QazAqparat-Anons: 2011 jylǵy 1-3 shilde aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

QOǴAM

28 maýsym men 3 shilde aralyǵynda Máskeý qalasyndaǵy Búkilreseılik kórme ortalyǵynda Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna múshe elderdiń Memleketaralyq kórmesi ótedi.

1 shildeden «Jeke maqsatta paıdalaný úshin jeke tulǵalardyń jeńil avtokólikterdi tasymaldaý máseleleri týraly» QR Úkimeti qaýlysynyń merzimi aıaqtalady.

1 shildeden bastap elimizde «Jumyspen qamtý - 2020» baǵdarlamasy júzege asa bastaıdy.

ASTANA

1 shilde kúni Astanada Qazaqstan qolóner sheberleriniń «Sheber-2011» respýblıkalyq baıqaýynyń jeńimpazdary marapattalady.

1 shildede Tuńǵysh Prezıdent murajaıynda «Astana, týǵan kúnińmen!» balalar merekesi ótedi.

1 shildede «Jastar» saraıynda Karate-shınkıokýshınkaıdan «Astana Cup-2011» ashyq halyqaralyq týrnıri ótedi.

1 shildede Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Ekshn-fılmderdiń «Astana-2011» ІІ halyqaralyq kınofestıvaliniń uıymdastyrýshylarymen baspasóz máslıhaty bolady.

ALMATY

Almatydaǵy Ortalyq kórmede 25 mamyr - 2 shilde aralyǵynda "Kazakhstan Art Week" qazaqstandyq óner aptalyǵy ótýde.

1 shildede Qazaqtyń S.Asfendııarov atyndaǵy Ulttyq medıtsınalyq ýnıversıtetinde mınıstr S.Qaıyrbekovanyń qatysýymen Densaýlyq saqtaý mınıstrligi alqasynyń kóshpeli otyrysy ótedi.

1 shildede Dostyq úıinde Ortalyq Azııadaǵy taǵattylyq máselelerine arnalǵan Azamattyq forým ótedi.

1 shildede «Interkontınental-Ankara» qonaqúıinde «Qazaqstandaǵy saıası partııalar jáne Parlament» degen taqyrypta «dóńgelek ústel» otyrysy bolady.

1 shildede Ulttyq kitaphanada «Astana - Otanymyzdyń júregi» kitap kórmesi ashylady.

1 shildede Polsha konsýldyǵynda baspasóz máslıhaty ótedi.

1 shildede Qazaqtyń Jambyl atyndaǵy Memlekettik fılarmonııasynda Japonııadaǵy zilzala men tsýnamıden zardap shekkenderdi qoldaýǵa arnalǵan qaıyrymdylyq kontserti ótedi.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

2011 JYLDYŃ ShІLDE AIYNDA:

ESTE QALAR OQIǴALAR

90 jyl buryn (1921) Orynborda (1920-1924 jyldardaǵy Qazaqstannyń astanasy) Qazaqstan komsomolynyń birinshi ólkelik konferentsııasy ótti. Konferentsııany uıymdastyrǵan sol kezdegi Túrkistan komsomol uıymy Ortalyq komıtetiniń birinshi hatshysy - Ǵanı Muratbaev (1902-1924) edi.

Ǵanı Muratbaev - qoǵam qaıratkeri, Orta Azııa men Qazaqstan jastar qozǵalysyn uıymdastyrýshylardyń biri, BLKJO men Kommýnıstik jastar ınternatsıonalynyń qaıratkeri. Qazalydaǵy orys-qazaq mektebin, joǵary bastaýysh ýchılışesin, Tashkenttegi orta bilim beretin qazaq-qyrǵyz pedagogıkalyq ýchılışesi janyndaǵy aýyldyq mektepter úshin nusqaýshy-lektorlar kýrsyn, Tashkenttegi memlekettik úlgi-tájirıbelik mektebin jáne Orta Azııa memlekettik ýnıversıtetiniń qoǵamdyq ǵylymdar fakýltetin bitirgen. Jetisý oblysynda muǵalimder daıarlaıtyn kýrstar uıymdastyrdy, Jetisý oblystyq jáne Tashkent, Samarqand, Vernyı qalalyq komsomol uıymdarynyń negizin qalaýǵa at salysty. Tashkenttegi jetim balalardy ınternatqa, balalar úıine ornalastyrýǵa belsene kirisip, olar úshin uıymdastyrylǵan ınternattyń dırektory boldy. 1921 jyly Tashkentten shyǵatyn «Jas alash» gazetiniń bas redaktory boldy. 1921 jyly aldymen Samarqand ólkelik komsomol komıtetiniń, keıin Túrkistan Respýblıkasy Komsomol uıymy Ortalyq komıtetiniń birinshi hatshysy bolyp saılandy. 1922-1924 jyldary Reseı Kommýnıstik jastar odaǵynyń (RKJO) 5-sezinde Reseı Kommýnıstik jastar odaǵy Ortalyq komıtetiniń múshesi, Kommýnıstik Jastar odaǵy Ortalyq komıteti Orta Azııa bıýrosynyń alǵashqy tóraǵasy bolyp saılandy.

