QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 10-14 tamyz aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

10 tamyz kúni QR Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginde «Sýdaǵy qaıǵyly oqıǵa» taqyrybynda brıfıng ótedi.

BASQA MEMORGANDAR

10 tamyz kúni QR Memlekettik qyzmet isteri agenttiginde memlekettik qyzmettiń jańa modeli tujyrymdamasynyń negizgi erejelerine arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

ASTANA

10 tamyz kúni «Ulttyq medıtsınalyq holdıng» AQ-da laporaskopııalyq tásil arqyly ótken alǵashqy búırek aýystyrý operatsııasyna qatysty baspasóz máslıhaty ótedi.

10 tamyzda «Qazaqstan» Ortalyq kontsert zalynda Astana qalasynyń Úkimettik emes uıymdary qalalyq forým uıymdastyrady.

10 tamyz kúni «Báıterek» halyqaralyq medıa ortalyǵynda «Meniń Qazaqstanym!» atty poıyzdyń saltanatty bastalýy bolady.

ALMATY

10 tamyzda Abaı atyndaǵy Memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynda «Abaı oqýlary» ótedi. Іs-shara saǵat 17.00-de bastalady.

SPORT

12 tamyz ben 23 tamyz aralyǵynda Qytaıdyń Shenchjen qalasynda 26-shy Búkilálemdik jazǵy Ýnıversıada ótedi, oǵan qazaq sportshylary da qatysady. Qazaqstan quramasynyń 103 sportshysy sportyń 11 túri boınysha óner kórsetedi.

QOǴAM

2011 jyldyń 1 shildesi men 10 qarashasy aralyǵynda «Zerde» Ulttyq Infokommýnıkatsııalyq holdıngi» AQ Baılanys jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen «Elektrondyq úkimet» jumysy taqyrybyndaǵy eń úzdik materıalǵa jýrnalıster arasynda shyǵarmashylyq konkýrs jarııalady.

1 tamyz ben 30 qyrkúıek aralyǵynda respýblıkalyq aktsııa aıasynda Astanada «Mektepke barar jol» aktsııasy ótedi .

9-13 tamyzda Astanada QR Prezıdentiniń kýbogy úshin Shaıbaly hokkeıden halyqaralyq týrnır ótedi .

SYRTQY SAıASAT

16 shilde men 8 tamyz aralyǵynda Ýhan qalasynda (Qytaı, Hýnan provıntsııasy) «Qytaı tiliniń kópiri» atty qytaı tili men mádenıetiniń 10-shy mereıtoılyq búkilálemdik stýdentter baıqaýy ótedi. Oǵan Qazaqstan stýdentteri de qatysady.

Sankt-Peterborda Reseı, Qazaqstan, Ýkraına, Norvegııa, Fınlıandııa, Germanııa, Frantsııa, Italııa, Belarýs, Latvııa, Estonııadan kelgen 100-den astam temirden túıin túıetin ustalar men sýretshiler óz sheberlikterin kórsetetin «Týfelka dlıa Zolýshkı» atty halyqaralyq baıqaý bastaldy. Festıvaldiń ózi 10-11 qyrkúıek kúnderi Kronshtadta ótetin bolady. Baıqaýǵa deıingi bir aıda barlyq temir ustalary shyǵarmashylyq tapsyrmany oryndap, temirden týflı men basqa aıaq kıim jasap shyǵarady.

AIMAQTAR

AQTÓBE OBLYSY

23 sáýir men 10 qyrkúıek arasynda Aqtóbe oblysynda «El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan 20 ekpindi aptalyq» degen uranmen «Aýyldyń gúldenýi - Qazaqstannyń gúldenýi» marafon-estafetasy ótedi.

ShYǴYS QAZAQSTAN OBLYSY

6 tamyz ben 14 tamyz aralyǵynda Óskemen qalasynda «Qazaqstan oqýshysy» atty dástúrli kópkúndik velojarys ótedi. Sporttyq sharaǵa 137 jas sportshy qatysýda.

QOSTANAI OBLYSY

15 shilde men 15 qyrkúıek aralyńǵynda Qosatanıda «mektepke jol» aktsııasy ótedi.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

TAMYZDYŃ 10-Y, SÁRSENBІ

Abaı poezııasynyń kúni.

