QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 14-17 sáýir aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASY

15 jáne 16 sáýirde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń shaqyrýymen Úndistan Premer-Mınıstri Manmohan Sınghtiń Astanaǵa resmı sapary ótedi

PARLAMENT
15 sáýirde Parlament Senatynyń jalpy otyrysy ótedi.

QOǴAM

14 sáýirden bastap ásker qataryna shaqyrylǵandardyń alǵashqy legi boryshtaryn óteý oryndaryna attandyryla bastaıdy.

15 sáýirde elimizde «Ónimdilik - 2020» bıznesti qoldaý baǵdarlamasy iske qosylady.

ASTANA

9 sáýirden 15 maýsymǵa deıin Astananyń Jeńis jáne Imanov kóshelerinde jol-qurylys jumystary júrgiziledi.

14 sáýirde Ulttyq akademııalyq kitaphanada «Áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasy balalarynyń sapaly bilimge qoljetimdiligi» degen taqyrypta «dóńgelek ústel» otyrysy bolady.

14 sáýirde Astana ákimdiginde qala basshysy I.Tasmaǵambetovtyń qatysýymen 2010-2011 jylý berý maýsymynyń aıaqtalýyna arnalǵan keńes ótedi.

14 sáýirde «Almaty» aýdany ákimdiginde Ashyq esik kúni ótedi.

14 sáýirde Ulttyq akademııalyq kitaphanada abaıtanýshy-ǵalym Qaıym Muhamedjanovtyń 95 jyldyǵyna arnalǵan «Tarıh. Taǵdyr. Tulǵa» atty kesh bolady.

14 sáýirde Astana ákimdiginde «Ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý» máselesine arnalǵan «dóńgelek ústel» otyrysy bolady.

14 sáýirde Reseıdiń Ǵylym jáne mádenıet ortalyǵynda aqyn Ǵabdolla Toqaıdyń 125 jyldyǵyna arnalǵan ádebı kesh ótedi.

14 sáýirde «Astanalyq» bıznes-ortalyǵynda Statıstıka agenttiginiń tóraǵasy Álıhan Smaılovtyń qatysýymen online-konferentsııa bolady.

ALMATY

12-14 sáýir aralyǵynda Almaty qalasynda strategııalyq josparlaý boıynsha semınar ótkiziledi. Onyń jumysyna Ońtústik, Batys jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynyń múgedektigi bar áıelder uıymdarynyń 14 kóshbasshysy qatysady.

14 sáýirde Almatydaǵy «Tıan-Shan» qonaq úıinde AQSh-tyń Almatydaǵy Bas konsýldyǵy men AQSh-tyń Saýda departamenti Amerıkanyń arnaıy Іskerlik tájirıbe baǵdarlamasynyń (SABIT) qazaqstandyq túlekterimen qabyldaý ótkizedi.

14 sáýirde Almatydaǵy «Staryı Arbat» dámhanasynda Naýryz merekesine jáne QR Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan qaıyrymdylyq aktsııa ótedi .

14 sáýirde «Interkontınental» qonaqúıinde «Búkil álem bolyp qaterli isikke qarsy kúreseıik» degen taqyrypta halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa ótedi.

14 sáýirde «Almaty Taýers» ǵımaratyndaǵy kınoteatrda Rústem Ábdirashtyń «Balalyq shaǵymnyń aspany» kórkemfılminiń BAQ ókilderi úshin kórsetilimi bolady.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

SÁÝІRDІŃ 14-І, BEISENBІ

Ýkraınanyń Іshki ister mınıstrliginiń Memlekettik avtokólik ınspektsııasynyń kúni.

OQIǴALAR

50 jyl buryn (1961) «Kazahstanskaıa pravda» gazeti Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń geografııa bólimi qyzmetkerleriniń Sarqant alabyndaǵy Jońǵar Alataýynyń soltústik betkeıindegi muzdyqqa jáne Іle Alataýynyń soltústik bóligindegi Qarǵaly taý silemindegi shyńǵa KSRO-nyń tuńǵysh ǵaryshkeri ıÝrıı Alekseevıch Gagarın esimin berý týraly sheshimin jarııalady.

11 jyl buryn (2000) Almaty qalasyndaǵy №162 qazaq orta mektebine jazýshy Sapar Baıjanov (1930-1999) esimi berildi.

10 jyl buryn (2001) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Almaty oblysynyń ákimshilik ortalyǵy Taldyqorǵanǵa aýystyryldy.

6 jyl buryn (2005) stýdentterdiń І Jınalysynda Qazaqstan stýdentteriniń Alıansy quryldy.

Qozǵalystyń basty maqsaty bilim sapasyn joǵarylatýdaǵy memleketke qoldaý kórsetý, stýdentterdiń quqyǵy men qyzyǵýshylyǵyn qorǵaý.

