QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 14-19 maýsym aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

AQORDA

14 maýsymda Aqordada Memlekettik rámizder jónindegi keńes ótedi.

QOǴAM

15 maýsymda Astanada ShYU múshe memleketter basshylary keńesiniń mereıtoılyq sammıti ótedi

16 maýsymda Belgııanyń Ipr qalasynda ıadrolyq synaqtardyń qurbandaryna arnalǵan qazaqstandyq eskertkishtiń ashylý saltanaty ótedi.

16-17 maýsym aralyǵynda Ispanııa Koroldiginiń Úkimet basshysy Hose Lýıs Rodrıges Sapatero Qazaqstanǵa resmı is-saparmen keledi

ASTANA

Astanada 2-17 maýsym aralyǵynda saǵat 10.00-den 18.00.-ge deıingi ýaqytta №26 orta mektepte (Konstıtýtsııa kóshesi, 26) qalanyń mektepke deıingi mekemelerindegi balalardyń qataryn tolyqtyrý jumystary júrgiziledi.

Astanada 13-19 maýsym kúnderi Halyqaralyq tennıs qaýymdastyǵynyń serııasyndaǵy áıelder arasyndaǵy kásipqoı tennısshilerdiń «Astana Women's» týrnıri ótedi

13-14 maýsym kúnderi Astanada «Áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylar men halyqtyń osal tobyndaǵy balalar men jastar úshin áleýmettik qyzmet kórsetýdiń turaqty strategııalary» dep atalatyn respýblıkalyq konferentsııa ótedi.

14 - 16 maýsym aralyǵynda Astana qalasy Jeńis dańǵyly, 33 meken-jaıyndaǵy «Organ zalynda» «Kadrlardy daıarlaý jáne akademııalyq utqyrlyq: tájirıbe almasý, problemalary men keleshegi» taqyrybynda Qazaqstan-frantsýz joǵary oqý oryndarynyń ekinshi halyqaralyq forýmy ótedi

14 maýsymda «Redıson SAS» qonaqúıinde ShYU Hatshylyǵy men BUU Basqarmasynyń arasynda Ózara túsinistik týraly memeorandýmǵa qol qoıylady.

14 maýsymda QR Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynda el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan «Memlekettik qyzmettiń qazaqstandyq modeli: mindetter men damý perspektıvalary» degen taqyrypta ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa bolady.

15-17 maýsym kúnderi Astanadaǵy «Dáýlet» sport kesheninde kórkem gımnastıkadan eresekter arasynda 5-shi, al jasósprimder arasynda 12-shi Azııa chempıonaty ótedi.

17 maýsymda QR Tuńǵysh Prezıdentiniń murajaıynda Pavlodar oblysy murajaılarynyń qorlarynan uıymdastyrylǵan «Uly dalanyń sazy»atty kórme ashylady

ALMATY

Almatyda 13-15 maýsym kúnderi «Er Tóstik» dep atalatyn anımatsııalyq fılmderdiń І qazaqstandyq festıvali ótedi. Ony Sháken Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» AQ-y uıymdastyryp otyr.

14 maýsym kúni Almatyda «Qazaqstan Respýblıkasy: jetistikter jáne bolashaqqa kózqaras» degen konferentsııa ótedi.

Almatyda 14 maýsymda Pýshkın poezııasy merekesine arnalǵan «Pýshkın gúl destesi» dep atalatyn shyǵarmashylyq kezdesý ótedi.

14 maýsymda Qazaqstannyń Strategııalyq zertteýler ınstıtýtynda «Qazaqstan Respýblıkasy: Táýelsizdik jetistikteri jáne bolashaqqa kóz tastaý» degen taqyrypta ІH Almaty konferentsııasy ótedi.

14 maýsymda Ortalyq stadıonda balalarǵa arnalǵan qaıyrymdylyq Sporttyq-ekologııalyq jazǵy lageriniń ashylý rásimi bolady.

14 maýsymda Ortalyq stadıonda «Qaırat» fýtbol klýbynyń basjattyqtyrýshysynyń aýysýyna arnalǵan baspasóz máslıhaty bolady.

14 maýsymda «Interkontınental» qonaqúıinde «Balalardyń aqparattyq tehnologııa jáne Internet álemindegi densaýlyǵy jáne qaýipsizdigi» degen taqyrypta konferentsııa ótedi.

14 maýsymda Ulttyq kitaphanada «Geraldıka tili - beıbitshilik súigish qazaqtyń bolmysy» degen taqyrypqa arnalǵan «dóńgelek ústel» otyrysy bolady.

14 maýsymda Ulttyq baspasóz klýbynda «Sybaılas jemqorlyqsyz Qazaqstan medıtsınasy týraly» baspasóz máslıhaty ótedi.

14 maýsymda «Interfaks» baspasóz ortalyǵynda «Qazaqstan halqynyń ómir jasynyń qysqalyǵy: boldamdar, sheshimder» degen taqyrypqa arnalǵan baspasóz máslıhaty bolady.

14 maýsymda Ǵ.Músirepov atyndaǵy teatrda «Naýryz dýman» qoıylymynyń premerasy ótedi.

14 maýsymda Ulttyq baspasóz klýbynda «Keden odaǵy jáne Eýro-3, 4 standarttaryna aýysý jaǵdaıynda Qazaqstannyń avtokólik salasyn damytýdyń perspektıvasy» degen taqyrypta baspasóz máslıhaty bolady.

15 maýsym kúni Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik Ortalyq murajaıynda «Japon qýyrshaqtary» atty jyljymaly kórme ótedi.

16-18 maýsymda Almaty qalasynda Keden odaǵynyń keden qyzmetteri basshylarynyń kezekti kezdesýi josparlanyp otyr.

17 maýsym kúni Almatydaǵy A.Baıtursynov atyndaǵy til bilimi ınstıtýtynda aıtýly qazaq ǵalymy, til zertteýshi Ǵubaıdolla Aıdarovtyń 90 jyldyǵyna arnalǵan «dóńgelek» ústel ótedi.

Almatyda 17-18 maýsymda bıznes ıeleri men jetekshileri úshin «Bıznesti qalaı tabysty qurýǵa bolady?» degen taqyrypta VIII WISE konferentsııasy ótedi.

AIMAQ

ATYRAÝ OBLYSY

Atyraý oblysynda 13-26 maýsym aralyǵynda «Tanysýǵa ruqsat etińiz» aktsııasy ótedi.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

MAÝSYMNYŃ 14-І, SEISENBІ

Búkilálemdik qan ótkizýshi kúni. 2005-inshi jyly Búkilálemdik densaýlyq saqtaý assambleıasynyń 58-inshi sessııasy barysynda Jenevada (WHA58.13 qararymen) bekitildi. Jyl saıyn maýsymnyń 14-inde ótkiziledi. Donor latynsha «donare» - «syılaý» degen maǵyna bildiredi. Qan tapsyrýshy donorlar jaǵdaıynda ony qabyldaýshy úshin syı - ómirdiń ózi bolyp tabylady.

