QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 11-17 shilde aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

11 shildede bnews.kz saıtynda onlaın rejımde Úkimettiń kezekti otyrysy translıatsııalanady.

15 shilde kúni QR Úkimet basshysy Kárim Másimov onlaın-konferentsııa ótkizedi.

QOǴAM

«Zerde» Ulttyq Infokommýnıkatsııalyq holdıngi» AQ Baılanys jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen 2011 jyldyń 1 shildesi men 10 qarashasy aralyǵynda «Elektrondyq úkimet» jumysy taqyrybyndaǵy eń úzdik materıalǵa jýrnalıster arasynda shyǵarmashylyq konkýrs jarııalady. Konkýrstyń maqsaty -barshaǵa ortaq is - Qazaqstan Respýblıkasynyń «elektrondyq úkimetiniń» qurylýyna ózderiniń maqalalarymen úles qosyp júrgen eń úzdik maqala avtorlaryn anyqtap, marapattaý. Konkýrstyq irikteý «Úzdik televızııalyq materıal», «Úzdik baspasóz materıaly», «Úzdik jelilik materıal» atalymdary boıynsha júrgiziledi.

16 shildede «KazSat-2» seriginiń ushý sapary «Twitter»-de translıatsııalanbaq.

ÁLEM

13 shilde kúni Brıýsselde keńestiń atqarýshy komıtetiniń jetekshisi Mahmýd Djıbrıl bastaǵan Lıvııa oppozıtsııalyq Ótpeli ulttyq keńesiniń delegatsııasy Soltústikatlantıkalyq alıans basshylyǵymen kezdesý ótkizedi.

SPORT

11-16 shilde kúnderi Ulybrıtanııanyń Keterıng qalasynda otyryp oınaıtyn voleıboldan Qurlyqaralyq kýbok sarapqa salynady. Onda birinshi dıvızıonda 11 eldiń quramasy baq synaıdy. Qazaqstan oǵan joldamany 2-dıvızıonnyń jeńimpazy retinde 2010 jyly ıelengen bolatyn.

11-17 shilde kúnderi Máskeýde jaǵajaı voleıbolynan "Úlken dýlyǵa" serııasyndaǵy "SWATCH FIVB" álemdik kezeńi ótedi. Oǵan álemniń úzdik 128 komandasy qatyspaq. Onyń ishinde Qazaqstan komandasy da bar.

ASTANA

11 shildede «Nur Otan» partııasynyń keńsesinde «Jas Otan» jastar qanaty men Búkilqytaılyq jastar federatsııasynyń arasynda memorandýmǵa qol qoıylady.

12 shildede Astanada «Keden odaǵy: tájirıbesi, problemalary jáne olardy sheshý joldary» degen taqyrypta dóńgelek ústel ótedi .

ALMATY

11-15 shilde aralyǵynda «Bóbek» UǴT BSO-nyń «Keskindeme» shyǵarmashylyq stýdııasy jumys istemek. 9-15 jas aralyǵyndaǵy balalar qatysatyn bul stýdııa áleýmettik ahýaly nashar otbasynan shyqqan daryndy balalarǵa tulǵa bolyp qalyptasýyna qoldaý kórsetý jáne balalar shyǵarmashylyǵyna qoǵam nazaryn aýdarý maqsatynda uıymdastyrylyp otyr.

13-22 shilde aralyǵynda Ortalyq kórme zalynda Ysqaq Orazaevtyń týyndylarynyń jeke kórmesi ótedi.

AIMAQ

PAVLODAR OBLYSY

11 shilde kúni Pavlodardan 35 shaqyrym jerde, jasyl jelekke oranǵan aýmaqta skaýttar lageri ashylmaq. Bul lagerge «Adam quqyǵy: teńdik jáne kemsitpeýshilik» respýblıkalyq foto jáne sýretter konkýrsynyń jeńimpazdary jınalady. Olar úshin munda semınarlar men trenıngter ótedi.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

ShІLDENІŃ 11-І, DÚISENBІ

Dúnıejúzilik halyqtyń ósip-ónýi kúni. 1989 jyly «Birikken Ulttar Uıymy Damý baǵdarlamasynyń (PROON) Basqarýshylar keńesi» shildeniń 11-inde osy kúndi atap ótýge usynys jasady, óıtkeni 1987 jylǵy shildeniń 11-inde Jer turǵyndarynyń sany 5 mıllıard adamnan asty, al bul 1990 jyldan atap ótiledi.

Bul kúnniń maqsaty - halyqtyń ósip-ónýi máselelerine, jalpy damý baǵdarlamalaryna, jalpy máselelerdiń sheshimin izdeýge nazar aýdartý.

2050 jylǵa qaraı, Birikken Ulttar Uıymy málimetteri boıynsha, Jer halqynyń sany 9 mıllıardtan astam turǵyndardy quramaq, sonyń ishinde 7,8 mıllıardy damýshy elderde ómir súredi (qazirgi kezde - 5,3 mıllıard). Al, eýropalyq násilder mólsheri qysqarady, bul týýýdyń tómendeýimen ǵana emes, etnıkaralyq jáne násilaralyq nekelerdiń ulǵaıýymen de túsindiriledi.

Dúnıejúzilik shokolad kúni. 1995 jyly alǵashqy ret frantsýzdar shokolad kúnin oılap tapty. Shokoladty jasaýdy birinshi atstekter úırendi degen pikir qalyptasqan. Olar ony «qudaılar asy» degen. Eýropaǵa alǵash jetkizilgen Ispan konkıstadorlary bul táttige «qara altyn» degen ataý berdi jáne ony dene kúshin nyǵaıtýǵa ári shydamdylyq úshin paıdalandy. Biraz ýaqyttan keıin Eýropada shokoladty aqsúıekter áýleti ǵana paıdalandy. Tanymal áıelder shokoladty afrodızıak dep eseptedi. Terezanyń anasy shokoladqa qumary boldy, al Pompadýr hanym shokolad qana qumarlyqty oıatady dep sengen. Tek 20-shy ǵasyrdyń basynda shokoladty óndiretin óndiris paıda bolǵannan bastap, aqsúıekter áýletine jatpaıtyn adamdar da shokoladty raqattana paıdalandy. Qazirgi zaman ǵylymynyń aıtýy boıynsha shokoladta demalýǵa kómek kórsetetin, psıhologııany ornyna keltiretin elementteri bar. Shokoladtyń kúńgirt túri endorfındi týdyrady, endorfın - baqyt gormony, ol qýanysh ortalyǵyna áser etip, kóńil-kúıdi jaqsartady. Shokoladtyń «rakqa qarsy» kúshti áseri bar degen boljamda bar jáne aǵzanyń qartaıý protsesin toqtatyn qasıeti bar.

Mońǵolııanyń Ulttyq meıramy - «Naadam». 1921 jyldan bastap atalyp ótiledi. Qazaqstan men Monǵolııa arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jyly qańtardyń 22-sinde ornatyldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

117 jyl buryn (1894) Transsibir temir joly arqyly Petropavl qalasyna alǵashqy poıyz kelip jetti. Temir jol qatynasynyń qalyptasýy bul ólkeniń ekonomıkalyq jáne damýyna jasalǵan negizgi qadam bolatyn.