5 jyl buryn (2006) Pavlodar qalasyndaǵy №1 kórkemsýret mektebine Halyqaralyq ıÝNESKO klýby mártebesi berildi. Muǵalimdik ujymnyń oqýshylarda shyǵarmashylyq qabiletti damyta bilýi, halyqaralyq kórmeler men baıqaýlardaǵy jas sýretshiler jetistiginiń nátıjesi kórkemsýret mektebine halyqaralyq uıymnyń aıryqsha baǵasyn ákeldi.

5 jyl buryn (2006) Rýmynııa Mádenıet jáne dinder mınıstrliginde Astana qalasynda jańadan ashylatyn Beıbitshilik jáne aýyzbirlik saraıyndaǵy qurylýy josparlanyp otyrǵan kitaphanasy qoryna Rýmynııa Mádenıet jáne dinder mınıstrligi men Patrıarhııasy tarapynan syı retinde Rýmynııanyń mádenıeti, dinı ómiri men dinı aǵymdary týraly 46 kitap pen baspasóz basylymyn - Qazaqstan Respýblıkasynyń Býharestegi Dıplomatııalyq ókildigine tapsyrý resmı rásimi ótti. Kitaptardy tapsyrý kezinde Rýmynııa Mádenıet jáne dinder mınıstrliginiń din máseleleri jónindegi Memlekettik hatshysy Andrıan Lemenı Rýmynııa Qazaqstannyń jáne Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń álemdik konfessııaaralyq dıalogtyń uıytqysy bolyp, álemdik dinderdiń rýhanı jáne ósıetti potentsıalyn izgilik pen beıbitshilik úshin paıdalanýǵa baǵyttalǵan áreketterin joǵary baǵalaıtynyn atap kórsetti. Rýmyn Memlekettik hatshysy rýmyn Patrıarhııasy jáne Rım-katolık shirkeýi ókilderiniń Astanada ótetin Álemdik jáne dástúrli dinderdiń Ekinshi sezine qatysqany óte oryndy bolar edi degen pikir bildire otyryp, Qazaqstan halqyna bereke, beıbitshilik jáne órkendeý tiledi.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa «Shyǵys-Batys» ınstıtýty bekitken Beıbitshilik jáne preventıvtik dıplomatııa syılyǵy tapsyryldy.

«Shyǵys-Batys» ınstıtýty 1980 jyly halyqaralyq qatynastarda «qyrǵı-qabaq» soǵystyń keleńsiz saldarlaryn eńserý, eýroatlantıkalyq aımaqta shıelenisti báseńdetý, azamattyq qoǵam qundylyqtaryn alǵa jyljytý maqsatymen qurylǵan bolatyn.

«Shyǵys-Batys» ınstıtýtynyń Beıbitshilik jáne preventıvtik dıplomatııa syılyǵy AQSh-tyń eń bedeldi nagradalarynyń biri jáne ol memlekettik basqarý, qaýipsiz álem qurý salasyndaǵy erekshe jetistikteri úshin ártúrli elderdiń saıası jáne memlekettik qaıratkerlerine beriledi. Budan buryn bul nagradamen AQSh Prezıdenti Dj-Býsh-úlken, Chehııa prezıdenti V.Gavel, Germanııa kantsleri G.Kol jáne basqalar marapattalǵan bolatyn.

1 jyl buryn (2010) Almaty Halyqaralyq áýejaıynda bıznes-djet óndirisi salasyndaǵy dúnıejúzilik kóshbasshy Nawker Beechcraft Corporation kompanııasy Qazaqstanda óziniń biregeı ázirlemesi - Hawker 4000 ushaǵyn tanystyrdy.

10 jyl boıǵy eren eńbektiń nátıjesinde Hawker Beechcraft kompanııasy Hawker 4000-diń múldem jańa úlgisin jasap shyǵarǵan. Bul kompozıtsııalyq materıaldardan jasalǵan super mid-size synybyna jatatyn alǵashqy ushaq. Álemge tanymal Robb Report jýrnaly bul bıznes-djetti «2010 jyldyń ushaǵy» dep atap ótken edi. Hawker 4000 qaýipsizdiktiń úsh eselengen júıesimen jaraqtandyrylǵan jáne 9 orynǵa eseptelgen. Qazaqstanda usynylǵan jańa ushaqtyń quny 20 mıllıon AQSh dollary shamasynda.

1 jyl buryn (2010) ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde stýdenttik ınternet-portaly iske qosyldy, atalmysh joba elimizdegi joǵary oqý oryndaryndaǵy 20 myń stýdentiniń basyn qosyp otyr.