Ǵanı Muratbaevtyń qysqa ǵumyry týraly Maǵjan Jumabaev, Іlııas Jansúgirov, Juban Moldaǵalıev syndy aqyndar jyr arnaǵan. Qoǵam qaıratkeriniń esimi Almaty, Qyzylorda, Astana, Aqtóbe, taǵy da basqa qalalardaǵy kóshelerge berilgen. Almaty qalasynda oǵan eskertkish ornatylyp, Respýblıkalyq oqýshylar saraıyna Ǵanı Muratbaev esimi berilgen, Qazaly qalasynda memorıaldy murajaı ashylǵan. 2002 jyly Ǵanı Muratbaevqa arnalǵan Qazaqstannyń poshta markasy aınalysqa endi. Kórnekti qoǵam qaıratkeri týraly «Bizdiń Ǵanı» kórkem fılmi, «Osyndaı qysqa ǵumyr» derekti fılmi túsirildi.

70 jyl buryn (1941) Aqtóbe qalasynda 312-inshi atqyshtar dıvızııasy jasaqtalyp, qolbasshylyqqa polkovnık Aleksandr Fedorovıch Naýmov taǵaıyndaldy. Dıvızııanyń quramyna jalpy sany 11347 adam kirdi. Ol 4460 orys, 3556 qazaq, 2012 ýkraın, 212 ózbek, 184 tatar, 86 tájik, 74 túrikmen, 23 belarýs jaýyngerlerinen jasaqtaldy.

Dıvızııa quramyna Ońtústik Qazaqstan, Atyraý, Qyzylorda jáne Aqtóbe oblystarynan ásker qataryna shaqyrylǵandar kirdi. Dıvızııa alǵashqy maıdandy Novgorod, Borok, Zareche jáne Demıansk jerlerinde bastaǵan bolatyn. Tórt polkten turatyn dıvızııanyń qatysýymen bolǵan shaıqastardyń kópshiligi jeńispen aıaqtalǵan. Qysqa merzimde daıyndyqtan ótken dıvızııa qaıta jasaqtalyp, sol jylǵy qazan aıynyń 11-inde Máskeý úshin bolyp jatqan shaıqasqa aralasty. Maıdan dalasynda erlik kórsetken dıvızııa quramyndaǵy kóptegen jaýyngerler Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna ıe boldy. Dıvızııa keıinirek 43-shi armııa quramynda Varshava shossesin qorǵady. Osydan keıin dıvızııanyń aman qalǵan jaýyngerlerinen 12-inshi atqyshtar polki jasaqtalyp, 53-inshi dıvızııa quramynda Maloıaroslav, Harkov jáne Rýmynııany azat etýge qatysty. Aqtóbe qalasyndaǵy bir kóshe 312-atqyshtar dıvızııasy atymen atalady.

53 jyl buryn (1958) bastaýysh synyp balalaryna arnalǵan «Baldyrǵan» ádebı-kórkem jýrnalynyń alǵashqy sany jaryq kórdi. Aıyna bir márte shyǵatyn jýrnal betinde qazaq halqynyń tarıhyna qatysty shaǵyn aqparattar, balalardyń oı-órisin keńeıtetin, tilin ustartyp, sózdik qoryn baıytatyn óleń-taqpaqtar, ertegi-ańyzdar, jańyltpashtar men jumbaqtar turaqty jarııalanyp keledi.

53 jyl buryn (1958) «Parasat» qoǵamdyq-saıası, ádebı-kórkem jýrnalynyń alǵashqy sany jaryq kórdi. Bastapqyda «Mádenıet jáne turmys» degen ataýmen shyqqan. Qazirgi ataýymen 1990 jyldan bastap jaryq kórip keledi. Jýrnal betinde tarıh pen ádebıet, mádenıet pen óner, rýhanııat máseleleri kóteriledi. Aıyna 1 ret jaryq kóretin basylymnyń «Oıtolǵaq», «Jańǵyryq», «Tarıh-taǵdyr», «Tanym», «Derek pen dáıek», «Ǵumyrdarııa» «Salaýat», t.b. turaqty aıdarlary bar.