1868-inshi jyly osy kúni avstrııalyq dáriger, ımmýnolog, 1930-ynshy jyly adam qany toptaryn ashqany úshin Nobel syılyǵyn alǵan Karl Landshteıner týǵan. Maýsymnyń 14-in Búkilálemdik qan ótkizýshi kúni retinde atap ótýdi usynýshylar, erikti jáne tegin qan ótkizýge shaqyrǵan tórt halyqaralyq uıymdar - DDU, Halyqaralyq Qyzyl Krest jáne Qyzyl Aı federatsııasy, Halyqaralyq qan ótkizýshiler uıymdary federatsııasy men Halyqaralyq qan quıý jónindegi qoǵam.

Amerıka baıraǵy kúni. 1777 jyly Qurlyqaralyq kongress Amerıkanyń barlyq táýelsiz shtattarynyń resmı týy retinde juldyzdy-jolaqty baıraqty bekitti. Amerıka baıraǵy kúni 19 ǵasyrdyń 80-shi jyldarynan bastap atalyp ótilgenimen, tek 1949 jyly Prezıdent Trýmen Kongress aktisine qol qoıǵannan keıin resmı merekeler kúntizbesine kirdi.

Kúıinish pen súıinish kúni (Lıtva). 1941 jyldyń dál osy kúni Lıtva halqyn Sibirge jer aýdarý bastaldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

16 jyl buryn (1995) Almatyda, Ǵalymdar úıinde Qanysh Sátbaev atyndaǵy halyqaralyq qordyń ashylý saltanaty boldy. Qor prezıdenti bolyp aqyn Kákimbek Salyqov saılandy.

14 jyl buryn (1997) Islamabad qalasynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Ǵasyrlar toǵysynda» kitabyn tanystyrý rásimi boldy.

11 jyl buryn (2000) Túrkistanda Qoja Ahmed ıAssaýı atyndaǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti jańa kesheniniń irgetasy qalandy.

11 jyl buryn (2000) Astanada birinshi halyqaralyq «Tranzıt-Trans-Qazaqstan-2000» kólik kórmesi ashyldy. Kórmege halyqaralyq 50-ge jýyq kólik kompanııalary qatysyp, Reseı, Qytaı, Latvııa, Shvetsııa, Estonııa memleketteri erekshe qyzyǵýshylyq bildirdi.

4 jyl buryn (2007) Syrym Datulynyń (1753-1802) beıitin anyqtaý maqsatynda Ózbekstanǵa baryp kelgen Batys Qazaqstan oblysynan shyqqan arnaıy ekspedıtsııa óz baılamyn bildirdi.

Arnaıy sapar barysynda ekspedıtsııa jetekshisi, tarıh ǵylymdarynyń doktory, oblystyq tarıh jáne arheologııa ortalyǵynyń dırektory, professor Murat Sydyqov bastaǵan ǵalymdar jan-jaqty zertteý jumystaryn júrgizdi. Sonyń nátıjesinde Ózbekstandaǵy Horezm oblysy Gúrlen aýdany ortalyǵynan 9 shaqyrym jerdegi Maılysheńgel eldi mekenindegi beıit ǵylymı turǵydan batyr babamyzdiki ekendigi dáleldendi. Ekspedıtsııa Syrym Datulynyń 265-jyldyǵyna oraı uıymdastyrylǵan bolatyn. Onyń quramyna jeti adam kirdi, sonyń ishinde tanymal ǵalym-ólketanýshylar, tarıhshylar, arheologtar, Syrym Datulynyń urpaqtary bar.

ESІMDER

100 jyl buryn (1911-1993) jazýshy, aýdarmashy MAKEEV Leonıd dúnıege keldi.

Petropavl qalasynda týǵan. Eńbek jolyn Petropavldaǵy «Smychkoda» gazetinde ádebı qyzmetker bolyp bastap, Petropavl, Almaty, Ivanovo oblystyq gazetterinde, «Za ındýstrıalızatsııý» gazetinde, «Lıteratýrnyı Kazahstan» almanaǵynda qyzmet istegen. Uly Otan soǵysy jyldary maıdanda Panfılov atyndaǵy 8-shi gvardııa dıvızııasynyń «Za Rodıný» gazetiniń jaýapty redaktory bolǵan. Soǵystan keıin «Sovettik Qazaqstan» jýrnalynyń bas redaktory, «Qazaqfılm» kınostýdııasy stsenarıı bóliminiń aǵa redaktory bolǵan. Jazýshynyń «Qańbaq shal», «Qarapaıym minez», «Syıqyrly ketpen», taǵy basqa kitaptary jaryq kórgen. Qalqaman Ábdiqadyrovtyń «Ryskúl komsomol», Muqan Imanjanovtyń «Alǵashqy aılar» povesterin, sondaı-aq Ǵabdol Slanovtyń, Sábıt Muqanovtyń, Qazytaı Isabaevtyń, Zeınel-Gabı Imanbaevtyń, taǵy basqalardyń týyndylaryn orys tiline aýdarǵan.

Qyzyl Juldyz ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

90 jyl buryn (1921-1995) aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi TAMARINA Rýf dúnıege keldi.

Ýkraınanyń Nıkolaev qalasynda týǵan. Maksım Gorkıı atyndaǵy Ádebıet ınstıtýtyn bitirgen. «Qazaqfılm» kınostýdııasy Stsenarıı bóliminiń redaktory, «Kazahstanskaıa pravda», «Ognı Alataý» gazetteriniń ádebı qyzmetkeri, Mıhaıl Lermontov atyndaǵy respýblıkalyq drama teatry ádebı bóliminiń meńgerýshisi bolǵan. Aqynnyń birneshe jyr jınaqtary jaryq kórgen. «Jızn obychnaıa», «Novye stıhı», «V lıvnıah ı grozah», «Zelenyı veter», «Vesna, leto, osen...» atty eńbekteri jaryq kórgen. Sonymen qatar qazirgi qazaq aqyndarynyń óleńderin orys tiline aýdarǵan.