34 jyl buryn (1977) Qazaq mıneraldyq shıkizat ǵylymı-zertteý ınstıtýty quryldy.

14 jyl buryn (1997) «Qazaqstan Respýblıkasynyń Til týraly» Zańy qabyldandy.

6 jyl buryn (2005) Elbasy «Teńizde munaı operatsııalaryn júrgizý kezinde ónimdi bólý jónindegi kelisimder týraly» Zańǵa qol qoıdy. Qabyldanǵan zań munaı-gaz salasyndaǵy ónimdi bólý sharty negizindegi kelisimderdi júzege asyrýda Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq aýmaǵynda jáne Aral teńizinde munaı operatsııalaryn júrgizý quqyǵyn berýmen baılanysty quqyqtyq qatynastardy úılestiredi.

4 jyl buryn (2007) oblystyq máslıhattyń sheshimimen Aqtóbe oblysyndaǵy 11 aýyl jáne 2 aýyldyq okrýgtiń ataýy ózgertildi.

Atap aıtqanda, aýyldardyń «orys tildi» ataýlary burynǵy qazaqsha ataýyn nemese ataqty aqtóbelik jáne qazaqstandyqtardyń atyn aldy. Osylaısha, Aqtóbeniń irgesindegi Novostepanovka aýyly - Keńes Nokın atyndaǵy aýyl, Alǵa aýdanynyń Berezovka aýyly - Qaıyńdysaı aýyly, Qobda aýdanynyń Voznesenovka, Pıatıgorka jáne Qyzyltý aýyldary - Qýraıly, Bestaý jáne Egindibulaq aýyly dep atalatyn boldy. Ataqty kompozıtor Shámshi Qaldaıaqovtyń aty Qarǵaly aýdanynyń Aleksandrovka aýylyna berildi. Osy aýdannyń taǵy 2 aýyly - Erzerým men Borodınovka - Sarybulaq jáne Qaıraqty dep ózgertildi. Sondaı-aq Martók aýdanynyń Novomıhaılovka aýyly endi Baınassaı aýyly, Kazanka aýyly - Qazan aýyly, Muǵaljar aýdanynyń ıÝbıleınyı aýyly Altyndy aýyly dep atalatyn boldy. Alǵa aýdanynyń Klıýchevoı okrýgi - Úshqudyq aýyldyq okrýgi, Qobda aýdanynyń Belogorskıı aýyldyq okrýgy - Bestaý aýyldyq okrýgi dep ózgertildi.

2 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine aqparattyq-kommýnıkatsııalyq jeliler máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» aqparattyq-kommýnıkatsııalyq jeliler arqyly el aýmaǵynda aqparat taratýmen baılanysty qarym-qatynastardy memlekettik retteý júıesin jetildirýge baǵyttalǵan Zańǵa qol qoıdy.

ESІMDER

50 jyl buryn (1961) Jambyl oblysy ákimdigi Kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń bastyǵy DÚKENBAEV Erik Óksenuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Almaty aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn (Turar Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. 1983-1985 jyldary Keńes Armııasy qatarynda, 1985-1992 jyldary Qazaqtan Respýblıkasy Іshki Іster mınıstrligi ishki ister bólimderinde qyzmetter atqardy. 1992-1994 jyldary - «Azat» agrofırmasynyń bas dırektory. 1994-1997 jyldary - «Ameta» korporatsııasynyń prezıdenti. 1997-1999 jyldary - Almaty qalalyq shaǵyn kásipkerlik departamenti dırektorynyń orynbasary. 1999-2002 jyldary - Almaty qalalyq shaǵyn kásipkerlik departamentiniń dırektory. 2002-2003 jyldary - «Qazaqstandyq bıznes-ınkýbatorlar men ınnovatsııalyq ortalyqtar qaýymdastyǵy» prezıdenti. 2003-2010 jyldary -«Almaty tehnologııalyq parki» aktsıonerlik qoǵamynyń prezıdenti, «Sodbı» jekemenshik qorynyń prezıdenti qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldyń mamyr aıynan - qazirgi qyzmetinde.

70-ten astam kásipkerlik suraqtary jónindegi maqalary jaryq kórgen.

ShІLDENІŃ 12-SІ, SEISENBІ

San-Tome jáne Prınsıpı Demokratııalyq Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1975). San-Tome jáne Prınsıpı - Gvıneıa shyǵanaǵyndaǵy osy attas araldarda jáne Afrıkanyń batys jaǵalaýyndaǵy basqa da usaq araldarda ornalasqan memleket. Astanasy - San-Tome qalasy. Resmı tili - portýgal tili. Aqsha birligi - dobra. Memleket basshysy - Prezıdent. Zań shyǵarýshy organy - Ulttyq halyqtyq jınalys. Ekonomıkasynyń negizgi tiregi aýyl sharýashylyǵy. Eksportqa kakao, kofe, palma, banan shyǵarady. Negizgi saýda seriktesteri - Portýgalııa men AQSh.

Kırıbatı Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1979). Kırıbatı - Tynyq muhıttyń batys bóligindegi araldar men atolldarda ornalasqan memleket. Kırıbatı quramyna Gılberta, Laın, Fenıks, Banaba araldary kiredi. Astanasy - Baırıkı qalasy. Resmı tili - aǵylshyn tili, sonymen qatar barlyq halqy týngarýan (kırıbatı) tilinde de sóıleıdi. Aqsha birligi - avstralııa dollary. Brıtan dostastyǵy quramyna kirgenimen memleket basshysy - Prezıdent. Zań shyǵarýshy organy - Assambleıa palatasy.

Petropavl qalasynyń kúni. Qala Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimshilik ortalyǵy. Batys Sibir oıpatynyń ońtústik-batysyndaǵy Esil jazyǵynyń ormandy-dala beldeminde, Esil ózenenniń oń jaǵasynda ornalasqan. Turǵyny 195,2 myń adam (2010 jylǵy sanaq boıynsha).

Petropavl qalasynyń damýy men onyń tynys-tirshiliginiń ereksheliterin kórsetetin vızıt kartasy Eltańba bolyp tabylady. Ol perımetri boıynsha qazaqtyń dástúrli oıý-órnekterimen sheńber túrinde oryndalǵan jáne stılge keltirilgen skıf qalqandy beıneleıdi. Shańyraq (qazaqtyń dástúrli kıiz úıiniń tóbesindegi ortalyq sańylaýy) Eltańbanyń oıýyna úılesimdi kelip tur, ony bekitetin doǵalar sheńberdi 4 bólikke bóledi, onyń árqaısysynda XXI ǵasyrdyń basyndaǵy Petropavldy sıpattaıtyn 4 negizgi element beınelengen. Joǵarǵy sektorda «Qazaqstannyń soltústik qaqpasy», qalanyń jaǵyrapııalyq ornalasqan jeriniń nyshany kilt ornalasqan. Budan ári qala, aýyl sharýashylyǵy men aýyl sharýashylyq ónimin qaıta óńdeý kásiporyndary úshin mańyzy zor bolyp keletin bıdaı masaǵy ornalasqan. Tómengi bóliginde qalanyń joǵary mádenı jáne bilim-deńgeıin kórsetetin ashylǵan kitap beınelengen. Kelesi sektordy ónerkásip pen óndiristi beıneleıtin tistegershik alyp jatyr. Memlekettik tilde qala ataýy jazylǵan lenta kompozıtsııany aıaqtaıdy.