46 jyl buryn (1965) Almaty maqta-mata kombınaty alǵashqy ónimin shyǵara bastady. Kombınat Qazaqstan jeńil ónerkásibiniń eń iri kásiporyndarynyń biri bolyp tabylady, maqta talshyqtarynan jip ıirip, mata toqýmen aınalysady.

45 jyl buryn (1966) Atyraý oblystyq fılarmonııasy quryldy. Kezinde fılarmonııa janynan qurylǵan «Atyraý-Jaıyq» folklorlyq ansambli búkil respýblıkamyzǵa, shet elderge de tanymal boldy. Sondaı-aq onyń quramynda «Naryn» folklorlyq-etnografııalyq ansambli bar. Fılarmonııada Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisteri - U.Qaraqulova, M.Tóreshev, halyqaralyq baıqaýdyń laýreaty - Sembek Jumaǵalıev, respýblıkalyq baıqaýdyń laýreaty - Shárıpa Jamenovalar qyzmet isteıdi. Fılarmonııaǵa 1991 jyly Nurmuhan Jantórınniń esimi berildi.

20 jyl buryn (1991) respýblıkalyq aqparattyq-jarnamalyq aptalyq «Karavan» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Ekonomıkalyq, áleýmettik-saıası sıpattaǵy aqparatpen habardar etip otyrady. Gazet aptalyq jáne qosymshalaryn qosa alǵanda shamamen 500 myńǵa jýyq danamen shyǵady.

Qazirgi kezde «Karavan» aptalyǵynyń bas redaktory - Ybyraev Ádil. Óskemen qalasynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin, Mıhaıl Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. QazTAG aqparattyq agenttiginde tilshi, «Lenınskaıa smena» gazetiniń bas redaktorynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti ákimshiliginiń Іshki saıasat bóliminiń meńgerýshisi qyzmetterin atqardy. Qazirgi qyzmetinde 2008 jyldyń qarashasynan isteıdi.

18 jyl buryn (1993) qazaq halqynyń tól tarıhyna arnalǵan ǵylymı-ádistemelik, pedagogıkalyq basylym retinde «Qazaq tarıhy»jýrnaly «Qazaqstan mektebi» jýrnalyna qosymsha retinde shyǵa bastady. 2003 jyldan derbes basylymǵa aınaldy. Basylym alǵashqy sanynan bastap qazaqtyń arǵy-bergi tarıhyn, onyń ataýynyń shyǵý tegin, jazý-syzýynyń paıda bolǵan ýaqytyna qatysty materıaldardy, Keńes ımperııasy tusyndaǵy saıası ómir tynysyn, ekonomıkasyn, mádenıetin júıeli jarııalap keledi, orta, orta arnaýly jáne joǵary oqý oryndarynda qazaq tarıhyn oqytý tujyrymdamalary, ádis-tásili, oqýlyqtary talqylanady. Qazaq tarıhyna qatysty Shoqan, Ybyraı, Abaı, Shákárim, Qanysh Sátbaev, Muhtar Áýezov, Álkeı Marǵulan pikirlerimen tanystyrady.

11 jyl buryn (2000) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Astanada jańa alańnyń, Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń ashylý saltanaty ótti.

6 jyl buryn (2005) Astana qalasynda Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti murajaıynyń ashylý rásimi ótti. Murajaı Memleket basshysynyń burynǵy rezıdentsııasynda ornalasqan. Biregeı jıhazdary men bútin bir keshendi qurastyratyn ishki kórinisi sol qalpynda saqtalǵan. Murajaıdyń alǵashqy jádigerleri el prezıdentine tartý etilgen kitaptardan, sýretterden, sývenırlerden bastaý alady.

Búginde murajaı kollektsııasynda 60 myń danadan asa dúnıeler bar. Olar - muraǵattyq-jazba, basylym materıaldary, kıno jáne sýretti qujattar, beıneleý jáne dekoratıvti-qoldanbaly óner týyndylary, qarý-jaraq, Nursultan Nazarbaevtyń jeke zattary jáne qujattary, Memleket basshysy marapattalǵan syılardyń biregeı kollektsııasy.

