QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 14-20 naýryz aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi
ELBASY
17 naýryzda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Máskeýge jumys sapary josparlanyp otyr.
ÚKІMET
14 naýryzda Statıstıka agenttiginde 2001 jyldyń qańtar-aqpan aılaryndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndylaryna arnalǵan brıfıng ótedi.
15 naýryzda Mınskide EýrAzEQ Memleketaralyq keńesiniń (Keden organynyń joǵary organy) úkimet basshylary deńgeıindegi otyrysy ótedi.
17 naýryzda Astanada ShYU-ǵa múshe memleketterdiń qorǵanys mınıstrleriniń kezekti keńesi ótedi.
PARLAMENT
14 naýryzda Parlament Senatynda «QR keıbir zańnamalyq aktilerine ruqsatnama júıesin jetildirý máseleleri boıynsha ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy boıynsha májilis ótedi.
QOǴAM
3 naýryz ben 3 sáýir aralyǵynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenttigine kandıdattar saılaýaldy úgit-nasıhat jumystaryn júrgizedi.
17 naýryzda Qazaqstan eńbekshileriniń forýmy ótedi.
QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM
18 naýryzda Máskeýde TMD qatysýshy-memleketteriniń «20 jyl birge: yntymaqtastyq tájirıbesi jáne bolashaǵy» halyqaralyq ekonomıkalyq forýmy ótedi.
15 naýryzda Mınskide EýrAzEQ Memleketaralyq keńesiniń (Keden organynyń joǵary organy) úkimet basshylary deńgeıindegi otyrysy ótedi.
17 naýryzda Astanada ShYU-ǵa múshe memleketterdiń qorǵanys mınıstrleriniń kezekti keńesi ótedi.
ASTANA
Astanada 14-15 naýryzda «Qazaqstan men TMD elderindegi ıslamdyq qor naryǵynyń damýy» degen taqyryppen ІІ qazaqstandyq ıslamdyq qarjylandyrý konferentsııasy ótedi.
14 naýryzda Astana qalasynyń prokýratýrasy brıfıng ótkizedi.
14 naýryzda BNews.kz portalynyń stýdııasynda on-laın rejımde Prezıdenttikke kandıdat Jambyl Ahmetbekovtyń saılaýaldy baǵdarlamasy tanystyrylady.
14 naýryzda Jýrnalıster úıinde «Atyraý aımaǵynyń, onyń ishinde Maqat aýdanyndaǵy Dossor kentiniń ekologııalyq problemalary» taqyrybyna arnalǵan baspasóz máslıhaty bolady.
14 naýryzda Radisson SAS otelinde «Qazaqstannyń Islam Uıymy Konferentsııasyna tóraǵalyǵynyń saýda-ekonomıkalyq aspektileri» degen taqyrypqa arnalǵan «dóńgelek ústel» otyrysy ótedi.
17 naýryzda Astanada ShYU-ǵa múshe memleketterdiń qorǵanys mınıstrleriniń kezekti keńesi ótedi.
17 naýryzda Qazaqstan eńbekshileriniń forýmy ótedi.
ALMATY
16 naýryzda Almatydaǵy Ómirbek Joldasbekov atyndaǵy Stýdentter saraıynda "Birjan dep atym shyqty alty alashqa" atty Birjan Qojaǵululy ánderiniń keshi bolady.
14 naýryzda «Alataý» shıpajaıynda «Postkeńestik tranzıt: trendter, mıfter jáne perspektıvalar» degen taqyrypqa arnalǵan Saıasattanýshylardyń Eýrazııalyq kongresi ashylady.
14 naýryzda Qazaqstandyq baspasóz klýbynda «Qazaq jáne majar halyqtarynyń tarıhı jáne mádenı baılanystary - tájirıbeler men problemalar» taqyrybyna arnalǵan baspasóz máslıhaty bolady.
AIMAQ
14 naýryzda QR Prezıdenttigine kandıdat Mels Eleýsizov Óskemende qala turǵyndarymen birneshe kezdesý ótkizedi.
ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.
NAÝRYZDYŃ 14-І, DÚISENBІ
Halyqaralyq ózen, sý jáne ómir úshin bógetterge qarsy kúres kúni. Halyqaralyq ózen, sý jáne ómir úshin bógetterge qarsy kúres kúni «Ózen,Sý jáne Ómirdi qorǵaý» atty uranmen «Halyqaralyq ózender jelisi» amerıkandyq qoǵamdyq uıymynyń bastaýymen dúnıejúzinde naýryzdyń 14-inde atalyp ótedi.
20 ǵasyrda bógetter tehnıkalyq progresstiń birden-bir sımvolyna aınaldy, biraqta olardyń paıda bolý ýaqyty odan da alys: ol kóne Mysyrda jáne Mesopotamıda jáne de adamdar meken etken aımaqtarda jer men tastan salynǵan. 1853 jyly ǵana bógetterdiń salý qurylysynyń konstrýktıvti negizderin frantsýz ınjeneri De Sazıllı teorııalyq túrde dáleldegen. 1997 jyly naýryzda Brazılııanyń Kýrıtıba qalasynda iri bóget qurylystaryn salýǵa qarsy baǵyttalǵan Birinshi halyqaralyq konferentsııasy ótti. Konferentsııanyń sheshimimen naýryzdyń 14-tin Ózen, Sý jáne Ómirdi qorǵaý úshin bógettermen kúres kúni dep bekitip, jyl saıyn atap ótiletin boldy.
Halyqaralyq Pı sanynyń meıramy (bul halyqaralyq meıram 22 shildede de atalyp ótiledi). Pı sany - sheńber uzyndyǵynnyń baılanysyn dıametr uzyndyǵyna bildiretin matematıkalyq konstanta. Pı-diń sandyq maǵynasy 3,141592 dep bastalady jáne sheksiz matematıkalyq jalǵasy bar.
OQIǴALAR
90 jyl buryn (1921) Túrkistan respýblıkasynyń Ortalyq atqarý komıteti Vernyı qalasynyń ataýyn Almaty dep ózgertý týraly dekret qabyldady.
5 jyl buryn (2006) Londonda naýryzdyń 14-18-inde Qazaqstannyń alǵashqy ınaýgýratsııalyq Investıtsııalyq sammıti ótti. Sammıtti Londonnyń Sıtı qarjy toptarynyń ókilderinen quralǵan Londonnyń (IFSL) Halyqaralyq qarjy qyzmeti brıtanııanyń yqpaldy uıymynyń jáne Amerıkanyń Qazaqstandaǵy saýda palatasynyń qoldaýymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulybrıtanııadaǵy Elshiligi Brıtanııanyń Adam Smith Conferences kompanııasymen birlesip uıymdastyryp otyr. Sammıttiń maqsaty - halyqaralyq resmı jáne isker toptarǵa damýdyń basym klasterlerin qosa alǵandaǵy Qazaqstan Respýblıkasy ekonomıkasynyń barlyq sheshýshi sektorlaryndaǵy, Qazaqstannyń josparlarymen, mindetterimen, damý strategııasy jáne serpinimen tanysýǵa múmkindik týǵyzý.
