tarta volonterler, 1500 qyzmet kórsetýshi tulǵalar, 60 myńǵa jýyq týrıster qatysady dep josparlanýda.

Qazaqstan 2011 jyly Islam Konferentsııasy Uıymyna tóraǵalyq etedi.

Qazaqstan Respýblıkasy 1995 jyly Islam Konferentsııasy Uıymyna kirip, onyń kópqyrly qyzmeti men sharalaryna qatysýda, Islam Konferentsııasy Uıymynyń róli men mańyzyn nyǵaıtý isine zor úles qosyp keledi. Biz Islamdy beıbitshilik pen ilgerileýshilik dini retinde tanytý

barysynda Islam Konferentsııasy Uıymynyń musylman áleminiń tıimdi ári bedeldi forýmy bolyp qaıta órleýin qoldaımyz.

1926 jyly «Dúnıe júzi ıslam konferentsııasy» qurylyp, onyń alǵashqy otyrysy Mekke qalasynda ótkizilgeni belgili. Odan keıingi sessııalar Ierýsalım, Karachı jáne Mogadısho qalalarynda boldy. Mundaı forýmdardyń ótkizilý jıiligi turaqty bolmaǵanymen, olardyń barysynda bolashaq uıymnyń sıpaty men bedeldi ustanymy anyqtala bastady. 1953 jyly bul uıymnyń ornyna «Islam konferentsııasy forýmy» quryldy. Sodan keıin, 1955 jyly «Jalpy ortaq ıslam konferentsııasy» qurylyp, Konferentsııa sheńberinde birqatar ózge uıymdar men qurylymdar paıda boldy. Degenmen, qurylǵan uıymdardyń bir de bireýi birqatar obektıvti sebepterden halyqaralyq saıası úderisterge tıisti yqpal ete almady. Bul kezeń uıym qyzmetiniń rásimderin kelisý jáne ózara árekettesý tetikterin izdestirý men qalyptastyrý kezi boldy.

1962 jyl Uıym tarıhynda mańyzdy oqıǵalarǵa baı boldy. Belgisiz bireýler Ierýsalımdegi barsha musylman úshin qasıetti Ál-Aqsa meshitin órtedi. Bul jaǵdaı búkil ıslam álemine áser etip, sol jyldyń qyrkúıek aıynda Saýd Arabııasynyń Koroli Feısaldyń bastamasymen Rabatta (Marokko) 26 musylman eliniń basshylary jınaldy. Olar qasıetti meshitke jasalǵan qastandyqty áshkerelep, búkil álemde Islamdy qoldaý, Palestına halqynyń, sondaı-aq jalpy musylman Ýmmasynyń quqyqtaryn men múddelerin birigip qorǵaý maqsatymen jańa qurylymdy qurý týraly sheshimge keldi. Qıyn kelissózder qorytyndylary boıynsha, 1970 jylǵy otyrys barysynda jańa halyqaralyq qurylym resmı túrde bekitilip, Islam Konferentsııasy Uıymy dep ataldy.

Islam Konferentsııasy Uıymynyń negizgi maqsattary qandaı? Olar ıslam yntymaqtastyǵyn nyǵaıtý boıynsha birikken áreketter men uıymǵa múshe memleketterdiń saıası, ekonomıkalyq jáne áleýmettik salalardaǵy keń aýqymdy yntymaqtasýy, ıslam qundylyqtaryn saqtaýǵa baǵyttalǵan jáne onyń negizgi erejelerinen shyqqan beıbit súıgish saıasatyn júrgizýi, sondaı-aq bostandyq pen táýelsizdikti saqtaýdaǵy musylman halyqtaryn qoldaýy bolyp tabylady. Palestına halqyna óziniń táýelsiz memleketin quryp, qasıetti jerlerin saqtaý isinde qoldaý kórsetý de osy maqsattardyń qataryna kiredi. Barshaǵa belgili bolǵandaı, bul máseleler áli kúnge deıin ózderiniń ózektiligin joǵaltpaı, qazirgi jahandaný jaǵdaıynda halyqaralyq kún tártibiniń tórinen oryn tabýda. Islam Konferentsııasy Uıymynyń negizgi ustanymdary Birikken Ulttar Uıymy qyzmetiniń negizgi qaǵıdalarymen úılesedi, olar: tolyq tepe-teńdik, ár halyqtyń ózin-ózi bıleýge quqyǵyn syılaý, ishki isterge aralaspaý, memleket egemendigin, táýelsizdigin jáne terrıtorııalyq tutastyǵyn qadirleý, Islam Konferentsııasy Uıymyna múshe memleketter arasyndaǵy daýly máselelerdi kelissózder, deldaldyq nemese arbıtraj arqyly beıbit jolmen sheshý, kúsh nemese kúsh qoldaný qaterin qoldanbaý. Búgingi kúnde Islam Konferentsııasy Uıymy halyqaralyq uıymdardyń ishinde eń iri ári yqpaldy úkimetaralyq musylman uıymy bolyp tabylady. Qazirgi kezde ol halqy 1,4 mlrd.-tan astam adam sanyn quraıtyn 57 eldi biriktiredi. Islam Konferentsııasy Uıymy Birikken Ulttar Uıymynan keıin múshe memleketter sany boıynsha álemde ekinshi oryn alady. Islam Konferentsııasy Uıymynyń qyzmeti Birikken Ulttar Uıymytarapynan moıyndalyp, ol Bas Assambleıanyń jumysy men otyrystaryna baqylaýshy retinde shaqyrylǵan bolatyn. Eki uıym yntymaqtastyǵynyń bas aspektileriniń biri birikken bitimgershilik sharalaryna qatysý bolyp tabylady.

Islam Konferentsııasy Uıymy Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesi saıası sheshimder qabyldap, sammıtter úshin qujattar men qararlar daıyndaıtyn Uıymnyń negizgi áreket etýshi organy bolyp tabylady. Sol sebepti, Islam Konferentsııasy Uıymy Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesinde tóraǵalyq etý mańyzdy, ári qurmetti is. Ol úlken jumysty talap etedi, ári bul jumys Djıdda (Saýd Arabııasy) qalasynda ornalasqan Bas hatshylyq arqyly úılestirilýi tıis.

Islam Konferentsııasy Uıymyna Uıym qararlarynda kórinisin tapqan halyqaralyq kún tártibiniń barlyq ózekti máseleleri boıynsha musylman elderdiń kópshiliginiń toptastyrylǵan ustanymy bolyp tabylatyn saıası pikirdi ázirleıdi.

Ýgandada bolyp ótken mınıstrlerdiń sońǵy keńesi barysynda musylman elderiniń biraýyzdy qoldaýymen 38-shi Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesi Astanada ótip, respýblıkamyz 2011 jyly Islam Konferentsııasy Uıymyna Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesinde tóraǵalyq etetin boldy.

2011 jylǵy 7-9 maýsym kúnderi Astana qalasynda VII Búkilálemdik Islam Ekonomıkalyq forýmy ótedi.

Astanalyq forýmnyń taqyryby - «Jahandandyrý: musulman jáne musulman emes elderdi qarym-qatynastyń ashyq arnalary men jan jaqty strategııalyq yntymaqtastyǵy arqyly úlken ekonomıkalyq táýelsizdikke jumyldyrý úshin ózara baılanys, básekelestik, yntymaqtastyq».

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER

2011 JYLY:

OQIǴALAR

500 jyl buryn (1511) Qazaq handyǵy bıligine Qasym han keldi. Onyń tusynda qazaqtar Batys Eýropaǵa derbes etnıkalyq qaýym retinde tanylyp, Qazaq handyǵynyń orys memleketimen elshilik baılanysy bastaldy. Sondaı-aq qazaqtardyń «Qasym hannyń qasqa joly» degen zańdary Qasym hannyń esimimen baılanysty aıtylady.

285 jyl buryn (1726) Ordabasy jıynynda búkil qazaq qoly biriktirilip, bas qolbasshylyqqa Kishi júz hany Ábilhaıyr bahadúr saılandy. Uly júz sarbazdaryn - Oshaqty Sańyraq, orta júzdi - Qanjyǵaly Bógenbaı, Kishi júzdi - Taılaq batyr basqardy.

100 jyl buryn (1911-1915) Troıtsk qalasynan «Aıqap» qoǵamdyq-saıası jáne ádebı jýrnaly jaryqqa shyqty. Alǵashqy redaktory - Muhammedjan Seralın. «Aıqap» qazaqtyń qoǵamdyq oı-pikiriniń oıanýy men ulttyq mádenıetiniń damýyna úlken úles qosty. Jýrnalda qazaq aýylyndaǵy oqý-aǵartý máselesi, áıel teńdigi, otyryqshylyq turmysqa kóshý, t.b. taqyryptar men Memlekettik Dýmaǵa qatysý sııaqty saıası máseleler kóterildi. Jýrnaldy shyǵarýǵa Sultanmahmut Toraıǵyrov, Ahmet Baıtursynov, Shákárim Qudaıberdıev, Beımbet Maılın, Sábıt Dónentaev, Spandııar Kóbeev syndy qalamgerler qatysty. Jýrnalda Shoqan, Abaı, Ybyraı shyǵarmalarymen birge aýyz ádebıetiniń úlgileri, shyǵys, orys jáne Eýropa halyqtarynyń týyndylary da basylyp turǵan.