Portalda ýnıversıtet ishinde nemese odan tys bolyp jatqan oqıǵalar, túrli merekelik sharalar, mańyzdy taqyryptarda ótken dóńgelek ústelder men pikirsaıystar jáne taǵy basqa málimetter jınaqtalǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń stýdenti saıtta 25 Gb kóleminde óziniń Live&Edu atty jeke poshtasyn asha alady. Bul qural ýnıversıtet stýdentterine alys jáne jaqyn elderdegi dostarymen, ǵylymı áriptesterimen online júıesi negizinde sóılesýge múmkindik beredi.

Sondaı-aq stýdentter «Forým» bóliminde oılaryn ashyq aıtyp, kez kelgen suraqtardy talqylap, qoǵamdyq sheshim qabyldaı alady.

Al Free soft bóliminde Microsoft birlestiginiń lıtsenzııasy bar MSDN baǵdarlamalyq quraldardy úzdik stýdentterdiń tegin alýyna jaǵdaı jasalǵan.

ESІMDER

100 jyl buryn (1911-1990) Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen muǵalimi, KSRO Joǵary mektebiniń úzdigi, KSRO halyq aǵartý isiniń úzdigi, fılologııa ǵylymynyń doktory, professor, jazýshy, aýdarmashy ShALABAEV Belgibaı dúnıege keldi.

Pavlodar oblysy Baıanaýyl aýdanynda týǵan. Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti), Lenıngrad ýnıversıtetiniń aspırantýrasyn bitirgen. Jazýshy Kommýnıstik jýrnalıstıka ınstıtýtynda, qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ınstıtýtynda, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıvresıtetinde jemisti eńbek etken. Tyrnaqaldy «Taıjegen taýynda» atty povesi 1932 jyly qazirgi «Juldyz» jýrnalynda jaryq kórgen. Keıin «Jekpe-jek» povesi, «Ómirde ne bolmaıdy» áńgimeler men feletondar jınaǵy jaryq kórgen. Sondaı-aq aýdarma salasynda da qalam tartyp, V.Belınskııdiń maqalalaryn, Korolenkonyń «Mylqaý» povesin, M.Gorkııdiń «Jastar men balalar týraly» jınaǵyn tárjimalaǵan. Ol 1948 jáne 1960 jyldary shyqqan «Qazaq ádebıet tarıhynyń» birinshi tomy avtorlarynyń biri. Jazýshynyń «Qazaq prozasynyń tarıhy. «Sıýjet jáne harakter», «Qazaq romanynyń tarıhy» atty monografııalary jaryq kórgen.

1-shi dárejeli Otan soǵysy, Qyzyl Juldyz ordenderimen, medaldarmen jáne Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet Gramotasymen marapattalǵan.

100 jyl buryn (1911-1993) jazýshy MAKEEV Leonıd Vladımırovıch dúnıege keldi.

Soltústik Qazaqstan oblysy Petropavl qalasynda týǵan. Uly Otan soǵysyna qatysyp, qazaqstandyq 8-shi gvardııa dıvızııasynyń «Za Rodıný» áskerı gazetiniń jaýapty redaktory bolǵan. Soǵystan keıingi jyldary «Sovetskıı Kazahstan» jýrnalynyń bas redaktory, «Qazaqfılm» kınostýdııasy stsenarıı bóliminiń aǵa redaktory qyzmetterin atqarǵan. Onyń «Jumysshy iskerligi úshin» atty alǵashqy ocherkter kitapshasy 1932 jyly jaryq kórdi. Sodan bastap «Aqmola dalalarynda», «Qaharmannyń beınesi», «Asyl ketpen», «Ivan Shapshaev», t.b. kitaptary jaryq kórgen. Makeevtiń aýdarýymen «Qazaq ertegileri», «Qazaq jáne uıǵyr ertegileri» jáne Qalqaman Ábdiqadyrovtyń «Keles qyzy», Ǵabdol Slanovtyń «Keń óris», Muqan Imanjanovtyń «Alǵashqy aılar» povesteri sonymen qatar basqa da jazýshylardyń shyǵarmalary orys tilinde basyldy.

Qyzyl Juldyz ordenimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

SÁÝІRDІŃ 15-І, JUMA

Reseıdiń radıoelektrondy kúrester boıynsha mamanynyń kúni. Bul mereke 1904 jyldyń 15 sáýirinde, orys-japon soǵysy kezinde alǵashqy ret japon kemeleriniń radıohabarlamaryn qasaqana radıobógettermen bógegeni anyqtalǵan kezden bastaý alady. Osy tarıhı jaıt Reseı Qarýly Kúshterinde radıoelektrondy kúrestiń qalyptasýynyń jáne damýynyń bastaýshysy boldy.

Bosnııa men Gertsegovına Respýblıkasy áskeri kúni. 1992 jyldan bastap Respýblıka áskeriniń negizi qalanǵan kúni atap ótiledi.