3 jyl buryn (2008) Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń, Ulttyq ınnovatsııalyq qordyń jáne Qazaqstan Respýblıkasy Aqparat jáne baılanys agenttiginiń qoldaýymen jasalǵan Futurtech HATI Aqparattyq tehnologııalardy jalpyhalyqtyq oqytý áleýmettik josparly baǵdarlamasynyń (IT aǵartý) tusaýkeseri ótti. Baǵdarlama halyqtyń áleýmettik qorǵalmaǵan tobyna qoldaý kórsetýge baǵyttalǵan. Ol muqtaj azamattardyń kompıýterlik saýatyn jetildirýine múmkindik týǵyzyp, olardyń jumyspen qamtylýyna, laıyqty ómir súrýine járdemdese alady. Barlyq aǵartý baǵdarlamalarynyń basty maqsaty - Qazaqstanda IT aǵartý deńgeıin kóterý, áleýmettik qorǵalmaǵan azamattardyń aqparattyq tehnologııalarǵa qolyn jetkizý, IT mamandardyń bilimin halyqaralyq standarttarmen sáıkestendirý bolyp tabylady.
3 jyl buryn (2008) Qazaqstanda qor naryǵyn damytý baǵytynda tuńǵysh ret ulttyq «Bırja» oıyny ótkizildi. Jobany Almaty qarjy ortalyǵy qyzmetin retteý men qadaǵalaý agenttigi (AQOQRA) uıymdastyrdy.
Oıynnyń maqsaty - qazaqstandyqtardyń nazaryn qor naryǵyna aýdarý, turǵyndardyń qarjylyq bilimin jetildirý. Oıyn erejesi boıynsha kez kelgen qazaqstandyq ınternet arqyly arnaıy saıtqa tirkelip, sodan soń onyń esepshotyna 50 000 AQSh dollary kóleminde vırtýaldy aqsha aýdarady.
Bul aqshany «alýshy» TMD elderiniń jáne resmı lıstıngi alynbaǵan qazaqstandyq 9 kompanııanyń London qor bırjasynda saqtaýda turǵan aktsııalaryn satyp alýy kerek. Kezdeısoq tańdaý arqyly, qor naryǵy erejeleri boıynsha oıynshylar anyqtalady. 8 apta boıy ótetin oıynnyń jeńimpazdary 25 myń, 10 myń, 5 myń AQSh dollary kóleminde syılyq alady.
ESІMDER
95 jyl buryn (1916-1996) ánshi (tenor), Qazaqstannyń halyq ártisi ABDÝLLIN Músilim Múkimuly dúnıege keldi.
Óskemen qalasynda týǵan. Almaty mýzyka tehnıkýmyn, Máskeý konservatorııasy janyndaǵy qazaq stýdııasyn bitirgen.
1939-1965 jyldary - Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń ánshi-solısi. 1965 jyldan ómiriniń sońyna deıin «Qazaqkontsert» birlestiginiń kórkemdik jetekshisi bolyp qyzmet atqarǵan.
Ol «Qyz Jibek» operasynda Tólegen, «Er Tarǵynda» Balpan, «Jalbyrda» Qaıraqbaı, «Evgenıı Onegınde» Lenskıı, «Abaıda» Ázim, «Birjan men Sara» Serik, «Demon» Sınodala, «Daısı» Malhaza, «Amangeldi» Zilqara, «Qamar sulý» Tuıaqbaı, «Zolotye gory» Sapar t.b. operalyq partııalardy oryndady.
M.Abdýllınniń repertýarynda qazaqtyń halyq ánderi, orys klassıkalyq shyǵarmalary, qazaq kompozıtorlarynyń ánderi, romanstar, dýetter t.b bar.
95 jyl buryn (1916-1988) ánshi (barıton), Qazaqstannyń halyq ártisi ABDÝLLIN Rıshat Múkimuly dúnıege keldi.
Óskemen qalasynda týǵan. Almaty mýzyka tehnıkýmyn, Máskeý konservatorııasy janyndaǵy qazaq stýdııasyn bitirgen.
1939-1965 jyldary - Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń ánshi-solısi.
Ol Abaı «Abaı», «Er Tarǵyn» Tarǵyn, «Dýdaraı» Dýman, «Evgenıı Onegın» Onegın, «Travıata» Jermon, «Daısı» Kıazo, «Nazýgým» Gýlmat, t.b. operalarda basty partııalardy oryndap, keıipkerlerdiń obrazyn jasady.
Onyń repertýarynda qazaqtyń júzdegen ánderinen basqa orys, tatar, t.b. týysqan halyqtardyń ánderi bar.
Eńbek Qyzyl Tý, Qazan revolıýtsııasy ordenderimen marapattalǵan. KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty.
55 jyl buryn (1956) «Astana qalasy telearnasy»JShS-niń bas dırektory SÁLIEV Serik Jaqypbekuly dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Jezqazǵan qurylys tehnıkýmyn, Joǵary kásipodaqtyq mádenıet mektebin, Qazaq memlekettik basqarý akademııasyn bitirgen.
1975-1977 jyldary áskerde boldy. 1977 jyly - Jezqazǵan oblystyq kıno jóndeý mekemesiniń kıno jabdyqtaryn jóndeý sheberi. 1977-1981 jyldary - Jezqazǵan qalasynyń «Orbıta» kınoteatrynyń ınjeneri, ınjener-kınomehanıgi. 1981-1985 jyldary - Joǵary partııa mektebiniń tyńdaýshysy. 1985-1986 jyldary - Agroónerkásip kesheni Jezqazǵan oblystyq komıteti jumysshylar kásipodaǵynyń nusqaýshysy. 1986-1987 jyldary - Jezqazǵan oblystyq keńes kásipodaǵynyń nusqaýshysy. 1987-1991 jyldary - kınofılmderdi jalǵa berý jónindegi oblystyq keńseniń dırektory. 1991-1995 jyldary - kınobeıne qyzmet etý oblystyq basqarmasynyń bastyǵy. 1995-1996 jyldary - «Qazaqkıno» memlekettik kompanııasy tóraǵasynyń orynbasary. 1996-1997 jyldary - «Alataý» telearnasynyń dırektory. 1997-2003 jyldary - «Qazaqstan» TRK» JAQ bas prodıýseriniń orynbasary, teleradıo baǵdarlamany josparlaý jáne úılestirý basqarmasynyń bastyǵy, prodıýserlik ortalyqtyń dırektory, birinshi vıtse-prezıdent, basqarý tóraǵasynyń orynbasary. 2006 jyly - «Qazaqstan» TRK» AQ-nyń «Astana» TRO-nyń dırektory. 2006-2008 jyldary - «Astana qalasy telearnasy»JShS-niń bas dırektorynyń orynbasary. 2008-2009 jyldary - «Arna Medıa» holdıngi basqarma tóraǵasynyń keńesshisi. 2009-2010 jyldary - «Agna Media Production» JShS-niń bas dırektory qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldyń qańtar aıynan bastap - qazirgi qyzmetinde.
NAÝRYZDYŃ 15-І, SEISENBІ
Búkilálemdik tutynýshy quqy kúni. 1961 jylǵy AQSh Kongresinde Djon F.Kennedı sóz sóıleýi jyldyq merekesinde atap ótiledi. Óz sózinde ol tutynýshynyń negizgi tórt quqyn atap ótti: qaýipsizdigin saqtaý quqyǵy, aqparat alý quqyǵy, tańdaý quqyǵy jáne sózin tyńdatý quqyǵy.
Keıinirek buǵan taǵy da tórt quqyq qosyldy: keltirilgen zııandy óteý quqyǵy, tutynýshy bilimi quqyǵy, negizdi qajettiligin qanaǵattandyrý quqyǵy, taza qorshaǵan ortada ómir súrý quqyǵy.