90 jyl buryn (1921) Áýlıeatada (qazirgi Taraz qalasy) Qosshy odaǵy qurylyp, onyń quramyna aýyl, qystaq kedeı sharýalary kirdi. Odaqtyń Tashkent qalasynda ótken 1-shi ólkelik sezinde onyń mindetteri belgilenip, Ortalyq komıteti saılandy. Qosshy aýylda áleýmettik ózgerister men jer-sý reformalaryn júzege asyrý úshin kedeılerdi taptyq turǵydan tárbıeleý, kooperatsııaǵa biriktirý, olardy qural-saımanmen jabdyqtap, malmen qamtamasyz etý, azyq-túlik salyǵyn jınaý, t.b. máselelermen shuǵyldandy. Mádenı-aǵartý jumystaryn júrgizip, keńes mekemeleriniń jumystaryna aralasty, iri baılardyń mal-múlkin tárkileýge qatysty. 1930 jylǵy qańtardyń 17-indegi Qazaqstan Ortalyq Atqarý Komıtetiniń Tóralqasy bekitken «Kedeı odaǵyn uıymdastyrý jónindegi erejege» sáıkes sol jylǵy qańtardyń 29-ynda Qosshy odaǵy óz qyzmetin toqtatty.

90 jyl buryn (1921) Qazaq ASSR Halyq komıssarlary Keńesi Respýblıkalyq radıohabarlaryn taratýdy qurý jóninde sheshim qabyldady. Qazaqstannyń sol kezdegi astanasy Orynbor qalasynan 1921 jyldyń qazan aıynan búkil Respýblıkaǵa translıatsııa berile bastady. 1927 jyldyń 23 naýryzynda efırde birinshi ret qazaq tiliniń daýysy estildi.

Búginde habarlaryn táýlik boıy taratatyn Qazaq radıosy - elimizdiń eń iri júıesi bolyp tabylady. Ulttyq arna respýblıka radıotyńdaýshylarynyń kóp bóligin qamtyp qana qoımaı, odan tysqary jerlerge de, Reseı men Qytaıdyń, Ózbekstan men Qyrǵystannyń shekaralyq aımaqtaryna jetedi. Qazaq radıosynyń habarlaryn On-laın rejıminde de tyńdaýǵa bolady.

Egemen Qazaqstandaǵy demokratııalyq qaıta jańǵyrýlardy, ekonomıkadaǵy, áleýmettik jáne mádenı salalardaǵy ilgerileýshilikterdi shynaıy turǵyda kórsetý Ulttyq arna retinde Qazaq radıosynyń basym baǵyty bolyp sanalady. Táýelsiz memlekettiń jańa beınesin jasaý Qazaq radıosynyń negizgi mindetine jatady. Bul arnanyń aldynda memlekettik saıasatty eldi mekenderdiń barlyǵyna, alys túpkirlerge shapshań jetkizý mindeti tur. Sol sııaqty kópshiliktiń oı-pikirleri men usynystaryn bılik basyndaǵy qurylymdarǵa batyl jetkizý de jumysymyzdyń negizgi arqaýyna aınalǵan.

Qazaq radıosy jas memlekettiń qurylysy máselesine jete kóńil bólip keledi. Munda eń áýeli jańa jumys oryndary, otandyq óndiristiń damýy, aýyl sharýashylyǵy, shaǵyn jáne orta bıznes máseleleri, bir sózben aıtqanda, Qazaqstan ekonomıkasynyń ilgeri basýy jáne otandastarymyzdyń turmys-jaǵdaıynyń jaqsaryp kele jatqandyǵy jan-jaqty áńgimelenedi.

Qazaq radıosynan qazaq, orys, nemis, koreı, uıǵyr, ázerbaıjan, túrik jáne tatar tilderindegi baǵdarlamalary áýe tolqynyna shyǵady.

Bul radıo ár saǵattyń basynda beriletin jańalyqtar toptamasyna aıryqsha kóńil bóledi. Tyńdaýshylar arasynda kún saıyn qazaqsha jáne oryssha beriletin tańdamaly baǵdarlamalar, Qazaqstanda shyǵatyn gazetter men jýrnaldarǵa jasalatyn sholýlar keńinen tanymal.

Búgingi tańda Qazaq radıosy óziniń formaty jaǵynan taqyryptyq baǵdarlamalardy júrgizetin respýblıkadaǵy birden-bir radıostantsııa bolyp otyrǵany radıotyńdaýshy qaýymǵa belgili. Tek qazaq radıosynda ǵana saıasat, ekonomıka, halyqaralyq kelisim, mádenıet jáne bilim taqyrybyna baılanysty baǵdarlamalardy eki tilde tyńdaı alady.

Qazaq radıosy - jýrnalıster kadrynyń ustahanasy: bul jerde kóptegen qazaqstan jýrnalıster sańlaqtary tárbıelengen.

Qazaq radıosynyń mýzykalyq formaty - ulttyq jáne Qazaqstandyq mýzykadan turady. Bul format qazaqstandyq vokal men operanyń sheberlerin ǵana emes, álemdik klassıka men búgingi tańdaǵy mýzykanyń barlyq baǵyttaryn rok, kantrı, djaz, hıt sóz etetin mýzykalyq baǵdarlama jasaýǵa esh kedergi keltirmeıdi.

80 jyl buryn (1931) Almaty qalasynda Almaty mási-aıaq kıim fabrıkasy quryldy. Alǵashynda shárkeıler, balalar jáne áıelder aıaq kıimi, sporttyq aıaq kıimder, bylǵary qolǵaptar jáne taǵy basqa taýarlar shyǵardy. 1940 jyly fabrıka ónimi 3 ese ósip, Uly Otan soǵysy jyldary jaýyngerlerge arnalǵan aıaq kıimder shyǵardy. 1975 jyly «Jetisý» aıaq kıim óndiristik birlestigi bolyp ataýy ózgerdi. 1990 jyly birlestik quramynda ózgerister bastalyp, 4 fılıaldyń ornyna 3 fabrıka bólinip shyqty. Óndiris tsehtary tıimdi qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etilip, jańa tehnologııalar engizildi. Kásiporyn ónimderi Frantsııa, AQSh, Anglııa, Japonııa elderinde kórmelerge qoıyldy. Naryqtyq qatynastarǵa baılanysty úsh aktsıonerlik qoǵamǵa bólinip, sonyń ishinde «NAR» aktsıonerlik qoǵamy alty jyl toqtap turǵan óndiristi iske qaıta qosyp, jańa úlgidegi aıaq kıim shyǵarý úshin jańa materıaldar men qalyptar satyp aldy.

80 jyl buryn (1931) Іle Alataýynyń ortalyq bóligindegi tabıǵat baılyǵyn qorǵaý jáne ǵylymı-zertteý jumystaryn júrgizý maqsatynda Almaty qoryǵy quryldy. Aýdany 73,34 myń gektar. Onyń quramyna teńiz deńgeıinen 1400-5017 metr bıiktikte ornalasqan Talǵar taý jotalary kiredi. Qoryqta ósimdikterdiń 1300-den asa túri kezdesedi, onyń 112 túri aǵashtar men butalar. Qoryq janýarlar dúnıesine de baı. Onda sútqorektilerdiń 40, qustardyń 200-deı túri bar.

75 jyl buryn (1936) Almaty qalasynda «Kovrovşıtsa» arteli negizinde kilem jáne toqyma buıymdaryn shyǵaratyn kásiporyn quryldy. 1960 jyly Almaty kilem-toqyma fabrıkasy, 1972 jyly Almaty kilem fabrıkasy bolyp ózgertildi. Fabrıkanyń 7 negizgi jáne qosalqy tsehtary bar. 1962 jyly qol toqyma stanoktary mehanıkalyq toqyma stanoktarymen almastyryldy. Negizgi ónim túrleri mashınamen toqylatyn iri órnekti kilemder, qolmen toqylatyn túkti kilemder, tósenish kilemsheler. Sondaı-aq arnaıy tapsyrmalar boıynsha Abaı, Jambyl, Muhtar Áýezov, Sáken Seıfýllın, Sábıt Muqanov, t.b. ádebıet jáne óner qaıratkerleri beınelengen portretti kilemderdi de shyǵaryp keledi. Kásiporyn 1992 jyly «Almaty kilem» aktsıonerlik qoǵamy

bolyp qaıta quryldy. Ónimderi shet elderge de shyǵarylady.

ESІMDER

435 jyl buryn (1576-1656) memleket qaıratkeri, batyr, qolbasshy, bı, Áıteke bıdiń úlken atasy JALAŃTÓS BAHADÚR Seıitqululy dúnıege keldi.