MAÝSYMNYŃ 15-І, SÁRSENBІ

Ázirbaıjan Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Ulttyq Qutqarý kúni. Geıdar Álıevtiń bılik basyna qaıta kelýi qurmetine oraı, el Parlamentiniń 1997 jylǵy maýsymnyń 27-degi sheshimi boıynsha jyl saıyn atap ótiledi. Ázirbaıjan - Kavkazdyń ońtústik-shyǵysynda ornalasqan memleket. Soltústiginde Reseımen, soltústik-batysynda Grýzııamen, ońtústik-batysynda Armenııa, Túrkııamen, ońtústiginde Iranmen, shyǵysynda Kaspıı teńizi arqyly Qazaqstanmen shektesedi. Astanasy - Baký qalasy. Resmı tili - ázirbaıjan tili. Aqsha birligi - manat. Memleket basshysy - Prezıdent. Joǵary atqarýshy organy - Úkimet. Joǵary zań shyǵarýshy organy - Turaqty parlament.

Qazaqstan Respýblıkasy men Ázirbaıjan Respýblıkasynyń arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy tamyzdyń 27-sinde ornatyldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

68 jyl buryn (1943) Petropavl 1-shi jylý energııa ortalyǵy alǵashqy kılovatt elektr energııasyn berdi.

18 jyl buryn (1993) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Úndistan Respýblıkasynda Qazaqstan Elshiligi ashyldy.

15 jyl buryn (1996) Abaı shyǵarmalarynyń jınaǵy Iranda parsy tilinde basylyp shyqty.

11 jyl buryn (2000) Qostanaı oblysy Rýdnyı qalasynda «Óndiristik mekemelerdegi jastarmen jumys isteý tártibi» týraly respýblıkalyq máslıhat ashyldy. Máslıhattyń ótkizilýine Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik jastar saıasaty tujyrymyn júzege asyrý maqsatynda Mádenıet, aqparat jáne qoǵamdyq kelisim mınıstrligi uıytqy boldy. Qatysýshylar Sokolov-Sarybaı kenishindegi jastar saıasaty bóliminiń tájirıbesimen tanysty.

11 jyl buryn (2000) jazýshy Sábıt Muqanovtyń (1900-1973) týǵan jeri Soltústik Qazaqstan oblysy Jambyl aýdany Sábıt aýylynda jańa mektep ashyldy.

10 jyl buryn (2001) «Shanhaı bestigi» Ózbekstanmen tolyǵyp, «Shanhaı yntymaqtastyq uıymy» quryldy.

2 jyl buryn (2009) Aqtaý qalasynda qan ortalyǵy qurylysynyń birinshi tasy saltanatty túrde qalandy. Joba respýblıkalyq bıýdjetten qarjylanady. Ortalyq jylyna 7000 lıtr qan qabyldaı alatyn bolady.

ESІMDER

70 jyl buryn (1941), zań ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Soty Ǵylymı-konsýltatıvtik keńesiniń múshesi, Qazaqstan Respýblıkasy Joǵary mektep Ulttyq Ǵylym akademııasynyń akademıgi, Halyqaralyq Jambyl syılyǵynyń laýreaty, Almaty oblysy Jambyl aýdanynyń qurmetti azamaty AǴYBAEV Aryqbaı Núsipáliuly dúnıege keldi.

Almaty oblysy Jambyl aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, KSRO Ǵylym Akademııasy Memleket jáne quqyq ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1967-1970 jyldary - Qazaq KSR Ǵylym Akademııasy Fılosofııa jáne quqyq ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri. 1973-1977 jyldary - Almaty oblystyq sotynyń múshesi. 1978-1981 jyldary - Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy. 1981-1990 jyldary - Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıklyq ınstıtýtynyń dotsenti. 1991-1999 jyldary - ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti zań fakýltetiniń dotsenti, professory. Qazirgi qyzmetinde 1999-2008 jyldary - ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ultyq ýnıversıteti Qylmystyq quqyq jáne krımınologııa kafedrasynyń meńgerýshisi, professory, dotsenti qyzmetterin atqarǵan. Sonymen qatar ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti Ǵylymı keńesiniń múshesi, ýnıversıtet janyndaǵy zań ǵylymdary doktorlyq Dıssertatsııalyq keńesiniń ǵylymı hatshysy, ýnıversıtettiń «Zań serııasy habarshysy», «Zań», «Týra bı» jýrnaldarynyń redaktsııalyq alqasynyń múshesi. Ǵalymnyń 300-den astam ǵylymı eńbegi, onyń ishinde 6-y oqýlyǵy, 7-i monografııasy jáne Qarasaı batyr, Súıinbaı, Jambyl, Suranshy batyr týraly birneshe tarıhı ocherkteri jaryq kórgen. Aryqbaı Aǵybaevtyń jetekshiligimen 15 izdenýshi zań ǵylymynyń kandıdaty, 2 izdenýshi zań ǵylymynyń doktory dıssertatsııalaryn qorǵaǵan.

65 jyl buryn (1946-1999) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń qurmetti qyzmetkeri, general-maıor DRÝJININ Anatolıı Mıhaılovıch dúnıege keldi.

Lıtvanyń Klaıpeda qalasynda týǵan. Pavlodar ındýstraldyq ınstıtýtyn, KSRO MQK Joǵary kýrsyn bitirgen. Memlekettik qaýipsizdik komıteti joǵary kýrsyn bitirgennen keıin Aqtóbe, Atyraý, Soltústik Qazaqstan, Taldyqorǵan oblystarynda túrli qyzmetter atqarǵan. 1991-1995 jyldary Batys Qazaqstan oblysy boıynsha, 1995-1998 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha Ulttyq qaýipsizdik komıteti basqarmasynyń bastyǵy bolǵan. 1998-1999 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin atqarǵan.

55 jyl buryn (1956) Soltústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary ChJEN Aleksandr Moıseevıch dúnıege keldi.

Kókshetaý(qazirgi Aqmola) oblysy Kellerov aýdanynda týǵan. Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. Eńbek jolyn Qaraǵandy qalasy «Karagandajılstroı» tresiniń ÚSK konveıer ýchaskesiniń sheberi bolyp bastady. 1980-1989 jyldary - Kókshetaý qalasynda óndiristik-tehnıkalyq uıymdarynda basshylyq qyzmette jumys istedi. 1989-1992 jyldary - Kókshetaý oblystyq atqarý komıtetiniń Kúrdeli qurylys basqarmasynyń bastyǵy. 1992-2004 jyldary - Kókshetaý qalasyndaǵy «AGVA» agrofırmasy JShS bas dırektory. 2004-2005 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblysy Aıyrtaý aýdanynyń ákimi, Soltústik Qazaqstan oblysy ákiminiń Ekonomıkalyq damytý departamenti bastyǵynyń orynbasary. 2005-2008 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblysynyń Memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2008 jyldyń qazan aıynan bastap isteıdi.

«Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan.

MAÝSYMNYŃ 16-SY, BEISENBІ

ESTE QALAR OQIǴALAR

48 jyl buryn (1963 jylǵy maýsymnyń 16-sy men 19-y aralyǵy) álem tarıhynda alǵash ret ǵarysh keńistigine áıel adam kóterildi. Ol «Vostok-6» ǵarysh kemesimen orbıtaǵa kóterilgen Valentına Tereshkova bolatyn.