1983 jyly naýryzdyń 15-i halyqaralyq meıramdar kúntizbesinde Búkilálemdik tutynýshy quqy kún bekitildi.
OQIǴALAR
5 jyl buryn (2006) Qazaqstanda «Lańkestik álipbıi» oqý quraly basyp shyǵaryldy. Kitap avtory - bizdiń elimizdegi jalǵyz terrolog-ǵalym, zań ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrliginiń Bárimbek Beısenov atyndaǵy Qaraǵandy zań ınstıtýtynyń psıhologııany basqarý kafedrasy bastyǵynyń orynbasary Rysqul Zavotpaev. Oqý quraly - qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde shyǵaryldy. Qazaqstannyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bul basylymdy zańger mamandyǵyn ıgerýshi stýdentter men orta mektep oqýshylaryna arnalǵan oqý quraly retinde paıdalanýǵa keńes berip otyr. Kitapta reseılik tanymal terrolog-mamandardyń eńbekterine júrgizilgen taldaýlar negizinde azamattarǵa lańkestik áreket bolǵan jaǵdaıda qandaı áreket jasaýy kerektigi jaıly keńester berilgen.
1 jyl buryn (2010) Qazaqstanda alǵashqy ıslamdyq «Al Hilal» banki ashyldy.
«Al Hilal» banki Qazaqstan úkimeti men Birikken Arab Ámirliginiń úkimeti arasyndaǵy kelisim nátıjesinde qurylǵan. Islamdyq qarjy júıesin júzege asyrý úshin elimizdegi Azamattyq jáne Salyq kodeksterine, bank qyzmetterin qadaǵalaıtyn normatıvtik quqyqtyq aktilerge birqatar ózgerister men túzetýler engizildi.
«Al Hilal» bankiniń maqsaty - ıslamdyq bank isiniń profılin arttyrý jáne Qazaqstan ekonomıkasynyń damýyna áser etetin jobalarǵa qatysý. «Al Hilal» bankiniń mamandary saqtandyrý qyzmetterimen ǵana shektelmeı, jergilikti turǵyndardyń ıslamdyq qarjy-qarajat boıynsha saýattylyǵyn arttyrýdy kózdegen semınar dáristerin júrgizdi.
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasy men Qyrǵyz Respýblıkasy arasyndaǵy odaqtastyq qatynastar týraly 2003 jylǵy jeltoqsannyń 25-indegi shartqa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkatsııalaý týraly» Zańǵa qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Tabıǵı monopolııalar jáne retteletin rynoktar týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańyna ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
Zań tabıǵı monopolııalar sýbektilerine jáne retteletin rynoktarǵa qatysty tarıf (baǵa) saıasatyn jetildirýge, olardyń qyzmetiniń tıimdiligin arttyrýǵa, usynatyn qyzmetter sapasyn yntylandyrýǵa, retteletin salalardyń ınvestıtsııalyq tartymdylyǵyn ulǵaıtýǵa jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan.
ESІMDER
75 jyl buryn (1936-2006)qoǵam jáne memleket qaıratkeri, ǵalym agronom, Almaty oblysynyń Qurmetti azamaty JANATOV Kóshkimbaı dúnıege keldi.
Almaty oblysy qazirgi Eskeldi aýdanynda týǵan. Qazaq aýylsharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti) bitirgen.
1961-1967 jyldary - Taldyqorǵan oblystyq tájirıbeli-óndiristik sharýashylyǵynyń aǵa ınjeneri, Aldabergenov atyndaǵy keshendi brıgadanyń brıgadıri. 1967-1978 jyldary - Sarkand aýdany Qarabóget keńsharynyń dırektory. 1978-2000 jyldary - Aldabergenov atyndaǵy agrofırmanyń bas dırektory. 1991-1995 jyldary -Qazaqstan Respýblıkasy Sharýalar odaǵynyń tóraǵasy. 1995-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Agrarlyq odaǵynyń tóraǵasy. 1999-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Agroóndiristikodaǵynyń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. 1991 jyly Prezıdentti saılaý kezinde Nursultan Nazarbaevtiń Taldyqorǵan oblysy boıynsha senimdi ókili bolǵan. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń 12 shaqyrylymynyń depýtaty.
«Parasat», «Qurmet», «Lenın», «Eńbek Qyzyl Tý» ordenderimen, medaldarmen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.
70 jyl buryn (1941) Jezqazǵan qalasy memlekettik muraǵatynyń arheografy, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, Jezqazǵan qalasynyń, Ulytaý aýdanynyń Qurmetti azamaty, Qazaqstan Respýblıkasy Muraǵattar men qujattamany basqarý jónindegi komıteti syılyǵynyń ıegeri QOJAMSEIІTOV Saǵyndyq Úsenuly dúnıege keldi.
Qaraǵandy oblysy Ulytaý aýdanynyń Sarlyq aýylynda týǵan.
S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), Almaty joǵary partııa mektebin bitirgen.
1959-1961 jyldary - Ulytaý aýdandyq «Ulytaý óńiri» gazetiniń jaýapty hatshysy. 1961-1974 jyldary - Ulytaý aýdandyq komsomol komıtetiniń ekinshisi hatshysy, Ulytaý aýdany Amangeldi atyndaǵy keńshardyń partııa bıýrosynyń hatshysy, Jezdi aýdandyq partııa komıtetiniń úgit jáne nasıhat bóliminiń meńgerýshisi, Jezqazǵan qalasy boıynsha oblystyq «Ortalyq Qazaqstan» gazetiniń arnaýly tilshisi. 1974-1980 jyldary - Nıkolskıı qalalyq partııa komıtetiniń úgit jáne nasıhat bóliminiń meńgerýshisi, Jezqazǵan oblystyq partııa komıtetiniń lektorlar tobynyń jetekshisi, Jezqazǵan oblystyq partııa komıtetiniń úgit jáne nasıhat bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 1980-1989 jyldary - Jezqazǵan oblystyq partııa komıtetiniń úgit jáne nasıhat bóliminiń meńgerýshisi. 1989-1992 jyldary - Jezqazǵan oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń áleýmettik-mádenı salalar jónindegi orynbasary. 1992-1995 jyldary - Jezqazǵan oblystyq kásiptik tehnıkalyq bilim berý basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. 1995 jyldan Jezqazǵan oblysy taraǵanǵa deıin oblystyq Tilder jónindegi jáne Muraǵat pen qujattar basqarmalaryn basqarǵan. Jezqazǵan oblysy taraǵannan keıin Jezqazǵan qalasy memlekettik muraǵatynyń dırektory qyzmetin atqarǵan. Otyrar-Ulytaý Kishi Jibek joly boıynsha tarıhı-etnografııalyq ekspedıtsııasy ótkizý jónindegi uıymdastyrý komıtetin basqaryp, áıgili jyraý-aqyndar Shortanbaı Qanaıuly, Qojabaı Toqsanbaıuly, Shashýbaı Qoshqarbaıuly, qobyzshy Yqylas Dúkenuly, kúıshi Saıdaly Sary toqalardy ómirlik este saqtap qasterleý úshin kóptegen materıaldar jınaýǵa belsene atsalysqan. Saǵyndyq Qojamseıitovtiń basqarýymen Ulytaý aýdanyndaǵy Bileýti jáne Bulanty ózeni boıyndaǵy Qazaqtardyń jońǵarlarǵa soqqy bergen shaıqasy bolǵan jerlerdi zertteý maqsatynda ǵylymı-etnografııalyq ekspedıtsııa uıymdastyrylyp, «Ulytaý tarıhy qazaq shejiresinde» atty arnaıy qor ashylǵan. «Jezkazgan-mednaıa Magnıtka», «Tastar tilmashy», «Jezqazǵan: jeltoqsan-86», «Muratymyz: jer, nıet, ar tazalyǵy» (birlesip shyǵarǵan) aty kitaptary, «Jetimder daýsy», «Janym arymnyń sadaǵasy», «Teatr rýhanı músápirliktiń daýsy», «Asqa saýyn aıtyldy» maqalalary jaryq kórgen.