OQIǴALAR

616 jyl buryn (1395) Kavkazdyń Terek ózeni boıyndaǵy bolǵan shaıqasta Toqtamys hannyń qoly Ámir Temir áskerinen jeńilis tapty.

86 jyl buryn (1925) Qyzylordada Qyrǵyz (Qazaq) AKSR Keńesiniń V sezi bastaldy. Sezde Ahmet Baıtursynovtyń halyqqa óziniń tarıhı «qazaq» atyn qaıtarý jónindegi usynysy qaralyp, qoldaý tapty. «Qyrǵyz basqa, qazaq basqa ekenin qazaq balasy tegis bilse de bul kúnge sheıin eshteńe demeı, tymaqtary salpıyp keledi. Ony ótken zamandardyń aǵymdary kóterse de, qazirgi kúnde ult atyn jasyrýdy, ult tarıhy ondaı jańsaqtyqty kótermeıdi», dep sóıledi.

65 jyl buryn (1946) Uly Otan soǵysy jyldary Aqtóbe qalasyna kóshirilgen polıak balalaryna arnap ashylǵan balalar úıi, osynda tárbıe alyp jatqan 117 jasóspirimniń óz otanyna qaıtarylýyna baılanysty jabyldy.

20 jyl buryn (1991) Londonda Eýropalyq jańarý jáne damý bankiniń resmı ashylý rásimi ótti.

6 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúresti kúsheıtý, memlekettik organdar men laýazymdy adamdar qyzmetindegi tártip pen rettilikti nyǵaıtý jónindegi sharalar týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

6 jyl buryn (2005) Londonda Qazaqstan Respýblıkasy «Azyq-túlik kelisim-shart korporatsııasy» AQ-nyń Ulybrıtanııadaǵy ókildigi resmı ashylý saltanaty ótti.

5 jyl buryn (2006) Túrkııa Respýblıkasynyń bedeldi azamattyq uıymdarynyń biri Túrkııa jazýshylar jáne óner qaıretkerler qoǵamy (TÚRKSAV) Elbasy Nursultan Nazarbaevty 2005 jylǵy «Túrki álemine sińirgen eren eńbegi úshin» syılyǵymen marapattady. Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń Baspasóz qyzmetine siltemıe jasap. Túrkııanyń astanasy Ankara qalasynda sáýirdiń 15-i kúni respýblıkalyq Atatúrk atyndaǵy Túrik tili jáne tarıh uıymynda túrki álemine qyzmeti úshin laıyqty dep tabylǵan bedeldi tulǵalardy saltanatty marapattaý rásimi ótti. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N..Nazarbaevqa tapsyrylýy úshin Túrkııa eks-Prezıdenti Súleımen Demırel tarapynan «Túrki álemine sińirgen eren eńbegi úshin» atty syılyq Qazaqstannyń Ankaradaǵy Elshiliginiń jetekshisine berildi. Túrkııada Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti N. Nazarbaevtyń 2005 jylǵy 18 aqpannyń 18-indegi halyqqa Joldaýynda atap kórsetilgendeı, Ortalyq Azııa memleketteri odaǵyn qurý bastamasy men Elbasynyń budan burynǵy baýyrlas memleketter men halyqtardyń yntymaqtastyǵyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan qyzmetteri túrik qoǵamynda joǵary baǵaǵa ıe bolyp otyr

3 jyl buryn (2008) tarıhta alǵash ret «Shoqan Ýalıhanov» atyndaǵy qazaqstandyq ıahta Atlant muhıttyn sharlap ótti.

ıAhta komandasy úsh apta ishinde Atlant muhıty arqyly jer sharyn sharlap shyqty. Qazaqstandyqtar muhıtty arqyly ótýdi 2008 jylǵy naýryzdyń 25-inde Kanar araldarynan bastady. Ortalyq Azııa Jaǵrafııa qoǵamynyń keńsesine sáýirdiń 15-inde qazaqstandyq keme Barbados jaǵalaýyna kelgende joryqtyń aıaqtalǵany týraly habarlama keldi. Ekıpajdyń barlyq tórt adamy da ІІІ dárejeli Polıarly juldyz syılyǵyna usynyldy. Tyres avtomobıl dóńgelekterin shyǵarýshy Almatyda alǵash ret Vianor avtomobıl dóńgelekteri ortalyǵyn ashty.

Nokian Tyres (Fınlıandııa) kontserni negizinen jeńil avtokólikter, júk kóligi men ónerkásipti tehnıkalar úshin dóńgelekter shyǵaryp, ázirleýmen aınalysady.

Dál qazirgi ýaqytta Nokian Tyres zavodtary Nokıa, Lıeksa (Fınlıandııa) jáne Vsevolojskide (Reseı) ornalastyrylǵan.