Ákesi Seıitqul ózine qarasty alshyndarmen Nurata óńirindegi ózbek, qaraqalpaqtardyń basyn biriktirip han saılanǵannan keıin, alǵyr da zerek Jalańtós bahadúrdi Nuratadaǵy meshitke oqýǵa beredi. Meshitte batyrlar jyryn, ataqty handar týraly jylnamalardy kóp oqyp, ózin batyrlyqqa, el basqarý isine shyńdap, túrli áskerı ónerdi de ıgere bastaıdy. Balasynyń zerektigin baıqaǵan ákesi ony Buqar hany Abdýllanyń joǵary dárejeli áskerı mektebine jiberedi. Osy jerde úsh jyl oqyp, túmenbasylyq laýazym alady. 1626 jyly Imamqul han Buqar handyǵynan táýelsiz Samarqan aımaǵyn quryp, oǵan bas qolbasshysy Jalańtós bahadúrdi ámir etip taǵaıyndaıdy. Ol daryndy qolbasshy ǵana emes, uly sáýlet óneriniń de qamqorshysy bolǵan. Samarqandaǵy Ulyqbek medresesiniń qarsysynan «Shırdor» (Arystan qaqpa) medresesin saldyryp, 1646 jyly osy eki medreseniń ortasynan «Tillá Qarı» (Altynmen aptalǵan) medresesiniń qurylysyn bastaıdy, biraq bul medreseniń qurylysy 1660 jyly ol qaıtys bolǵannan keıin ǵana aıaqtalǵan.

205 jyl buryn (1906-1867) halyq aqyny, Isataı, Mahambet bastaǵan sharýalar kóterilisine qatysýshy JARYLǴASULY Shernııaz dúnıege keldi.

Onyń jyrlarynda kóterilis taqyryby basty oryn alǵan. Aqyn kóterilis jeńiliske ushyrap, onyń basshysy Isataı mert bolsa da, azattyq, bostandyq taqyrybyn asqaq únmen jyrlap, sol arqyly Isataıdyń batyrlyq beınesin jasaǵan «Pa, shirkin Isataıdaı sabaz týmas», «Aq almas altyn sapty, qylyshym-aı», «Isataı el erkesi, el serkesi», t.b óleńderi bar. Onyń «Aı, Qazy bı, Qazy bı», «Tostaǵandy qolǵa alyp», «Aı, jigitter», «Sóz sóıleımin bólmelep», t.b. óleńderinde ózi ómir súrgen qoǵamnyń ádiletsizdigi, ómirdiń ózgermeliligi men onyń mán-maǵynasy úlken oı eleginen ótkizile jyrlanady. Jalpy, Shernııaz poezııasy mazmundyq sıpaty, stıldik aıqyndyǵy kórkemdik beıneleý naqyshtarynyń sheberligimen erekshelenedi. Onyń óleńderi úsh nusqada (Alysh aqyn, Máshhúr Júsip, Omarbek nusqalary) kezdesedi.

125 jyl buryn (1886-1948) klassıkalyq kúrestiń sheberi, qazaqtyń ataqty palýany MUŃAITPASOV Muqan (Qajymuqan) dúnıege keldi.

1904 jyly tsırk trýppasynyń quramynda óner kórsetip júrgen orystyń tanymal palýandarynyń biri A.N.Zlobınmen tanysyp, sonyń tikeleı kómegimen Peterbýrgtegi tsırkke palýan daıarlaıtyn I.V.Lebedevtiń mektebinde oqıdy. Ony bitirgennen keıin dúnıe júzine esimi belgili palýan Georg Lýrıh uıymdastyrǵan tsırk trýppasyna qosylyp, kóptegen qalalarda kúsh ónerin kórsetti. «ıAmagata - Mýhanýra», «Qara Mustafa», «Mahmýt», t.b. búrkenshik esimimen frantsýzsha jáne erkin kúresten halyqaralyq jarystarǵa qatysty. 1908-1916 jyldary Saratov, Qazan, Omby, Troıtsk, Ýfa, t.b. qalalarda ótken týrnırlerde, Máskeý, Kıev, Rıga, Mınsk, Parıj, Varshava, Harbın qalalarynda bolǵan halyqaralyq chempıonattarda jeńimpaz, júldeger atandy. Amerıkada, taıaý jáne Orta Shyǵys elderinde bolyp, ondaǵy palýandarmen kúsh synasqan. 1909 jyly Shvetsııanyń Geteborg qalasynda frantsýzsha kúresten ótken dúnıejúzilik birinshiliktiń altyn medalin jeńip alǵan.

Qazan revolıýtsııasynan keıingi jyldary Qazaqstannyń mádenı ómirine belsendi aralasyp, kóshpeli tsırkter uıymdastyrǵan. 1927 jyly Qazaq AKSR Ortalyq Atqarý Komıteti

Tóralqasynyń arnaıy sheshimimen oǵan «Qazaq dalasynyń batyry» ataǵy berilgen. Otan soǵysy jyldary jasynyń egde tartyp qalǵanyna qaramastan el aralap, óner kórsetti. Odan jınalǵan qarjyny Qorǵanys qoryna aýdaryp, ushaq jasatty. Qajymuqan jaıynda 1978 jyly «Qazaqfılm» kınostýdııasynda «Qajymuqan» atty eki bólimdi derekti fılm, al 1985 jyly «Kúsh atasyn tanymas» atty kórkem fılm túsirildi.

Almaty, Astana, Semeı qalalarynyń ortalyq kóshelerine jáne stadıondaryna esimi berilgen. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Temirlan eldi-mekeninde memorıaldyq murajaı-úıi bar. «Qurmet belgisi» ordenimen marapattalǵan.

125 jyl buryn (1886-1982) shejireshi QULBAIULY Ybyraıym ahýn dúnıege keldi.

Aqtóbe oblysynyń Baıǵanın aýdanynda týǵan. Ol Batys Qazaqstan óńiri men Shymkent, Jambyl, Túrikmenstan, Ózbekstan, Qyrǵyzstan jáne qaraqalpaq eline keńinen tanymal tulǵa bolǵan. Ol arab, parsy, túrik tilderin jetik meńgergen. Onyń «Adam-ata - Ánes sahaba», «Qazaq shejiresi», «Kishi júz qazaqtarynyń shejiresi», «Qazaq tegi», «Mańǵystaý tarıhy» sekildi iri tarıhı dastandary bar. Óz shyǵarmalarynda halyq ómirin, tarıhy men áleýmettik hal-ahýalyn, mádenıetin, ónerin, demografııalyq ósip órkendeýin, etnografııasy men salt-dástúrin zerttegen. 37-shi jyldary Ybyraıym ahýn qýdalaýǵa ushyraıdy. Kýdalaý kezinde Aýǵanstan, Iran arqyly jer aýyp, Ózbekstan jerine kelip turaqtaǵan. Ózbekstan Respýblıkasy Jyzaq oblysynyń Gagarın qalasyndaǵy bir kóshe ahýn atymen atalady. 1994 jyly «Arys» baspasynan «Altyndy orda konǵan jer» atty jınaǵy jaryq kórdi. Týǵan aýyly - Jarly aýylynda bir kóshege aty berilgen.

120 jyl buryn (1891-1970) qoǵam qaıratkeri, «Alash» partııasy men Alashorda qozǵalysy jetekshileriniń biri, matematıka salasy boıynsha qazaq zııalylary arasynan shyqqan tuńǵysh professor ERMEKOV Álimhan Ábýuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Qarqaraly aýdanynda týǵan. Tomsk tehnologııa ınstıtýtyn bitirgen. Ol qazaq jerlerin Qazaq AKSR-i sheńberinde tutas derlik toptastyrýda erekshe ról atqarǵan. 1921-1924 jyldary - Semeı gýbernııalyq atqarý komıteti, gýbernııalyq josparlaý basqarmasy, Qazaq AKSR-i Memlekettik josparlaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary, ónerkásip sektsııasynyń meńgerýshisi, 1927-1935 jyldary Tashkenttegi Qazaq pedagogıka ınstıtýtynyń oqytýshysy, dotsenti, Almaty zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýtynyń professory jáne matematıka kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 1935 jyly qazaq tilinde «Uly matematıka kýrsy» atty kitabyn jarııalap, 1936 jyly óziniń ustazdyq tájirıbesi negizinde «Qazaq tiliniń matematıka termınderi» atty túsindirme sózdigin shyǵardy. 1935-1937 jyldary Almaty ken-metallýrgııa ınstıtýty matematıka jáne teorııalyq mehanıka kafedrasynyń meńgerýshisi boldy. 1930-1947 jyldary aralyǵynda ol «ultshyl», «kontrrevolıýtsııashyl», «halyq jaýy» atalyp, úsh ret sottalǵan. 20 jyldan astam ómirin abaqty men saıası qýǵyn-súrginde ótkizip, azap shegip, asa aýyr moraldik soqqyǵa ushyrady. Keńes ókimetiniń jazalaý organdarynyń qýdalaýynda uzaq jyldar bolǵanyna qaramastan ol adamgershilik qasıetterin, ultjandyq ustanymyn, ǵalymdyq, ustazdyq is-áreketin kir shaldyrmaı saqtaı bildi. Ol 1955 jyly naýryzdyń 7-inde KSRO Bas prokýrorynyń qaýlysymen túrmeden merziminen buryn bosatylyp, 1957 jyly qarashanyń 26-ynda tolyq aqtaldy. Ǵalym ómiriniń sońyna deıin Qaraǵandy taý-ken ınstıtýtynda ustazdyq etti. Ǵylymı-zertteý eńbekteriniń negizgi baǵyttary - yqtımaldyq teorııasy, matematıkalyq statıstıka, teorııalyq mehanıka, matematıkalyq termınologııa máseleleri.