Qunanbaıuly Abaı (1845-1904) - uly aqyn, fılosof, aǵartýshy, kompozıtor, qazaqtyń realıstik jańa jazba ádebıetiniń negizin qalaýshy. Qazirgi Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Abaı aýdanynda týǵan. Ol aýyldaǵy Ǵabıthan moldadan saýat ashyp, 10 jasynda Semeı qalasyndaǵy Ahmet Rıza medresine oqýǵa barǵan. Munda arab, parsy tilderin úırenip, din sabaqtaryn oqýmen qatar Nızamı, Naýaı, Saǵdı, Hafız, Fızýlı, t.b. shyǵys klassıkteriniń shyǵarmalarymen tanysady. Medreseniń úshinshi jylynda Semeıdegi «Prıhodskaıa shkolaǵa» túsip, 3 aı oqıdy. Sol kezden bastap Aleksandr Pýshkın, Mıhaıl Lermontov, Lev Tolstoı, Ivan Krylov, Fedor Dostoevskıı shyǵarmalaryn oqyp, Gete, Dj.Baıron muralaryna den qoıady. 13 jasynda áke yqpalymen oqýdan qol úzip, ákimshilik bılikke aralasady. Otarshyl Reseıdiń qol astyndaǵy halqynyń aýyr taǵdyryn kórip ósedi. 1875 jyly Qońyrkókshe elinde ótken saılaýda jeńiske jetip, 1878 jylǵa deıin bolys boldy. Qazaq halqynyń dástúrli el bıleý joralǵylaryn, ádep-ǵuryp zańdaryn jetik biletin Abaı el ishindegi ár alýan ákimshilik-quqyqtyq reformalarǵa belsene aralasady. 1885 jyly mamyr aıynda Shar ózeniniń boıyndaǵy Qaramola degen jerde Semeıdiń general-gýbernatory Tseklıntskııdiń basqarýymen Semeı gýbernııasyna qaraıtyn 5 ýezdiń 100-den astam bı-bolystary bas qosqan tótenshe sez ótedi. Osy sezde tóbe bı bolyp saılanǵan Abaıǵa «Semeı qazaqtary úshin qylmysty isterge qarsy zań erejesin» ázirleý tapsyrylady. Abaı bastaǵan komıssııa barlyǵy 93 baptan turatyn erejeni 3 kún, 3 túnde ázir etedi. Bul qazaq qaýymynda ejelden qalyptasqan kertartpa ádet-ǵuryp zańdaryna da, patsha ókimetiniń halyqty qanaýshylyqqa, zorlyq-zombylyqqa negizdelgen zańyna da uqsamaıtyn, ózgeshe qujat edi. Onyń ásirese urlyq, qylmys pen áıel máselelerine arnalǵan baptary erekshe qundy. Biraq Abaıdiń ataq-dańqyn osynsha kókke kótergen Qaramola sezinen keıin onyń dushpandary tipti shıryǵa túsedi. 1890 jyly Baıǵulaq, Kuntý degen jýandardan bastaǵan 16 atqaminer Jırenshe qystaýynyń shetindegi Shı degen jerde Abaıǵa qarsy dushpandyq áreketke sóz baılasady. 1891 jyly Orazbaı bastaǵan daý 1897 jylǵa deıin sozylyp, aıaǵy 1898 jylǵy Muqyr saılaýyndaǵy janjalǵa, Abaı ómirine qastandyqqa ákep soqtyrady. Aqyn bul janjaldyń barsha jırenishti syryn, óziniń aq ekendigin Senatqa hatynda barynsha aıǵaqty derektermen dáleldep beredi. Egde tartqan shaǵynda ákimqara bılikten, atqaminerlikten irgesin aýlaq salyp, shyǵarmashylyqpen ǵana shuǵyldanǵan. Onyń kóptegen shyǵarmalarynda Adam, Bolmys jáne Ǵalam taqyryby, sondaı-aq, absolıýttik aqıqat syry turaqty oryn alady. Ol tereń ǵıbratty oı-tolǵamdarǵa toly óleńdermen qatar jastyq aýan, ǵashyqtyq sezimdi, tabıǵat kórinisterin, adamnyń jan dúnıesin kórkem til, beıneli teńeý, psıhologııalyq shendestirý arqyly sheberlikpen, tógilte jyrlaǵan aqyn. Ol dástúrli qazaq poezııasyna qurylymdyq, stıldik jáne kórkemdik turǵydan sonylyq alyp keldi. Ásirese, onyń ǵaqlııalary - «Qara sózderindegi» kórkemdik sheberlik pen ǵylymı paıymdardy astastyrǵan fılosofııalyq oı-tolǵamdary jalpy adamzattyq gýmanıstik-áleýmettik murattarǵa ulasyp jatady. Abaı - álemge kózqarasy qalyptasqan, ózindik fılosofııalyq túıinderi bar ǵulama. Aqynnyń rýhanı, danalyq murasy tereń maǵynaly fılosofııalyq ıdeıalarǵa toly. Ol kúlli Shyǵysta fılosofııanyń negizgi máni bolyp tabylatyn «jetilgen adamdy» ózekti jáne basty problema etip qarastyryp, soǵan aıryqsha kóńil bóldi. Adamgershilik týraly ilimdi damyta otyryp, adamdy adamgershilik, kisilik turǵysynan jetildirý prıntsıpterin, ulttyq estetıka máselelerin alǵa tartty. Adamnyń sheksiz tanymdyq múmkindikteri jóninde, bilim men ǵylymnyń áleýmettik róli týraly, adamtaný máselelerin kóterdi. Danalyqtyń ólshemi bola bilgen fılosof-aqynnyń rýhanı murasy shyn mánisinde, qazaq halqynyń zerdeli oıy men ómiri turǵysyndaǵy entsıklopedııa sekildi. Abaıdy tanyp, belsendi ıgere otyryp, sol kezdegi qazaq qoǵamynyń ekonomıkalyq, saıası, quqyqtyq, otbasylyq, mádenı-tarıhı, moraldyq hal-jaıynan aıqyn da tolyq maǵlumattar alýǵa bolady. Orystyń qoǵamdyq-fılosofııalyq aqyl-oıy aqynnyń estetıkalyq kózqarasynyń qalyptasýyna eleýli áser etti. Sondaı-aq basyn sonaý antıkalyq ejelgi zaman mádenıetinen alatyn Batys Eýropa mádenıeti Abaı dúnıetanymynyń damý protsesinde tarıhı sabaqtastyq jelisin atqardy. Qazaq kemengeri Sokrat, Platon, Arıstotel eńbekterimen jaqsy tanys boldy. Sonymen qatar ol Spenserdiń «Tájirıbelerin», Lıýıstiń «Pozıtıvtik fılosofııasyn», Dreperdiń «Eýropa aqyl-oıynyń damý tarıhy» atty týyndylary men Mılldiń, Bokldiń jáne taǵy basqa kóptegen avtorlardyń da shyǵarmalaryn oqyǵan. Batystyń órkenıeti men fılosofııasy, qoǵamdyq oıdyń damý tarıhy, ǵylymy men mádenıeti Abaıdyń rýhanı eseıý jolynda eleýli ról atqaryp, Batys pen Shyǵys mádenıetterin onyń óz dúnıetanymynda tamasha ushtastyrdy. Abaı mýzyka salasynda da mol mura qaldyryp, qazaqtyń mýzyka ónerin damytty. Qazirgi ýaqytta aqynnyń 27 ániniń 36 nusqasy notaǵa túsirilgen. Aqyn qazaqtyń án-kúı shyǵarmashylyǵyn erekshe baǵalaǵan. Biraq án ataýlynyń bárin qabyldamaı, onyń da «estisi men eseri baryn» aıtyp, «Qulaqtan kirip boıdy alar, Jaqsy án men tátti kúıdi» ǵana unatqan. Búkil shyǵystyń, orystyń, qazaqtyń halyqtyq ádebıetin tereń zerttegenindeı, Abaı qazaqtyń halyq án-kúılerin de jete bilgen. Birjan sal, Aqan seri, Táttimbet, Jaıaý Musa syndy halyq kompozıtorlarynyń án-kúı darııasynan sýsyndap, ánshilik-kúıshilik ónerdi erekshe baǵalaǵan. Ol tek tyńdaýshy ǵana bolmaı, ózi de án shyǵarǵan. Abaıdyń án shyǵarmashylyǵy qazaqtyń halyq mýzykasynyń tarıhynda erekshe oryn alady. «Segiz aıaq», «Qor boldy janym», «Aıttym sálem, Kalamqas», «Ata-anaǵa kóz qýanysh», «Surǵylt tuman», «Jelsiz túnde jaryq aı», «Men kórdim uzyn qaıyń qulaǵanyn», «Amal joq qaıttym bildirmeı» («Tatıananyń haty»), «Qarańǵy túnde taý qalǵyp», «Іshim ólgen, syrtym saý», t.b. ánderi arqyly halyqtyń án shyǵarmashylyǵyn san jaǵynan baıytyp qana qoımaı, sondaı-aq qazaq poezııasynda jańa ólshem, jańa túr tapqany sııaqty qazaq ánine de jańa áýen, yrǵaq, jańa ún, ózgeshe ólshem ala kelgen jańashyl kompozıtor boldy. Abaıdyń mazmuny tereń, kórkemdigi joǵary óleńderi men poemalary («Masǵut», «Eskendir», «Ázim»), qara sózderi men aýdarmalary san ret jaryq kórip, qazaq eline tarady, kóptegen shetel tilderine aýdaryldy. Elimizde uly aqynǵa jasalǵan qurmet erekshe. Abaı atynda qala, aýdan, Semeı, Qarqaraly qalalarynda, Jıdebaıda ádebı-memorıaldyq murajaılar bar. Almatyda jáne taǵy basqa da qalalarda teatrlarǵa, kóshelerge aqyn aty berilgen. Abaı atyndaǵy shyń, asý bar. Sonymen qatar Abaı qory jumys isteıdi. Fılmder, kórkem shyǵarmalar, zertteýler jazylǵan. Qazaqtyń klassık jazýshysy Muhtar Áýezovtiń bas kitaby - «Abaı joly» uly aqynǵa arnalǵan. Bul epopeıa dúnıejúzi halyqtarynyń 116 tiline aýdarylǵan.

Almatyda jerlengen ravvın Levı-Itshak Shneerson, Lıýbavıchskıı Rebo ákeni eske alý kúni jáne onyń esimi berilgen Almaty sınagogasynyń týǵan kúni.

Ekvador Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdigin jarııalaǵan kúni (1809). Ekvador - Ońtústik Amerıkanyń soltústik batysynda ornalasqan memleket. Astanasy - Kıto qalasy. Ákimshilik aýmaǵy 21 provıntsııaǵa bólinedi jáne oǵan provıntsııa mártebesi bar Galapagos araly da kiredi. Resmı tili - ıspan tili. Aqsha birligi joq, degenmen 2000 jyldan bastap AQSh dollary eseptesý qarajaty retinde qoldanylady. Memlekettik qurylysy - Respýblıka. Memleket basshysy - prezıdent (prezıdent - úkimet basshysy jáne qarýly kúshterdiń bas qolbasshysy).

ESTE QALAR OQIǴALAR

52 jyl buryn (1959) Pavlodar oblystyq atqarý komıtetiniń sheshimimen oblystyq balalar kitaphanasyna aqyn, aǵartýshy-demokrat Sultanmahmut Toraıǵyrovtyń esimi berildi.

16 jyl buryn (1995) Semeı qalasynda Abaıdyń jańa mádenı-tarıhı jáne aýmaqtyq-memorıaldyq keshen saltanatty túrde ashyldy. Keshenge jańa murajaı men qaıta óńdeý ótkizilgen Abaıdyń ózi tálim alǵan medrese men meshit kiredi.