18 jyl buryn (1993) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janynan Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýty quryldy. Atalmysh ınstıtýt Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń basshylyǵymen jumys isteıdi.

18 jyl buryn (1993) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Úndistan Respýblıkasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Elshiligin ashý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasy Múgedekteriniń kúnin bekitý týraly» Jarlyqtary jaryq kórdi.

16 jyl buryn (1995) Máskeý jáne Búkil Rýs patrıarhy II Aleksıı (1929-2008) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń shaqyrýymen Qazaqstan Respýblıkasyna sapary bolyp ótti.

11 jyl buryn (2000) Astanaǵa «Qalalar - beıbitshilik úshin» ıÝNESKO syılyǵynyń sertıfıkaty tabys etildi.

5 jyl buryn (2006) Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń Almatydaǵy rezıdentsııasynda Ázerbaıjan prezıdenti Ilham Álıevti qabyldady. Eki memlekettiń basshylary Qazaqstan munaıyn Baký-Tbılısı-Jeıhan júıesi boıynsha Kaspıı teńizi men Ázerbaıjan arqyly halyqaralyq rynokqa tasymaldaýǵa kómektesý jáne qoldaý týraly Qazaqstan men Ázerbaıjan arasyndaǵy kelisimge qol qoıdy. Kelisýshi eki jaq ta qol qoıylǵan memleketaralyq kelisimniń bul elder arasyndaǵy joǵary deńgeıdegi qarym-qatynastyń dáleli ekendigin atap ótti.

5 jyl buryn (2006) Almatydaǵy «Rýh-darııa» baspasynan Muhtar Shahanovtyń «Tilsizdendirý anatomııasy» atty jańa kitaby jaryq kórdi. Bul jınaqqa aqynnyń poemalary, óleńderi, balladalary men ánderi engen. «Túrki tildes halyqtar arasyndaǵy eń úzdik álem aqyny» atalǵan, ondaǵan halyqaralyq syılyqtardyń ıegeri, birneshe shetel akademııasynyń múshesi, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Qyrǵyzstannyń halyq aqyny, belgili qoǵam qaıratkeri, aqyn Muhtar Shahanovtyń bul kitabynda sońǵy jyldary dúnıege ákelgen shoqtyǵy bıik shyǵarmalary kórinis tapqan, ǵalamdyq mańyzǵa ıe jyrlar toptastyrylǵan. Sonymen birge kitapta aqyn Muhtar Shahanovtyń Elbasy Nursultan Nazarbaevpen, 1996 jyly Qytaı Halyq Respýblıkasynyń tóraǵasy Tszıan Tszemınmen jáne zamanymyzdyń uly qalamgerleri Ǵabıt Músirepovpen, Shyńǵys Aıtmatovpen, Rasul Ǵamzatovpen, basqa da sheteldik qoǵam qaıratkerlerimen birge túsken fotosýretteri berilgen. Jınaqtyń sońǵy bóliginde halqymyzǵa keńinen taralyp ketken aqynnyń ánderi jarııalanǵan. Kitap 5 myń danamen jaryq kórdi.

2 jyl buryn (2009) Qazaqstannyń tanymal jazýshysy, pýblıtsıst jáne aýdarmashy Gerold Belgerdiń qazirgi qoǵamnyń kókeıtesti máselelerin kóteretin «Qazaq sózi: tańdaýly» («Kazahskoe slovo: ızbrannoe») atty jańa kitaby jaryq kórdi.

Gerold Belgerdiń qolynan kóptegen maqalalar jáne 30-dan astam kitaptar jazylǵan. Jazýshy qazaq, nemis jáne orys mádenıetteriniń salasynda qyzmet atqaryp, qazaq tilin jetik meńgerip, erkin sóıleıdi. Prezıdenttik beıbitshilik jáne rýhanı kelisim syılyǵynyń laýreaty, «Parasat» ordenimen marapattalǵan. Avtor óziniń shyǵarmalarynda qazirgi Qazaqstan ómiriniń kókeıkesti suraqtaryn kótergen.

Kitapqa «Tuıyq sý», «Razlad» degen eki romany jáne «Volnye strokı» degen úsh essesi engen.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstanda tuńǵysh tehnologııalyq ádebıetter baspasy ashyldy. Atalmysh baspa elimizge keńinen tanymal «Arys» baspasymen birigip jasalǵan joba bolyp tabylady. Bul jaıynda «Táýelsiz basylym redaktorlarynyń qaýymdastyǵy» QB-niń prezıdenti, «Jan» baspasynyń dırektory Jangeldi Esenbaev málim etti. J.Esenbaev sońǵy derekter boıynsha elimizde 800-den asa baspa uıymy men 700-ge jýyq polıgrafııalyq mekeme jumys isteıtindigin aıtady. «Olardyń 80 paıyzy kórkem ádebıet shyǵarsa, qalǵandary túrli sala boıynsha kitap óndirýde. Degenmen bizdiń kitap naryǵymyzdy reseılik basylymdardyń ónimderi jaýlap alǵany aıdan anyq», deıdi qaýymdastyq prezıdenti. Sondaı-aq ol qazaq basylymdarynyń baǵyty men júıesi joqtyǵyn aıtady. «Bizdiń baspanyń basty baǵyty - adam janynyń qupııasyn zertteý, qazaqı aýdıtorııany okkýltty ǵylymen keńirek tanystyrý jáne shyǵys ǵalymdarynyń eńbekteri men qazaqy nanymdardy dáripteý», - deıdi Jangeldi Esenbaev.

ESІMDER

125 jyl buryn (1886-1973) ǵalym-gelmıntolog, bıologııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri ShÝLЬTs Rıhard Solomonovıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Saratov qalasynda týǵan. Saratov ýnıversıtetin bitirgen. 1923-1924 jyldary - Parazıttik aýrýlardy zertteý jónindegi Buqar ekspedıtsııasynyń qyzmetkeri. 1924-1929 jyldary - Búkilodaqtyq eksperımenttik maldárigerlik ınstıtýty gelmıntologııa bóliminiń assıstenti. 1929-1941 jyldary - Búkilodaqtyq Gelmıntologııa ınstıtýty dırektorynyń orynbasary. 1947 jyldan bastap Qazaq maldárigerlik ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, zerthana meńgerýshisi, ǵylymı konsýltanty bolǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri gelmıntter morfologııasy men bıologııasyna, fılogenezi men sıstematıkasyna, sondaı-aq mal gelmıntozdary ımmýnologııasy men patogenezine, olardy anyqtaý, emdeý, olardan saqtaný máselelerine arnalǵan. Ol shoshqa askarıdozy men ókpe gelmıntozdary, mal ehınokoky kezderinde mal denesindegi qurttardy aıdap shyǵý ádisin usyndy. Іshek tsestodozdarynan saqtaný negizderin salyp, qoı ósiretin sharýashylyqtardy ehınokoktan, taǵy da basqa gelmıntozdardan aryltý joldaryn belgilip berdi.