ESІMDER

180 jyl buryn (1831-1867) batyr, Kenesary Qasymuly bastaǵan qazaq halqynyń ult-azattyq qozǵalysyna qatysýshy, Toıshybek bıdiń balasy TOIShYBEKULY Baıseıit dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Jambyl aýdanynda týǵan. Ol Patshalyq Reseıdiń Jetisýdaǵy ústemdigine qarsy kúresti. 1854 jyly ákesimen birge orystar ústemdigi ornaǵan Іle óńirine joryqtar uıymdastyrdy. Uzynaǵash shaıqasyna qatysqan. 1862 jyly baýyry Kerimbekpen birge Jetisýdaǵy patshalyq Reseı bıligin moıyndaýǵa májbúr boldy. Reseıdiń Áýlıeataǵa jasaǵan joryǵyna qatysyp, qoqandyqtar qolyna tutqynǵa tústi. 1863 jyly tutqynnan qashyp qutylý kezinde aýyr jaraqat aldy. Onyń erlikterin halyq aqyndary jyrǵa qosqan.

ShІLDENІŃ 1-І, JUMA

Kanada Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Kanada kúni (1867).1867 jyldyń naýryzynda aǵylshyn parlamenti qabyldaǵan akt, sol jyly shildeniń 1-inde óz kúshine endi. Bul akt boıynsha Kanada Ulybrıtanııanyń ózin-ózi basqaratyn domınıonyna aınaldy.

Qazaqstan men Kanada arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy sáýirdiń 10-ynda ornatyldy.

Býrýndı Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1962). Býrýndı - Ortalyq Afrıkada ornalasqan memleket. Memlekettik shekarasy Kongo Demokratııalyq Respýblıkasymen, Rýandamen jáne Tanzanııamen shektesedi. Astanasy - Býjýmbýra qalasy. Resmı tili - frantsýz jáne kırýndı tilderi. Aqsha birligi - býrýndı franki.

Rýanda Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1962). Rýanda - Ortalyq Afrıkanyń shyǵys bóliginde ornalasqan memleket. Soltústiginde Ýgandamen, shyǵysynda Tanzanııamen, ońtústiginde Býrýndımen, batysynda Kongo Demokratııalyq Respýblıkasymen shektesedi. Astanasy - Kıga-lı qalasy. Resmı tili - frantsýz jáne kınıarýanda tilderi. Aqsha birligi - rýanda franki.

Somalı Demokratııalyq Respýblıkasynyń Ulttyq meıramy - Táýelsizdik kúni (1960). Somalı - Shyǵys Afrıkada ornalasqan memleket. Soltústik-batysynda Djıbýtımen, ońtústik-batysynda Kenııamen, batysynda Efıopııamen shektesedi. Astanasy - Mogadıshı qalasy. Memlekettik tili - somalı jáne arab tilderi. Aqsha birligi - somalı shıllıngi.

ESTE QALAR OQIǴALAR

82 jyl buryn (1929) Qyzylorda oblystyq «Syr boıy» gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Alǵash «Syr boıy» atalǵan gazet 1932 jyly «Lenın týy», 1938 jyldan «Lenın joly» dep ataýy ózgergen. 1991 jyldyń 24 qyrkúıeginen ejelgi ataýymen qaıta qaýyshty. Gazet «Qurmet belgisi» ordenimen marapattalǵan, Qazaqstan Jýrnalıstıka akademııasynyń «Altyn juldyz» syılyǵyn, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń grantyn jeńip alǵan. Negizgi taqyryby - saıasat jáne ekonomıka, áleýmettik sala, mádenıet jáne óner, densaýlyq saqtaý men bilim jáne sport. Taralymy - 12 000 dana. Gazettiń bas redaktory - tanymal jýrnalıst Aqsaqalov Joldasbek Álenuly.

1956 jyly 27 qazanda Qyzylorda oblysy Syrdarııa aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen. 1983 jyldan oblystyq «Lenın joly» (qazirgi «Syr boıy») gazetiniń korrektory, tilshisi, bólim meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. 2008 jyly oblystyq «Syr boıy» gazeti bas redaktorynyń orynbasary, 2010 jyldan «Oblystyq «Syr boıy» gazeti redaktsııasy» sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy memlekettik kommýnaldyq kásiporny bas redaktory.

76 jyl buryn (1935) Qazaq KSR úkimeti «Kolhoz-sovhoz teatrlaryn uıymdastyrý týraly» qaýly qabyldady.

47 jyl buryn (1964) Soltústik Qazaqstan oblysynda Ebineı Bóketov atyndaǵy oblystyq ǵylymı-tehnıkalyq kitaphananyń negizi qalandy.