12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy aýyldyq tutyný kooperatsııasy týraly» zańy jarııalandy.

7 jyl buryn (2004) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylymı ortalyǵynyń Geofızıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń fılıalynda ıadrolyq jarylystardy baqylaý boıynsha jańa seısmıkalyq stansasynyń resmı ashylýy ótti. Stansa Qazaqstan Respýblıkasy UǴO Geofızıkalyq zertteýler ınstıtýty men AQSh Áýe kúshteriniń qoldanbaly tehnologııalary agenttigi arasyndaǵy yntymaqtastyq negizinde quryldy. Ǵylymı mekeme kez-kelgen elde jasyryn ótkizilgen ıadrolyq jarysty anyqtaýmen aınalysady. Qazaqstan Respýblıkasy UǴO Geofızıkalyq zertteýler ınstıtýty seısmıkalyq stansalarynyń aspaptary Qazaqstannyń barlyq aýmaǵynda birdeı ornatylǵan. Jańa seısmıkalyq stansasynyń Qazaqstan úshin mańyzy zor. Birinshiden Qazaqstan ıarolyq qarýsyz el, sondyqtan qaýipsizdiginiń kepili bolýy mańyzdy. Ekinshiden, bul jańa jumys oryndary, úshinshiden, bul jınalǵan ǵylymı tájirıbeni saqtaýǵa jáne paıdalanýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar bul stansanyń bolýy Qazaqstan úshin mártebe bolyp sanalady.

6 jyl buryn (2005) qazaqtyń uly aqyny Abaı Qunanbaıulynyń 160 jyldyq mereıtoıyn zııaly qaýym ókilderi men Almaty jurtshylyǵy atap ótti. Jınalǵan qaýym Abaı eskertkishine gúl shoqtaryn qoıyp, Abaı oqýlary men kontserttik baǵdarlamany tamashalady. Abaı Qunanbaıuly - qazaq ulttyq jazba ádebıetiniń negizin qalyptastyrǵan uly aqyn, aǵartýshy ári oıshyl. Onyń shyǵarmalary búgingi kúnge deıin álemniń 60 tiline aýdarylǵan. Qazirgi tańda Almatyda aqynnyń atymen joǵary oqý orny, opera jáne balet teatry, úlken dańǵyl atalsa, kórkem ádebıet salasy boıynsha memlekettik syılyq taǵaıyndalǵan. Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy bir aýdanǵa, Qaraǵandy oblysyndaǵy bir qalaǵa aty berilgen. Sondaı-aq Іle Alataýynyń teńiz deńgeıinen 4010 metr bıiktiktegi shyńy da aqyn esimimen atalady.

5 jyl buryn (2006) Vyborg qalasynda «Qazteńizkólikfloty» AQ-na «Aqtaý» tankerin saltanatty tapsyrý rásimi ótti. Qazaqstannyń úshinshi «Aqtaý» tankeri 2005 jylǵy qarashanyń 30-ynda jasala bastady. Keme Vyborgtyń keme jasaý zaýytynda 10 aı boıy qurastyryldy. 2006 jylǵy tamyzdyń basynan tanker Baltyq teńizinde synaqtan ótti. Tankerdiń qurylysyn «Raıffaızen Lızıng Qazaqstan» kompanııasy lızıng júıesi boıynsha qarjylandyrdy.

4 jyl buryn (2007) Óskemende Aleksandr Pýshkın atyndaǵy oblystyq kitaphanada qala kúnine oraılastyrylǵan «Týǵan kúnińmen, súıikti qalam!» atty kitap kórmesi ótti.

Qalanyń úsh júz jyldyq tarıhy kelýshilerge kitap túrinde, jergilikti aqyndardyń óleńder jınaǵy jáne paıdaly qyzyqty málimetter retinde usynylǵan. Búgingi Óskemenniń fotoportreti Shyǵys Qazaqstany týraly sándi sýretter albomdardyń betterinde beınelengen. Kórme Óskemenniń tarıhymen qazirgi zamanǵy zertteýlerin eske túsirýge múmkindik beredi.

2 jyl buryn (2009) Aqmola oblysynyń Şýchınsk qalasynda jańa meshit ashyldy. Ashylý saltanatyna Qazaqstan Musylmandary Dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Ábsattar qajy Derbisáli qatysty. Meshite ortaq bólmeden basqa úsh namazhana, jáne qosalqy bólmeler bar.

1 jyl buryn (2010) Taldyqorǵan qalasynda jańa Sport saraıynyń aldynda qazaqtyń aıtys óneriniń altyn dińgegi Súıinbaı Aronulyna arnalǵan eskertkish ornatyldy. Bıiktigi 10 metrdi shamalaıtyn monýment taza qoladan quıylǵan, onyń avtorlary - tanymal sáýletshi Qazbek Jarylǵapov pen músinshi Merlan Azmaǵambetov.

Súıinbaı aqyn Almaty oblysynyń Jambyl aýdany, Qaraqystaq aýylynda dúnıege kelgen, sonda qaıtys boldy. Qazaq halqynyń aqyny, aıtys óneriniń sheberi. Aronuly Súıinbaı (1815 - 1898) - qazaqtyń áıgili aqyny, aıtys óneriniń maıtalman júırigi. Týyp ósken jeri Almaty mańy, Jambyl aýdanyna qarasty Qaraqystaq eldi mekeni. Osy óńirden topyraq buıyrǵan. Shyqqan tegi Uly júz Shapyrashty taıpasynyń ishindegi Ekeı rýy. Shejire deregi boıynsha arǵy atasy Kúsep dáýlesker qobyzshy bolǵan. Kúsepten Aron, odan Súıinbaı týǵan. Súıinbaıdan týǵan Malybaı, Baǵyjan, Jetibaı esimdi balalarynyń urpaǵy ósip óngen.

Súıinbaı, ásirese, aıtysqa túskende qynynan sýyrylǵan qylyshtaı jarqyldap, óziniń týa bitken aqyndyq darynymen qaýyshqandaı áserge bólep otyrady. Onyń Maılyqojamen, Tezek tóremen, Qataǵanmen, Arystanbekpen aıtystary naǵyz shashasyna shań jýytpaıtyn júıriktiń aıǵaǵy. Súıinbaı poezııasy arqyly qazaqtyń aıtys óneriniń órisi anaǵurlym uzaryp, bıiktedi, taqyryp aıasy keńeıip, áleýmettene tústi. Epıkalyq qarymdaǵy aqyn retinde Súıinbaı halyqtyń ár túrli jyr dastandaryn tańdy tańǵa uryp aıtyp, «Manas», «Kóruǵly», «Rústem Dastan», «Totynama» sııaqty týyndylardy shyǵarmashylyqpen ózinshe jyrlaǵan. Onyń Suranshy, Saýryq batyrlar týraly tsıkldi óleńderi men tolǵaýlary naǵyz epık aqynnyń óresin tanytatyn ólmes mura. Munda ejelgi eposqa tán asqaq rýh, alapat teńeýler qarsha borap otyrady. «Lashyn qustaı túıilgen, aq tuıǵyndaı shúıilgen» batyr tulǵasyn, «otyz jyldaı alysqan, qyryq jyldaı shabysqan» dushpan beınesin naǵyz jyraýlyq tegeýrinmen sıpattaıdy.