75 jyl buryn (1936-1997) ánshi, Qazaqstannyń halyq ártisi EShEKEEV Mádenıet Seıitjanuly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy Borodýlıha aýdanynda týǵan. Semeı oblystyq kontserttik-estradalyq bıýrosynda, «Qazaqkontsertte» óner kórsetip, 1975 jyldan ómiriniń sońyna deıin Semeı oblystyq fılarmonııasynyń ánshisi boldy. Ol dástúrli halyq ánderin óz ereksheligimen asa sheber oryndaýshy, Júsipbek Elebekovtiń alǵashqy shákirtteriniń biri. Onyń repertýarynda qazaq halyq ánderimen birge Birjan saldyń, Aqan seriniń, Abaıdyń, Jaıaý Musanyń, Balýan Sholaqtyń, basqa da halyq kompozıtorlarynyń ánderi keńinen oryn alǵan. Ásirese, Mádenıet Eshekeevtiń ózine ǵana tán ánshilik mánerin aıqyn tanytatyn, onyń erekshe naqysh-boıaýmen oryndaıtyn ánderi qataryna Kenen Ázirbaevtyń «Boztorǵaı», Ásettiń «Іnjý-Marjan», Balýan Sholaqtyń «Ǵalııa», Manarbek Erjanovtyń «Paravoz», Ramazan Elebaevtyń «Jas qazaq», halyq ánderi «Surjekeı» men «Aqqum» jatady. Onyń oryndaýyndaǵy birqatar ánder Qazaq radıosynyń altyn qoryna jazylyp alynǵan.

MAÝSYMNYŃ 17-SІ, JUMA

Dúnıejúzilik shóleıttený men qýańshylyqqa qarsy kúres kúni. 1995 jylǵy qańtardyń 30-ynda Birikken Ulttar Uıymynyń Bas Assambleıasy 1994 jylǵy maýsymnyń 17-sindegi Shóleıttenýge qarsy kúres jónindegi konventsııasynyń qabyldanýyna baılanysty maýsymnyń 17-sin Dúnıejúzilik shóleıttený men qýańshylyqqa qarsy kúres kúni dep jarııalady.

Shóleıttený - qorshaǵan ortanyń álem boıynsha asa qaýipti kúıreý úderisteriniń biri. Birikken Ulttar Uıymynyń Qorshaǵan orta boıynsha baǵdarlamasy málimetterine saı, planetamyzdaǵy qurlyqtyń tórtten biri shól dalaǵa aınalý qaýpinde eken.

Qýańshylyq shóleıttenýge uryndyrýy múmkin, biraq basty kiná, ádette, adamnyń is-áreketi bolyp shyǵady - egistik jerlerdi shekten tys óńdeý, maldy beı-bereket jaıa berý, ormandardy kesip qurtý men nátıjesiz sýlandyrý.

Birikken Ulttar Uıymynyń Bas Assambleıasynyń qarary barlyq memleketterge Dúnıejúzilik shóleıttený men qýańshylyqqa qarsy kúres kúnin shóleıttenýmen jáne qýańshylyqtyń zardaptarymen kúrestegi halyqaralyq yntymaqtastyqqa qatysty konferentsııalardyń, «dóńgelek ústel» májilisteriniń, semınarlar men kórmelerdiń qujattyq materıaldary men uıymdastyrý máselelerin jarııalaý jáne taratý arqyly qoǵamnyń habardarlyǵyn arttyrýǵa arnaýdy usynady.

Islandııa Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1944). Soltústik Eýropada Atlant muhıtyndaǵy Island araldarynda ornalasqan memleket. El aýmaǵy ákimshilik jaǵynan 8 aımaqqa, 23 aýdanǵa bólinedi. Astanasy - Reıkıavık qalasy. Resmı tili - ısland tili. Ulttyq aqsha birligi - ısland kronasy. Islandııa parlamenttik respýblıka. 1944 jyly qabyldanǵan Konstıtýtsııasy boıynsha memleket basshysy Prezıdent 4 jylǵa ashyq saılaý arqyly saılanady. Zań shyǵarý bıligin Prezıdent pen bir palataly parlament Altıng júzege asyrady.

ESTE QALAR OQIǴALAR

19 jyl buryn (1992) «Ana tili» baspasy Ahmet Baıtursynulynyń «Til taǵlymy» atty kitabyn jaryqqa shyǵardy.

19 jyl buryn (1992) Qostanaı oblysy Komsomol aýdanynyń ataýy Qarabalyq bolyp ózgertildi.

18 jyl buryn (1993) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Áskerı ınstıtýty quryldy.

13 jyl buryn (1998) Ońtústik Qazaqstan oblystyq fılarmonııasy úıi aldynda kompozıtor, Qazaqstannyń halyq ártisi, Shymkent, Taraz, Jetisaı qalalarynyń qurmetti azamaty Shámshi Qaldaıaqov eskertkishiniń ashylý saltanaty boldy.

8 jyl buryn (2003) Astanada «Dýman» oıyn-saýyq ortalyǵynyń ashylý saltanaty ótti.

Ortalyq tropıkalyq balyqtary bar muhıtaraldan, 5M-kınoteatrdan, Úlken kúmbezdi keńistikten jáne tamaqtandyrý kásiporyndary men saýda júıelerinen, «Djýnglı» attraktsıonynan turady.

«Dýman» oıyn-saýyq ortalyǵynyń muhıtaraly - TMD-daǵy tuńǵysh dúnıege kelgen birden-bir nysan. Bul álemdegi kók muhıttan 3000 shaqyrymnan astam qashyqtyqta ornalasqan jalǵyz muhıtaral, mundaǵy sý qory 3 mıllıon lıtrdi quraıdy. Ony ázirleýde 120 tonna teńiz tuzy paıdalanylǵan. Munda Jerdiń ár túkpirinen ákelingen 2000-ǵa jýyq teńiz jándikteri tirshilik etýde.

Muhıtaral túbinde jyljymaly jolmen jaraqtalǵan, qalyńdyǵy 7 santımetrlik akrıl shynysynan jasalǵan 70 metrlik dálizi bar jáne ár túrli kólemdegi 11 akvarıýmdy eki úlken kórme aımaǵynan turady. Bir kún ishinde muhıtaraldy shamamen 3000-ǵa jýyq adam tamashalaıdy.