Ebineı Arystanuly Bóketov (1925 -1983) - kórnekti ǵalym, tehnıka ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, KSRO Jazýshylar odaǵynyń múshesi.

Soltústik Qazaqstan oblysy Sergeev (qazirgi Shal aqyn) aýdanynda dúnıege kelgen. Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń (qazirgi Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti) metallýrgııa fakýltetin bitirgen. Eńbek jolyn óz oqý ornynda oqytýshy bolyp bastaǵan ol keıinnen ǵylymmen túbegeıli aınalysty. 1972-1980 jyldary Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetiniń rektory qyzmetin atqarǵan. Ol hımııa salasyndaǵy jańa baǵyttyń - halkogender men halkogenıdterdiń hımııasy men tehnologııasynyń negizin salǵan. Ǵalym mys-elektrolıttik shlamdardan selen, tellýr elementterin bólip alýdyń pıro- jáne gıdrohımııalyq ádisterin jasap, Dmıtrıı Mendeleev jasaǵan Elementterdiń perıodtyq júıesindegi hımııalyq elementter analogtarynyń jiktelimine túzetýler engizdi. Metallýrgııalyq totyqsyzdandyrǵyshtar arqyly kómirdi sýtektendirý múmkindigin dáleldedi. Ebineı Bóketov sonymen qatar belgili jazýshy ári aýdarmashy boldy, Qanysh Sátbaev, Muhtar Áýezov, Shoqan Ýálıhanov Dmıtrıı Mendeleev týraly estelikter jazǵan. «Shest pısem drýgý», «Chelovek, rodıvshıısıa na verblıýde», «Granı tvorchestva», taǵy da basqa povesterdiń avtory.

Petropavl qalasyndaǵy bir kóshege esimi berilgen, Qaraǵandy memlekettik ýnıversıteti ǵalymnyń esimimen atalady.

44 jyl buryn (1967) «Almatymádenıturmysqurylys» ashyq aktsıonerlik qoǵamy quryldy. Atalmysh mekeme Almaty qalasynda birqatar qurylys nysandaryn salǵan. Olardyń qatarynda aerovokzal ǵımaraty, Memlekettik murajaı, Úkimet úıi, Tsırk ǵımaraty, Ábilhan Qasteev atyndaǵy Óner murajaıy, «Qazaqstan», «Almaty» qonaq úıleri, Oqýshylar saraıy, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti kesheni, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq banki ǵımaraty, Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy, Stýdentter saraıy, «Medeý» sel bógeti bar. Sonymen qatar Astana, Atyraý qalalaryndaǵy birqatar ǵımarattardy qaıtadan qalpyna keltirgen.

43 jyl buryn (1968) Mańǵystaý atom energetıkalyq kombınaty quryldy. Kásiporynnyń negizgi mindeti - tutynýshylardy elektr energııasymen, otynmen, dıstılıatpen jáne sýmen jabdyqtaý. 1973 jylǵy shildeniń 16-synan kombınattyń natrııli jylý jetkizgishi bar shapshań neıtrondarǵa negizdelgen ónerkásiptik atom reaktory jumys isteı bastady.

23 jyl buryn (1988) «Almaty aqshamy» qoǵamdyq-saıası gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Basylym Almaty qalasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne mádenı ómirin jazyp kórsetedi.

18 jyl buryn (1993) Qazaqstan Respýblıkasy men Katar memleketi arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatý týraly Birikken kommıýnıkege qol qoıyldy.

18 jyl buryn (1993) Turar Rysqulov atyndaǵy Respýblıkalyq qordyń ashylý saltanaty ótti.