ESІMDER

105 jyl buryn (1906-1993) Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri, geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń korrespondent múshesi OSPANOV Ómirbek dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynyń Fedorov aýdanynda týǵan. Máskeý aýyl sharýashylyǵy akademııasyn, KSRO Ǵylym Akademııasy Topyraq ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1936-1939 jyldary - KSRO Ǵylym Akademııasynyń Qazaq fılıaly geologııa sektorynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1939-1942 jyldary - KSRO Ǵylym Akademııasynyń Qazaq fılıaly Jezqazǵan tájirıbelik stansasynyń dırektory. 1942-1946 jyldary - KSRO Ǵylym Akademııasy Qazaq fılıalynyń Tóralqasy tóraǵasynyń orynbasary. 1943-1968 jyldary - Topyraqtaný jáne botanıka ınstıtýtynyń, Qazaqstan Ǵylym Akademııasy Topyraqtaný ınstıtýtynyń dırektory. 1968-1983 jyldary - Qazaqstan Ǵylym Akademııasy Topyraqtaný ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi, aǵa ǵylymı qyzmetker-konsýltanty. 1983 jyldan bastap zeınet demalysyna shyqqan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri Qazaqstan topyraǵynyń genezısi men geografııasyna, topyraq túrlerin jikteýge arnalǵan. Ol respýblıkanyń, ońtústik oblystardyń topyraq kartalaryn jasady, jazyq jerler topyraǵynyń geografııalyq-genetıkalyq, aımaqtyq, taǵy da basqa erekshelikterin sıpattap, topyraq túrlerin agrarlyq-óndiristik toptarǵa, tabıǵı aımaqtar men oblystardy topyraǵyna qaraı kategorııalarǵa bóldi. Jyrtýǵa jaramdy tyń jerlerdi irikteý jónindegi zertteýlerge basshylyq etti.

«Qazaq KSR-iniń topyraǵy», «Taqyr jerlerdiń genezısi men melıoratsııasy» atty kitaptardyń avtory.

Lenın, «Qurmet belgisi», eki márte Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen, medaldarmen jáne Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan. Ómirbek Ospanov esimi Qazaqstannyń Altyn kitabyna engizilgen, Qazaq topyraqtaný jáne agrohımııa ǵylymı-zertteý ınsıtıtýtyna ǵalymnyń esimi berilgen.

65 jyl buryn (1946-2001) kınorejısser, prodıýser, kınooperator, qoǵam qaıratkeri, Qazaqstannyń Memlekettik syılyǵynyń laýreaty RYMJANOV Oraz Maqatuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Búkilodaqtyq kınematografııa ınstıtýtyn bitirgennen keıin «Qazaqfılm» stýdııasynda rejısser bolyp qyzmet atqarǵan. 1989 jyldan Qazaqstan Kınematografııashylar odaǵynyń birinshi hatshysy, 1994 jyldan «Qazaqkıno» memlekettik kınokompanııasynyń tóraǵasy boldy. Sondaı-aq «Qazaqkıno» memlekettik kınokontserni (1992-1996 jyldary) men Ulttyq prodıýserlik ortalyqtyń basshysy qyzmetin de atqardy.

30-dan asa derekti - «Kógildir taýlar sımfonııasy», «Júnisbektiń uly Muratbek», «Senim adamy», «Saty. Tynysh aýyldyń tynysy», «Qaraýyl» jáne 10-ǵa tarta kórkem fılmderdiń rejısseri. Ol qoıǵan Semeı ıadrolyq polıgonnyń qasiretti zardaptaryn ashyp kórsetetin «Polıgon» fılmi kezinde úlken tabysqa keneldi. Qazaqstannyń Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty bolǵan.

«Qurmet» ordenimen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1951) Batys Qazaqstan oblystyq mádenıet basqarmasynyń bastyǵy BATYRHANOV Aıdar Tapashuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynyń Jańaqala aýdanynda týǵan. Batys Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn, Almaty joǵary partııa mektebin, Varna qalasyndaǵy tolyq sharýashylyq esep pen ózin-ózi qarjylandyrý shartyndaǵy marketıng jáne basqarý máseleleri boıynsha Keńes-bolgar menedjerler mektebin bitirgen. 1977-1981 jyldary Qazaqstan LKJO Fýrmanov aýdanynyń birinshi hatshysy, 1981-1983 jyldary aýylsharýashylyq jáne tamaq ónerkásibi bóliminiń nusqaýshysy, Qazaqstan Kompartııasynyń Oral oblystyq komıteti birinshi hatshysynyń kómekshisi, 1983-1991 jyldary - Qazaqstan Kompartııasy Orda aýdandyq komıtetiniń hatshysy, 1991-1997 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy Jalpaqtal aýdanynyń ákimi, 1997-2000 jyldary - «Qazaqavtojol» respýblıkalyq memlekettik qazynalyq kásiporny Batys Qazaqstan oblystyq fılıaly dırektorynyń orynbasary, 2000-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik standartty memlekettik qadaǵalaýdyń Batys Qazaqstan oblysy boıynsha basqarma bastyǵy, sonymen qatar Indýstrııa, saýda jáne kishi bıznesti qoldaý departamentiniń Batys Qazaqstan oblysy boıynsha dırektory bolyp jumys istegen. Qazirgi qyzmetinde 2003 jyldan bastap isteıdi.

TAMYZDYŃ 11-І, BEISENBІ

Chad Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1960).Chad - Ortalyq Afrıkada ornalasqan memleket. Soltústiginde Lıvııamen, shyǵysynda Sýdanmen, ońtústiginde Ortalyq Afrıka Respýblıkasymen, Batysynda Kamerýn, Nıgerııa jáne Nıgermen shektesedi. Astanasy - Ndjamen qalasy. Resmı tili - arab jáne frantsýz tilderi, sonymen qatar taǵy da 100-ge jýyq til qoldanylady. Aqsha birligi - Afrıka qarjy qaýymdastyǵy franki.

ESTE QALAR OQIǴALAR

18 jyl buryn (1993) 103 otbasynan turatyn ıran qazaqtarynyń alǵashqy legi tarıhı otany Qazaqstanǵa oraldy.

16 jyl buryn (1995) Jıdebaıda «Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ınstıtýty men Shákárim» kesenesi ashyldy.

7 jyl buryn (2004) «Atamura» baspasynan Qyzylorda lokomotıv deposynyń qurylǵanyna 100 jyl tolýyna arnalǵan kitap jaryq kórdi. Tólegen Jylgeldıev pen Merýert Ómirzaqovanyń avtorlyǵymen shyqqan kitapta Orynbor-Tashkent magıstralynyń quramyna kirgen deponyń qurylǵan kezinen bastap basynan ótkergen mańyzdy oqıǵalarynan syr shertip, aımaqtyń temir jol salasynyń damýyna zor eńbek sińirgen azamattardyń ómirbaıany berilgen.

6 jyl buryn (2005) Oral kósheleriniń birine belgili qoǵam jáne memleket qaıratkeri Mustahım Yqsanovtyń esimi berildi.

Mustahım Yqsanov (1926-1991) Batys Qazaqstan oblysy Jánibek aýdanynyń Borsy aýylynda dúnıege kelgen. 1975-1986 jyldar aralyǵynda KOKP Oral oblystyq komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetinde aımaqty oıdaǵydaı basqara otyryp, qala sáýletine erekshe kóńil bóldi. Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin atqarǵan. Birneshe memlekettik syılyqtardyń ıegeri. Mustahım Yqsanov turǵan úıde eskertkish taqta jáne onyń atyndaǵy mekteptiń aldynda bıýst ornatylǵan.

4 jyl buryn (2007) Pavlodar qalasynda Reseı Federatsııasy Ǵylym akademııasynyń joǵary marapattary saltanatty túrde tabys etildi.

Pavlodar qalasynyń ákimi Bákir Demeýov densaýlyq saqtaý salasynyń damýyna qosqan úlesi, áleýmettik máni bar dári-dármek ónimderiniń otandyq óndirýshilerin qoldaǵany úshin Reseı Ǵylym akademııasynyń Uly Petr ordenimen marapattaldy. Sondaı-aq, «Romat» farmatsevtıkalyq kompanııasynyń prezıdenti Turarbek Raqyshqa jáne vıtse-prezıdent, hımııa ǵylymdarynyń doktory Kúnnaz Baımuhanovaǵa «Rıhlokaın» antıarıtmıkalyq anestezııa jańa biregeı preparaty men týberkýlezge qarsy jańa býyn dárisin jasaǵany úshin Lomonosov atyndaǵy orden berildi.