«Qurmet Belgisi» ordenimen, medaldarmen, Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet, aqparat jáne qoǵamdyq kelisim mınıstrliginiń Qurmet gramotasymen, Jezqazǵan oblystyq atqarý komıtetiniń, oblystyq maslıhattyń gramotalarymen marapattalǵan.
55 jyl buryn (1956) Ońtústik Qazaqstan oblysy ákimdigi «Oblystyq balalar aýrýhanasy» MKQK-nyń bas dárigeri MAIMAQOV Ánýarbek Ábdibekuly dúnıege keldi. Medıtsına ǵylymdarynyń kandıdaty. Ońtústik Qazaqstan oblysy Túlkibas aýdanynda týǵan. Almaty memlekettik medıtsınalyq ınstıtýtyn (qazirgi Sanjar Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsınalyq ýnıversıteti), Orta Azııa gýmanıtarlyq-ekonomıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1974 jyly eńbek jolyn Keńsharda shopannyń kómekshisi bolyp bastaǵan. 1981-1985 jyldary - №2 Shymkent qalalyq balalar aýrýhanasynyń ıntern-dárigeri, kezekshi dárigeri. 1985-1989 jyldary -№2 Shymkent qalalyq balalar aýrýhanasy bas dárigeriniń orynbasary. 1989-1992 jyldary - №3 balalar medıtsınalyq birlestiginiń bas dárigeri. 1992-1998 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblystyq Densaýlyq saqtaý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1998-1999 jyldary - Shymkent qalalyq densaýlyq saqtaý bólimi bastyǵynyń orynbasary, densaýlyq saqtaý bólimi bastyǵy. 1999-2001 jyldary - Shymkent qalalyq týberkýlezge qarsy kúres dıspanseriniń bas dárigeri. 2001-2003 jyldary - Shymkent qalalyq juqpaly aýrýlar aýrýhanasynyń bas dárigeri. 2003-2005 jyldary - Saryaǵash aýdandyq medıtsınalyq birlestiginiń dárigeri. 2005-2008 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy memlekettik sanıtarlyq epıdemıologııalyq qadaǵalaý departamentiniń bas mamany. 2008-2009 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblystyq Densaýlyq saqtaý departamenti bastyǵynyń orynbasary, Ońtústik Qazaqstan oblystyq Densaýlyq saqtaý basqarmasy bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. 2009 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl» mereıtoılyq medalimen marapattalǵan.
NAÝRYZDYŃ 16-Y, SÁRSENBІ
Respýblıkalyq ulannyń qurylǵan kúni. 1992 jylǵy naýryzdyń 16-synda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Qarýly kúshterdiń óz aldyna bólek áskerı qurylymy jáne rezervi bolyp qurylǵan Respýblıkalyq ulan búginde shyn mánindegi armııamyzdyń tańdaýly bólimi, úzdik ári meılinshe bedeldi júıesi bolyp esepteledi. Respýblıkalyq ulanǵa Respýblıkanyń memlekettik bılik jáne basqarmalardyń joǵarǵy organdaryn, Prezıdenttiń, Parlament pen Úkimet basshylarynyń kólik quraldaryn Respýblıka aýmaǵynda jáne syrt jerlerde kúzetý, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik týy men Memlekettik eltańbasynyń etalondaryn kúzetý, shetel memleket basshylaryn kútip alý, shyǵaryp salý kezinde, Qazaqstan Respýblıkasynyń meıramdary men saltanattarynda joralǵylyq rásimderdi oryndaý, memlekettik jáne qoǵamdyq qaýipsizdikke áser etetin quqyq tártibin buzýshylardy toqtatý, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyndaǵy Konstıtýtsııaǵa qarsy sıpattaǵy qarýly jáne basqa da áreketterdi toqtatý, Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarynda kózdelgen tártipte tótenshe jaǵdaı rejimi kezinde is-sharalar júzege asyrý mindettelgen.
OQIǴALAR
1 jyl buryn (2010) Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde «Qazaqstannyń memlekettik aqparattyq saıasaty: bolashaqqa kózqaras» atty ádistemelik oqý quralynyń tusaý keseri ótti.
Qazaqstandaǵy aqparat saıasaty taqyrybynda QazUÝ-dyń jýrnalıstıka fakýltetiniń ustazdary Astana, Almaty, Taldyqorǵan, Óskemen, Oral, qalalaryndaǵy BAQ ókilderi, jýrnalıstıka fakýltetiniń stýdentterine sheberlik synyptaryn ótkizgen. Sonymen qatar aımaqtardaǵy aqparattyq saıasat týraly zertteý júrgizgen. Búgin tusaýy kesilgen kitap osy sharalardyń qorytyndysy boıynsha jaryq kórip otyr. Kitapta aqparattyq keńistik týraly zertteý jumystary, aımaqtarda ótkizilgen sheberlik synyptary týraly materıaldar, BAQ ókilderi arasynda júrgizilgen áleýmettik zertteý nátıjeleri berilgen.
1 jyl buryn (2010) Shaken Aımanov atyndaǵy «Kazaqfılm» AQ-y, «Interfest» kompanııasymen birigip, «Mahabbat tálkegi» atty romantıkalyq komedııany prokatqa jiberedi. Fılmniń premerasy bir ýaqytta tórt elde - Qazaqstanda, Reseı men Ýkraınada jáne Belarýsta kórsetildi.
Kórkem fılmniń rejıssery reseılik Aleksandr Chernıaev jáne qazaqstandyq rejısser Erjan Rústembekov. Kıno týyndy Danııar Kúmisbaev, Erjan Rústembekov jáne Vladımır Zabalýevtyń stsenarııi boıynsha túsirildi. Fılmniń mýzykasyn jazǵan reseılik ánshi, ári kompozıtor Arkadıı Ýkýpnık. Fılmge «Kúndizgi sholǵynshy», «Toǵyzynshy rota», «Úlken qaladaǵy mahabbat» atty fılmderde oınaǵan ártis Alekseı Chadov, «Reketır», «Mahambet qylyshy» týyndylaryna túsken Ásel Saǵatova, sonymen qatar, Irına Rozanova, Erik Joljaqsynov, Farhat Ábdiraıymov, Olga Orlova, Natalıa Rýdova, Marına Chernıaeva, Gosha Kýtsenko, Artýr Smolıanınov syndy akterlar túsken.
ESІMDER
65 jyl buryn (1946-2001) sáýletshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen sáýletshisi JAQSYLYQOV Marat Faızýllauly dúnıege keldi.
Qostanaı qalasynda týǵan. Novosibir ınjenerlik-qurylys ınstıtýtyn bitirgen.