115jyl buryn (1896-1943) Qazaqstandaǵy azamat soǵysyna, sotsıalıstik qurylys isine belsene qatysqan partııa, keńes qaıratkeri ALMANOV Baımen Almanuly dúnıege keldi.

Yrǵyz qalasyndaǵy eki klasstyq orys-qazaq ýchılışesin, Aqtóbe muǵalimder semınarııasyn bitirgen. Yrǵyz ólkesindegi 1916 jylǵy ult-azattyq qozǵalysyna belsene qatysqany jáne 1917 jylǵy ýaqytsha úkimetke qarsy úgit júrgizgeni úshin jer aýdarylǵan. 1918-1920 jyldary qyzyl partızandar otrıady komandırleriniń biri, Qarabutaq depýtattary keńesiniń jáne RK /b/P Yrǵyz ýezdik komıtetiniń tóraǵasy, Yrǵyz ýezi tótenshe komıssııasynyń jáne revkomynyń tóraǵasy, Qazaq AKSR keńesteriniń I-ІІ-shi sezderinde Ortalyq Atqarý Komıteti hatshysy bolyp saılandy. 1922-1923 jyldary Adaı revkomynyń tóraǵasy retinde Qazaqstan shekarasyn mejeleýge belsene qatysty. 1925-1926 jyldary Qazaq aktsıonerlik saýda qoǵamy basqarmasynyń tóraǵasy, 1927-1931 jyldary BK /b/P Almaty oblystyq komıteti uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshisi, Qazaq ólkelik partııa komıtetiniń nusqaýshysy, 1931-1938 jyldary Qazaq pedagogıka ınstıtýtynyń jáne Ult mádenıeti ǵylymı-zerttteý ınstıtýtynyń dırektory, Qazaq KSR Ǵylym komıtetiniń jáne Memlekettik josparlaý komıtetiniń tóraǵasy qyzmetterin atqardy. 1937-1938 jyldary Keńestik zobalańnyń qurbandary qatarynda sottalyp, 1943 jyly túrmede qaıtys boldy. Yrǵyz aýylyndaǵy bir kóshege onyń esimi berilip, Qyzyljar aýylynda músini ornatyldy.

100 jyl buryn (1911-1955) - qazaqtyń halyq aqyny, kórkem aýdarma óneriniń úzdik sheberi AMANJOLOV Qasym Rahymjanuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysy Qarqaraly aýdanynda týǵan. Semeıdegi bastaýysh mektep-ınternatynda oqyp, Semeı mal-dárigerlik tehnıkýmyn bitirgen.

1930 jyly Almatydaǵy «Leninshil jas» gazetinde, Oraldaǵy «Ekpendi qurylys» gazetinde jumys istegen. Alǵashqy óleńderin Semeıde jazǵan. 1930 jyly jazǵan óleńderi ózi qyzmet istep júrgen «Lenınshil jas», «Qyzyl ásker» jáne «Pıoner» gazetterinde jarııalanǵan. 1936-1941 jyldary Q.Amanjolov Almatyǵa baryp, «Sotsıalıstik Qazaqstan», «Lenınshil jas» gazetterinde, Jazýshylar Odaǵynda qyzmetter atqarǵan. Bul kezderi ol óleńmen qatar ár túrli taqyrypqa maqala, ocherk, feleton jazady. 1939-1941 jyldary shyǵarmashylyq eleýli órleý dáýiri bastalady. Osy kezderde jazǵan «Nar táýekel», «Daýyl», «Kókshetaý», «Oramal», «Zaýla, zaýla Túrksib», «Sultanmahmut týraly ballada» sııaqty óleńderinde óristi oılar, tereń sezim qýaty, ótkir til baılyǵy baıqalady. Qasym qalyń jurtshylyqqa óziniń aqyndyǵy, aýdarmasymen ǵana emes, sonymen qosa ánimen, dombra, syrnaı, skrıpka, pıanıno tartatyn ádemi ónerimen de tanylǵan. Ol óz óleńine án shyǵarýdy óte qyzyq kórgen. «Darıǵa», «Týǵan el» atty óleńderi búgingi jaqsy ánder tizimine qosylady. Qasym Amanjolovtyń birinshi óleńder jınaǵy 1938 jyly «Ómir syry» degen atpen shyqqan. 1940 jyly Qasym Maıakovskııdiń on shaqty óleńin aýdaryp 1941 jyly «Bar daýyspen» degen atpen jeke jınaq etip jarııalaǵan. 1941-1945 jyldary Uly Otan soǵysyna qatynasyp, jaýǵa qarsy qolyndaǵy qarýymen de, qalamymen de belsene kúresti. Soǵysqa attanar aldynda aqyn «Mazasyz mýzyka», «Qoshtasý», «Beısekeshtiń bes uly» sııaqty patrıottyq óleńderin jazady. Soǵys maıdanynda júrip Qasym kóptegen lırıkaly óleń jazǵan. «Ústimde sur shınelim», «Martbek», «Jeńis daýysy», «Oral», «Ertis», «Sıbır», «Saryarqa» sııaqty óleńderi týǵan jerdiń syr-sıpatyn, sulýlyq beınesin, soǵys ómirin sýretteıdi. Al «Elge hat», «Dostar qaıda júrsińder?», «Aǵaıǵa» degen óleńderi týǵan eldi, dos jorandaryn, aǵaıyn-týystaryn saǵynǵan soldattyń sezim dúnıesin jyrlaıdy. Uly Otan soǵysy aıaqtalǵan soń Qasym maıdan óleńderin gazet-jýrnaldarǵa kóptep bastyrýmen qatar jańa óleńder jazdy. Osy kezderi onyń «Aqyn ólimi týraly ańyz», «Bizdiń dastan» poemasy jazylyp, tańdamalary óleńder jınaǵy «Daýyl» degen atpen jaryq kórdi. A.Pýshkınnen, M.Lermontovtan, T.Shevchenkodan, Dj.Baıronnan, V.Maıakovskıılerdiń shyǵarmalaryna aýdarmalar jasaǵan. Ol týraly úlken aqyn ári poezııa bilgiri Ábdildá Tájibaev «Sotsıalıstik Qazaqstan» gazetinde «Daýyldy jyrlar» degen maqala jazyp, asa joǵary baǵalaıdy. Osy jyldary Pýshkın men Lermontovtyń birsypyra óleńderine qosa, Pýshkınniń «Poltava» poemasyn aýdarady. 1949-1952 jyldary Q.Amanjolovtyń «Balbóbek», «Nurly dúnıe» jınaqtary «Tańdamaly shyǵarmalar» jınaǵy basylyp shyqty. 1954 jyly búginde jurttyń kóbi jatqa biletin áıgili «Ózim týraly» tolǵaýyn aıaqtaǵan. Onyń shyǵarmalary orys jáne basqa da halyqtardyń tilderine aýdarylǵan. Qaraǵandyda Qasym Amanjolov qurmetine kóshe atalǵan. Qarqaraly aýdanyndaǵy burynǵy Frýnze sovhozyna Qasym Amanjolov esimi berilgen.

QAŃTARDYŃ 14-І, JUMA

Ózbekstanda otan qorǵaýshylar kúni. Táýelsiz Ózbekstan óziniń qarýly kúshteriniń qurylǵan kúnine arnap atap ótedi. Bul mereke 1993 jyldyń 29 jeltoqsanyndaǵy Respýblıkanyń Joǵarǵy Keńesi sheshimimen qańtardyń 14-ne bekitilgen.

OQIǴALAR

19 jyl buryn (1992) Qyzylorda pedagogıka ınstıtýtyna ejelgi túrki halqynyń uly aqyny, ári kompozıtory Qorqyt Ata esimi berildi.

5 jyl buryn (2006) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasynyń «Tótenshe jaǵdaı týraly» zańdaryna ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly zańdarǵa qol qoıdy. Qujat tótenshe jaǵdaıdyń quqyqtyq rejımin jetildirýge baǵyttalǵan.

3 jyl buryn (2008) Óskemende tanymal qazaq jazýshysy Medeý Sársekeniń qatysýymen onyń «Ebineı Bóketov» atty kitabynyń tanystyrylymy ótti. Dáýlet Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetiniń qabyrǵasynda ótip jatqan sharaǵa osy oblystyń ádebı elıtasy jınaldy. Onda kitaptyń basty keıipkeri - Ebineı Arystanuly Bóketov jaıynda qyzyqty áńgime órbidi.

3 jyl buryn (2008) Almatydaǵy qazaq tilinde oqytylatyn №173 gımnazııaǵa qazaqtyń belgili qoǵam qaıratkeri Mustafa Shoqaıdyń esimi berildi.

Mustafa Shoqaı 1889 jylǵy jeltoqsannyń 25-inde Qyzylorda oblysy Shıeli aýdanynyń Sulýtóbe aýylynda dúnıege kelgen. Mustafa Shoqaı - Alash qozǵalysy qaıratkeri, Túrkistan ólkesi halyqtarynyń azattyq kúresi jetekshileriniń biri, pýblıtsıst.