2 jyl buryn (2009) Birikken Ulttar Uıymynyń Nıý-Iorktegi shtab-páterinde «ıAdrolyq qarýǵa jol joq» atty qazaqstan-japon kórmesiniń saltanatty ashylýy boldy.

Qazaqstan men Japonııanyń BUU janyndaǵy turaqty ókildikteri kórmeni ıadrolyq qarýsyzdaný jónindegi sharalardyń aıasynda jáne kelesi jyly ótetin ıAdrolyq qarýdy taratpaý jónindegi kelisimshartqa qatysýshy elderdiń Sholý konferentsııasy qarsańynda ótkizip otyr. Semeı synaq alańyndaǵy ıadrolyq synaqtardyń toqtatylýynyń 20 jyldyǵy men Halyqaralyq «Nevada- Semeı» qozǵalysynyń qurylýyna arnalǵan.

Kórme jumysynda Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ıadrolyq ortalyǵy jáne Ortalyq memlekettik muraǵat maǵlumattary qoldanylǵan. Kórmeni uıymdastyrýǵa Semeı, Hırosıma jáne Nagasakı qalalarynyń ákimshilikteri, Sáýlege ushyraǵandardyń densaýlyǵy máseleleri jónindegi Hırosıma Halyqaralyq keńesi, Qazaqstannyń Ulttyq ıadrolyq ortalyǵy men Ortalyq memlekettik muraǵaty qatysty. Kórmeniń ashylý saltanatyna BUU-ǵa múshe elderdiń, BUU Hatshylyǵynyń, AQSh-tyń qoǵamdyq-saıası jáne isker toptarynyń ókilderi, qazaqstandyq dıaspora men buqaralyq aqparat ókilderi qatysty.

1 jyl buryn (2010) Tarazda, hımposeloktaǵy jekemenshik úılerdiń biriniń aýlasynan shamamen HІІ ǵasyrdyń sońy men HІІІ ǵasyrdyń bas keziniń biregeı qysh qumyrasy tabyldy. Oqıǵa ornyna kelip ketken Álkeı Marǵulan atyndaǵy Arheologııa ınstıtýtynyń sáýletshi-restavratory Taıjan Dáýrenovanyń aıtýynsha, tabylǵan hýmnyń formasyna jáne ornalasý tereńdigine qarap, ydystyń bizdiń dáýirimizdiń HІІ ǵasyrynyń sońy men HІІІ ǵasyrynyń bas kezinen, kóne qala shekarasy qazirgi hımposeloktyń aýdanyna deıin jetken kezeńnen jetkenin paıymdaýǵa bolady. Tarıhshylardyń pikirinshe, qazirgi kent kezinde saýdagerler men qolónerler qonystanǵan, kerýen-saraılar ornalasqan rabadtyń orny bolǵan. Arheologııa ınstıtýtynyń mamandary osy qumyra tabylǵan jerge jaqyn jerde qazir kóne kerýen-saraılardyń ornyn qazyp jatyr. HІІІ ǵasyrda Taraz basqynshylardyń shabýyldarynan keıin qırap, birneshe ǵasyr boıy ıesiz qalyp, qala shekarasy qazirgi ortalyq bazardyń kólemine deıin tarylǵan. Mamandardyń aıtýynsha, hým tabylǵan mańnan taǵy biraz jádigerler tabýǵa bolady.

ESІMDER

50 jyl buryn (1961) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Orman jáne ańshylyq sharýashylyǵy komıtetiniń tóraǵasy NYSANBAEV Erlan Nuráliuly dúnıege keldi.

Almaty oblysy Uıǵyr aýdanynda týǵan. Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn (Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti), Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetin bitirgen. 1983-1991 jyldary - Uıǵyr aýdandyq aýylsharýashylyǵy basqarmasynyń nusqaýshysy, sheberi, Uıǵyr aýdandyq komsomol komıteti uıymdastyrý bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, Almaty oblystyq komsomol komıteti aýylsharýashylyǵy bólimi meńgerýshisiniń orynbasary, nusqaýshysy. 1991-1992 jyldary - «KRAMDS Agro» fırmasynyń bas mamany. 1992-1994 jyldary - «Aqjol» syrtqy saýda fırmasynyń dırektory. 1994-1996 jyldary - «Nysana» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy. 1996-2000 jyldary - «Selhozenergo» aýdandyq óndiristik birlestiginiń bastyǵy. 2000-2002 jyldary - Atyraý oblystyq ákimshiligi «Sharýashylyq basqarmasy» memlekettik qazynalyq kásiporny mekemesi departamentiniń bastyǵy. 2002-2003 jyldary - Atyraý qalasyndaǵy «LEER» Jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory. 2003-2004 jyldary - «Álem Motors Avtoortalyǵy» Jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory. 2004-2006 jyldary - «Kógaldandyrý qurylysy» Respýblıkalyq memlekettik qazynalyq kásiporny mekemesi dırektorynyń birinshi orynbasary, dırektory. 2006-2009 jyldary - «Astana-Kógaldandyrý qurylysy» Aktsıonerlik qoǵamynyń bas dırektory, Qaraǵandy oblysy Buqar jyraý aýdany Tuzdy aýyldyq okrýginiń ákimi qyzmetterin atqarǵan. 2009 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde. 2007 jyldan - Astana qalalyq máslıhatynyń depýtaty.

«Eren eńbegi úshin» medalimen, «Astanaǵa 10 jyl» merekelik medalimen marapattalǵan.

TAMYZDYŃ 12-SІ, JUMA

Jastardyń halyqaralyq kúni. Jastar isteri jónindegi mınıstrlerdiń Búkilálemdik konferentsııasynyń (Lıssabon, 1998-inshi jylǵy tamyzdyń 8-i men 12-si aralyǵy) usynysymen maquldanǵan BUU Bas Assambleıasynyń qararyna sáıkes 1999 jylǵy jeltoqsannyń 17-sinen bastap atap ótiledi.

Reseı Federatsııasynyń Áskerı-áýe kúshteri kúni. Reseı Federatsııasy Prezıdentiniń 1997 jylǵy tamyzdyń 29-yndaǵy «Áskerı-áýe kúshteri kúnin bekitý týraly» Jarlyǵyna sáıkes atap ótiledi.

Búkilálemdik dybys jazý tarıhy. 1877 jyly dybys jazý óneriniń tarıhy bastaldy. Amerıkandyq ónertapqysh Tomas Edıson mehanıkalyq tásilmen «Mary Had A Little Lamb» áýenin kúıtabaqqa jazdy. Onyń dybys jazýǵa arnalǵan alǵashqy mashınasy qoldyń kómegimen iske qosylatyn tsılındrden turdy. Sonymen qatar qurylǵyda kerneı men ushy muqalǵan ıne boldy. Kerneıdiń jińishkerip aıaqtalǵan jeri jumsaq membranamen jabyldy. Kerneıdiń keń jaǵynan shyqqan dybys basyna ıne ornatylǵan membranany terbeliske túsiredi. Al ıne dybys áserinen joǵary tómen qozǵalady. Tsılındr juqa qalaıymen qaptalǵan. Osy qaptamanyń ústimen kerneıge bekitilgen ıne qoldyń kómegimen qozǵalady. Osylaısha tsılındrdi birneshe márte aınalyp shyqqan ıne qaptamaǵa jolaq syzyp shyǵady. Kerneıden án salǵanda nemese sóılegende ıne joǵary-tómen qozǵalysqa túsedi. Ine tómen túskende juqa qalaıynyń betine tereń, al kóterilgende usaq jolaq syzady. Jolaq tereńdikteriniń ózgerýi sóılegende nemese án salǵanda shyǵatyn dybys tolqynyn shaǵylystyrady. Osylaısha dybys jazý paıda boldy. Jazylǵan jazbany tyńdaý úshin ıneli kerneıdi jolaqtyń bastalǵan jerine qoıý qajet. Ine jolaq boıymen qozǵalǵanda názik membranany dirildetedi. Bul kerneı boıyndaǵy aýada diril týdyryp, jazý barysynda saqtalǵan dybystyń syrtqa shyǵýyna túrtki bolady.