2 jyl buryn (2009) Aqtóbelik rejısser Serik Aıjanovtyń «Ómir súrýge tyıym» kartınasy oınaqy fılmderdiń Búkilreseılik «Vıatkadaǵy kezdesýler» 6-festıvalinde bas júldege ıe boldy.

Kınofestıvaldiń konkýrstyq baǵdarlamasyna Reseı, Ýkraına jáne Baltyq boıy elderiniń 42 aımaǵynan 70-ten astam fılm qatystyryldy. Bul kartınanyń ereksheligi, Vasıl Bykovtyń «Sotnıkov» degen áńgimesiniń jelisimen Aqtóbe oblysynda túsirilgen, ondaǵy rólderdiń barlyǵynda áýesqoı ártister oınaıdy. Fılmniń rejısseri, stsenarıı avtory jáne operatory bir adam, «Patrıot-Sinema» shyǵarmashylyq birlestiginiń jetekshisi Serik Aıjanov. Qazylar alqasy qazaqstandyq jalǵyz kartınany joǵary baǵalap, oǵan kınofestıvaldiń bas júldesin - «Altyn lada» músinshesi men birinshi dárejeli dıplom berýge biraýyzdan sheshim qabyldady.

1 jyl buryn (2010) Almatyda «Qazposhta» AQ Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan poshta markasyn aınalymǵa shyǵardy.

Markada máńgi alaýdyń aıasynda Máskeý qalasyn qorǵaý kezinde soǵysta erlik kórsetken 28 panfılovshylarǵa arnalǵan saıabaqtaǵy Dańq memorıaly beınelengen.

Tórt boıaýly ofsetti baspa ádisimen oryndalǵan markanyń nomınaly - 32 teńge. Sýretshisi - Danııar Muhamedjanov.

60 jyl buryn (1951) Londonda birinshi ret «Álem arýy» atty sulýlyq baıqaýy ótti.

ESІMDER

115 jyl buryn (1896-1938) qoǵam jáne memleket qaıratkeri, kúıshi BÓKEIHANOV Ǵabdol-Hakim Nurmuhameduly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysy Bókeı ordasynda dúnıege kelgen. Bókeı ordasyndaǵy Jáńgir han ashqan mektepti, Oral áskerı ýchılışesin, Máskeý aýyl sharýashylyǵy akademııasyn bitirgen. 1921-1922 jyldary Semeı gýbernııalyq atqarý komıtetiniń jáne Semeı, Aqmola gýbernııalarynyń Ashyqqandarǵa kómek kórsetý komıssııasynyń tóraǵasy bolǵan. 1925-1932 jyldary - Jer halkomynyń alqa múshesi, Qaraqalpaq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary, Qazaq maqta komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 1933-1937 jyldary KSRO maqta-traktor ortalyǵy tresiniń ókili, Ońtústik Qazaqstan oblysy Jer basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. 1937 jyly «halyq jaýy» degen jalamen tutqynǵa alynyp, 1938 jyly aqpannyń 25-de atyldy. Ol 1957 jyly tolyǵymen aqtaldy. Ol dástúrli halyq mádenıetiniń qamqorshysy bolǵan. A.V.Zataevıchke qazaqtyń «Shalqyma», «Qos alqa», «Mergen», «Soqyr Esjan» kúılerin, «Eki jıren», «Atyraý», «Qarashash», t.b. jalpy sany 27 ánin jazdyryp, Dáýletkereı, Salaýatkereı jáne ózi tárbıesin kórgen Álikeı, Makar syndy halyq kompozıtorlary týraly qundy derekter bergen.

65 jyl buryn (1946) aqyn, aýdarmashy, fılologııa ǵylymynyń kandıdaty, Kafka atyndaǵy Halyqaralyq syılyqtyń jáne «Platınaly Tarlan» syılyǵynyń laýreaty, «Jyl Adamy - Altyn Adam» syılyǵynyń ıegeri SARIEV Shómishbaı Naǵashybaıuly dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysy Aral aýdanynda týǵan. S.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıverstıteti) bitirgen. Eńbek jolyn Qazaly aýdandyq «Lenın týy», Aral aýdandyq «Tolqyn» gazetterinen bastaǵan. Keıinnen «Qazaqstan» baspasynyń redaktory, «Juldyz» jýrnaly bóliminiń meńgerýshisi, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasy Muhtar Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń ǵylymı, aǵa ǵylymı qyzmetkeri bolǵan.

Alǵashqy óleńi 1974 jyly sol kezdegi jas aqyndardyń «Balaýsa» óleńder jınaǵyna engen. Aqynnyń «Ǵashyqtar jyry», «Bozjorǵa» avtorlyq beınetaspalary jáne «20 ǵasyrdyń jıyrmasynshy jyldaryndaǵy poezııasy» atty monografııasy jáne qazaq, orys tilderinde on bes shaqty kitaby jaryq kórgen. 300-den astam óleńderdiń avtory. Ol G.Gýlıa, O.Berggolts, I.Abashıdze, S.Vıkýlov, F.Alıeva, taǵy basqa aqyndardyń óleńderin qazaq tiline aýdarǵan. «Teńizden soqqan jel» atty óleńder jınaǵy kitabyn hındı tiline Varıam Sınh aýdardy.