2 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm jáne sport mınıstrliginde koreıalyq halyqaralyq yntymaqtastyq jónindegi «KOICA» agenttigi Qazaqstanda týrıstik klasterdi damytý jobasyn tanystyrdy.

Jobada Qyzylorda oblysy Baıqońyr qalasynda ǵaryshtyq týrızmdi damytý, Qambash kólinde kýrorttyq aımaq salý, Qorqyt Ata memorıaldyq kesheninde etnokýrort salý, sondaı-aq Atyraý oblysynda «Saraıshyq» kerýen saraıy - týrıstik ortalyǵyn qalyptastyrý kózdelgen. Joba 2011-2020 jyldarǵa eseptelgen.

2 jyl buryn (2009) Almatyda Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti jáne Bolgarııanyń Plovdıv qalasynyń Agrarlyq ýnıversıteti aralyǵynda stýdent halyqaralyq aıyrbastaý týraly kelisimge qol qoıdy.

MAÝSYMNYŃ 18-І, SENBІ

ESTE QALAR OQIǴALAR

19 jyl buryn (1992) KSRO Túrkistan áskerı okrýgi taratyldy.

4 jyl buryn (2007) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Ákimshilik rásimderdi jetildirý máseleleri boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» sapaly memlekettik qyzmet usynýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan Zańǵa qol qoıdy.

2 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Memlekettik josparlaý júıesi týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

2 jyl buryn (2009) Oralda b.e.d. VІ-ІІ ǵasyrlardaǵy arheologııalyq qazbalar tabyldy. Tabylǵan turmys tirshilik zattary jáne áshekeı buıymdardy baǵalaý úshin Reseıdiń jáne Germanııanyń ǵalymdary shaqyrtylǵan. Ǵalymdar bul qazbalardyń tarıhı mańyzdylyǵy zor ekenin baǵalap, olardy halyqaralyq tizimge enetinin habarlady.

ESІMDER

100 jyl buryn (1911-1943) Keńes Odaǵynyń Batyry LITVINOV Petr Dmıtrıevıch dúnıege keldi.

Kókshetaý oblysy (qazirgi Aqmola oblysy) Volodar aýdanynda týǵan. Dnepr ózeni jaǵalaýynda bolǵan urystarda asqan erlik kórsetip, jaý shabýylyna birneshe márte toıtarys bergen. 1943 jyly qazannyń 18-i kúngi soǵys barysynda qaza tapqan. Dnepropetrovsk oblysynyń Verhnedneprovsk aýdany Pravoberejnoe aýylynda Batyrǵa eskertkish ornatylsa, Volodar aýdanyndaǵy bir mektep Petr Lıtvınov esimimen atalady.

Lenın, Qyzyl Juldyz ordenderimen, medaldarmen marapattalǵan.

90 jyl buryn (1921-2001) fılologııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri AIDAROV Ǵubaıdolla dúnıege keldi. Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Qazirgi Mańǵystaý oblysy, Mańǵystaý aýdany Telman aýylynda dúnıege kelgen. Shymkent oqytýshylar ınstıtýtyn, Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1944-1959 jyldary - muǵalim, orta mektep dırektorynyń orynbasary, dırektory. 1959 jyldan Qazaqstan Ǵylym Akademııasy Til bilimi ınstıtýtynda kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri.

250-den astam ǵylymı-zertteý eńbek, onyń ishinde 10 monografııa men joǵary oqý oryndaryna arnalǵan oqýlyq jazǵan.

Ǵubaıdolla Aıdarov ǵylymı eńbekterinde kóne túrki eskertkishteriniń mátinderin qazirgi grafıka boıynsha transkrıptsııalap, olardyń tilin lıngvıstıkalyq turǵydan jan-jaqty taldaǵan, eskertkishter tiliniń qazirgi qazaq tiline jaqyndyǵyn zerttep, dáleldegen.

70 jyl buryn (1941-1999) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń Ósimdikti qorǵaý komıtetin uıymdastyrýshy ári tuńǵysh tóraǵasy, «Ósimdikti qorǵaý» jýrnalynyń negizin qalaýshy ári alǵashqy bas redaktory QASYMHANOV Rahymbek Qasymhanuly dúnıege keldi.

Pavlodar oblysynda týǵan. Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. 1965-1970 jyldary - Qazaq KSR-i Astyq ónimderi mınıstrliginiń jetekshi, bas mamany. 1970-1977 jyldary - Qazaq KSR-i Daıyndaý mınıstrligi Respýblıkalyq astyq ónimderin qorǵaý jónindegi basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy. 1977-1979 jyldary - Qazaq KSR-i Mınıstrler Keńesi tóraǵasynyń birinshi orynbasarynyń kómekshisi. 1979-1994 jyldary - «Qazaýylsharýashylyqhımııa» RǴÓB tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 1994-1996 jyldary - «Qunarlylyq» Memlekettik aktsıonerlik kompanııasyniń birinshi vıtse-prezıdenti. 1996-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Memlekettik hımııa komıssııasynyń, Ósimdikti qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy bolǵan.

55 jyl buryn (1956-2006) zańger, zań ǵylymynyń kandıdaty, polıtsııa general-maıory ESІMOV Serik Aıashuly dúnıege keldi.

Aqtóbe qalasynda týǵan. KSRO Іshki ister mınıstrligi Qaraǵandy joǵary mektebin bitirgen. 1979-1986 jyldary - Batys Qazaqstan Kóliktegi ishki ister basqarmasynyń ınspektory, aǵa ınspektory, aǵa jedel ýákili, tergeýshisi. 1986-1994 jyldary - Aqtóbe stansasyndaǵy Jelilik ishki ister bólimi Sotsıalıstik múlikti talan-tarajǵa salýmen kúres bóliminiń bastyǵy, Qandyaǵash stansasyndaǵy Jelilik ishki ister bóliminiń bastyǵy, Batys Qazaqstan Kóliktegi ishki ister basqarmasynyń bólim bastyǵy, Aqtóbe stansasyndaǵy Jelilik ishki ister bóliminiń bastyǵy, Batys Qazaqstan Kóliktegi ishki ister basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1994-1995 jyldary - Reseı Federatsııasy Іshki ister mınıstrligi Akademııasynyń tyńdaýshysy. 1995-1997 jyldary - Batys Qazaqstan Kóliktegi ishki ister basqarmasy bastyǵynyń birinshi orynbasary, bastyǵy. 1997-2002 jyldary - Aqtóbe oblystyq Іshki ister basqarmasynyń bastyǵy. 2002-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi Memlekettik kúzet qyzmeti departamenti bastyǵynyń birinshi orynbasary. 2003-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi asa aýyr qylmystarmen kúresti úılestirý ortalyǵynyń Batys aımaqtyq uıymdasqan qylmyspen kúres basqarmasynyń bastyǵy.