Qyrǵyzstannyń qylmystyq-atqarý júıesi qyzmetkerleriniń kúni. Qyrǵyz Respýblıkasynyń «Qylmystyq-túzetý júıesi organdary jáne mekemeleri týraly» Zańynyń 39 babyna sáıkes 2003 jylǵy qyrkúıektiń 26-yndaǵy Qyrǵyz Úkimetiniń №609 qaýlysymen bekitilgen.

ESTE QALAR OQIǴALAR

58 jyl buryn (1953) Semeı polıgonynda qýattylyǵy 400 kılotonnalyq termoıadrolyq jarylys jasaldy.

41 jyl buryn (1970) Almatyda Qazaq tsırkiniń ǵımaraty salynyp bitti. 1979 jyly Búkilodaqtyq tsırk óneri konkýrsynda «Zemlıa chýdes» baǵdarlamasy 1-shi oryndy ıelendi. 1991 jyly Qazaq tsırki «Odaqmemtsırk» quramynan shyqty.

40 jyl buryn (1971) irgetasy 1950 jyly qalanǵan Lısakov eldi-mekenine qala mártebesi berildi. Qala - Tobyl ózeniniń oń jaǵalaýyna ornalasqan, Qazaqstandaǵy temir kenin óndiretin ortalyqtardyń biri.

14 jyl buryn (1997) Dýshanbe qalasynda Muhtar Áýezovtyń týǵanyna 100 jyl tolýy atalyp ótti.

Áýezov Muhtar Omarhanuly (1897-1961) - qazaq ádebıetiniń klassıgi, jazýshy, qoǵam qaıratkeri, fılologııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń akademıgi, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri. Qazirgi Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Abaı aýdanynda týǵan.

12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Selektsııalyq jetistikterdi qorǵaý týraly» Zańy jarııalandy.

7 jyl buryn (2004) Qazaqstan Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi Ábdýálı Haıdardyń «Halyq danalyǵy» atty kitaby jaryq kórdi. Kitap qazaq maqal-mátelderiniń shyǵý máselelerine, olardyń tabıǵaty men damýyna arnalǵan bólimderden turady.

4 jyl buryn (2007) Astanada Adam quqyqtary jáne Eýropalyq quqyq ınstıtýtynyń dırektory Marat Bashımovtyń «Novyı Kazahstan v novom mıre» atty kitabynyń tanystyrylymy boldy.

2002 jyldyń tamyzynda ombýdsmen ınstıtýtyn - adam quqyǵyn qorǵaıtyn memlekettik organdy qurý týraly sheshim qabyldandy. Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginiń baǵdarlamasy boıynsha shyǵarylǵan kitap elimizde qurylǵan ınstıtýttyń ombýdsmen jumysynnyń taldaýyna arnalǵan.

4 jyl buryn (2007) Atyraýda «Gde edınstvo, tam ı protsvetanıe» atty halyq óneriniń festıvali ótti.

Uıymdastyrýshylary - «Nur Otan» Halyqtyq demokratııalyq partııasy jáne Qazaqstan halyqtarynyń Assambleıasy. Festıval shyǵarmashylyq jarys retinde ótti, oǵan Atyraý oblysynda jumys isteıtin barlyq ulttyq-mádenıet ortalyqtarynyń ókilderi qatysty.

Negizgi maqsaty Qazaqstanda turatyn ár túrli halyqtardyń salt-dástúrlerin jáne qundylyqtarynnyń mártebesin joǵarlatý bolyp tabylady.

Festıvalde armıandar, bashqurttar, grýzınder, qazaqtar, kárister, nemister, orystar, tatarlar, ýkraınder jáne taǵy basqa ult ókilderi óz ónerlerin pash etti.

2 jyl buryn (2009) «Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ men «Memlekettik qyzmettiń personalyn basqarý ulttyq ortalyǵy» AQ arasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi memorandýmǵa qol qoıyldy.

Qol qoıylǵan yntymaqtastyq jónindegi memorandým stıpendıattardyń oqý tájirıbesin memlekettik organ men uıymdarda ótkizýge, memlekettik qyzmet salasynda kareralyq bastamalar úshin stıpendıattarǵa trenıng uıymdastyrýǵa, memlekettik qyzmetke ornalasqan stıpendıattarǵa baǵyt-baǵdar berýge yqpaldasady.

160 jyl buryn (1851) amerıkandyq ónertapqysh Isaak Zınger tigin mashınasyna patent aldy.

ESІMDER

60 jyl buryn (1951) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń Memlekettik saıasattyń ulttyq mektebiniń «Saıasattaný» baǵdarlamasynyń úılestirýshisi, tarıhshy, saıasattaný ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Saıasattaný ǵylymdary akademııasynyń akademıgi, 1-shi rangili hatshy JÚNІSOVA Jańyljan Qasymqyzy dúnıege keldi.

Petropavl qalasynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń aspırantýrasyn bitirgen. 1981-1986 jyldary - Petropavl pedagogıkalyq ınstıtýtynyń aǵa oqytýshysy, dotsenti. 1986-1988 jyldary - Soltústik Qazaqstan oblystyq partııa komıtetiniń lektory. 1988-1992 jyldary - Almaty joǵary partııa mektebiniń dotsenti. 1992-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy Shyǵystaný ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi. 1997-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń Dıplomatııalyq akademııasy syrtqy saıasat jáne dıplomatııa kafedrasynyń meńgerýshisi. 2004-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Apparaty depýtattyq birlestiktermen jumys bóliminiń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamentine 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl» merekelik medaldarymen, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Qurmet gramotasymen, Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń gramotasymen, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń «Qazaqstan Respýblıkasy ǵylymynyń damýyna sińirgen eńbegi úshin» Qurmet belgisimen marapattalǵan.

TAMYZDYŃ 13-І, SENBІ

Solaqaılardyń halyqaralyq kúni. 1984 jyly Halyqaralyq solaqaılar konfederatsııasynyń bastamasymen atap ótiledi. Álem turǵyndarynyń 10 paıyzǵa jýyǵy - solaqaı. Solaqaılardyń qatarynda ıÝlıı Tsezar, Janna d׳Ark, Napoleon, Ýınston Cherchıll, Mıkelandjelo, Rafael, aǵylshyn korolevasy Elızaveta, Bethoven, Merılın Monro, Greta Garbo syndy tanymal tulǵalar bar.

ESTE QALAR OQIǴALAR

92 jyl buryn (1919) Túrkistan maıdany áskerleriniń negizinde Túrkistan áskerı okrýgi quryldy.

91 jyl buryn (1920) birinshi Qazaq aqparat agenttigi, qazirgi «QazAqparat» ulttyq kompanııasy» AQ 1920 jyly ROSTA-nyń Orynbor-Torǵaı bólimshesi negizinde quryldy. 1925 jyly - agenttik aty QazROST bolyp ózgertildi. 1937 jyly - QazTAG degen atpen Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń qaraýyna berildi. 1997 jyly qyrkúıektiń 10-ynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń №3629 Jarlyǵymen «Qazaq aqparat agenttigi (QazAAG)» respýblıkalyq qazynalyq kásiporny bolyp ózgertildi. 2002 jyly qarashanyń 8-inde, Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń №1186 qaýlysyna sáıkes QazAAG negizinde «Qazaq aqparat agenttigi» Ulttyq kompanııasy («QazAqparat» UK) quryldy. 2008 jyly shildeniń 3-inde Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń №668 qaýlysyna sáıkes «Arna Medıa» Ulttyq aqparattyq holdıngi» aktsıonerlik qoǵamynyń quramyna kirdi.