Petropavl qalasy 1868 jylǵy qarashanyń 4-inde qurylǵan Aqmola oblysynyń quramyna enip, ýezdik qalaǵa aınaldy, ortalyǵy Omsk qalasy bolǵan edi. 1919-1921 jyldary - Omsk gýbernııasynyń ýezdik qalasy, al 1921-1928 jyldary aralyǵy Qyrǵyz ASSR-i (1925 jyldan keıin Qazaq ASSR-i atandy) Aqmola gýbernııasynyń ákimshilik ortalyǵy boldy. 1928 jylǵy qańtardyń 17-sinen 1928 jylǵy mamyrdyń 10-yna deıin Petropavl qalasy Qazaq ASSR-i Qyzyljar okrýginiń ákimshilik ortalyǵy boldy. 1932-1936 jyldary Petropavlovsk - Qazaq ASSR-i Qaraǵandy oblysyna qarasty bolsa, 1936 jyldan qazirgi ýaqytqa deıin qala - Soltústik Qazaqstan oblysynyń ortalyǵy bolyp tabylady.

ESTE QALAR OQIǴALAR

173 jyl buryn (1838) Isataı Taımanov pen Mahambet Ótemisov bastaǵan kóterilisshiler qoly Aqbulaq pen Qıyl aralyǵyndaǵy shaıqasta Gekke áskerinen jeńiliske ushyrady. Osy shaıqasta Isataı qaza tapty.

86 jyl buryn (1925) Aleksandr Zataevıchtiń «Qazaq halqynyń 1000 áni» jınaǵy baspadan shyqty.

86 jyl buryn (1925) Qazaqstan Jazýshylar odaǵy quryldy. Onyń alǵashqy basshylary - Sáken Seıfýllın, Beıimbet Maılın. Odaq quramynda proza, poezııa, dramatýrgııa, syn, kórkem aýdarma, ocherk, satıra, fantastıka, balalar ádebıeti, orys, nemis, koreı, uıǵyr ádebıeti jónindegi shyǵarmashylyq keńester jumys isteıdi. 1925 jyly Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń on shaqty ǵana múshesi bolsa, qazirgi ýaqytta 900-ge jýyq múshesi bar. Qazaqstannyń 11 oblysy men Astana qalasynda bólimsheleri bar.

15 jyl buryn (1996) Omby oblysynda jazýshy Koshke Kemeńgerovtiń týǵanyna 100 jyl tolýy atalyp ótti.

4 jyl buryn (2007) Erevanda Qazaqstan Respýblıkasynyń Armenııa Respýblıkasyndaǵy Elshiligi resmı túrde ashyldy. Bul sharaǵa Armenııanyń mınıstrlikteri men vedomstvolarynyń, dıplomatııalyq korpýstyń, isker toptardyń ókilderi, Erevandaǵy qazaq dıasporasy qatysty.

4 jyl buryn (2007) Mańǵystaý oblysyndaǵy «Qaraqudyqmunaı» kenishinde munaı quıatyn temirjol estakadasy paıdalanýǵa berdi.

«Qaraqudyqmunaı» kenishi Aqtaýdan 360 shaqyrym jerde ornalasqan. Jańa temirjol estakadasy munaıdy balama jolmen jóneltýdi qamtamasyz etedi. Estakada qazirgi zamanǵy jabdyqtarmen, gazdy ortany baqylaıtyn avtomatıka jáne telemehanıka júıelerimen, órt qaýipsizdigi jáne jarylys standarttaryna sáıkes keletin órt sóndirý keshenimen tolyǵymen jabdyqtalǵan. Estakadada Atyraý men Nıaganıdiń (Reseı) munaı quıatyn estakadalarynan oqyp kelgen jıyrma adam qyzmet atqarady. Suıyqtyqty quıý qurylǵysy arnaıy avtomattandyrylǵan baqylaý qurylǵysymen jabdyqtalǵan. Jabyq túrinde quıatyn ekologııalyq taza tehnologııa atmosferaǵa gaz ben bý shyǵarýdy azaıtady. Temirjoldar men estakada bir ýaqytta 60 tsısterna júk tıeý úshin oılastyryp qurastyrylǵan. Endi munaı quıýdyń qýattylyǵy jylyna 1 mln. tonna ónimdi quraıdy.

Jańa estakada qaraqudyq munaıyn jyl boıy temir jol tsısternalaryna quıyp, ony temir jolmen Aqtaý portyna deıin jetkizedi, sosyn ol ár túrli baǵytta eksportqa jiberiledi.

4 jyl buryn (2007) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qaýipsizdik komıteti Aqtóbe oblysy boıynsha departamentiniń ǵımaratyna general-maıor Balǵabaı Baıjigitovti eske alýǵa arnalǵan memorıaldy taqta ornatyldy.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń qurmetti qyzmetkeri bolǵan Balǵabaı Baıjigitov Uly Otan soǵysyna qatysqan, qatardaǵy jaýyngerden general-maıor shenine deıin kóterilgen, qatardaǵy qyzmetkerden Memlekettik qaýipsizdik komıtetiniń oblystyq organdarynyń basshysy qyzmetine deıin ósken. Ol Memlekettik qaýipsizdik komıtetiniń Aqtóbe oblysy boıynsha basqarmasyn 1970-1985 jyldary basqarǵan.

1 dárejeli Otan soǵysy, Qyzyl Juldyz ordenimen, «Za boevye zaslýgı» medalimen, eki ret «Memleket qaýipsizdiginiń qurmetti qyzmetkeri» tós belgisimen marapattalǵan.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń qoldaýymen Caspian Publishing House baspasy daıyndaǵan «Qazaqstan-EQYU-2010» memlekettik kitaby jaryq kórdi. Kitap qazaq, orys, aǵylshyn tilinde basylyp shyqty. Kitaptyń negizgi bólimderiniń biri elimizdiń Tuńǵysh Prezıdentiniń eýrazııalyq jáne ǵalamdyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa qosqan aıtarlyq úlesine, sondaı-aq Vashıngtonda ótken Ǵalamdyq ıadrolyq sammıtte álemdik qaýymdastyq tarapynan tıesili moıyndaý tapqan elimizdiń ıadrolyq qarýdan bas tartýmen shektelmeı, beıbit súıgish saıasatymyzdy odan ári jalǵastyra bilgen Elbasy sheshimderiniń tarıhı mańyzyna arnalǵan.

ESІMDER

85 jyl buryn (1926-1980) mýzyka zertteýshisi, pedagog, dombyrashy, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen óner qaıratkeri, KSRO Kompozıtorlar odaǵynyń múshesi TASTANOV Habıdolla dúnıege keldi.

Aqtóbe oblysy Muǵaljar aýdanynda týǵan. Qazaq ulttyq konservatorııasyn bitirip, uzaq jyldar boıyna halyq aspaptar kafedrasynda ustazdyq etken. 1959-1961 jyldary - KSRO Mádenıet mınıstrliginiń joldamasymen Ulanbatyrda (Monǵolııa) monǵol óneri on kúndigin uıymdastyrý jáne ótkizý jumysyna basshylyq jasap, Baıan-Ólgeı mýzykalyq-drama teatry janynda qazaqtyń tuńǵysh halyq aspaptary orkestrin uıymdastyrǵan. Osy eńbekteri úshin 1960 jyly Monǵol Halyq Respýblıkasynyń «Altyn juldyz» ordenimen marapattalǵan.