60 jyl buryn (1951) Qazaqstan Respýblıkasy Aýylsharýashylyǵy mınıstrligi «QazAgroInnovatsııa» aktsıonerlik qoǵamy Maqta sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bas dırektory, agronom-ǵalym, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Aýylsharýashylyǵy akademııasynyń akademıgi, Jetisaı jáne Maqtaral aýdandarynyń qurmetti azamaty, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi ÚMBETAEV Ibadýlla Izatýllauly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysy Jetisaı aýdanynda týǵan. Qazaq aýyl sharýashylyq ınstıtýtyn (Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti) jáne Búkilodaqtyq ǵylymı-zertteý maqta ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1972-1978 jyldary - Pahtaaral maqta sharýashylyq tájirıbe stansasy zerthanasynyń zerhanashysy, ǵylymı qyzmetkeri, meńgerýshisi. 1978-1979 jyldary - Búkilodaqtyq ǵylymı-zertteý maqta ınstıtýtynyń aspıranty. 1979-1982 jyldary - Jetisaı aýdandyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bas agronomy, aýdandyq partııa komıteti bóliminiń meńgerýshisi, sovhoz dırektory. 1982-1988 jyldary - Keles aýdandyq atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary, aýdandyq agroónerkásiptik birlestiktiń tóraǵasy. 1988-1991 jyldary - Shymkent oblystyq agroónerkásibi tóraǵasynyń orynbasary, birinshi orynbasary, Bógen aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1991-1992 jyldary - Shymkent oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 1992-1997 jyldary - Jetisaı aýdandyq ákimshiliginiń basshysy, ákimi, Maqtaaral sý sharýashylyq júıesi basqarmasynyń bastyǵy. 1997-1999 jyldary - Maqtaaral aýdanynyń ákimi. 1999-2006 jyldary - Maqtaaral aýyl sharýashylyq tájirıbe stansasynyń dırektory. 2006-2007 jyldary - «Maqta sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýty» enshiles memlekettik kásipornynyń dırektory qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2007 jyldan bastap isteıdi. Búkilodaqtyq aýylsharýashylyǵy jetistikteriniń (úsh márte), «Eńbektegi erligi úshin», «Astana», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl», «Uly Otan soǵysy jeńisine 60 jyl» medaldarymen, Qazaqstan Respýblıkasy Aýylsharýashylyǵy mınıstrliginiń dıplomymen, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń alǵys hatymen, Qazaqstan Respýblıkasy Aýylsharýashylyǵy mınıstriniń Qurmet gramotasymen, «Nur Otan» HDP oblystyq fılıalynyń, Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń, aýdandyq , oblystyq máslıhattardyń qurmet gramotalarymen marapattalǵan. Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń, A.Baraev atyndaǵy memlekettik syılyǵynyń ıegeri. «Ońtústik Qazaqstan oblysynyń jyl adamy» qurmetti ataǵyna ıe bolǵan.

SÁÝІRDІŃ 16-Y, SENBІ

Bolgarııada Konstıtýtsııa kúni. Sáýirdiń 16-da Bolgarııada Zańger kúnin jáne Birinshi Bolgar konstıtýtsııasynyń merekesi atap ótiledi (1879 jyly eldiń Birinshi Uly Halyq jınalysynda qabyldanǵan Tyrnov Konstıtýtsııasy).

Armenııada polıtsııa qyzmetkerleriniń kúni. 2001 jyldan «Polıtsııa týraly» zańy qabyldanǵan kúnnen bastap atap ótiledi.

OQIǴALAR

93 jyl buryn (1918) Orynborda qazaq tilinde «Qazaq muńy» gazeti shyǵaryldy. Gazet Álibek Jangeldınniń bastamasymen qurylǵan. «Qazaq muńy» bolshevıkter saıasatyn nasıhattap, Alash partııasyna qarsy baǵyt ustandy. Oblystyń eńbekshi buqarasyna ókimettiń alǵashqy dekretteriniń mán-mazmunyn túsindirdi. Kóp uzamaı, azamat soǵysynyń bastalýyna baılanysty, Dýtov aqgvardııashylarynyń bıligi júre bastaǵan kezde, gazet shyǵýyn toqtatqan.

6 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń jańa ǵımaratynyń ashylý saltanatyna qatysty.