3 jyl buryn (2008) Memleket Basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Fınlıandııa Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy ınvestıtsııalardy yntalandyrý jáne ózara qorǵaý týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Azııa Damý Bankiniń arasyndaǵy tehnıkalyq kómek týraly negizdemelik kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna qol qoıdy.

1 jyl buryn (2010) «Tobyl» fýtbol klýby www.fc-tobol adresi boıynsha óziniń resmı saıtyn ashty.

Klýb jankúıerleri saıt forýmynda pikir alysyp qana qoımaı, klýb oıynshylaryn týǵan kúnderimen quttyqtaı alady. Saıt moderatorlary árbir quttyqtaýdyń tıisti jerine jetkiziletinine kepildik berip otyr.

Saıtta sondaı-aq onlaın-konferentsııa jumys isteıdi. Al komandanyń kezekti oıynyn ótkizip alǵan nemese oıynnan alǵan áserin qaıta eske túsirgisi kelgen jankúıerler úshin beıne jáne fotogalereıa ornalastyrylǵan.

1 jyl buryn (2010) Almatyda úimettik emes uıymdardyń 2010 jylǵa arnalǵan «On eki: oılar, jobalar, ÚEU-lar, súıkimdi tulǵalar» dep atalatyn alǵashqy kúntizbesiniń tanystyrylymy boldy.

Qabyrǵaǵa ilinetin kúntizbege elimizdiń úkimettik emes uıymdarynyń 12 tanymal tulǵasy men kóshbasshylary engizilgen. Olardyń qatarynda «Astana - ÚEU qoldaý ortalyǵy», Qazaqstan daǵdarystyq ortalyqtarynyń odaqtary, «Tańsári» balalar teatry jáne taǵy da basqa uıymdar men ortalyqtar bar. Sonymen qatar basylymǵa iri qoǵamdyq uıymdardyń meken-jaılary men saıttary engen.

Kúntizbe Qazaqstan Jastar medıa odaǵynyń bastamashylyǵymen jáne «Koleso» ıdeıalar úıiniń qoldaýymen jaryq kórdi.

1 jyl buryn (2010) Almaty qalasyndaǵy Muqan Tólebaev atyndaǵy №5-shi mýzykalyq mektebiniń «Іsker» uldar hory Ispanııanyń Llored de Mar qalasynda ótken bı jáne mýzyka halyqaralyq festıvalinde Gran-prı júldesiniń ıegerleri atandy. Arnaıy syılyqtarmen eń úzdik vokaldyq jumysy úshin Nýrı Kım jáne kórermender kózaıymy syılyǵymen Kostıa Danılov marapattaldy.

«Іsker» hory 1984 jyly qurylǵan. Oǵan 8 jastan 24 jasqa deıingi balalar qatysady. Repertýarlarynda qazaq, orys, batyseýropalyq kompozıtorlardyń klassıkalyq shyǵarmalary, djazdyq, sonymen qatar folklorlyq jáne búgingi zaman mýzykalary bar. Hor, ásirese qazaqtyń halyq mýzykasyn nasıhattap keledi. 1997 jyldan beri «Іsker» Reseıdiń «ıÝnost planety» dep atalatyn halyqaralyq uıymnyń múshesi. Al, 1999 jyldan Germanııanyń «Interkýltýr» jáne «Mýzyka Mıýndı» halyqaralyq uıymynyń múshesi bolyp tabylady.

1 jyl buryn (2010) Almatyda 2012 jyly Qazaqstanda alǵash ret ótetin Arnaıy Olımpııada oıyndaryna daıyndalý bastaldy. 2012 jyly Qazaqstanda alǵash ret Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qoldaýymen ashyq qysqy Arnaıy Eýrazııa olımpıadasy ótedi.

Astanada aqpannyń 22-28 kúnderi jarystar kelesi sporttyń túrleri boıynsha ótedi: konkı, shańǵy, mánerlep syrǵaný, kórnekti - florpol (doppen hokkeı oınaý). Kestede, budan basqa sport janyndaǵy baǵdarlamalar eskerilgen - «Kúshti atletter», «Otbasylyq baǵdarlama», «Olımpııadalyq qalashyq». Keń kólemdi mádenı baǵdarlama josparlanǵan. Shara aıasynda «Zııatkerlik múmkindikteri shekteýli adamdarǵa qoǵamnyń qarym-qatynasyn ózgertý týraly» halyqaralyq forým ótedi.

Sharanyń maqsaty - jańa sport túrlerin damytý, sport arqyly zerdeli qabilettilikteri shektelgen balalar men eresekterdi áleýmettendirý, jáne qoǵamnyń olarǵa degen qarym-qatynasyn ózgertý, halyqaralyq birlestikterde Qazaqstannyń mártebesin nyǵaıtý.

1 jyl buryn (2010) Avstrııa astanasynda EQYU Turaqty keńesiniń ınaýgýratsııalyq májilisinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á. Nazarbaevtyń májiliske qatysýshylarǵa úndeýi jarııa etildi.

Qazaqstandyq tóraǵalyqtyń urany tórt «T» - «trast» (senim), «tradıshın» (dástúr), «transparensı» (transparenttik) jáne «tolerans» (tózimdilik) bolady.

Birinshisi bir-birimizge degen bizge asa qajetti senimdi bildiredi.

Ekinshisi EQYU-nyń negizgi qaǵıdattary men qundylyqtarynan turady.

Úshinshisi - halyqaralyq qarym-qatynastarda «qosarlanǵan standart» pen «jikteý shekterinen» azat, barynsha ashyqtyq pen transparenttik. Qaýipsizdikke tónetin qaýip pen qaterlerdi eńserýde syndarly yntymaqtastyqqa umtylý.

Al, tórtinshisi - búgingi álemde barǵan saıyn mańyzy artyp otyrǵan mádenıetter jáne órkenıetter arasyndaǵy dıalogty nyǵaıtý jónindegi jahandyq trendtiń kórinis tabýy.

ESІMDER

85 jyl buryn (1926-2001) dombyrashy, sazger, termeshi, halyq kompozıtory Qazanǵaptyń kúıshilik dástúrin jalǵastyrýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qyzmetkeri BASYǴARAEV Baqyt Shańbatyruly dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysynyń Aral aýdanynda týǵan. Gýrev polıtehnıkalyq tehnıkýmyn bitirip, uzaq jyldar boıy Buhara-Oral gaz qubyrynda eńbek etken. 13 jasynan dombyra tartyp, Qazanǵaptyń shákirti Qadiraly Erjanovtan kúıler úırenip, kúılerdiń oınaý tásilin oıdaǵydaı meńgergen. Ol Qurmanǵazynyń, Dáýletkereıdiń, Qazanǵaptyń, Dınanyń, Táttimbettiń, Súgirdiń jáne basqa da kúıshilerdiń 100-den astam kúılerin, Álımanyń ánin, Bataqtyń Sarysynyń ánderin, Nurtýǵannyń termelerin, Syr boıynyń maqamdaryn oryndaǵan. 80-shi jyldary Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııada dombyradan dáris oqyp, keıinirek, Ahmet Jubanov atyndaǵy Aqtóbe mýzyka kolledjinde dombyra sabaǵyn júrgizdi. Onyń «Tolqynda», «Amanǵosym, aman bol!» atty kúıleri bar. Basyǵaraevtyń oryndaýyndaǵy Qazanǵaptyń 16-y kúıi jazylǵan kúıtabaq 1987 jyly Tashkentte jaryq kórdi.

«Eńbektegi erligi úshin» medalimen marapattalyp, «Túrkistan jáne uly dala mýzykasy» atty halyqaralyq festıvaldyń bas júldesin alǵan.

50 jyl buryn (1956-1996) jazýshy SYZDYQ Murat dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Almaty Joǵary partııa mektebin bitirgen. Ol túrli gazet-jýrnaldarda jaýapty qyzmetter atqarǵan. 1994-1995 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Aqparat mınıstrligi Baspa isi jónindegi basqarmasynyń bastyǵy bolǵan.

«Kúmis saqal arystan», «Áıbat bala», «Kún shyǵyp keledi», «Jyldyń sońǵy aıy» atty kitaptary bar.

40 jyl buryn (1971) Pavlodar oblysy aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy QASENOV Baýyrjan Qazybekuly dúnıege keldi.

Pavlodar oblysy Krasnokýtsk aýdanynda týǵan.

Aqmola aýylsharýashylyǵy ınstıtýtyn (Sáken Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti) Tomsk memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

1994-1995 jyldary - Pavlodar oblysy Krasnokýtsk aýdany Karl Marks atyndaǵy keńsharynyń agronomy. 1995-1996 jyldary - Pavlodar oblysy Aqtoǵaı aýdany memlekettik asyl tuqymdy sharýashylyǵynyń bas agronomy. 1999-2008 jyldary - Pavlodar oblysy Aqtoǵaı aýdany «Astyq» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory. 2008-2009 jyldary - Pavlodar oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bastyǵynyń mindetin atqarýshysy qyzmetterin atqarǵan.

2009 jyldan - qazirgi qyzmetinde.