«Krımınologıcheskaıa harakterıstıka kraj grýzov na na jelezodorojnom transporte» atty kitaby jaryq kórgen.

MAÝSYMNYŃ 19-Y, JEKSENBІ

Medıtsına qyzmetkeri kúni. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 2003 jylǵy qarashanyń 15-indegi Jarlyǵyna sáıkes jyl saıyn maýsym aıynyń úshinshi jeksenbisinde atap ótiledi.

Kýveıt memleketiniń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1961). Kýáıt Batys Azııada, Arabııa túbeginiń soltústik-shyǵysy men Parsy shyǵanaǵynyń 9 aralynda ornalasqan. Astanasy - Ál-Kýáıt. Resmı tili - arab tili. Dini - ıslamnyń súnnıt jáne shııt tarmaqtary. Aqsha birligi - Kýáıt dınary. Kýáıt - Konstıtýtsııaly monarhııa. 1962 jylǵy qarasha aıynda qabyldanǵan Konstıtýtsııa boıynsha memleket basshysy Kýáıt ámiri. Zań shyǵarýshy organy - Ulttyq jınalys (bir palataly parlament) 4 jylǵa saılanǵan 50 depýtattan jáne ámir taǵaıyndaǵan úkimettiń 25 múshesinen turady. Qazaqstan Respýblıkasy men Kýáıt memleketi arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1993 jylǵy qańtardyń 1-inde ornatyldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

16 jyl buryn (1995) Beıjiń qalasynda maýsymnyń 19-26 aralyǵynda Abaı kúnderi ótti.

14 jyl buryn (1997) «Shaǵyn kásipkerlikti memlekettik qoldaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qabyldandy.

10 jyl buryn (2001) Qazaqstanda 184,5 shaqyrymdyq Aqsý-Degeleń temir joly iske qosyldy.

5 jyl buryn (2006) Qazaqstan ınvestıtsııalyq qorynyń «Investfunds.kz» dep atalatyn jańa saıty iske qosyldy. Saıtta óndiris naryǵyndaǵy jańalyqtarmen qatar, saraptamalyq materıaldar, tıisti zań jobalary jáne ınvestıtsııalyq jobalar týraly anyqtamalar júıeli túrde berilip otyrady.

5 jyl buryn (2006) Qyzylordadaǵy qalalyq mádenıet jáne demalys saıabaǵynyń kire berisinde «Syr boıynyń batyrlary» atty qaladaǵy eń úlken eskertkish-monýmenttiń ashylý saltanaty boldy. Eskertkishtiń ashylý rásimine oblys, qala basshylary, ardagerler, qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi, jalpy qala jurtshylyǵy qatysty. Mystan jasalǵan batyrlar jıyntyǵynyń monýmentaldy eskertkishi óziniń kúrdeliligimen, músinshi sheshiminiń tosyndyǵy jáne oılylyǵymen, saltanatty aıbarlylyǵymen kórgen adamdy qýantady. Eskertkish avtory - Syr eline belgili músinshi Járken Ismaıylov.

4 jyl buryn (2007) Almatyda tuńǵysh ret qart adamdarǵa arnalǵan «Úshinshi urpaq mektebi» ashyldy. Joba qalalyq ákimshiliktiń ishki saıasat departamentiniń qoldaýymen jumys isteı bastady.

Mektep zeınetkerlerge arnalǵan ekologııa jáne áleýmettik qamtamasyz etý salasyndaǵy, zańǵa súıengen saýattylyqty joǵarlatý, ózderiniń densaýlyǵy týraly jańa bilimderdi alýǵa kómektesetin tegin kýrstardy ótkizedi.

«Úshinshi urpaq mektebiniń» ashylýy qart adamdardyń máselelerin kóterip ǵana qoımaı, olardy sheshýge baǵyttalǵan memleket tarapynan qarjylandyrylǵan alǵashqy is-áreket.

4 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń Qaýlysymen Almatyda Dostyq úıinde «Dostyq úıi - Etnosaralyq qatynastardyń máselelerin zertteıtin ortalyǵy» respýblıkalyq memlekettik kásiporyny quryldy.

Ortalyqtyń basty maqsaty ultaralyq qatynastar salasyndaǵy negizgi máselelerdi anyqtaý, jurtshylyq pikiriniń júıeli barlaýyn ótkizý bolyp tabylady.

4 jyl buryn (2007) qalalyq máslıhat sheshimimen Semıpalatınsk qalasy resmı túrde Semeı bolyp ózgertildi.

2 jyl buryn (2009) Óskemenniń Ablaketka taýynda Qazaqstannyń memlekettik týy ornatyldy. Elimizdiń basty memlekettik rámizderiniń biri - kólemi 6-da 12 metrlik tý teńiz deńgeıinen 522 metr bıiktikte ornatylǵan. Onyń qasyna úlken áriptermen jazylǵan «Qazaqstan» oryn alǵan.

1 jyl buryn (2010) Astanada qazaqtyń uly aqyny ári oıshyly Abaı Qunanbaıulynyń eńseli eskertkishiniń ashylý rásimi ótti.

Sharaǵa Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev, Májilis Tóraǵasy Oral Muhamedjanov, Astana ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik hatshysy - Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi basshysynyń orynbasary Máýlen Áshimbaev, Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammed qatysyp, uly aqyn eskertkishinin aldyna gúl destesin qoıdy. Osydan keıin Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev sóz sóılep, ultymyzdyń rýhanı aǵartýshysy, halqyna máńgi óshpes mura qaldyryp, qazaq ádebıetin álemdik deńgeıde moıyndatqan, maıtalman klassıgimiz Abaıǵa taǵzym etý biz úshin asa joǵary mártebe ekendigin basa aıtty.

Eskertkishtiń ashylý rásimine arnaıy kelgen uly aqynnyń jıeni, Abaı qorynyń dırektory Baltabek Ersálimov, «Abaı qazaq halqynyń kósemi, qazaq halqynyń bet-beınesi, qazaq halqynyń tólqujaty. Búgingi egemen elimizdiń búkil ıdeologııasy Abaıdyń ósıetimen, aqylymen, armanymen júrýi kerek», degen pikirin alǵa tartty. Sonymen qatar ol eskertkish kóńilinen shyqqandyǵyn aıtyp, «naǵyz Abaı atamdy óziniń halqymenen birge kele jatqanyn kórgendeı áser de boldym», deıdi.

Abaı men Beıbitshilik kóshelerinde boı kótergen uly aqynnyń eńseli eskertkishi stılobat, postament jáne músinnen turady. Monýmenttiń jalpy bıiktigi - 17,750 metr, al Abaı músininiń bıiktigi - 7,550 metr. Músindik kompozıtsııanyń barlyq elementteri bir qalypta ázirlenip, taza qoladan quıylǵan. Salmaǵy - 10 tonna. Eskertkish avtory - almatylyq músinshi Bolat Dosjanov.