Onyń «Alataý aıasynda», «Tyńǵa attaný», «Tolǵaý», «Qazaq bıi», «Qýanamyn», «Romans», t.b. aspaptyq jáne vokaldyq shyǵarmalary, «Dombyra orkestri», «Dombyra úırený mektebi», «Dırıjerlik etýdiń negizderi» (Latıf Hamıdımen birge) atty kitaptary bar.

60 jyl buryn (1951) matematık, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym komıtetiniń «Matematıka, ınformatıka jáne mehanıka ınstıtýty» Respýblıkalyq memlekettik kásiporny bas dırektorynyń orynbasary BAIJANOV Bektur Sembiuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. S.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin jáne KSRO Ǵylym akademııasy Sibir bólimshesi Matematıka ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1975-1978 jyldary - KSRO Ǵylym akademııasy Sibir bólimshesi Matematıka ınstıtýtynyń aspıranty. 1978-1992 jyldary - S.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń assıstenti, aǵa oqytýshysy, dotsenti, matematıka fakýlteti dekanynyń orynbasary. 1992-1994 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym akademııasy Prezıdıýmynyń Syrtqy baılanystar bóliminiń bastyǵy. 1994-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Informatıkalyq problemalar ınstıtýty men basqarmasynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri, zerthana meńgerýshisi. 2006-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym Komıtetiniń «Matematıka, ınformatıka jáne mehanıka ınstıtýty» respýblıkalyq memlekettik kásiporny bas dırektorynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym komıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy qyzmetterin atqarǵan.

50-den astam ǵylymı eńbektiń avtory.

Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń «Qazaqstan Respýblıkasy ǵylymyn damytýǵa qosqan úlesi úshin» tós belgisimen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1961) «SeımarAlıans qarjy korporatsııasy» Aktsıonerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy, «Alıans Bank» Aktsıonerlik qoǵamy Dırektorlar keńesiniń múshesi, Eńbekshiqazaq aýdanynyń qurmetti azamaty, Almaty tehnologııalyq ýnıversıtetiniń qurmetti professory SEIFÝLLIN Sáken Orynbekuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstan menedjment, ekonomıka jáne boljaý ınstıtýtyn, Executive MBA baǵdarlamasyn bitirgen. 1995-2005 jyldary «Fýdmaster» Aktsıonerlik qoǵamynyń qarjy, atqarýshy, bas dırektory. 2005-2007 jyldary - «Alıans Polıs» Saqtandyrý kompanııasy Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. 2007-2008 jyldary - «SeımarAlıans qarjy korporatsııasy» Aktsıonerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasynyń orynbasary, tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. 2008 jyldyń qazan aıynan - qazirgi qyzmetinde isteıdi.

Almaty qalasy ákimdigi janyndaǵy eksperttik keńestiń múshesi, Uly Otan soǵysy ardagerlerine medıtsınalyq kómek kórsetý maqsatynda qurylǵan «Jeńis» qaıyrymdylyq qorynyń uıymdastyrýshysy ári qurýshysy, «Qazaqstan sút odaǵyn» uıymdastyrýshylardyń biri jáne teń tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasy Saýda-ónerkásip palatasy úılestirý keńesiniń múshesi. Qazaqstan Respýblıkasy Shahmat federatsııasynyń qurmetti prezıdenti.

«Qurmet» ordenimen, «Qazaqstannyń Táýelsizdigine 10 jyl» medalimen marapattalǵan.

ShІLDENІŃ 13-І, SÁRSENBІ

Qazaqstan Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń kúni. 1992 jyly dál osy kúni Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıteti quryldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

89 jyl buryn (1922) Qazaq atqarý komıtetiniń III sessııasynda Prokýrorlyq qadaǵalaý jáne advokatýra týraly erejeler qabyldanyp, RSFSR Qylmystyq kodeksiniń qalyń malǵa, mal urlyǵyna tyıym salýǵa, adam etin jeýdi aıaýsyz jazalaýǵa qatysty IX bólimine tolyqtyrylýlar engizildi.

16 jyl buryn (1995) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Almaty qalasynda Táýelsizdik eskertkishin ornatý týraly» qaýlysy jaryq kórip, sáýletshi Shota Ýálıhanov basqaratyn avtorlar toby ázirlegen joba maquldandy.

Qazaqtyń qoldanbaly ónerinen tamyr tartqan Táýelsizdik monýmentiniń negizgi ortalyq kompozıtsııasy ulttyq órnekpen kómkerilgen teksheli dińgek tastan quralyp, bıiktigi 28 metrge jetedi. Kók aspanǵa qaraı shanshyla boı kótergen ortalyq dińgektiń ushar basy qaýyzy ashylmaǵan qyzǵaldaq tárizdi jumyrlanyp músindelgen ári oǵan Qazaqstannyń eltańbasy oıyp túsirilgen. Onyń ústińgi jaǵyndaǵy qoladan quıylǵan qanatty barystyń ústinde altynmen kómkerilgen jas sarbazdyń tulǵasy somdalǵan.

10 jyl buryn (2001) Almatyda Orta Azııadaǵy Penal Reform International (Halyqaralyq túrme reformasy) ókildigi tirkeldi.

6 jyl buryn (2005) Elbasy Nursultan Nazarbaev Býrabaı demalys aımaǵyndaǵy «Kókshetaý» saıabaq-qonaq úıiniń ashylý rásimine qatysty.

Qonaq úı kesheni Jeke Batyr taýynyń etiginde, Shortan kóliniń ońtústik-batys jaǵalaýynda ornalasqan. 4 qabatty ǵımaratta 33 jaıly nómir bar. Munda otbasymen demalýǵa, sondaı-aq keńester, semınarlar jáne máslıhattar uıymdastyrýǵa bolady. Qonaq úıde 20 metrlik basseın, trenajer zaly, bılıard klýby, sondaı-aq, zamanaǵa saı jabdyqtalǵan kınozal bar.

4 jyl buryn (2007) Qaraǵandynyń burynǵy Narkomhoz ǵımaratyna Qazaq KSR eńbek sińirgen shahteri, memleket qaıratkeri Faızýlla Serǵazınge arnalǵan memorıaldy taqta ornatyldy.

Faızýlla Serǵazın (1910-1971) Máskeý taý-ken ınstıtýtyn, Kómir ónerkásip akademııasyn bitirgen soń, kóp jyldar boıy Qaraǵandynyń kómir basseıninde qyzmet atqardy. Óndiriste qyzmet atqaryp, ǵylymı jumyspen aınalysty jáne óziniń tehnıkalyq bilimin nasıhattady. Memleket aldyndaǵy eńbegi úshin KSRO-nyń eki ordenimen, bes medalimen, KSRO Joǵarǵy Keńesiniń bes Qurmet gramotasymen, ІІ dárejeli «Shahter dańqy» belgisimen marapattalǵan.

4 jyl buryn (2007) Tarazdyń oblystyq ulttyq qaýipsizdik organdarynyń tarıhı murajaıy ashyldy.