Rysqulov Turar (1894-1938) - qazaq halqynyń kórnekti perzenti, belgili qoǵam jáne memleket qaıratkeri. Burynǵy Jetisý oblysy, Vernyı ýeziniń Shyǵys Talǵar beketinde týǵan. 1910 jyly Rysqulov Pishpektegi 1-shi dárejeli aýylsharýashylyq mektebine qabyldanyp, ony 1914 jyly qazan aıynda baý-baqsha ósirýshi mamandyǵy boıynsha bitirip shyǵady. 1918 jyly shildede Áýlıeata ýezdik keńesi atqarý komıtetiniń tóraǵasy bolyp saılandy. Ýezdik keńestiń san túrli qyzmetin uıymdastyra otyryp, Rysqulov burynǵysynsha negizgi kúsh-jigerdi asharshylyqpen kúres isine baǵyttady. Syrttan keler kómektiń joqtyǵy ony tek ishki rezervterdi tıimdi paıdalana bilýge májbúr etti. Rysqulov Áýlıeata qalasynyń 52 orys kapıtalısine asharshylyqqa ushyraǵan halyqtyń paıdasyna 3 mıllıon som salyq tólettirdi. 1918 jyly qyrkúıekte Rysqulov Túrkistan AKSR-iniń densaýlyq saqtaý halyq komıssary bolyp taǵaıyndaldy. Bul komıssarıatqa densaýlyq isimen shuǵyldanýmen qatar ashtyqpen kúresý mindeti de tapsyrylǵan edi. Ashtyqpen kúresýge Densaýlyq saqtaý halyq komıssarıatynyń kúsh-qýaty múldem jetkiliksiz bolatyn. Sondyqtan da ol ashtyqpen júıeli túrde kúresý úshin, quramyna túrli komıssarıattardyń ókilderi kiretin arnaıy uıym qurýdy talap etti. Osyǵan oraı 1918 jyly qarashanyń 28-inde erekshe Ortalyq Komıssııa uıymdastyrylyp, onyń tóraǵasy bolyp Rysqulov taǵaıyndaldy. Komıssııa Túrkistan AKSR-iniń 19 ýezinde 923 myń adamǵa arnalǵan tamaqtandyrý oryndaryn ashty. 1919 jyly naýryzdyń 14-inde Túrkistan AKSR-i Ortalyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary bolyp saılandy. Osy jyly naýryzdyń 14-31-i aralyǵynda Tashkent qalasynda ótken Túrkistan Kompartııasynyń 2-shi konferentsııasynda Ortalyq komıtet janynan Musylman bıýrosyn qurý týraly sheshim qabyldandy. Onyń jetekshiligine saılanǵan Rysqulov Musylman bıýrosy qyzmetin jandandyra túsý maqsatymen uıymdastyrý, redaktsııa-baspa, mádenı-aǵartý jáne áskerı bólimshelerin qurdy. 1920 jyly qańtardyń 21-inde Túrkistan AKSR-i ortalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy bolyp saılandy. Ol atqarý komıtetin Túrkistannyń tarıhı-obektıvti jaǵdaıy men ereksheligin basshylyqqa alyp jumys isteıtin organǵa aınaldyrdy, sondaı-aq ony jergilikti halyqtardyń quqyn qorǵaıtyn uıym dárejesine kóterdi. Tóraǵa retinde ol orys sharýalarynyń qarýsyzdandyrylýyna, jergilikti halyqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaılarynyń teńestirilýine, orys sharýalary men qazaqtardyń kóshpeli halyqtardan tartyp alǵan jerlerin keri qaıtarýyna qol jetkizdi.

Rysqulov Túrksib temir jolyn salýda úkimet komıssııasynyń tóraǵasy bolyp, ony 6 jylda aıaqtaý ornyna 3 jylda paıdalanýǵa berilýin uıymdastyrdy. Mamandanǵan qazaq jumysshylaryn qalyptastyrýǵa, qazaq jastaryn Reseı jáne shet el oqý oryndarynda kóptep oqytýǵa kóp kóńil bóldi. Qazaq ólkelik BK(b)P komıtetin basqarǵan Fılıpp Goloşekınniń «Qazaqstanda kishi Qazan tóńkerisin jasaý» ıdeıasyna ashyq qarsy shyqty. Keńestik ujymdastyrý saıasatynyń zardaptaryn joıý, Qazaqstandaǵy asharshylyq apatynan halyqty qutqarý jaıynda Iosıf Stalınge naqty usynystar jasady. 1937 jyly mamyrdyń 21-inde Kıslovodskide demalysta júrgen Rysqulov «pantúrikshil», «halyq jaýy» degen aıyppen tutqynǵa alyndy. Keńestik qýǵyn-súrginge ushyrap, Máskeý túrmesinde júrek aýrýynan qaıtys boldy. Rysqulovtyń áıeli Ázıza da keńestik qýǵyn-súrgin quryǵyna iligip, ALJIR-de 18 jyl aıdaýdy bastan keshti. Eskendir esimdi uly túrmede qaıtys boldy. Rysqulov KSRO Áskerı alqasy Joǵarǵy Sotynyń sheshimimen 1956 jyly jeltoqsannyń 8-inde aqtaldy. Qazirgi kezde Jambyl oblysynyń bir aýdanyna Rysqulovtyń esimi berilgen. Taraz qalasynda Rysqulov esimimen atalatyn demalys baǵy bar, onyń ortalyq alańyna eskertkishi ornatylǵan. Almaty qalasyndaǵy Basqarý akademııasyna, bir kóshege Rysqulov esimi berilgen. Kórnekti qazaq jazýshysy Sherhan Murtazanyń «Qyzyl jebe» (1-2-kitaby), «Juldyz kópir», «Qyl kópir», «Tamuq» atty roman hamsasynda Rysqulov kelbeti somdalǵan. 2006 jyldan bastap Turar Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıtetinde dástúrli Rysqulov oqýlary ótedi.