1969-1970 jyldary - Qazaqstan Avtomobıl joldary mınıstrligi Almaty qalalyq jobalaý ınstıtýtynyń sáýletshisi. 1970-2000 jyldary - Almaty qalalyq jobalaý ınstıtýtynyń bas sáýletshisi, atqarýshy dırektory qyzmetterin atqarǵan. Ol birneshe turǵyn úı jáne qoǵamdyq ǵımarattardyń, eskertkishterdiń, monýmentterdiń avtory. Olardyń ishinde Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq akademııalyq drama teatryn, Almatynyń Samal-2 yqsham aýdanyn jáne Beıbitshilik kóshesi boıyndaǵy turǵyn úıler qurylysyn jobalaýǵa qatysqan.
Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Búkilodaqtyq «Lýchshıı proekt 1984 goda» jas sáýletshiler arasyndaǵy baıqaýynyń júldegeri atandy.
40 jyl buryn (1971) «Hlopkoprom» JShS-niń prezıdenti ABASOV Ermek Begalyuly dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysy Saıram aýdanynda týǵan. V.I. Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.
1993-1994 jyldary - «Qazaqmaqtadaıyndaýónerkásibi» syrtqy ekonomıkalyq baılanystar jónindegi óndiristik birlestiginiń mamany. 1994-1997 jyldary - «Maqta» AAQ-ynyń bólim bastyǵy. 1997-1998 jyldary - «Shymkent ónim» bırjasynyń prezıdenti. 1998-2000 jyldary - «Shymkent maqta» AQ Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. 2000-2004 jyldary - «Shymkent ónim» bırjasynyń prezıdenti. 1999-2004 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtaty bolǵan. 2004-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Qarjy jáne bıýdjet jónindegi komıtetiniń, «Otan» respýblıkalyq saıası partııasy Parlamenttik fraktsııasynyń múshesi qyzmetterin atqarǵan. 2008 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde. Eki medalmen marapattalǵan.
NAÝRYZDYŃ 17-І, BEISENBІ
Irlandııanyń táýelsizdik kúni. Irlandııa Respýblıkasy - Batys Eýropadaǵy memleket. Irland aralynyń 5/6 bóligin alyp jatyr. Astanasy - Dýblın. Memleket basshysy - prezıdent. Zań shyǵarýshy organy - eki palataly parlament. Resmı tilderi - ırland jáne aǵylshyn tilderi. Aqsha birligi - ırland fýnty.
Qazaqstan Respýblıkasy men Irlandııa Respýblıkasy arasyndaǵy qarym-qatynas 1992 jyly ornatyldy.
OQIǴALAR
5 jyl buryn (2006) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Shvetsııa Koroldigi Úkimeti arasyndaǵy ınvestıtsııany yntalandyrý jáne ózara qorǵaý jónindegi Kelisimdi bekitý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Latvııa Respýblıkasy Úkimeti arasyndaǵy ınvestıtsııany yntalandyrý jáne ózara qorǵaý jónindegi Kelisimdi bekitý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Pákistan Islam Respýblıkasy Úkimeti arasyndaǵy ınvestıtsııany yntalandyrý jáne ózara qorǵaý jónindegi Kelisimdi bekitý týraly» zańdarǵa qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Almatyda Ulttyq kitaphanada rýnolog Taıjan Dosanovtyń «Rýnıka qupııasy» atty eńbeginiń tusaýkeser rásimi ótti.
Atalmysh kitap «Ólke» baspasynan orys tilinde 2000 danamen jaryq kórdi. Eńbek - rýlyq tańbalardyń, keń taralǵan geometrııalyq sımvoldardyń, rýnıkalyq jazba genezısynyń máselelerine arnalǵan. Kitaptyń birinshi bólimi Qudaı attarynyń etımologııasyn anyqtaýǵa, ejelgi rýlyq termınderge jáne tujyrymdamada qoldanylatyn negizgi sózderge arnalsa, ekinshi bólim jyl sanaýǵa deıingi 3-7 ǵasyrda Talas ózeniniń mańynda ómir súrgen úısinderdiń eskertkishteri men jazbalaryndaǵy mátin qupııalary, sondaı-aq Saq jazýy qupııasy men paleografııalyq saraptaýdyń nátıjesi jáne 1974 jyly úlken pikirtalas týdyrtqan Іle eskertkish mátininiń qupııasy usynylǵan. Kitap avtory Taıjan Dosanovtyń aıtýynsha, ol ejelgi túrik genezısin zertteýge 30 jyl eńbegin arnaǵan.
«Bizdiń ǵylymda rýnıka qupııasy týraly jazylǵan eńbekter az. Bul kitap - tutas bir rýnalyq tujyrymdama. Kóne jazbalar - mádenıettiń kóne qabaty, mádenıetimizdiń tamyry. Sondyqtan, biz túpki tamyrymyzdy bilýimiz kerek. Bul eńbekti osy saladaǵy irgeli eńbek dep aıtýǵa bolady. Tutas bir akademııanyń isteıtin jumysyn Taıjan Dosanov jalǵyz ózi istep shyqqandyǵynyń ózi ǵylymı erlikpen para-par», dep atap ótti tanystyrylym barysynda QazUÝ ustazy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Amanqos Mektep-tegi.
ESІMDER
90 jyl buryn (1921-2011) kınorejısser, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen óner qaıratkeri, KSRO Kınematografıster odaǵynyń múshesi TІNALINA Darıǵa Baıjumanqyzy dúnıege keldi.
Aqmola oblysy Vıshnevka aýdanynda(qazirgi Arshaly aýdany) týǵan. Almaty teatr ýchılışesin, Búkilodaqtyq memleketik kınematografıster ınstıtýtynyń rejısserlik fakýltetin bitirgen.
Eńbek jolyn akterlikten bastaǵan ol «Aq roza», «Abaı ánderi», «Jambyl», «Romantıkter», «Úkimet múshesi», «Alyp týraly án» kórkem fılmderindegi epızodtarda oınady. 1953 jyldan bastap rejısser retinde jumys istep, «Qazaqstan keńistiginde» atty ǵylymı-tanymdyq fılmdi túsirdi. 1954-1958 jyldary «Mosfılm» stýdııasynyń rejısseri bolyp, «Saltanat», «Ilıa Mýromets», «Erekshe tapsyrma», «Alystaǵy taýda» atty kórkem fılmderdiń túsirilýine qatysty. 1964 jyldan «Qazaqfılm» stýdııasynyń rejısseri retinde «Qorytpa», «Ázil shyny aralas», «Ǵasyrlar pernesi», t.b. kórkem jáne hronıkalyq-derekti fılmderdiń qoıylýyna uıytqy boldy. 2009 jyly «Ekran Sheberi» ataǵyna ıe boldy.
«Cherno-beloe kıno» atty monografııalyq kitaptyń avtory.
80 jyl buryn (1931-2006) medıtsına ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, Qazaqstan Respýblıkasy Medıtsına ǵylymdary akademııasynyń akademıgi ALTYNBEKOV Baýer Embergenuly dúnıege keldi.
Almaty qalasynda týǵan. Qaraǵandy medıtsına ınstıtýtyn bitirgen.
1958-1971 jyldary - Qazaq eńbek gıgıenasy jáne kásibı aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri. 1971-1974 jyldary - Aqtóbe memlekettik medıtsına ınstıtýty jalpy gıgıena kafedrasynyń meńgerýshisi. 1974-1990 jyldary - Qazaq eńbek gıgıenasy jáne kásibı aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory. 1995 jyldan bastap ómiriniń sońyna deıin Ońtústik Qazaqstan memlekettik medıtsına akademııasy jalpy gıgıena jáne ekologııa kafedralarynyń meńgerýshisi bolyp istegen.