Kórmege Keńes ókimeti qurylǵan kezden osy kúnge deıingi Ulttyq Qaýipsizdik organynyń tarıhyn baıandaıtyn fotomaterıaldar, muraǵattyq qujattar, jeke zattar qoıyldy. 1936 jyly Jambyl oblysy ashyldy jáne naq sol jyly Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi janynda Memlekettik Qaýipsizdik Komıteti Jambyl oblysy boıynsha bólimi alǵash quryldy. 1978 jyly bólim Qazaq KSR-niń Memlekettik Qaýipsizdik Komıteti Jambyl oblysy boıynsha basqarmasy dep ózgertildi. Qazaqstan egemendigin jarııalaǵannan keıin 1992 jylǵy shildeniń 13-inde Qazaqstannyń Memlekettik Qaýipsizdik Komıteti Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Qaýipsizdik Komıteti dep ózgertildi. 1996 jyly Ulttyq Qaýipsizdik Komıteti basqarmasynyń bazasynda Jambyl oblystyq departamenti quryldy. Ekspozıtsııanyń ortalyq bóligi elimizdiń ulttyq qaýipsizdik organdaryn qurýda úlken eńbek sińirgen, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa arnaldy. Osy jerde elimizdiń memlekettik nyshandary - Eltańba, Tý jáne Qazaqstan Respýblıkasy Ánuranynyń mátini, sondaı-aq Ata zań - elimizdiń Konstıtýtsııasy, Joldaýlar jáne Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kitaptary, zańnamalyq aktiler qoıylǵan.

2 jyl buryn (2009) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyq múshe-memleketterinde ınvestıtsııalardy ózara qorǵaý jáne yntalandyrý týraly kelisimdi bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

ESІMDER

55 jyl buryn (1956) Astana qalasynyń Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń bastyǵy, KSRO Memlekettik bankiniń úzdigi ALTYBAEVA Alma Qýandyqqyzy dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Jarma aýdanynda týǵan. Almaty esep-nesıe tehnıkýmyn, Almaty aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi Turar Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıteti) bitirgen. 1976-1987 jyldary - Memlekettik banktiń Almaty oblystyq keńsesinde esepshi, aǵa esepshi, ınspektor bolyp qyzmet atqarǵan. 1987-1990 jyldary - Agroóndiris bankiniń Áýezov bóliminde aǵa ınspektor, bas esepshiniń orynbasary. 1990-1996 jyldary - Memlkettik banktiń Almaty oblystyq basqarmasynda bas Esepteý-kassalyq ortalyǵynyń bastyǵy, bólim bastyǵy, bas esepshisi. 1996-1998 jyldary - Respýblıkalyq bıýdjettik bank tóraǵasynyń orynbasary. 1998-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Qazynashylyq komıteti tóraǵasynyń orynbasary, Qazynashylyq departamenti dırektorynyń orynbasary, Astana qalasy boıynsha Qazynashylyq basqarmasynyń bastyǵy, «Qazaqstan halyq banki» AQ-ynyń aımaqtyq menedjeri. 2003-2007 jyldary - «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» JAQ Qarjy departamentiniń Qazynashylyq basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, bólim bastyǵy. 2007-2008 jyldary - Astana qalasy Qarjy departamenti dırektorynyń orynbasary, Astana qalasynyń Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar departamentiniń dırektory. 2008 jyldyń naýryzynan - qazirgi qyzmetinde.

Medaldarmen marapattalǵan.

50 jyl buryn(1961) Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrliginiń eńbek sińirgen qyzmetkeri TOQSANBAEV Ysqaq Botaıuly dúnıege keldi.

Qazirgi Aqmola oblysynda týǵan. KSRO Іshki ister mınıstrliginiń Brıansk arnaıy orta mılıtsııa mektebin bitirgen. 1988-1997 jyldary - Kókshetaý qalalyq ishki ister bóliminiń arnaıy komendatýrasynyń jedel ókili, Lenın aýdandyq ishki ister bóliminiń Kókshetaý oblystyq ishki ister bóliminiń kezekshi ınspektory. 1998-2002 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi janyndaǵy memlekettik kúzet qyzmeti departamentiniń bas mamany, Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi «Kúzet» respýblıkalyq memlekettik kásipornynyń arnaıy tapsyrmalar jónindegi aǵa ınspektory, bólim bastyǵy. 2002-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi Mamandandyrylǵan kúzet qyzmeti bas basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi Soltústik Qazaqstan oblystyq Mamandandyrylǵan kúzet qyzmeti basqarmasynyń bastyǵy. 2003-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi Soltústik Qazaqstan oblystyq Іshki ister departamenti bastyǵynyń orynbasary. 2008-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Іshki ister mınıstrligi Pavlodar oblystyq Іshki ister departamenti bastyǵynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldyń jeltoqsan aıynan zeınetkerlikke shyqqan.

«Qoǵamdyq tártipti kúzetýdegi úzdik qyzmeti úshin» medalimen marapattalǵan.

ShІLDENІŃ 14-І, BEISENBІ

Frantsııa Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Bastılııany basyp alý kúni. 1789 jyly parıjdikter kóteriliske shyǵyp, Bastılııa túrme-qamalyn basyp aldy. Bul oqıǵa Uly frantsýz revolıýtsııasynyń bastamasy bolyp esepteledi. Bastılııany basyp alý - adamzat tarıhyndaǵy uly oqıǵalardyń biri, «Bastılııa» sóziniń ózin saıası bostandyqtyń belgisine aınaldyrǵan oqıǵa boldy. Qazaqstan Respýblıkasy men Frantsııa Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy qańtardyń 25-inde ornatyldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

14 jyl buryn (1997) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Natarıat týraly» Zańy qabyldandy.

14 jyl buryn (1997) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen «Qazatomónerkásip» Ulttyq atom kompanııasy quryldy.

6 jyl buryn (2005) Bishkekte Qazaqstan men Qyrǵyzstan Prezıdentteriniń qatysýymen Qyrǵyzstandaǵy qazaq elshiliginiń jańa ǵımaratynyń ashylý saltanaty ótti.

6 jyl buryn (2005) Almatyda Ortalyq Azııadaǵy adam quqyǵyn qorǵaıtyn Musylman komıtetiniń bas keńsesi ashyldy.

Komıtet músheleri bolyp zańgerler, teologtar jáne dinı qaýym ókilderi tirkeldi. Uıymnyń maqsaty azamattardyń ultyna, dinine jáne saıası tıistiligine qaramastan quqyǵyn qorǵaý bolyp tabylady.

2 jyl buryn (2009) Memleket basshysy turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý salasyndaǵy qatynastardy retteýge arnalǵan jáne qurylys salýshylardyń qarjylyq turaqtylyǵyna talapty arttyrýdy qarastyratyn jáne úleskerlerdiń quqyǵyna kepildikti kúsheıtýge baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

2 jyl buryn (2009) Ebineı Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetiniń arheologtar ekspedıtsııasy Nura ózeniniń ortańǵy aǵymynyń tusynan saq dáýiriniń jádigerlerin tapty.

Samarqand jáne Tegisjol aýyldarynyń arasyndaǵy Temirqash shatqalynda júrgizilgen qazba jumystarynyń nátıjesinde temir qoramsaq, jebeniń ushy, jas sarbaz belbeýiniń aıylbasy sııaqty zattar tabylǵan. Arheologtar bul jádigerlerge 2 myń jyldan asady dep paıymdaý jasady.