17 jyl buryn (1994) qazaq ǵaryshkeri Talǵat Musabaev bortınjener retinde «Mır» ǵarysh stansysyna sapar shekti. Sapar 176 táýlikke sozyldy. Bul Qazaqstannyń menshigine aınalǵan «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan ushyrylǵan ekinshi zymyran bolatyn.

17 jyl buryn (1994) Almaty qalasynda Raıymbek batyr kesenesiniń ashylý saltanaty ótti.

RAIYMBEK TÚKEULY (1705-1785) - jońǵar basqynshylaryna qarsy shaıqastarda atamekenin jaýdan azat etken batyr ári áýlıe, qolbasshy. Batyr qazirgi Almaty oblysynda týǵan.

Raıymbek 17 jasynda jońǵar basqynshylaryna qarsy kúreste erlik kórsetip, batyr atanǵan. Qalmaqtyń Badam, Qoryn, Aǵanas, Seker, t.b. han, noıan batyrlaryn jekpe-jekte jeńip, Qarataý óńiri men Jetisýdy jaýdan azat etýge basshylyq jasaǵandardyń biri bolǵan. Toraıǵyr jáne Sógeti taýlary aralyǵyndaǵy «Oırantóbe» degen jerde ótken shaıqasta erekshe kózge túsken. Badam ózeni týraly estigender kóp. Biraq, sonyń Raıymbek batyrdan jeńilgen qalmaq noıany Badam-bahadúrdiń esimimen baılanystyrylatynyn kóp adam bile bermeıdi. Raıymbek batyr 1729 jyly Ańyraqaıdaǵy shaıqasta Naýryzbaı, Ótegen, Qabanbaı, Bógenbaı syndy qazaq erlerimen úzeńgi túıistire otyryp, Sary Myńjanyń áskerin talqandaǵan. Al, Itembes ózeniniń boıynda Shona Doba jasaǵy jer jastanǵan. 1758 jyly Raıymbek batyr Naýryzbaı, Bólek, Ótegen, Malaı batyrlarmen tize qosa otyryp, Jońǵar ımperııasynyń sońǵy kúshin qazirgi Súmbe shekarasynan asyra qýyp, Jetisý jerinen yǵystyryp, Tekestiń Quıǵany men Іleniń bastalar tusynan ári qaraı Juldyz oıpatyna deıin yǵystyryp tastaǵan erligi jurtqa aıan. 1733 jyly Bólek batyrmen birge jońǵarǵa elshi bolyp barǵan. Raıymbektiń erekshe eńbegin onyń esimi alban taıpasynyń uranyna aınalǵanyn da bilýge bolady. Kózi tirisinde «kóripkel», «áýlıe» atanǵan. Ol Almaty alqabynda Shilik, Jalańash óńirinde toǵan qazdyryp, sý shyǵartyp, egin ektirgen. Almaty oblysynda Raıymbek esimimen atalatyn jer-sý attary kóp kezdesedi. Toraıǵyr taýyndaǵy Aıyrly asýynyń mańynda «Raıymbek bastaýy» bar. Almaty oblysynyń Narynqol, Kegen aýdandary birigip, qazirde Raıymbek atymen atalady, onda batyrǵa eskertkish ornatylǵan.

17 jyl buryn (1994) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Eýrazııa memleketteri qaýymdastyǵyn qurý jónindegi usynysynyń jobasy Birikken Ulttar Uıymynda Bas assambleıasynyń qujaty retinde taratyldy.

15 jyl buryn(1996) Şýche qalasynda Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri quramyna kishi komandırler kadryn daıyndaý maqsatynda Kadet korpýsy ashyldy. 2000 jyly osy oqý ornyna qazaqtyń uly ǵalymy, orıentalıst, tarıhshy, etnograf, geograf, folklorshy, aǵartýshy-demokrat Shoqan Ýálıhanov esimi berildi.