Negizgi ǵylymı eńbekteri eńbek gıgıenasy men fızıologııasy, ergonomıka, kásibı patologııa, áleýmettik gıgıena máselelerine arnalǵan. 21 medıtsına ǵylymy kandıdatyn, 11 doktoryn daıarlaǵan. «Gıgıena trýda shahterov», «Rýkovodstvo po gıgıene trýda», «Antrakosı-lıkoz» (birlesip shyǵarǵan), «Rýssko-kazahskıı termıno-logıcheskıı slovar po profılaktıcheskoı metodıke» atty kitaptardyń, 200-den astam ǵylymı jarııalanymnyń, onyń ishinde 7 monografııanyń, 21 ádistemelik usynystyń avtory.
«Qurmet», «Qurmet belgisi» ordenderimen, medaldarmen jáne Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan.
NAÝRYZDYŃ 18-І, JUMA
Parıj kommýnasy kúni. 1871 jyly tuńǵysh proletarlyq revolıýtsııa júzege asyp - Parıj kommýnasy quryldy. 1872 jylǵy 20 aqpannan beri Parıj kommýnasynyń kúni retinde atalyp keledi.
OQIǴALAR
3 jyl buryn (2008) Májilis úıinde depýtat Ýálıhan Qalıjannyń «Prezıdent» dep atalatyn jańa kitabynyń tanystyrylymy bolyp ótti.
Kitapta elimizdiń tuńǵysh Prezıdenti, esimi álemge áıgili saıasatker Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstannyń egemendik alǵannan bergi atqarǵan qyzmetteri jaıly, elimizdiń aımaqtaryna, alys jáne jaqyn shetelderge barǵan saparlary týraly, tarıhı sátterde syndarly sheshim qabyldaǵan sátteri jóninde jazylǵan.
Kitaptyń mazmuny tereń. Jyldar ótken saıyn bul kitaptyń tarıhı, ádebı qundylyǵy arta túsedi», - dedi. Halyq jazýshysy Sherhan Murtaza: «Bul týyndy jeke Prezıdenttiń atqarǵan qyzmetin kórsetip qana qoımaıdy. Munda tarıh jatyr. Bizdiń tarıhymyzdyń ózi úzik-úzik. Áli túgel emes. Tarıhshylar osy ýaqytqa deıin birtutas qazaq eliniń tarıhyn jaza alǵan joq. Ony bolashaq urpaq jazady dep oılaımyn. Sonyń súbeli bir salasy osy «Prezıdent» degen kitap.
Kitap Almaty qalasyndaǵy «Qus joly» baspasynan jaryq kórgen. Kitaptyń kólemi 24,5 baspa tabaq. Taralymy bir myń dana.
1 jyl buryn (2010) Elbasy Nursultan Nazarbaev Kóksaraı sý tospasynyń ashylý rásimine qatysty.
Kóksaraı - Arys aýdanynda, Syrdarııa ózeninde salynǵan sý qoımasy.
Endi Qyzylorda sý tasqynynan qorǵalyp otyr. Jyl saıyn biz bógetter salýǵa, sýdan zardap shekken úılerdi qalpyna keltirýge qomaqty qarjy jumsaıtynbyz. Kóksaraı qazirdiń ózinde mol sý qabyldap jatyr jáne bul ıgi is bizge Syrdarııanyń tómen jaǵyndaǵy sý tasqynynyń aldyn alýǵa múmkindik berip otyr», - dep atap kórsetti Elbasy óz sózinde.
1 jyl buryn (2010) Elbasy Shymkentte «Azııa Keramık» JShS-niń keramogranıt zaýytyn ashty. Bul - údemeli ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damý baǵdarlamasynyń jobalarynyń biri.
Zaýytta ıtalıandyq jabdyqtar ornatylǵan. Bul jabdyqtardyń múmkindikterin jaqsy zerttep shyqqan osy salada úlken tájirıbege ıe túriktiń «Seramist Toprak Sanai Ve Tigaret Limited Sirketi» fırmasynyń mamandary Shymkenttegi jobany júzege asyrýdy qolǵa alyp otyr. Nysannyń quny - 35 mıllıon dollarǵa jýyq, qarjynyń basym bóligin - 31,8 mıllıon dollar somany - nesıe túrinde Qazaqstannyń Damý banki berip otyrsa, qalǵan 4 mıllıon dollardy - túrik ınvestorlary salyp otyr.
1 jyl buryn (2010) Sultanmahmut Toraıǵyrov atyndaǵy Pavlodar memlekettik ýnıversıtetinde Qazaq til bilimi antologııasynyń tanystyrylymy boldy. 45 tomdyq basylymda qazaqstandyq ǵalymdardyń, joǵary oqý orny oqytýshylarynyń jáne «Qazaq tili» qoǵamy belsendileriniń qazaq tiline arnaǵan zertteýleri men maqalalary jarııalanyp otyr.
ESІMDER
75 jyl buryn (1936-1999) metallýrg, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń korespondent múshesi, Qazaq KSR-iniń qurmetti ónertapqyshy, Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Respýblıkasy Mıneraldy resýrstar akademııasynyń jáne Halyqaralyq mıneraldy resýrstar akademııasynyń akademıgi ÁBІShEV Jantóre Nurlanuly dúnıege keldi.
Qaraǵandy oblysynda týǵan. V.I. Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.
1957-1992 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy Hımııa-metallýrgııa ınstıtýtynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri, aspıranty, ǵylymı hatshysy, zerthana meńgerýshisi, dırektorynyń orynbasary, dırektory. 1983-1988 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy Ortalyq Qazaqstan bólimshesiniń akademık hatshysy. 1992-1993 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi Ǵylymı-uıymdastyrý basqarmasynyń bastyǵy. 1993-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mıneraldy shıkizatty keshendi óńdeý jónindegi ulttyq ortalyǵynyń bas dırektory qyzmetterin atqarǵan.
370-ten astam ǵylymı jarııalanymnyń, onyń ishinde 8 monografııanyń avtory. AQSh, Kanada, GFR, Avstralııa jáne taǵy da basqa elderdiń 50-ge jýyq patentterin jáne avtorlyq kýáligin alǵan. 11 tehnıka ǵylymynyń kandıdatyn, 2 doktoryn daıarlaǵan. Negizgi ǵylymı eńbekteri tústi jáne sırek metaldar metallýrgııasyn zertteýge arnalǵan. Ol quramynda pırıt bar polımetall shıkizatyn termomagnıttik jolmen baıytý, sýlfıd kontsentrattaryn avtoklavta kremnııden aryltý tehnologııasyn jasap, totyqqan mıneraldardy gıdrotermdik jolmen sýlfıdteý ádisterin usyndy.
«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen jáne Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.
NAÝRYZDYŃ 19-Y, SENBІ
Reseıdiń súńgýir-teńizshileri kúni. 1906 jyly Reseı ımperatory ІІ Nıkolaıdyń jarlyǵymen áskerı flot qaıyqtary qataryna jańa sý asty qaıyǵy dárejesi qosyldy.
OQIǴALAR
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev statıstıka qyzmeti salasyndaǵy quqyqtyq negizderdi, memlekettik statıstıka organdarynyń jáne respondentterdiń ózara qarym-qatynastary men ózara is-qımylyn anyqtaýǵa baǵyttalǵan «Memlekettik statıstıka týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasynyń birqatar zańnamalyq aktilerin «Memlekettik statıstıka týraly» Zańǵa sáıkestendirýge baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik statıstıka jáne salyq salý máseleleri boıynsha ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.