ESІMDER

100 jyl buryn (1911-1991) belgili jazýshy, aýdarmashy BRAGIN Alekseı Ivanovıch dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynda týǵan. Soltústik Kavkaz memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. «Komsomolskaıa pravda», «Pravda ıÝjnogo Kazahstana», «Kazahstanskaıa pravda» gazetterinde, «Prostor» jýrnaly redaktsııasynda, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynda ádebı qyzmetkerden bastap, ár túrli laýazymdy qyzmetter atqarǵan. «Blızkoe ı dalekoe», «Kazahstanskıe samotsvety», «Dve sýdby», «Ý ıstoka rekı», «Predgorıa», «Ozero tysıachı rodnıkov», «Pradedy ı vnýkı», «Sokrovışa mednogo kýpola» (Qanysh Sátbaevtyń balalyq shaǵy týraly), «Dnevnık veka moego», «Trete rojdenıe» atty povest-áńgimeleri, óleńderi jaryq kórgen. Jambyl Jabaevtyń óleńderi men poemalaryn, Sábıt Muqanovtyń «Ómir mektebi» (ІІ,ІІІ tomdaryn), «Móldir mahabbat», «Sónbes sáýle» romandaryn, «Sáken Seıfýllın» atty pessasyn, taǵy basqa qazaq jazýshylarynyń eńbekterin orys tiline tárjimalaǵan.

«Qurmet belgisi» ordenimen, kóptegen medaldarmen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1961) «Saǵadat» Óndiristik korporatsııasy» Aktsıonerlik qoǵamynyń prezıdenti DROZDIN Sergeı Petrovıch dúnıege keldi.

Almaty oblysy Іle aýdanynda týǵan. Frýnze qalasyndaǵy Azamattyq avıatsııa áýe-tehnıkalyq ýchılışesin, Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen. 1982-1992 jyldary - Frýnze qalasyndaǵy Azamattyq avıatsııa áýe-tehnıkalyq ýchılışesiniń zerthana meńgerýshisi, ınjener-qurastyrýshysy, komsomol komıtetiniń hatshysy, Almaty avtojóndeý birlestiginiń bólim bastyǵy, «ıÝjshahtstroı» kompanııasy bas dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 1992 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.

«Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan.

ShІLDENІŃ 15-І, JUMA

Kúnádan tazarý túni - Baraat túni (jumadan senbige qaraǵan tún) (2011 jylǵy shildeniń 15-nen 16-syna qaraǵan tún - 1432 hıjra jylynyń 14-15-shi shaǵbany) - musylman merekesi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

70 jyl buryn (1941) Petropavl qalasynda 314-shi atqyshtar dıvızııasy jasaqtalyp, Soltústik-Batys maıdanyna jiberildi. Atalmysh dıvızııa sonymen qatar Lenıngrad túbindegi shaıqastarǵa da qatysty. 1941 jyly qyrkúıektiń 7-sinde dıvızııa jaýyngerleri Svır ózeniniń boıynda jaýdyń betin toıtardy. Dıvızııa Baltyq jaǵalaýyn, Polshany jáne Chehoslavakııany azat etý urystaryna qatysyp, asqan erlik kórsetti. Soǵys jyldary dıvızııanyń 12000-nan astam jaýyngerleri men ofıtserleri orden, medaldarmen marapattalsa, úsheýi Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn aldy. Olardyń bireýi soltústik qazaqstandyq - Pavel Gonchar. Petropavl qalasynyń ortalyǵyna 314-shi atqyshtar dıvızııasyna eskertkish ornatylǵan.

57 jyl buryn (1954) Qytaıdyń Tsıń haı ólkesinde Altynshoqy qazaq avtonomııalyq aýdany quryldy.

19 jyl buryn (1992)Qazaqstan Respýblıkasy men Rýmynııa arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornady.

14 jyl buryn (1997) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Qorshaǵan ortany qorǵaý týraly» Zańy qabyldandy.

12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Almaty oblysynyń Talǵar qalasyn aýdandyq mańyzdaǵy qalalar sanatyna engizý týraly Jarlyqqa qol qoıdy.

12 jyl buryn (1999) Tretıakov galereıasynda (Máskeý) qazaqstandyq sýretshi, Salvador Dalı atyndaǵy halyqaralyq syılyqtyń ıegeri Erbolat Tólepbaevtyń jeke kórmesi bolyp ótti.

9 jyl buryn (2002) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Saıası partııalar týraly» Zańy qabyldandy.

6 jyl buryn (2005) Semeıdegi Qazaq qarjy-ekonomıkalyq ınstıtýtynyń ǵımaratynda Qabanbaı batyrdyń murajaıy ashyldy.

2 jyl buryn (2009) Astanadaǵy «Dıplomat» qonaq úıinde «Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ men «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qory» AQ arasynda ózara yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.

2 jyl buryn (2009) Almatyda Qazaqstan Halyq bankinde iri avtomattandyrylǵan seıftik depozıtarıı ashyldy. Saltanatty rásimine Nıderlandy Koroldigi elshiliginiń, gollandııalyq Gunnebo kompanııasynyń ókilderi jáne «Qazaqstan Halyq banki» AQ-nyń basshylyǵy qatysty.

Avtomattandyrylǵan qoımaǵa uqsas bul seıftiń 417 uıashyǵy men joǵary deńgeıdegi 7 synypqa sáıkes keletin qorǵanys júıesi bar.

1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy «Jeke tulǵalardyń jeke paıdalaný úshin taýarlardyń keden odaǵynyń kedendik shekarasy arqyly ótkizý jáne olardy shyǵarýǵa baılanysty kedendik operatsııalardy jasaý tártibi týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy.

ESІMDER

105 jyl buryn (1906-1973) Keńes Odaǵynyń Batyry YSQAQOV Qapaı dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy Jarma aýdanynda týǵan. 1941 jyly maýsymda Qyzyl Armııa qataryna shaqyrylyp, Bogdan Hmelnıtskıı ordendi 294-shi Cherkassk atqyshtar dıvızııasynyń polki quramynda bolǵan. Batys, Stalıngrad, ekinshi Ýkraın maıdandarynda urysqa qatysyp, eren erlik kórsetken. Soǵystaǵy erligi úshin 1944 jylǵy qyrkúıektiń 13-inde Batyr ataǵyn alǵan. Soǵystan keıingi jyldary týǵan aýylynda turyp, eńbek etken.

Lenın ordenimen, medaldarmen marapattalǵan. Týǵan aýyly Georgıevkada Batyrǵa eskertkish ornatylyp, bir kóshege esimi berilgen.

60 jyl buryn (1951) Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ramaz Súleımenov atyndaǵy Shyǵystaný ınstıtýtynyń dırektory, tarıhshy-shyǵystanýshy, tarıh ǵylymynyń doktory ÁBÝSEIІTOVA Merýert Qýatqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti), KSRO Ǵylym Akademııasy Shyǵystaný ınstıtýty Lenıngradtyq bóliminiń aspırantýrasyn bitirgen. Qazaqstan Ǵylym akademııasy Tarıh, arheologııa jáne etnografııa ınstıtýtynyń Shyǵystaný bóliminiń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1992-1996 jyldary - Qazaqstan Ǵylym Akademııasy Shyǵystaný ortalyǵynda bólim bastyǵy - dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 1996 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Shyǵystaný ınstıtýty dırektorynyń orynbasary, 1998 jyldan osy ınstıtýttyń dırektory bolyp jumys istep keledi.