QAŃTARDYŃ 15-І, SENBІ

Horvatııany halyqaralyq moıyndaý kúni. 1992 jyldyń qańtardyń 15-inde Horvatııa Respýblıkasyn Eýropalyq odaqtyń 12 eli halyqaralyq túrde moıyndady. Dál osy kúni oǵan Avstrııa, Bolgarııa, Kanada, Vengrııa, Malta, Polsha jáne Shveıtsarııa qosyldy. 1992 jyly qańtardyń aıaǵyna deıin taǵy da jeti memleket: Fınlıandııa, Rýmynııa, Albanııa, Bosnııa men Gertsegovına, Brazılııa, Paragvaı jáne Bolıvııa maquldady. Horvatııany azııalyq elder ishinde birinshi bolyp Iran maquldady, al afrıkalyq elderde Mysyr. 1992 jyly mamyrdyń 22-inde Horvatııa BUU-na qabyldandy, jáne sol kezde Reseımen, Japonııamen, AQSh, Izraılmen jáne Qytaımen moıyndalǵan. Horvatııada 48 elshilik, ártúrli halyqaralyq uıymdarda alty turaqty mıssııalary, 23 elshilikteri bar jáne álemniń 120 elimen dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatylǵan.

OQIǴALAR

73 jyl buryn (1938) Pavlodar oblysy quryldy.

Pavlodar oblysy 1938 jylǵy qańtardyń 15-inde KSRO Joǵarǵy Keńesiniń 1-shi sessııasy Qazaqstannyń úsh oblysyn bólý týraly KSRO Zańyn jáne Búkilodaqtyq Kommýnıstik (bolshevıkter) Ortalyq Komıtetiniń Qaýly jobasyn bekitildi. Shyǵys Qazaqstan oblysynan Pavlodar oblysy bólip alyndy, onyń quramyna on aýdan kirdi.

Oblystyń aýmaǵynda Baıanaýyl ornalasqan - ol Pavlodarlyq Ertis jaǵalaýynyń marjany, Qazaqstan Respýblıkasynyń eń ádemi jerleriniń biri.

3 jyl buryn (2008) Pavlodarlyq «Romat» polımerlik dárigerlik buıymdardy óndiretin farmatsevtıkalyq fırmasy zamanaýı jabdyqtarmen jaraqtalǵan bir ret qoldanatyn úsh komponenti shprıtsti shyǵaratyn jeli iske qosyldy. Jańa tehnıka kásiporynǵa halyqaralyq standarttarǵa saı jasalǵan jańa nusqany óndirýge jáne eskirgen eki komponenti shprıtsterdiń shyǵýyn toqtatýǵa múmkindik beredi. Jelini Reseıdiń jáne Ulybrıtanııanyń mamandary jasap shyǵarǵan, onyń qýaty - jylyna 100 mln. shprıts.

3 jyl buryn (2008) M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń Qazaqstandyq fılıaly men softerlik SMART-EX kompanııasy Yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıdy.

Memorandým birqatar baǵyttar boıynsha perspektıvaly ózara yntymaqtastyq úshin quqyqtyq negiz bolyp otyr. Atap aıtqanda, mundaı yntymaqtastyq bolashaq programmısterdi kásibı bilimdi tereńirek ıgerýge yntalandyrady.

3 jyl buryn (2008) Qazaqstan Úkimetiniń otyrysynda jarǵylyq kapıtalyna memlekettiń júz paıyzdyq qatysýymen akademık Ómirzaq Sultanǵazın atyndaǵy «Ǵaryshtyq zertteýler jáne tehnologııalardyń ulttyq ortalyǵy» aktsıonerlik qoǵamyn qurý týraly sheshim qabyldandy.

«Bul qazaqstandyq kosmonavtıka tarıhyndaǵy aıtýly oqıǵa, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵarysh agenttiginiń qalyptasýyndaǵy jańa qadam», dep túsindirme berdi bul faktige «Qazǵarysh» basshysy Talǵat Musabaev. Elimizdiń ǵarysh agenttigi basshysynyń aıtýynsha, «Astrofızıkalyq zertteýler ortalyǵy» RMK men onyń enshiles memlekettik kásiporyndaryn (ıonosfera ınstıtýty, ǵaryshtyq zertteýler ınstıtýty, astrofızıkalyq ınstıtýty) biriktirý jáne ony akademık Ómirzaq Sultanǵazın atyndaǵy «Ǵaryshtyq zertteýler jáne tehnologııalar ulttyq ortalyǵy» aktsıonerlik qoǵamy etip qaıta qurý máselesin ǵarysh agenttigi salada qamtylǵan ǵalymdardyń kúshterin biriktirý maqsatynda kóterip otyr. Endi Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵarysh agenttiginiń quramyna tórt aktsıonerlik qoǵam: «Báıterek» Birlesken qazaqstan-reseı kásiporny» AQ, «Qazaqstan ǵarysh sapary» UK» AQ, «Ǵarysh baılanystary jáne elektrondyq quraldar respýblıkalyq ortalyǵy» AQ, «Ǵaryshtyq zertteýler jáne tehnologııalar ulttyq ortalyǵy» AQ kiredi. Ǵaryshtyq zertteýler jáne tehnologııalar ulttyq ortalyǵynyń negizgi qyzmeti ǵaryshtyq zertteýler men tehnologııalar salasyndaǵy ǵylymı-zertteý, tájirıbelik-konstrýktorlyq jáne óndiristik-sharýashylyq jumystary bolyp tabylady.

3 jyl buryn (2008) Memleket basshysy N.Nazarbaev «Býrabaı» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn qurý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Onyń maqsaty Şýche-Býrabaı kýrorttyq aımaǵyn damytý.

1 jyl buryn (2010) Qaraǵandy «Bolashaq» ýnıversıtetinde Quqyqtyq jáne salystyrmaly zertteýler ınstıtýty ashyldy.

Instıtýt 2009 jyldyń qyrkúıeginde quryldy.

Quqyqtyq jáne salystyrmaly zertteýler ınstıtýty mynadaı máselelerdi sheshedi. Zań jobalaryna, onyń ishinde vedomstvolyq normatıvtik aktiler men basqarýshylyq sheshimderge saraptama jasaý. Zamanaýı kezeńdegi qylmyspen kúres strategııasy men tásilderin ǵylymı negizdeý, qylmys jasaýǵa tikeleı jáne janama túrde jaǵdaı týǵyzatyn alǵysharttardy anyqtaý. Qoldanystaǵy zańnama normalaryn jetildirý boıynsha ǵylymı-zertteýler júrgizý jáne osy negizde qoldanystaǵy zańnamaǵa balama zań jobasyn nemese ózgertýlerdi daıyndaý. Quqyq qorǵaý organdarynyń qylmyspen kúresýdegi praktıkalyq qyzmetin zerttep bilý jáne olardyń jumysyndaǵy oń tájirıbelerdi taratý. Olardyń qylmyspen kúres baǵytynda basqa memlekettik organdarmen, qoǵamdyq uıymdarmen birlese áreket etý formalary men tásilderiniń negizgi baǵyttaryn ǵylymı negizdeý. Qylmyspen kúres salasynda áleýmettik zerteýler júrgizý.

1 jyl buryn (2010) Elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada aqyn, jýrnalıst Saılaý Baıbosynnyń «Ereımentaý» atty kitabynyń tanystyrylymy boldy.

Ereımen óńiri qıly-qıly tarıhymen, qarys súıem jeri úshin qaharmandyqpen kúresken qanjyǵaly Bógenbaı, Jantaı, Bozan batyrlardyń, Bógenbaıdan taraıtyn Bapan, Saqqulaq bıler, sondaı-aq Úmbeteı jyraý sııaqty halqyna qorǵan bolǵan uly tulǵalar dúnıege kelgen meken. Keń-baıtaq qazaq dalasynyń qasıetti bir pushpaǵy sanalatyn osynaý óńirdiń arǵy-bergi tarıhy hattalyp, el aýyzynda aıtylatyn ańyz-áńgimeler saralanǵan, aıtýly oqıǵalar men shejirelik jylnamalar júıelengen, tarıhı tanymal tulǵalar jaıynda syr shertetin kitaptyń oqyrmanǵa bereri az emes.

«Folıant» baspasynyń «Meniń Otanym - Qazaqstan» serııasymen jaryq kórgen kitaptyń tusaýkeser rásimine aqyn- jazýshylar, mádenıet jáne óner qaıratkerleri, zııaly qaýym ókilderi qatysty.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstanda «Habar» telearnasynda qazaq jáne orys tilindegi «Semıa» - «Otbasy» atty jańa televızııalyq joba iske qosyldy. Joba balalardyń quqyǵyn qorǵaýǵa, otbasy máselelerine, otbasydaǵy qarym-qatynasqa, otbasy ınstıtýtaryn jáne otbasylyq dástúrlerdi saqtap qalýǵa arnalǵan. Árbir habarda mynandaı ózekti suraqtar kóteriledi - balalar nashaqorlyǵy jáne qylmysy, múmkindigi shekteýli balalar men jetimderdiń quqyqtaryn qorǵaý, kóp balaly, turmysy tómen jáne tolyq emes otbasylardyń máseleleri qaralady.