6 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Belgilengen áskerı qyzmet merzimin ótkergen merzimdi áskerı qyzmettegi áskerı qyzmetshilerdi zapasqa shyǵarý jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryn 2005 jyldyń sáýir-maýsymynda jáne qazan-jeltoqsanynda kezekti merzimdi áskerı qyzmetke shaqyrý týraly» Jarlyqqa qol qoıdy jáne «Memlekettik áleýmettik tapsyrys týraly» jáne «Memlekettik satyp alýlar týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańyna tolyqtyrýlar engizý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Slovakııa Respýblıkasy Úkimeti arasyndaǵy halyqaralyq avtokolik qozǵalysy Kelisimin ratıfıkatsııalaý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti týraly», «Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federatsııasynyń qaýipsizdigi úshin Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federatsııasy arasyndaǵy qarýly kúshterdi birigip qoldaný Kelisimin ratıfıkatsııalaý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Qyrǵyzstan Respýblıkasy Úkimeti arasyndaǵy taýarlardy avtomobıl kóligimen Qazaqstan Respýblıkasy aýmaǵynan tranzıttik qozǵalys Kelisimin ratıfıkatsııalaý týraly» Zańdaryna qol qoıdy.

4 jyl buryn (2007) Qazaqstan men Kýba arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastardyń bekitilgenine 15-jyl tolýyna baılanysty Kýbanyń Qazaqstandaǵy Elshisi Teresıta Kapote Kamacho Qazaqstannyń jazýshysy Rollan Seısenbaevty latyn-amerıkan ádebıetin nasıhattaýdaǵy qosqan úlesi úshin «Dostyq» ordenimen marapattady.

3 jyl buryn (2008) Reseıdiń Omby qalasynda «Tobyl» áleýmettik-kásipkerlik korporatsııasy» Ulttyq kompanııasynyń tanystyrylymy ótti. Bul sharany ótkizýdiń basty maqsaty - birlesken kommertsııalyq jobalardy júzege asyrýǵa ınvestorlar tartý jáne Soltústik Qazaqstanmen shekaralas aýmaqtardyń kásipkerlerimen áriptestik baılanystar ornatý boldy. «Tobyl» áleýmettik-kásipkerlik korporatsııasynyń tanystyrylymyna qatysqan jergilikti bılik organdarynyń ókilderi, kásiporyndar men qoǵamdyq birlestikterdiń basshylary, kásipkerler korporatsııanyń qyzmetimen jáne onyń aktıvterimen tanysty. Ombylyq kompanııalar, atap aıtqanda, «Bolshoı dom drevesıny» AAQ, «Elektrotochprıbor» saýda kompanııasy» JAQ, «Omsktehtorg» AAQ «Tobyldyń» aktıvindegi paıdaly qazbalar kenishterin ıgerýge atsalysýǵa múddelilik bildirdi.

2 jyl buryn (2009) Pekındegi Dıaoıýıtaı memlekettik rezıdentsııasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa Qytaıdyń Olımpıada komıtetiniń joǵarǵy syılyǵyn marapattaý rásimi bolyp ótti.

Qytaıdyń Ulttyq Olımpıadalyq komıtetiniń qurmet belgisi 2008 jyldyń tamyzynda bekitilgen jáne olımpıadalyq qozǵalystyń damýyna, sport pen salaýatty ómir saltyna óz úlesterin qosqany úshin beriledi.

1 jyl buryn (2010) Qostanaıda Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıteti murajaılar kesheniniń ashylý saltanaty ótti.

Keshenniń quramyna ýnıversıtettiń jáne Ahmet Baıtursynovtyń murajaılary kirdi.

Ýnıversıtettiń bas korpýsynda ornalasqan murajaıda bilim oshaǵynyń barlyq tarıhyna qatysty derekter shoǵyrlandyrylǵan.

Ahmet Baıtursynov (1873-1937) - qoǵam kaıratkeri, aqyn, ádebıettanýshy, lıngvıst, aýdarmashy, pýblıtsıst, aǵartýshy-ǵalym, ult ustazy. 1873 jyly, qańtar aıynda Qostanaı oblysy, Jangeldın aýdany, Sarytúbek degen jerde dúnıege keldi.

Halyqtyń oı-sanasyn oıatýǵa bar kúshin, qalamgerlik qýatyn salyp, 1909 jyly I.A.Krylov mysaldaryn aýdaryp, «Qyryq mysal» jınaǵyn shyǵarady. Qazaq poezııasyna ózindik jańalyq, oıý-ernek ákelgen «Masa» jınaǵy A.Baıtursynovtyń aǵartýshylyq, demokrattyq, gýmanıstik ıdeıalaryn halyqqa jetkizedi. 1913 jyldan 1917 jylǵa deıin M.Dýlatovpen birge «Qazaq» gazetin shyǵarady. Saıası baǵyttaǵy maqalalary patsha úkimeti oryndaryna jaqpaǵan basylymnyń redaktory retinde A.Baıtursynov birneshe ret túrmege jabylady. Goloşekındik asyra silteý saıasatyna qarsy bolǵany úshin 1929, 1937 jyldary eki ret saıası repressııaǵa iligip, jazyqsyz atyldy.