Ár jyldary agenttiktiń basshylary bolǵandar: QazTAG-tyń birinshi basshylarynyń biri Vıatıch-Kırıllov Arkadıı Ivanovıch; jýrnalıst, qoǵam qaıratkeri Qasym Sháripov; jazýshy, qoǵam qaıratkeri Kákimjan Qazybaev; jazýshy, fılologııa ǵylymynyń doktory, qoǵam qaıratkeri Jumaǵalı Ysmaǵulov; eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri, qoǵam qaıratkeri, Amangeldi Ahmetálimov; Parlamenttiń aqparattyq-saraptamalyq ortalyǵynyń bastamashysy jáne avtory Murat Árenov; «Mır» memleketaralyq teleradıokompanııasynyń negizin qalaýshy, Halyqaralyq jýrnalıstıka akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń úshinshi shaqyrylym depýtaty Ǵadilbek Shalahmetov; memleket jáne qoǵam qaıratkeri, dotsent, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty Omarov Janaı Seıitjanuly. Qazaq aqparat agenttiginde ár jyldary elimizdiń: N.Orazbek, J.Túmenbaev, A.Rotmıstrovskıı, B.Amanǵalıev, N.Ydyrysov, V.Cherkızov, S.Mashakov, O.Erkimbaev, N.Savıtskaıa, T.Dáýletov, T.Esilbaev, A.Shaǵalaqov jáne taǵy basqa tanymal jýrnalısteri, T.Chapala, V.Venglovskıı, G.Koshkıntsev, R.Dúısenǵalıev, I.Býdnevıch sekildi fotoqyzmet sheberleri jumys istedi. «Qazaq aqparat agenttigi (QazAqparat)» Ulttyq kompanııasy - bul aktsııalar toptamasy 100% memleketke tıesili ashyq aktsıonerlik qoǵam.

Búgingi tańda kompanııanyń 110-ǵa jýyq qyzmetkeri bar. Qazirgi ýaqytta «QazAqparat agenttigi» Ulttyq kompanııasy» Aktsıonerlik qoǵamy basqarmasyn Dııarov Dáýren Keńesuly basqarady. 2005 jyldyń qańtar aıynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev saılaýdan keıin «QazAqparat» UQ» AQ-nyń keńsesinde boldy. «QazAqparat agenttigi» joǵary bılik býyndaryndaǵy taǵaıyndaýlar men ózgertýler, prezıdent jarlyqtary men úkimet qaýlylary jóninde meılinshe dál resmı aqparat berip, respýblıkanyń barlyq oblystarynyń ekonomıkalyq, mádenı eń sońǵy jańalyqtaryn usynady. Qazaqstan, Ortalyq Azııa, Eýrazııa Ekonomıkalyq qaýymdastyq, TMD jáne Baltyq jaǵalaýy elderi jańalyqtary qazaq, orys tilderinde, Qazaqstan men Ortalyq Azııa jańalyqtary aǵylshyn tilinde jedel taratylyp turady.

QazAqparat - ATAAU (Azııa jáne Tynyq muhıt elderiniń aqparat agenttikteri uıymy), TAAU (Túrki elderi aqparat agenttikteri uıymy) sııaqty halyqaralyq qaýymdastyqtardyń múshesi. QazAqparat - RATA-TASS, «Jańalyqtar» RAA, Sınhýa, Bı-Bı-Sı, Kabar, BelTA, ÝkrInform sııaqty aqparat agenttikterdiń seriktesi. Búginde agenttik TMD aýmaǵynda jumys isteıtin 527 jańalyqtar veb-saıty reıtınginde aldyńǵy qatarlarǵa shyǵyp otyr. «QazAqparat» Qazaqstandaǵy eń iri jáne taralymy joǵary aqparat agenttigi bolyp tabylady. Eldiń barlyq oblystarynda, Astana, Almaty, Aqtaý, Atyraý, Baıqońyr, Qaraǵandy, Qostanaı, Qyzylorda, Pavlodar, Petropavl, Taraz, Taldyqorǵan. Oral, Óskemen, jáne Shymkent qalalarynda menshikti tilshileri bar. Arnaýly tilshiler respýblıkamyzǵa strategııalyq mańyzy bar taıaý jáne alys shetelderdiń astanalary men qalalarynda - Nıý-Iork, Máskeý, Beıjiń, Brıýssel, Tashkent, Bishkek jáne Sankt-Peterbor men Túmende arnaıy tilshiler jumys isteıdi. Agenttik shet elderdegi tilshiler jelisin odan ári keńeıtýdi josparlap otyr. «QazAqparat» jańalyqtary agenttiktiń - www.inform.kz, www.nkkazinform.kz, www.kazinform.kz - veb-saıttary arqyly qazaq, orys, aǵylshyn jáne arab tilderinde taratylady. Sonymen qatar qazaq tilindegi jańalyqtar akademık Á.Qaıdar ádisi nusqasy negizinde latyn qaripterimen de beriledi. Osynyń arqasynda shet elderde turatyn jáne kırıl árpin bilmeıtin qandastarymyz ózderiniń tarıhı otandarynda bolyp jatqan oqıǵalardan habardar bolý múmkindigine ıe. Sonymen qatar aǵylshyn tilindegi saıtty paıdalanýshy elderdiń qatarynda Vengrııa, Belgııa, Frantsııa, Túrkııa, Polsha, Nıderland, Ýkraına, Qyrǵyzstan, Japonııa, Sıngapýr, Izraıl, Avstrııa jáne taǵy da basqa memleketter bar.

«QazAqparat» UK» AQ-nyń negizgi aqparattyq ónimderi, jańalyqtar taspasy, satyp alýshylarǵa jiberiletin negizgi aqparattyq toptamalar: «Tańǵy jarshy», «Resmı jarshy», «QazAqparat», «Qazaqstan-bıznes», «QazAqparat-anons», «QazAqparat-foto» fotojańalyqtar taspasy, «Ataýly kúnder. Oqıǵalar, Esimder» aqparattyq kúntizbesi.

Qazirgi ýaqytta QazAqparattyń www.foto.inform.kz fotosaıty jumys isteıdi. www.foto.inform.kz qyzmetiniń negizgi baǵyty - fotoónimderdi dıstantsııalyq satý.

QazAqparat búginde On-line rejıminde qazaq, orys, aǵylshyn jáne arab tilindegi qazaqstandyq jáne álemdik jańalyqtardyń shuǵyl, obektıvti jáne eksklıýzıvti taspasy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdent Ákimshiligi, Úkimet, Májilis, aýmaqtyq memlekettik organdar, ulttyq qarjylyq jáne ónerkásiptik qurylymdar sııaqty - memlekettik qurylymdardyń qyzmeti týraly tolyq jáne naqty aqparat berip otyrady.

Qazaqstannyń barlyq aımaqtarynyń, Ortalyq Azııanyń jáne álemdik qaýymdastyqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası ómiriniń barlyq salalary boıynsha anyq ta saraptalǵan naqty aqparattar beredi.

Agenttiktiń ortalyq keńsesi Astana qalasynda ornalasqan.

«QazAqparattyń» Almatydaǵy fılıaly iri megapolıstiń, elimizdiń qarjy jáne mádenı ortalyǵynyń tirshiliginen jedel aqparat beretin tájirıbeli jýrnalıstermen qamtylǵan.

37 jyl buryn (1974) Qazaq KSR-niń «Memlekettik notarıat týraly» Zańy qabyldandy.

12 jyl buryn (1999) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Sertıfıkattaý týraly», «Standarttaý týraly», «Dempıngke qarsy sharalar týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń zań kúshi bar «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Memlekettik marapattaýlar týraly» Jarlyǵyna ózgertýler men tolyqtyrlar engizý týraly» Zańy jarııalandy.

8 jyl buryn (2003) Semeı qalasynda akvapark ashyldy. Quny 295 mıllıon teńgege baǵalanǵan bul nysan respýblıkalyq bıýdjettiń esebinen qarjylandyrylǵan. Akvapark iske qosylǵannan keıin «ShAM» respýblıkalyq qazynalyq kásipornynyń balansyna ótti. Jańa akvaparkte sýburqaqtar, plastıkten jasalǵan sý ishindegi qyrattar, sarqyramaly jartasy bar aıdyn, kópirshe, jazǵy kafe, sekirý tramplıni bar basseın jumys isteıdi.