ESІMDER

100 jyl buryn (1911-1990) qoǵam jáne memleket qaıratkeri ARTYǴALIEV Sholaq dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynda týǵan. Oral halyqtyq bilim berý ınstıtýtyn, Búkilodaqtyq Kommýnıster partııasy Ortalyq Komıteti janyndaǵy Joǵary partııa mektebin bitirgen. 1931-1938 jyldary - keńshar komsomol komıtetiniń hatshysy, Batys Qazaqstan oblystyq partııa komıtetiniń bólim meńgerýshisi, Aqtóbe oblystyq partııa komıtetiniń bólim meńgerýshisi, Oral qalalyq partııa komıteti hatshysynyń orynbasary, Orda aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, Batys Qazaqstan oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1938-1940 jyldary - Batys Qazaqstan oblystyq partııa komıtetiniń bólim meńgerýshisiniń orynbasary, nusqaýshysy. 1940-1942 jyldary - Jánibek aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy. 1942-1943 jyldary - Batys Qazaqstan oblystyq partııa komıtetiniń kadrlar jónindegi hatshysy. 1943-1945 jyldary - Búkilodaqtyq Kommýnıster partııasy Ortalyq Komıteti janyndaǵy Joǵary partııa mektebiniń tyńdaaýshysy. 1945-1950 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy. 1950-1952 jyldary - Jambyl oblystyq partııa komıtetiniń birinshi. 1952-1958 jyldary - Qazaq KSR Kásipodaqtary Keńesiniń hatshysy. 1958-1962 jyldary - Qazaq KSR Kásipodaqtary keńesi Almaty oblysy boıynsha uıymdastyrý bıýrosynyń tóraǵasy. 1962-1964 jyldary - Almaty oblystyq ónerkásibi kásipodaqtary keńesiniń tóraǵasy. 1964-1971 gody - Almaty oblystyq kásipodaqtary keńesiniń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. 1971 jyly zeınetkerlikke shyqqan. 1971-1975 jyldary - Almaty tutyný odaǵy tóraǵasynyń kadrlar jónindegi orynbasary boldy. Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń 2-4 shaqyrylymynyń depýtaty.

Eńbektegi Qyzyl Tý ordenimen úsh márte, «Qyzyl Juldyz», «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne kóptegen medaldarmen marapattalǵan.

70 jyl buryn (1941) Qazaq ulttyq medıtsına akademııasy kafedrasynyń meńgerýshisi, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, UǴA-nyń akademıgi, QR Medıtsına ǵylymy akademııasynyń akademıgi, QR Halyqaralyq joǵary ǵylym mektebi akademııasynyń akademıgi, Nıý-Iork Ǵylym akademııasynyń akademıgi, Halyqaralyq otorınolarıngologııa akademııasynyń akademıgi, KSRO, Qazaq KSR-i densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, akademık N.P.Sımanovskıı atyndaǵy syılyqtyń laýreaty TÓLEBAEV Raıs Qajkenuly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy Jarma aýdanynda týǵan. Semeı medıtsına ınstıtýtyn, Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1970-1975 jyldary - Qazaq aımaqtyq potologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1975-1977 jyldary - Qazaq KSR Densaýlyq saqtaý mınıstrligi ǵylym bóliminiń meńgerýshisi. 1977-1982 jyldary - Qazaq aımaqtyq potologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bólim bastyǵy. 1982-1987 jyldary Qazaq KSR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń bas mamany. 1987-1991 jyldary - Qazaq gıgıena jáne kásibı aýrýlar ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń Óskemen fılıalynyń basshysy. 1991-1992 jyldary - «KRAMDS-Densaýlyq» JShS-iniń dırektory, «Kramds» korporatsııasynyń menedjeri. 1992-1993 jyldary - QR Mınıstrler Kabıneti janyndaǵy Joǵary attestatsııalyq komıssııa bóliminiń meńgerýshisi. 1993-1997 jyldary - Ońtústik Qazaqstan medıtsına akademııasynyń rektory. 1997-2001 jyldary - Qazaq memlekettik medıtsına akademııasynyń rektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 1997 jyldan isteıdi. Doktorlyq jáne kandıdattyq dıssertatsııa qorǵaý jónindegi keńesiniń múshesi. «Otorınolarıngologııa - Bas, Moıyn hırýrgııasy» jýrnalynyń bas redaktory, sonymen qatar «Otorınolarıngologııa jarshysy» jýrnaldarynyń, «Reseılik rınologııa», «Reseılik otorınolarıngologııa» baspahanalarynyń redaktsııalyk keńesteriniń múshesi, respýblıkalyq «Qazaqstannyń medıtsınalyq jýrnaly», «Ýnıversıtet jarshysy», Ekologııa jáne densaýlyq», «Morfologııa jene deleldemeli medıtsına» jýrnaldarynyń redaktsııalyq alqalarynyń múshesi. Respýblıkalyq otorınolarıngologtar assotsıatsııasynyń Prezıdenti.

450 astam ǵylymı eńbektiń, 16 monografııanyn, memlekettik tildegi eki oqý kuralynyń, 26 ádistemelik usynystar men oqý-ádistemelik quraldardyń avtory, ol onnan astam ónertabystyń avtorlyk kýáligi men patentine ıe bolǵan. Onyń jetekshiligimen 14 doktorlyq jáne 37 kandıdattyq dıssertatsııa qorǵalǵan. Ol bes halyqaralyq akademııalardyń akademıgi, Q.A.Iassaýı atyndaǵy Halyqaralyq Qazaq-Turik ýnıversıtetiniń, Semeı jáne Qaraǵandy memleketgik ýnıversıtetteriniń kurmetti professory. Raıs Qajkenulynyń esimi Kembrıdj ýnıversıtetiniń Halyqaralyq ómirbaıandar ortalyǵynyń «XXI ǵasyrdyń ataqty ǵalymdary» kitabyna engizilgen. «Joǵarǵy tynys alý joldary men estý músheleriniń patologııasy» , «Fosforlyq ýyttaný kezindegi tynys alý joldary men estý músheleriniń patologııasy», «Qorǵasynmen sozylmaly ýyttaný» (1996), medıtsınalyk kolledjder men joǵarǵy oqý oryndaryna arnalǵan memlekettik tildegi «Qulaq, muryn, tamaq aýrýlary oqý quraly, Otorınolarıngologııa men pýlmonologııadaǵy derilik ósimdikter», Tynys alý traktynyń qabyný-dıstrofııalyk ezgeristerin dıagnostıkalaý», «Deni saý jastar - kúshti ásker kepili», «Tynys alý patologııasynyń kýrorttyq terapııasy», «Jedel jáne sozylmaly sınýsıtter», «Ambýlatorııalyq jaǵdaıdaǵy sınýsıtterdi dıagnostıkalaý, aldyn alý jáne emdeý», «Muryn qýysy jáne onyń qosalqy qýystarynyń aýrýlary», Tynys joldary men estý músheleriniń aýrýlaryn jikteý jónindegi anyqtamalyq, «Otorınolarıngologııa termınderiniń túsindirme sózdigi», joǵarǵy medıtsınalyq oqý oryndaryna arnalǵan qazaq tilindegi «Otorınolarıngologııa dáristeri» oqýlyǵy, taǵy basqa eńbekteri jaryq kórgen

Kóptegen medaldarmen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1951) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Medıtsınalyq qyzmetke aqy tóleý komıtetiniń tóraǵasy ERMEKBAEV Qanat Qartaıuly dúnıege keldi.

Jezqazǵan oblysynda (qazirgi Qaraǵandy oblysy) týǵan. Qaraǵandy memlekettik medıtsına ýnıversıtetin, Evneı Býketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Medıtsına ǵylymdarynyń kandıdaty.

1974-1976 jyldary - Qaraǵandy oblystyq klınıkalyq aýrýhanasynyń ıntern-dárigeri, Qaraǵandy qalalyq № 2 emhanasynyń jáne №4 qalalyq aýrýhanasynyń hırýrg-dárigeri, 1978-1981 jyldary - Qaraǵandy qalalyq №2 emhanasynyń hırýrg-dárigeri jáne № 3 qalalyq aýrýhanasynyń travmatolog- dárigeri bolǵan. 1976-1978 jyldary KSRO qarýly kúshterinde qyzmet etken. 1981-1999 jyldary - Qaraǵandy memlekettik medıtsına ınstıtýtynyń travmatologııa kafedrasynyń zerthanashy dárigeri, Qaraǵandy qalasy Karýgol aýylyndaǵy Medıtsınalyq sanıtarııalyq bóliminiń travmatologııa bólimshesiniń meńgerýshisi, basdárigeriniń orynbasary jáne oblystyq klınıkalyq aýrýhanasynyń basdárigeri. 1999-2006 jyldary - Qaraǵandy oblysy Densaýlyq saqtaý departamentiniń dırektory. 2008-2010 jyldary - Úkimet jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq bankiniń janyndaǵy Ulttyq taldaý ortalyǵy jobasynyń menedjeri, Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Strategııalyq damý departamentiniń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Medıtsınalyq qyzmet kórsetý salasyndaǵy baqylaý komıteti tóraıymynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldyń sáýirinen Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Medıtsınalyq qyzmetke aqy tóleý komıtetiniń tóraǵasy qyzmetin atqarady.