Astana ákimdiginiń taratqan aqparatqa sáıkes, aqynnyń týǵan kúnine oraı jyl saıyn uıymdastyrylatyn Abaı oqýlary endi osy jerde ótetin bolady.

ESІMDER

55 jyl buryn (1956) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi janyndaǵy Syrtqy saıasat jónindegi konsýltatıvtik keńes tóraǵasynyń orynbasary, shyǵystanýshy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, saıasattaný ǵylymynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Áleýmettaný ǵylymy akademııasmynyń korrespondent múshesi, Qazaqstan Respýblıkasy Saıasattaný ǵylymy akademııasynyń akademıgi jáne vıtse-prezıdenti SYROEJKIN Konstantın Lvovıch dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Máskeý memlekettik ýnıversıteti janyndaǵy Afrıka jáne Azııa elderi ınstıtýtyn, KSRO Ǵylym akademııasy Qıyr Shyǵys ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1986-1991 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy Uıǵyrtaný ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1991-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasynyń Shyǵystaný ınstıtýty Qytaı bóliminiń meńgerýshisi. 1996-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri. 1997-1998 jyldary -«Kazakhstan» aqparattyq-taldaý ortalyǵyynyń baǵdarlamalar jetekshisi. 1998-2000 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty dırektorynyń birinshi orynbasary. 2000-2005 jyldary - «Kontınent» jýrnaly aqparattyq-taldaý bóliminiń jetekshisi, «RR jáne saıası taldaý ortalyǵy» JShS-iniń prezıdenti, Tıimdi ınvestıtsııalardy zertteý agenttigi Saraptama ortalyǵynyń basshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy Shyǵystaný ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2006 jyldan bastap isteıdi.

400-den astam ǵylymı eńbektiń avtory.

45 jyl buryn (1966) Lev Gýmılev atyndaǵy ulttyq Eýrazııa ýnıversıtetiniń oqý-ádistemelik jumys jónindegi prorektory, Lev Gýmılev atyndaǵy ulttyq Eýrazııa ýnıversıteti «Alash» mádenıet jáne rýhanı damý ınstıtýtynyń dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, memlekettik «Daryn» Jastar syılyǵynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Jýrnalıster odaǵynyń Sultanbek Qojanuly atyndaǵy syılyǵynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti stıpendııasynyń ıegeri QAMZABEKULY Dıhan dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysy Túlkibas aýdanynda týǵan. Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik pedagogıka ınstıtýtyn (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıka ýnıversıteti) bitirgen. 1990-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym akademııasy Muhtar Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri. 1996-2000 jyldary - Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ýnıversıteti Qazaq ádebıeti kafedrasynyń meńgerýshisi. 2000-2001 jyldary - Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ýnıversıtetiniń aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 2001-2004 jyldary - Qazaq ulttyq Mýzyka akademııasy Til jáne ádebıet kafedrasynyń meńgerýshisi. 2004-2005 jyldary - Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti Gýmanıtarlyq ınstıtýtynyń dırektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2005 jyldan bastap isteıdi.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenttigine úmitkerlerdiń memlekettik tildi bilý deńgeıin anyqtaý jónindegi Lıngvıstıkalyq komıssııanyń múshesi, Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstri janyndaǵy Memlekettik til saıasatyn odan ári jetildirý jónindegi komıssııanyń múshesi, Ádebıet jáne óner salasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵyn berý jónindegi komıssııanyń múshesi, Respýblıkalyq Onomastıka komıssııasynyń múshesi, Astana qalasy Onomastıka komıssııasynyń múshesi, Qazaqstan halqy Kishi assambleıasynyń múshesi, Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti «Habarshysynyń» (gýmanıtarlyq serııa) jaýapty redaktory, «Lev Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti ǵalymdary» ǵylymı anyqtamalyǵynyń jaýapty redaktory. «Smaǵul Sádýaqasuly», «Rýhanııat», «Alash jáne ádebıet», «Paıym» atty monografııalardyń, «Aǵartýshylyq jáne ádebıet» oqý quralynyń, Júsipbek Aımaýytovtyń 5 tomdyǵyn, Smaǵul Sádýaqasulynyń 2 tomdyǵyn, Qoshke Kemeńgeruly tańdamaly shyǵarmalarynyń, Qoshke Kemeńgerulynyń 3 tomdyǵynyń avtory.

«Qazaqtyń Qoshkesi», «Astana týraly bata», «Kózdiń qarashyǵyndaı» derekti fılmderi stsenarııiniń avtory. 450-ge jýyq jýrnal men gazet maqalalarynyń, 150-den astam tele-radıo materıaldarynyń avtory.

«Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasyna 10 jyl» mereıtoılyq medalimen, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń alǵys hatymen, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne Ǵylym mınıstrliginiń Ybyraı Altynsarın atyndaǵy tós belgisimen marapattalǵan.

35 jyl buryn (1976) «Daryn» memlekettik Jastar syılyǵynyń, «Altyn Juldyz» syılyǵynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Buqaralyq aqparat quraldary salasyndaǵy syılyǵynyń laýreaty BOQASh Ǵalym Qabdýluly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy Maqanshy aýdanynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen. Pákistanda, Úndistanda, Japonııada eńbek ótilinen ótken. 1999-2001 jyldary - ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti Shyǵystaný fakýltetiniń hındı jáne ýrdý tilderiniń oqytýshysy. 2000-2001 jyldary - «Qazaq ádebıeti» gazetiniń halyqaralyq sholýshysy, «Habar» agenttigi» JAQ-ynyń Pákistandaǵy arnaýly tilshisi. 2001-2005 jyldary - «Qazaqstan» respýblıkalyq teleradıokorporatsııasy» AQ qoǵamdyq-saıası baǵdarlama redaktsııasynyń jetekshisi, Aqparattyq-taldaý baǵdarlamasynyń dırektory jáne «Mezgil» saraptamalyq baǵdarlamalarynyń júrgizýshisi, basqarma tóraǵasynyń orynbasary. 2005-2006 jyldary - Almaty qalasy ákiminiń orynbasary. 2009-2010 jyldary - Irandaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Elshiliginiń keńesshisi bolǵan. 2010 jyldyń sáýir aıynan bastap Pragadaǵy (Chehııa) «Svobodnaıa Evropa-Radıo Svoboda» Radıosynyń Qazaq redaktsııasynda qyzmet atqarady.

«Hronıka ýtrachennogo sveta» derekti fılmi stsenarııiniń avtory.