ESІMDER
70 jyl buryn (1941) «Saryarqa» keshendi damytý ortalyǵynyń atqarýshy dırektory SATBAEV Qabyltaı Dáýitqululy dúnıege keldi.
Almaty oblysy Jambyl aýdanynda týǵan. Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi Turar Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.
1967-1969 jyldary - Qazaq KSR Qarjy mınıstrliginde, Almaty oblystyq qarjy bóliminde ekonomıst. 1969-1971 jyldary - áskerde qyzmette bolǵan. 1971-1972 jyldary - keńshardyń bas ekonomısi. 1972-1988 jyldary - Qazaq KSR Mádenıet mınıstrligi Óndiristik-ekonomıkalyq basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, basqarma bastyǵy. 1988-1993 jyldary -Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm, deneshynyqtyrý jáne sport mınıstrligi Memlekettik sport komıteti basqarmasynyń bastyǵy. 1993-1996 jyldary - «Kontraktbank» bank basqarmasynyń tóraǵasy. 1996-1998 jyldary - «Jańa astana» respýblıkalyq bıýdjetten tys qorynyń dırektory qyzmetterin atqarǵan.
1998 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.
2002-2006 jyldary - «Alıans Bank» aktsıonerlik qoǵamy Dırektorar keńesiniń múshesi bolǵan.
35 jyl buryn (1976) boksshy, halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen sportshysy, Qazaqstannyń birneshe dúrkin chempıony, Azııa oıyndarynyń chempıony, Qazaqstan - Kýba boksshylarynyń arasynda ótken joldastyq kezdesýdiń jáne Varshavada ótken F.Shtamm atyndaǵy halyqaralyq týrnırdiń jeńimpazy, álem chempıonatynyń, HXVІІ-shi Olımpıadalyq oıyndarynyń kúmis júldegeri DІLDÁBEKOV Muhtarhan Qabylanbekuly dúnıege keldi.
Ońtústik Qazaqstan oblysy Maqtaral aýdanynda týǵan. Muhtar Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan gýmanıtarlyq ýnıversıtetin, Qoja Ahmet Iasaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetin bitirgen. Ýnıversıtet qabyrǵasynda júrip bokspen aınalysa bastaǵan, onyń alǵashqy jattyqtyrýshysy Nurǵalı Safıýllın.
XII Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, Bangkok qalasy, Álem chempıonatynyń kúmis júldegeri, Hıýston qalasy (AQSh), Sıdneı olımıadasynyı kúmis júldegeri, Shyǵys Azııalyq oıyndarynyń jeńimpazy, Osaka qalasy (Japonııa), XV Azııalyq oıyndarynyń kúmis júldegeri, Doha qalasy (Katar), Afına olımpıadasyna qatysqan. 1998-2000 jyldary - «Lokomatıv» temirjol deneshynyqtyrý jáne sport klýbynyń ádisker-nusqaýshysy, «Lokomatıv» sport klýbynyń sport jónindegi ádisker-nusqaýshysy. 2000-2007 jyldary - Oblystyq keshendi joǵarǵy sport sheberligi mektebiniń jattyqtyrýshy-ustazy. 2007-2008 jyldary - №5 Shymkent qalalyq mamandandyrylǵan bokstan balalar men jasóspirimder sport mektebiniń dırektory qyzmetterin atqarǵan.
2008 jyldan naýryzynan bastap - Ońtústik Qazaqstan oblysynyń bokstan olımpıada rezervin daıyndaıtyn balalar men jasóspirimderdiń sport mektebiniń dırektory qyzmetin atqarady.
Ońtústik Qazaqstan oblysynyń, Maqtaral aýdanynyń Qurmetti azamaty.
«Parasat» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.
NAÝRYZDYŃ 20-Y, JEKSENBІ
Halyqaralyq frankofonııa kúni. Bul - frantsýz tilinde sóıleıtin elderdiń meıramy. Búgingi tańda birneshe kúnge sozylatyn frankofonııa merekesi, kúndelikti frantsýz tilinde sóılesetin álemniń 47 elin biriktiredi. Al osy frankofonııa termınin tuńǵysh ret frantsýzdyq ǵalym-geograf Elıze Reklıý qoldanǵan bolatyn. 1970 jylǵy naýryzdyń
20-y kúni Nıger astanasy Nıameı qalasynda búkilálemdik frankofonııa uıymy quryldy.
Uıymnyń negizgi maqsaty barlyq frantsýz tilin súıýshilerdiń basyn biriktirý, frantsýz jáne frankotildes elderdiń mádenıetin taratý jáne tanymal bolýyna járdem berý edi. Ádette osy mereke kúnderi ǵylymı konferentsııalar, fılologııalyq semınarlar, kontsertter, tanystyrylymdar, pikirsaıystar ótedi.
Búkilálemdik astrologııa kúni. Astrologııa (grek tilinde astron - «juldyz» jáne logos - «sóz, ilim») - jer sharyna jáne adamǵa juldyzdardyń áreket etýi týraly ilim.
Astrologııa ejelde qalyptasqan, juldyzdy ǵıbadatpen jáne juldyzdy ańyzben tyǵyz baılanysty. XX ǵasyr aıaǵynda batys juldyzshylary astrologııa kúnin naýryzdyń 20-ynda, astronomııalyq jáne astrologııalyq jyl bastalǵan ýaqytta atap ótýdi usyndy. Kún bul kezde toqty belgisine enedi (kóktemgi kún men túnniń teńesý kúni 20-21 naýryzǵa sáıkes keledi).
Planetarııler kúni. Eń alǵashqy ret 1990 jyly Italııada ótkizilgen. Halyqaralyq mártebege 1994 jyly frantsýzdyq «astronomııa shirkeýi» qoldaǵannan keıin ıe bolǵan. Bir jyldan soń bul meıramdy Eýropanyń basqa elderiniń planıtarııleri qoldady. Kóktemgi kún men túnniń teńesý kúnine taıaý jeksenbide toılanady.
Bul meıramdy ótkizý maqsaty - qoǵamdy planetarııler qyzymetimen tanystyrý jáne astronomııalyq bilimdi nasıhattaý.
OQIǴALAR
50 jyl buryn (1961) Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmnyń Jarlyǵymen Aqmola qalasynyń (1830-1961) ataýy Tselınograd (1961-1992) dep ózgertildi.
1998 jylǵy 6 mamyrda Elbasynyń jarlyǵmen Qazaqstan Respýblıkasynyń astanasy - Astana qalasy bolyp ataldy, al 20 mamyrda «Kazaqstan Respýblıkasy astanasynyń mártebesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qabyldandy.
3 jyl buryn (2008) Almatyda Dinmuhamet Ahmetuly Qonaev týraly «Tulǵa» atty orys tilindegi estelikter kitabynyń tusaýkeseri ótti.
Kitapta uly tulǵanyń qyzmettes áriptesteriniń, kóz kórgen eńbek adamdarynyń, qoǵam qaıratkerleriniń estelikteri berilip, Dinmuhamet Ahmetulynyń azamattyq tulǵasy, adamgershilik qasıetteri, kisilik kelbeti, qyzmettegi beınesi kórinis tapqan. Sonymen qatar buǵan deıingi eńbekterde bolmaǵan Qonaevtar otbasynyń qundy sýretteri berilgen.