«Parasat» ordenimen marapattalǵan.

100-den asa ǵylymı jarııalanymnyń avtory.

ShІLDENІŃ 16-SY, SENBІ

Frantsııadaǵy Vıshı rejıminiń násilshildik jáne antısemıttik boı kórsetýleri qurbandaryn eske alý kúni. Alǵash ret 1993 jyly atap ótilgen osy ataýly kún 2000 jylǵy aqpannyń 29-ynda Ulttyq jınalystyń sheshimimen resmı bekitilgen. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysy jyldarynda Frantsııada qurylǵan Vıshı násilshildik rejıminiń polıtsııasy 1942 jyly dál osy kúni 13 myńǵa jýyq shyqqan tegi evreı frantsýzdyqtardy Parıj velodromyna aıdap shyǵyp, olardy gıtlershilerdiń qoldaryna tabys etken. Osy tutqyndardyń kópshiligi «ólim lagerlerinde» qaza tapqan.

ESTE QALAR OQIǴALAR

17 jyl buryn (1994) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik eksport-ımport banki (Eksımbanki) quryldy.

17 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Memlekettik bılik organdarynyń qurylymyn damytý jáne olarǵa shyǵatyn shyǵyndy qysqartý týraly» Jarlyǵy jarııalandy.

12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Etıl spırti men alkogol óniminiń óndirilýin jáne aınalymyn memlekettik retteý týraly» Zańy qabyldandy.

12 jyl buryn (1999) Bolıvııanyń astanasy La-Pas qalasynda ıÝNESKO-nyń bas hatshysy Federıko Maıor Astana qalasyna «Álem qalasy úshin» halyqaralyq konkýrsy jeńimpazynyń medali men sertıfıkatyn tabys etti. Osy kúnnen bastap Astana «Álem qalasy» ataǵyna ıe.

10 jyl buryn (2001) Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti kitaphanasy negizinde «Otyrar kitaphanasy» ǵylymı ortalyǵy quryldy.

8 jyl buryn (2003) Astana qalasy ákimi men Halyqaralyq sáýlet akademııasy arasynda Memorandýmǵa qol qoıyldy.

6 jyl buryn (2005) Aqtóbedegi Abaı atyndaǵy gúlzarda «Temirqazyq» rámizdik belgisiniń ashylý rásimi bolyp ótti.

Temirqazyq juldyzy erte kezde jolaýshylarǵa, qazaq dalasymen júrgen kerýenderge jol kórsetetin belgi bolǵan. Jańa «Temirqazyqta» jahannyń tórt buryshy, Aqtóbeniń geografııalyq málimetteri, qalanyń álemniń iri qalalarymen ara qashyqtyǵy kórsetilgen.

4 jyl buryn (2007) «G4 City» JShS Almaty-Qapshaǵaı kúre jolyna salynǵaly otyrǵan qanattas qalalardyń qyzmetin jetildirý úshin www.g4city.kz dep atalatyn saıtyn iske qosty. Saıtta sondaı-aq, túrli elektrondyq BAQ-tar men merzimdi baspasóz betterinde qanattas qalalarǵa qatysty jarııalaǵan materıaldar júıeli túrde berilip otyrylady. Qurylǵan kompanııanyń negizgi maqsaty - Úkimettiń qoldaýymen salynǵaly otyrǵan qalalardyń tolyqqandy damýyna atsalysý.

ESІMDER

100 jyl buryn (1911-1996) metallýrg, tehnıka ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Fraıberg taý-ken akademııasynyń qurmetti doktory (GDR), RKFSR-diń eńbek sińirgen ǵylym jáne tehnıka qaıratkeri, Sotsıalıstik Eńbek Eri POLÝHIN Petr Ivanovıch dúnıege keldi. Uly Otan soǵysyna qatysqan. Máskeý bolat ınstıtýtyn jáne aspırantýrasyn bitirip, osy ınstıtýtta assıstent, dotsent, fakýltet dekanynyń orynbasary bolǵan. Sibir metallýrgııa ınstıtýtynyń dırektory, KSRO Joǵary jáne orta bilim mınıstrliginiń bólim bastyǵy, Bas basqarmasynyń bastyǵy, mınıstr orynbasary, Máskeý bolat jáne qorytpalar ınstıtýtynyń rektory, Qazaq KSR Ǵylym Akademııasynyń Metallýrgııa jáne ken baıytý ınstıtýtynyń ǵylymı jetekshisi bolǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri metallýrgııa máselelerine arnalǵan. Ol arnaıy qorytpalar men konstrýktsııalyq metaldar teorııasyn tujyrymdap, sol materıaldardyń pishinin plastıkalyq jolmen ózgertý tehnologııasyn usyndy. Qara jáne tústi metaldardyń kúrdeli túrde legırlengen qorytpalarynan daıyndalǵan metall prokattarynyń tıimdi tehnologııasyn jasap, óndiriske engizdi, osyǵan laıyq qandaı jabdyq jasaý qajet ekenin anyqtady. Metall qubyrlaryn ystyqtaı prokattaý tehnologııasy men vınt tárizdi standardy óndiriske engizdi, alıýmınıı, tıtan, t.b. tústi metall qorytpalarynyń, bolat pen alıýmınııden dál prokat jasaý jóninde keshendi zerttteýler júrgizdi. Ǵalymnyń 100 avtorlyq kýáligi, 12 patenti bar.

Lenın, Qazan revolıýtsııasy, eki márte Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne medaldarmen, sondaı-aq GDR-diń «Otan aldyndaǵy eńbegi úshin» ordenimen marapattalǵan.

ShІLDENІŃ 17-SІ, JEKSENBІ

Metallýrg kúni. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 2003 jylǵy qarashanyń 15-indegi Jarlyǵyna sáıkes jyl saıyn shildeniń úshinshi jeksenbisinde atap ótiledi.

Fınlıandııadaǵy demokratııa kúni. 1919 jyly shildeniń 17-sinde Fınlıandııa regenti (monarh ornynda memleketti ýaqytsha basqarýshy) Karl Mannergeım Fınlıandııany respýblıka dep jarııalaý týraly Seım sheshimine qol qoıdy. Alǵash 1992 jyly atalyp ótildi.

Irak Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Ulttyq Respýblıka jáne Táýelsizdik kúni (1958). Irak - Ońtústik-Batys Azııada, Tıgr jáne Evfrat ózenderi boıynda ornalasqan memleket. Ákimshilik jaǵynan 18 ýálaıatqa bólinedi. Astanasy - Baǵdat qalasy. Resmı tili - arab tili. Aqsha birligi - ırak dınary. 1970 jyly qabyldanǵan Konstıtýtsııasy boıynsha Revolıýtsııalyq keńestiń tóraǵasy eldiń Prezıdenti jáne Joǵarǵy Bas qolbasshy qyzmetterin qatar atqarady. Zań shyǵarýshy organy - Ulttyq keńes.

ESTE QALAR OQIǴALAR

13 jyl buryn (1998) Qazaqstan men Qyrǵyzstan Respýblıkalary arasyndaǵy memlekettik shekarany anyqtaý (delımıtatsııalaý) týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.