7 jyl buryn (2004) Almatydaǵy «Keńsaı» qorymynda kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri Saýyq Tákejanovtyń beıiti basyna ornatylǵan eskertkishtiń ashylý saltanaty ótti.

Saýyq Tákejanov 1931 jyly qarashanyń 18-inde dúnıege kelgen. Tomsk polıtehnıkalyq ınstıtýtyn bitirgen uzaq jyl Óskemen qorǵasyn-myrysh kombınatynyń bas ınjeneri bolyp, Qazaq KSR Mınıstrler Kabıneti tóraǵasynyń orynbasary - Memlekettik josparlaý komıtetiniń tóraǵasy qyzmetin atqarǵan. Ol - Halyqaralyq Injenerlik akademııanyń akademıgi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty. Ulttyq valıýtamyz teńgeniń jasalýyna belsendi aralasqan. Qazaqstannyń Ulttyq ınjenerik akademııasynyń qurylýy da onyń esimimen tyǵyz baılanysty.

4 jyl buryn (2007) Batys Qazaqstan oblysynyń Aqjaıyq aýdany Bazartóbe aýylynyń ákimi Amanjol Sálimov basqarǵan arheologııalyq jáne ólketanýshylyq jumystary nátıjesinde uly aqyn ári batyr Mahambet otyrǵan zyndannyń esigi tabyldy.

Tóbesi dóńgelenip órilgen, tik tórt buryshty qabyrǵalary qysh-tastan qalanǵan bul zyndannyń bıiktigi 3, eni 4 metrdeı bolǵan. Іshine kirgende, tastan trapetsııa etip órilgen baspaldaqpen 1-1,5 metrdeı tómen túsýge týra keledi. Joǵary jaǵynda eki torly tereze bolǵan. Qabyrǵalaryna tutqynnyń qolyn baılaıtyn temir shyǵyrshyqtar bekitilipti. Esiktiń jasalýy erekshe, eshqandaı dánekerleýshi quralsyz temirden túrli oıý-órnekter salyp, ony myqtap bekitken.

Mahambet Ótemisovti (1804-1846) Orynbor gýbernatorynyń buıryǵy boıynsha 1841 jyly Jylyoı jaǵynda kazak-orys áskeri tutqynǵa alady. Sodan ony aldymen Gýrevke (Atyraý) ákelgen, sosyn Kalmykovqa (Taıpaq) jetkizgen. Kalmykovtan Oralǵa apara jatqanda Anton aýylyndaǵy (qazirgi Atameken aýyly) zyndanǵa salyp, bir tún «túnetken».

4 jyl buryn (2007) Qytaıda qazaq jazýshysy jáne dramatýrgi, Atyraý oblysynyń týmasy Rahymjan Otarbaevtyń tóte jazýmen jáne qytaı tilinde jaryq kórgen «Soǵystyń sońǵy bombasy» (qytaı aýdarmasy - «Heı Sıýanfen») kitabynyń tanystyrylymy ótti.

Jınaqqa «Báıterek», «Amerıkanyń ulttyq baılyǵy», «Jalǵyzdyq», «Jaıyq týraly ańyz» jáne t.b. povesteri men tarıhı áńgimeleri kirdi. Kitap Qytaıda turatyn qazaqtar qoǵamynyń bastamasymen aýdarylyp otyr.

2 jyl buryn (2009) Óskemende tamyzdyń 13-i men 15-i aralyǵynda Qazaqstandaǵy belarýstardyń mádenıeti men tarıhynyń kúnderi ótti.

Bul shara belarýstardyń Qazaqstan jerine qonystana bastaýynyń 100 jyldyǵyna arnalyp otyr.

Belarýstar XIX ǵasyrdyń sońy men XX ǵasyrdyń bas kezinde Qazaqstanǵa qonys aýdarýy 1861 jyly krepostnoılyq quqyqtyń joıylýymen jáne «Selo turǵyndary men meşandardy qazyna jerlerine óz erikterimen qonys aýdarý» týraly zańnyń qabyldanýymen baılanysty. Kóshi-qon úderisi stolypındik agrarlyq reformadan keıin jáne 1849 jyly Sibir temir joly ashylǵannan keıin kúsheıe túsken.

2 jyl buryn (2009) Oralda aqyn Saǵat Ábdiǵalıevtiń (1948-1984) «Janymnyń jalǵyz bulbuly» atty jańa óleńder jınaǵy jaryq kórdi.

Kitap «Aq Jaıyq qalamgerleriniń kitaphanasy» toptamasy sheńberinde «Aǵartýshy» baspasynan basylyp shyqty. Jınaqtyń tırajy - myń dana.

Kitapty baspaǵa daıyndaǵan jáne qurastyrǵan jýrnalıst, aqyndar Ǵaısaǵalı Seıtaq jáne Qazybek Quttymuratuly. Jınaqqa aqynnyń burynǵy jáne sońǵy óleńderi endi.

75 jyl buryn (1936) Jenevada Búkilálemdik evreıler kongresi quryldy.

50 jyl buryn (1961) Berlın qalasyn batys jáne shyǵysqa bólip turatyn qabyrǵa turǵyzyldy. Bul qabyrǵany 1989 jyly qarashanyń 9-ynda alyp tastady.

ESІMDER

70 jyl buryn (1941) «Memlekettik tilge qurmet» qoǵamdyq birlestiginiń tóraıymy, «Memlekettik til » qoǵamdyq qozǵalysynyń tóraǵa orynbasary, Almaty oblystyq ázirbaıjan mádenı ortalyǵynyń tóraıymy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty OSMAN Asyly Álıqyzy dúnıege keldi. Ol sondaı-aq Qazaqstan Halyqtary assambleıasynyń múshesi, Qazaq tilin damytý, ony shyn máninde memlekettik til deńgeıine jetkizý isine belsene at salysyp júrgen belgili qoǵam qaıratkeri, Almaty oblysynyń, Ońtústik Qazaqstan oblysy Túlkibas aýdanynyń qurmetti azamaty.

Grýzııanyń Ahalqalaq aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtyn, Qazaq KSR Ǵylym akademııasy Til bilimi ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. Eńbek jolyn 1961 jyly orta mektepte muǵalimdikten bastaǵan. 1969-1996 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasy Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń aspıranty, kishi, aǵa, jetekshi ǵylymı qyzmetkeri, Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabıneti janyndaǵy Til komıteti Ult tilderin damytý basqarmasynyń bólim bastyǵy, basqarma bastyǵy. 1996-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Ult saıasaty jónindegi memlekettik komıtettiń memlekettik tildi damytý, termınologııa jáne onomastıka jumysy jónindegi Bas basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. 1997 jyldan zeınetkerlik demalysta.

Ol qazaq tili jóninde jazylǵan kóptegen ǵylymı kitaptar men sózdikterdiń avtory. Osy taqyrypta baspasóz betterinde 200-den asa ǵylymı jáne aýdarma maqalalary jaryq kórgen.

«Parasat», ІІ dárejeli «Dostyq » ordenderimen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1956)Jambyl oblysy ákimshiligi Muraǵattar jáne qujattama basqarmasynyń bastyǵy OSPANBEKOVA Nurgúl Qultaıqyzy dúnıege keldi.

Jambyl oblysy Moıynqum aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtyn, Máskeý tarıhı-muraǵat ınstıtýtynyń kýrsyn bitirgen. 1973 jyly eńbek jolyn balabaqshada tárbıeshilikten bastaǵan. 1978-1981 jyldary - Moıynqum aýdandyq kıno júıesi memlekettik mekemesiniń ádiskeri, balabaqshanyń tárbıeshisi. 1981-2000 jyldary - Jambyl oblystyq memlekettik muraǵatynyń muraǵatshysy, bólim bastyǵy, dırektory. 2000-2005 jyldary - Jambyl oblystyq memlekettik muraǵattar jáne qujattama basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. 2005 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Qurmet gramotasymen, medaldarmen marapattalǵan.