1 jyl buryn (2010) Elordada musylman áıelderge arnalǵan «SalNur» rýhanı-tanymdyq jýrnaly jaryq kórdi.

Bul Qazaqstandaǵy musylman áıelderge arnalǵan tuńǵysh jýrnal. Basylymdy jaryqqa shyǵarýymyzdyń negizgi maqsaty - qazaqstandyq qoǵamda rýhanı adamgershilik qaǵıdalaryn jańǵyrtýmen qatar musylman áıeliniń sulýlyǵyn, ázız ulylyǵyn pash etý», deıdi basylymnyń bas redaktory ári quryltaıshysy Gúlnár Adamova. Qazaq jáne orys tilderinde aıyna bir ret 3000 dana taralymmen jaryq kóretin jýrnaldan ıslamsha ómir súrý degen ne, qazirgi zamandaǵy musylman áıelderiniń dúnıetanym qandaı, onyń otbasy men bala tárbıesindegi alar orny sııaqty saýaldarǵa mol maǵlumat alýǵa bolady.

50 jyl buryn (1961) Kýbada Kommýnıstik partııa quryldy.

ESІMDER

70 jyl buryn (1941) KSRO jáne Qazaqstan Respýblıkasy prokýratýrasynyń qurmetti qyzmetkeri, 3-shi sanatty memlekettik ádilet keńesshisi ÁShLıAEV Tólegen Áshláıuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Aǵadyr (qazirgi Shet aýdany) aýdanynda týǵan. S.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıverstıteti) bitirgen. 1965-1988 jyldary - Qaraǵandy oblysy Oktıabr aýdandyq prokýratýrasynyń aǵa tergeýshisi, oblystyq prokýratýranyń aǵa tergeýshisi, prokýrory, tergeý bólimi bastyǵynyń orynbasary, Saran qalasynyń prokýrory, Qaraǵandy qalasy prokýrorynyń orynbasary. 1988-1992 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasy bólim bastyǵynyń orynbasary, basqarmanyń aǵa prokýrory, bólim bastyǵy. 1992-1996 jyldary - Jezqazǵan oblysynyń prokýrory. 1996-2004 jyldary - Almaty qalalyq kólik prokýrory, Ońtústik-Shyǵys aımaqtyq kólik prokýrory. 2004 jyldan bastap zeınet demalysyna shyqqan.

«Qurmet belgisi», «Qurmet» ordenderimen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1961) «NurOtan» HDP Innovatsııalyq komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary AQBERDIN Rústem Aleksandruly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynda týǵan. Máskeýdiń bolat pen qorytpa ınstıtýtyn jáne osy ınstıtýttyń aspırantýrasyn bitirgen. 1990-1992 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasynyń Hımııa-metallýrgııalyq ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri. 1992-1995 jyldary - «Parıtet» jekemenshik kásipornynyń dırektory. 1995-2001 jyldary -Qaraǵandy aımaqtyq pensıonerler men az qamtylǵan halyqty qorǵaý jónindegi qaıyrymdylyq qorynyń prezıdenti. 2001-2003 jyldary - «Sharýashylyq basqarmasy» jabyq aktsıonerlik qoǵamynyń prezıdenti. 2003-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi Ónerkásip salasy departamenti dırektorynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi Básekelestikti qorǵaý jónindegi komıtet tóraǵasynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi Kásipkerlikti damytý jónindegi departamenttiń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy básekelestikti qorǵaý jónindegi Agenttik tóraǵasynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 2011 jyldan bastap isteıdi.

65 jyl buryn (1946) ózbek ánshisi, kompozıtor, Ózbekstannyń, Qazaqstannyń, Qyrǵyzstannyń halyq ártisi, Ózbekstan memlekettik syılyǵynyń laýreaty ZÁKІROV Farýh Kárimuly dúnıege keldi.

Ózbekstannyń Tashkent qalasynda týǵan. Tashkent konservatorııasyn bitirgen. 1969-1971 jyldary Ózbekstan estrada orkestriniń ánshisi bolǵan. 1971 jyldan «ıAlla» ansambliniń ánshisi, 1976 jyldan kórkemdik jetekshisi. «ıAlla» ansambliniń dúnıe júzine tanylýy Zákirovtyń shyǵarmashylyǵymen tyǵyz baılanysty. Ol «Túngi juldyz», «Báısheshek», «Kóńildi shaıhana», «Úshqudyq», «Lola», t.b. ánderdiń avtory, ári oryndaýshysy.

Birneshe medaldarmen marapattalǵan.