12 jyl buryn (1999) «Qazaqstan Respýblıkasy Azamattyq kodeksin (Negizgi bólim) qoldanysqa engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy buqaralyq aqparat quraldarynda jarııalandy.

8 jyl buryn (2003 jylǵy 17-shi shilde men 7-shi tamyz aralyǵy) ekinshi «Han-Táńiri-2003» festıvaliniń sheńberinde Han-Táńiri shyńynyń baýraıynda qutqarýshylardyń birinshi halyqaralyq sleti ótti.

5 jyl buryn (2006) Qazaqstanda alǵash ret zeınetkerlerge nesıe berý jónindegi joba iske qosyldy.

5 jyl buryn (2006) Qazaqstannyń Ulttyq banki «Qazaqstan petroglıfteri» serııasy boıynsha «Kúıme» degen ataýmen kollektsııalyq kúmis shaqany satylymǵa shyǵardy. Shaqanyń dızaınynda bizdiń dáýirimizge deıingi ІІ myńjyldyqtyń ekinshi jartysynan bizge jetken «Kúıme» petroglıfiniń detali qoldanylǵan. Nomınaly 500 teńgelik shaqa 3 myń danamen shyǵarylǵan, olardyń árqaısysynyń baǵasy - 3 myń teńge. Bul moneta - «Qazaqstan petroglıfteri» serııasy boıynsha shyǵarylyp otyrǵan 7-shi shaqa. Onyń salmaǵy - 24 gramm, dıametri - 37 mm. Shaqa sapa sertıfıkatyna ıe.

4 jyl buryn (2007) Almatyda «Alpysbaı Qazyǵulov. Keskindeme» albomynyń tanystyrylymy ótti. Alpysbaı Qazyǵulov - Qazaqstannyń tanymal sýretshisi, ol abstraktsıonızm jáne sıýrrealızm janrynda jumys isteıdi, Almatyda turady jáne qyzmet ataqarady.

Sýretshi Qyzylorda oblysynyń Aralynda 1958 jyly dúnıege kelgen. Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń sýret-grafıka fakýltetin bitirgen. Qazaqstan Respýblıkasynyń Sýretshiler odaǵynyń múshesi, Belgııa, Nıderlandy, Japonııa, Reseı sáýlet óneriniń kásipker sheberlerdiń kórmesine qatysýshy. 2003 jyly álem ónerine qosqan úlesi úshin Eýropalyq óner ýnıtsııasynyń Masarık atyndaǵy qurmet syılyǵynyń ıegeri.

2 jyl buryn (2009) Pavlodar oblysynyń Maı aýdanynda turǵyzylǵan asfalt-beton zaýyty iske qosyldy.

Saǵatyna 100 tonnadaı jol tósemin óndiretin jańa zaýytty «Dorremstroı PV» JShS salyp otyr. Kásiporyn Qazaqstannyń ıadrolyq ortalyǵyn damytý úshin mańyzy zor Aqsý-Kýrchatov respýblıkalyq trassasynda kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizip jatqan jolshylardy zamanaýı materıalmen tolyq qamtamasyz ete alady.

2 jyl buryn (2009) Almatyda Qazaqstannyń tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen qol jetkizgen jetistikterine arnalǵan «Qazaqstan: Ǵasyrlar asýynda» ǵylymı-pýblıtsıstıkalyq monografııasy jaryq kórdi.

Kitap avtory - Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory Saǵyndyq Satybaldın. Jumys úsh taraýdan turady. «Qazaqstan keshe» dep atalatyn birinshi taraýda 1965-2006 jyldar aralyǵy qamtylsa, «Qazaqstan búgin» taraýynda - 2007-2008 jyldar, al «Qazaqstan erteń» dep atalatyn taraýynda 2009 jyldan bastap aldaǵy jyldar qamtylady.

Kitapta KSRO-nyń ydyraý sebepteri, óz odaǵyn qurý týraly úsh slavıan memleketiniń (Reseı, Belarýs, Ýkraına) sheshimderine qatysty oqıǵalar baıandalady.

Kitaptyń bastapqy tırajy - 1000 dana. Fotosýrettermen bezendirilgen 477 bettik basylym.

ESІMDER

120 jyl buryn (1891-1957) bıologııa ǵylymynyń doktory, professor, Búkilodaqtyq aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasynyń akademıgi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty ZAVADOVSKII Mıhaıl Mıhaılovıch dúnıege keldi.

Ýkraınanyń Kırovograd oblysynda týǵan. Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. 1941-1945 jyldary KSRO Ǵylym akademııasynyń Qazaq fılıaly ósip-óný zerthanasynyń meńgerýshisi bolǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri bıologııada ózi qalyptastyrǵan jańa ǵylymı baǵyt - damý dınamıkasyna arnalǵan. Ol damý protsesteriniń rettelýi, dene músheleriniń ózara árekettesýi bıologııalyq turǵydan bir prıntsıpke baǵynatynyn, gormondyq ádispen maldy egiz, úsh-tórtten tóldetýge bolatynyn teorııalyq turǵydan da, is júzinde de dáleldedi. Qoı men iri qara basyn kóbeıtý maqsatymen SJK preparatyn jasap, óndiriske usyndy.

105 jyl buryn (1906-1983) kompozıtor, pedagog, Qazaq KSR-iniń halyq ártisi, KSRO Kompozıtorlar odaǵynyń múshesi, Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, qazaq halyq mýzykasyn jınaýshy HAMIDI Latıf Abdýlhaıuly dúnıege keldi.

Tashkent halyq aǵartý ınstıtýtyn, Máskeýdiń birinshi mýzykalyq tehnıkýmyn, Máskeý konservatorııasy janyndaǵy tatar opera stýdııasyn bitirgen. Qazaqtyń halyq aspaptar orkestriniń dırıjeri bolyp, Qazaqtyń Petr Chaıkovskıı atyndaǵy mýzykalyq ýchılışesinde, Qazaq konservatorııasynda ustazdyq etken. Kompozıtordyń Uly Otan soǵysy jyldary jazǵan «Attanyńdar maıdanǵa», «8-gvardııa dıvızııasynyń áni», «Batyr qyz», «Núrken» ánderi tyńdarmanyn qaharmandyq sezimge bóledi. Ol qazaq mýzykasyna tuńǵysh vals janryn engizip, «Qazaq valsi», «Bulbul» ánderin shyǵarǵan. Sondaı-aq onyń ásem áýenimen erekshelenetin valsteri, horlary, sımfonııalyq orkestr, halyq aspaptar orkestri úshin kameralyq-aspaptyq shyǵarmalary, qoıylymdar men kınofılmderge arnalǵan mýzykalary bar.

Kompozıtor qazaqtyń opera ónerin órkendetýge de úlken úles qosyp, «Abaı», «Tólegen Toqtarov», «Jambyl» operalaryn, «Jambyl men Aıkúmis» mýzykalyq pesasyn, «Balbulaq» operettasyn jazdy. Sonymen qatar «Dombyra úırený mektebi» (B.Ǵızatovpen birge), «Dırıjerlik etýdiń negizderi» (H.Tastanovpen birge), t.b. zertteý eńbekteri bar.

3 márte Eńbek Qyzyl Tý ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.