2000 danamen shyqqan týyndy «Sanat» baspasynyń dırektory, belgili qalamger Serik Ábdiraıymulynyń qurastyrýymen jaryq kórgen. Kitaptyń tanystyrylymyna qatysqan Keńes Aýhadıev, Roza Ahmetqyzy, Eldar Qonaev, t.b áriptesteri men týystary estelikter aıtty. Kitaptyń qurastyrýshysy Serik Ábdiraıymulynyń sózine qaraǵanda, Qonaev jaıly qandaı pikir aıtsaq ta jarasady. «Biz áli Dımekeń jaıly jan-jaqty aıta almaı jatyrmyz. Ol bolashaqtyń isi ǵoı dep oılaımyn. Búgingi kitapta ártúrli saladaǵy Dımash Ahmetulymen birge qyzmet istep, kózin kórgen qarapaıym jumyskerden Elbasy Nursultan Ábishulynyń estelikterine deıin berilgen», dedi jazýshy. Buǵan deıin uly tulǵanyń óz qalamynan týǵan qazaq-orys tilderindegi «Ótti dáýren osylaı», «Aqıqattan attaýǵa bolmaıdy» shyǵarmalary, sondaı-aq Serik Ábdiraıymulynyń «Elý jyl el aǵasy» atty eńbegi jaryq kórgen bolatyn.
3 jyl buryn (2008) Astanadaǵy «Rıksos» qonaqúıinde senator, jazýshy Ǵarıfolla Esimniń «Jar jaǵasy» atty kitabynyń tanystyrylymy ótti.
Kitaptyń birinshi bóliminde Adam ata men Haýa ana, Platon, Shyńǵys han jaıly, Keńes úkimeti kezindegi oqıǵalar men 30-shy jyldardaǵy asharshylyqqa baılanysty novellalar toptastyrylsa, ekinshi bólimde Qorqyt ata, Qoja Ahmet ıAsaýı, Rýmı, Júsipbek Aımaýytov, Ýılıam Folkner, Shyńǵys Aıtmatov jaıyndaǵy esseler bar.
Shyǵarmalarda kóbine adam men onyń bolmysy týraly tolǵanystar, fılosofııalyq kórkemdik dúnıetanym, sımvolıkalyq mazmun, sezim, oı, til, kórkemdik logıka sııaqty dúnıelerdiń barlyǵy da bir ıdeıaǵa tańylǵan.
1 jyl buryn (2010) Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde Tuı-uquq jáne Terkin atty baıyrǵy túrki eskertkishteriniń ashylý saltanaty ótti.
Túrki qaǵanatynyń bas qolbasshysy bolǵan Tuı-uquq atty batyr tulǵanyń erlik isteri týraly baıandaıtyn eki tas ustyny Kúltegin eskertkishiniń janynda ornalassa, Birikken túrki qaǵanatyn qurǵan El-etmish Bilge Tur-aıyn esimine arnalǵan Terkin ustynynyń birinshi eskertkishi Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń «Jazý tarıhy» murajaıynda qoıyldy.
Tuı-uquq (646 - 738 j.j.) - Elteris Qutluǵ qaǵanmen birge 679 jyly Tan patshalyǵyna qarsy kóterilip, II Túrki qaǵanatyn ornatqan tulǵa. Ol úsh birdeı qaǵannyń - Elteris Qutluǵ, Qapaǵan jáne Bilge qaǵannyń keńesshisi ári qaǵanat áskeriniń bas qolbasshysy bolǵan.
Zııaly qaıratker «el abyzy» atanǵan. Tuı-uquq - shyǵysta Tan patshalyǵynyń soltústigindegi Shandýnǵa, al batysta Temir qaqpaǵa (Derbent) deıingi aralyqta 10 myń shyqyrymdyq joryq jasap, 22 márte alapat soǵysqa qatysyp, ataq-dańqqa bólengen qaharman sardar. Atalǵan eskertkish qazirgi Mońǵol jerindegi Týl darııasynyń boıynda 739 jyly ornatylǵan. Eskertkishterdi jasandy tastan qashap shyǵarǵan almatylyq sheber - Qyrym Altynbekuly.
Eskertkishtiń ashylý saltanatynan keıin uly qolbasshy, túrki tarıhynyń jarqyn tulǵasy Kúltegin batyrdyń ómirine arnalǵan derekti fılm kórsetildi.
ESІMDER
80 jyl buryn (1931-1996) ǵalym, geologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, KSRO Memlekettik syılyǵynyń ıegeri QYDYRBEKOV Latıf Ómirbekuly dúnıege keldi.
Aqmola oblysy Qorǵaljyn aýdanynda týǵan. Máskeý geologııa-barlaý ınstıtýtyn bitirgen. 1962-1965 jyldary - Qazaq KSR-i Geologııa mınıstriniń kómekshisi, 1969-1974 jyldary - Qazaq KSR-i Geologııa mınıstriniń birinshi orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 1994 jyldan ómiriniń sońyna deıin «Altyngeo» aktsıonerlik qoǵamynyń vıtse-prezıdenti boldy. Ol Aqtoǵaı, Aıdarly mys ken oryndaryn jáne Aqbaqaı altyn kendi aýdanyn barlaýǵa jáne ashýǵa úlken úles qosqan. Qazaqstan metallýrgııasynda jańa shıkizat bazasyn qurǵany úshin L.Qydyrbekovke 1986 jyly KSRO Memlekettik syılyǵy berildi.
Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.
60 jyl buryn (1951) «Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi Astana qalasynyń Tótenshe jaǵdaılar departamenti» memlekettik mekemesiniń bastyǵy ESKENDІROV Jumabaı Jumadildáuly dúnıege keldi.
Aqmola (Astana) qalasynda týǵan. Sverdlovsk órt-tehnıkalyq ýchılışesin, Tselınograd ınjenerlik-qurylys ınstıtýtyn (qazirgi L.Gýmılov atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.
Keńes Armııasy qatarynda qyzmet etkennen keıin №11281 áskerı bóliminiń órt sóndirý tobynyń kúzet bastyǵy, órt sóndirý komandasy bastyǵynyń kómekshisi. 1973-1996 jyldary - Tselınograd oblystyq atqarý komıteti Іshki ister bólimi órtten qorǵaý basqarmasynyń bastyǵy, bólim bastyǵy, Tselınograd oblysy Tselınograd aýdandyq atqarý komıteti Іshki ister bóliminiń órtke qarsy qyzmet bóliminiń bastyǵy, ınspektory.
1996-1998 jyldary - Aqmola oblysy Іshki ister basqarmasy janyndaǵy memlekettik órtke qarsy qyzmet basqarmasynyń bastyǵy. 1998-2005 jyldary - Aqmola qalasy memlekettik órtke qarsy qyzmetiniń bastyǵy, Astana qalasynyń Tótenshe jaǵdaılar basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqaraǵan.
2005 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.
ІІ dárejeli «Aıbyn» ordenimen, I,ІІ,ІІІ dárejeli «Za bezýprechnýıý slýjbý», «Lýchshemý rabotnıký pojarnoı ohrany», «60 let Voorýjennym sılam SSSR», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl», «Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasııasyna 10 jyl», «Astananyń 10 jyldyǵy», «Tótenshe jaǵdaılar organdarynyń ardageri», «70 let Pojarno prıkladnomý sportý», «Tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alýda jáne joıýda úzdik shyqqany úshin» medaldarymen, «Za otlıchnýıý slýjbý v MVD SSSR», «Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar agenttiginiń eńbek sińirgen qyzmetkeri» tós belgilerimen, «Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstriniń Qurmet gramotasymen, Astana qalasy ákiminiń alǵys hatymen marapattalǵan.