50 jyl buryn (1961) «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» aktsıonerlik qoǵamy býhgalterlik esep departamentiniń dırektory BIMAHIMOVA Raýshan Sembekqyzy dúnıege keldi.

Taldyqorǵan oblysy Taldyqorǵan aýdanynda (qazirgi Almaty oblysy Eskeldi aýdany) týǵan. Evneı Býketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

1983-1985 jyldary - Taldyqorǵan avıaotrıadynyń aǵa qarjygeri. 1985-1986 jyldary - «Selhozhımııa» óndiristik birlestiginiń aǵa ekonomısi-qarjygeri. 1986-1991 jyldary - Taldyqorǵan agroóndiristik komıtetiniń esepke alý jónindegi jetekshi mamany. 1991-1994 jyldary - «Agrotehservıs» JShS-niń bas esepshisi. 1994-1999 jyldary -«PromservısHoldıngi» Korporatsııasynyń bas esepshisi. 1999-2003 jyldary - «Baldyrǵan» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bas esepshisi. 2003-2004 jyldary - «Kaspıan Servısez Grýpp Lımıted Almaty» fılıalynyń salyq jónindegi esepshisi. 2004-2005 jyldary - «QazTransInvest» aktsıonerlik qoǵamynyń bas esepshisi. 2005-2006 jyldary - «Sát Jol kompanııasy» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bas esepshisi.

2006-2008 jyldary - «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» aktsıonerlik qoǵamy býhgalterlik esep basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan.

2008 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.

35 jyl buryn (1976) «Kto est kto v Kazahstane» aqparattyq-baspalyq jobasynyń jetekshisi, Qazaqstan ómirbaıandyq entsıklopedııasynyń bas redaktory, Qazaqstan Respýblıkasy Jýrnalıster Odaǵy syılyǵynyń laýreaty ÁShІMBAEV Danııar Rahmanuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. «Turan» ýnıversıtetin bitirgen.

1990-1993 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym Akademııasy Ortalyq ǵylymı kitaphanasynyń kitaphanashysy. 1993-2000 jyldary - «Turan-Azııa» Holdıng-ortalyǵynyń menedjeri, bólim basshysynyń orynbasary, qarajattyq dırektory, vıtse-prezıdenti. 2000-2004 jyldary - «Repýtatsııa» kommýnıkatıvtik tehnologııalar ortalyǵynyń bas redaktory qyzmetterin atqarǵan. 1994 jyldyń maýsymynan - qazirgi qyzmetinde.

«Kto est kto v Kazahstane», «Kazahstan 90-h. Pravıtelstvo Kajegeldına: prıvatızatsııa, korrýptsııa ı borba za vlast», «Vybory-2004 v Kazahstane: shag za shagom», «Sotsıalno-polıtıcheskıe portrety gosýdarstv Tsentralnoı Azıı» kitaptarynyń avtory.

QAŃTARDYŃ 16-Y, JEKSENBІ

Dinderdiń Búkilálemdik kúni. BUU-nyń bastamasymen 1950 jyldan bastap, qańtardyń úshinshi jeksenbisinde atap ótiledi.

AQSh-ta dinı senimniń bostandyq kúni. Qańtardyń 16-syn Qurama Shtattarda dinı senimniń bostandyq kúni dep jarııalaı otyryp, burynǵy Prezıdent Býsh dinı senimge jáne sol senimdi óz sózderimen isterinde bildirý quqyǵy ol «árbir adamǵa berilgen quqyq» dep atap ótti.

Taılandta muǵalim kúni. 1956 jyly premer-mınıstr Fıld Marshal Pıbýlsonkram bilim salasy qyzmetkerleriniń kásibı merekesin - muǵalim kúnin bekitti.

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2006) Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetiniń ǵalymdary adam jasýshasymen jáne ulpalardaǵy ár túrli zattardy zertteıtin erekshe apparaty-programmalyq keshendi jasap shyǵardy. Atalmysh avtomatty keshen medıtsınalyq dıagnostıkanyń sapasyn joǵarlatady jáne jyldamdyǵyn birneshe dúrkin úlkeıtedi.

Dıagnostıkalyq keshenniń ereksheliginiń biri qazaqstandyq ǵalymdar qurastyryp shyǵarǵan arnaıy apparatty qural jáne matematıkalyq ádis bolyp tabylady. Olar buryn bıik jáne asa joǵary energııalary bar tájirıbelerden, sonymen birge jasýsha men ulpalardyń ár túrli zattaryn anyqtaýǵa múmkindik beretin ǵaryshtyq tehnologııalar qoldanylady. Alynǵan aqparatty naqty bir aýrý úshin tsıtofotometrııa jáne morfometrııalyq taldaýdy qoldaný.

3 jyl buryn (2008) Almatydaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ǵylym akademııasy ǵımaratynyń aldynda ǵulama ǵalym, akademık Álkeı Marǵulanǵa eskertkishtiń ashylý saltanaty boldy.

Álkeı Marǵulan - birtýar, qaıtalanbas tulǵa. Ásirese, ol elimizdiń tarıhyna, kóne dáýirdi zertteý men etnografııany damytýǵa qosqan úlesi ushan-teńiz. Búgingi tańda, ǵalymnyń urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp jatqan ósıeti men óshpes ǵylymı eńbekteri Elbasymyz N.Nazarbaevtyń ózi tikeleı qoldaǵan «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda keńinen zerttelý ústinde». Sondaı-aq eskertkishtiń ashylý saltanatynda ǵalymnyń qyzy Dámeli Álkeıqyzy búgingi eskertkishtiń ashylýyna muryndyq bolǵan Almaty qalasynyń ákimine alǵysyn bildirdi. Sharaǵa ǵulama ǵalymnyń áriptesteri Salyq Zımanov, Karl Baıpaqov syndy tanymal zııaly qaýym ókilderi qatysyp, estelikter aıtty.

1 jyl buryn (2010) Belgili aıtysker aqyn, marqum Orazaly Dosbosynov týraly «Aıtystyń kórkemdik álemi (O.Dosbosynov shyǵarmalary negizinde)» atty zertteý kitap jaryq kórdi.

Atalǵan zertteý eńbek qazirgi kezeńde kemeline kelgen ádebı tilimizdiń ilgeri basyp, damýyna aqyndyq úlesin qosqan O.Dosbosynovtyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan. Kitapta Orazalynyń aıtystaryndaǵy troptyń túrleri men kórkemdik tásilderdiń erekshelikteri arnaıy qarastyrylyp, burynǵy aqyndar Birjan men Sara, uly Abaı óleńderi, túrki jazba eskertkishteriniń kórkemdik sıpattarymen salystyrylyp qarastyrylǵan.

Kitap «Kıe» lıngvoeltaný ınnovatsııalyq ortalyǵynyń baspasynda 1000 dana taralymmen jaryqqa shyqqan. Kitaptyń avtory ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń fılologııa fakýltetiniń qazaq ádebıeti kafedrasynyń izdenýshisi Áıgerim Álimjanova.

ESІMDER

45 jyl buryn (1966) «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» AQ basqarma tóraǵasynyń keńesshisi QANEShEV Birjan Bısekenuly dúnıege keldi.

Saratov oblysynda týǵan. Saratov polıtehnıkalyq ınstıtýtyn, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy ulttyq joǵary memlekettik basqarý mektebin, AQSh-taǵy Massachýsets tehnologııalyq ýnıversıteti A.Sloýn atyndaǵy menedjment mektebin bitirgen.

1990-1994 jyldary - Saratov oblystyq avtokólik paıdalaný kásipornynyń esepshisi, kásiporyn dırektorynyń orynbasary. 1994-1997 jyldary - Oral qalalyq ákimshiliginiń bólim meńgerýshisi, Batys Qazaqstan oblystyq ákimshiligi ónerkásip jáne qarjy bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, «Bóbek» balalar qorynyń Batys Qazaqstan ókildiginiń atqarýshy dırektory. 1997-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Strategııalyq josparlaý agenttiginiń bas mamany, bólim bastyǵy, strategııalyq josparlaý jónindegi departament basqarmasynyń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Strategııalyq josparlaý jáne reformalar jónindegi agenttigi strategııalyq josparlaý jáne baqylaý departamenti dırektorynyń orynbasary. 1999-2001 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy kólik jáne kommýnıkatsııa vıtse-mınıstri,Qazaqstan Respýblıkasy kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrligi baılanys jáne aqparat jónindegi komıtettiń tóraǵasy. 2001-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik keńesi hatshylyǵynyń meńgerýshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi ishki saıasat bóliminiń meńgerýshisi. 2003-2004 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Aqparattandyrý jáne baılanys jónindegi agenttik tóraǵasy. 2007-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi halyqaralyq aqparattandyrý komıtetinniń tóraǵasy. «Samuryq» memlekettik aktıvterin basqarý jónindegi Qazaqstan holdıngi» AQ atqarýshy dırektory.2008-2009 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 2009 jyldan - qazirgi qyzmetinde.

«Qurmet» ordenimen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl» mereıtoılyq medalimen, «100 letııa jeleznodorojnogo transporta» medalimen marapattalǵan.