13 jyl buryn (1998) Almaty qalasynyń ǵylymı, mádenı, tarıhı, qarjylyq jáne óndiristik ortalyq retindegi erekshelikterin negizge ala otyryp, onyń erekshe mártebesin aıqyndaǵan quqyqtyq negizderdi qarjymen, ekonomıkalyq jáne áleýmettik jaǵynan yntalandyrý sharalaryn belgileý arqyly onyń budan bylaıǵy damý kepildikterin belgilegen Qazaqstan Respýblıkasynyń «Almaty qalasynyń mártebesi týraly» Zańy qabyldandy.

2 jyl buryn (2009) Qazaqstanda Halyqaralyq daǵdarysqa qarsy baǵyttalǵan esep-taýarlyq ortalyǵy ashyldy.

Bul taýarlardyń tizbegin almastyrý sharty boıynsha tańdaý jáne anyqtaý boıynsha kompıýterlik júıe. Rezervtegi esepteý júıesi otandyq ónerkásipterdiń ónimderin ótkizýge keńeıtilgen múmkindik beredi. Avtomattandyrylǵan kompıýterlik júıeniń aqparatandyrylǵan órisi kásipkerlerge shıkizatty qaıdan satyp alatynyn jáne daıyn ónimdi qaıda satatynyna kómek kórsetedi. Osyndaı ortalyq júıesi Ýkraına men Reseıde oıdaǵydaı jumys isteıdi. Qyzmettiń tólemi mámile iske asqannan keıin baryp tólenedi.

1 jyl buryn (2010) Almaty oblysyndaǵy Іle aýdanynyń Chapaev kentinde «Sarybulaq» kompanııasy JShS-nyń soıa óńdeıtin zaýyty iske qosyldy. Bul Elbasy Nursultan Nazarbaevqa telekópir kezinde tanystyrylǵan ınnovatsııalyq jobalardyń biri. Zaýyt soıamen qatar júgeri men rapsty, kúnbaǵys tuqymyn óńdeıdi. Kásiporynnyń óndiristik qýaty jylyna 75 myń tonnaǵa deıin ónim shyǵara alady. Jobanyń quny - 825 mln. teńge. Kásiporyndy salý jáne jaraqtandyrý óz qarajattary esebinen júrgizildi. Munda 60 jumys orny ashyldy, ortasha eńbekaqy - 50 myń teńge. Búginde kásiporyn oblystyń sharýa qojalyqtarymen jáne Jambyl oblysy fermerlerimen ónim jetkizýge shart jasasty, olardy tuqymmen, tyńaıtqyshpen jáne janar-jaǵarmaıymen qamtamasyz etip otyrady.

ESІMDER

100 jyl buryn (1911-1953) zańger-ǵalym, Qazaqstanda quqyqtyq bilim berý men zań ǵylymyn damytýdy alǵashqy uıymdastyrýshylardyń biri, zań ǵylymynyń kandıdaty, dotsent KÚLTELEEV Taıyr Moldaǵalıuly dúnıege keldi.

Reseı Federatsııasynyń Astrahan oblysynda týǵan. Astrahan medıtsına ınstıtýty janyndaǵy jumysshy fakýltetin, Saratov zań ınstıtýtynyń jáne Lenıngrad zań ınstıtýtynyń aspırantýralaryn bitirgen. 1938-1940 jyldary Qazaqstandaǵy tuńǵysh zań oqý orny Almaty memlekettik zań ınstıtýty Qylmystyq quqyq kafedrasynyń dotsenti, dırektory. Qazaqstan kommýnıstik partııasy Ortalyq komıtetiniń lektory, Qazaq KSR Ǵylym Akademııasy quqyq sektorynyń tuńǵysh meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

Ol «Qazaqtyń ǵuryptyq quqyǵy jónindegi materıaldar» atty tuńǵysh jınaqtyń jaryqqa shyǵýyna uıytqy boldy. Onyń «Qazaqtardyń qylmystyq ǵuryptyq quqyǵy» atty monografııasy revolıýtsııaǵa deıingi Qazaqstandaǵy memleket pen quqyq tarıhynyń qyzyqty da kókeıtesti máselelerin zerdelegen odaq kólemindegi eleýli eńbek retinde zańger-ǵalymdardyń nazaryn aýdardy. Taıyr Kúlteleevtiń ǵylymı eńbekteri kúni búginge deıin óz qundylyǵyn joıǵan joq.

85 jyl buryn (1926-2005) saıası qoǵam qaıratkeri SÁDÝAQASOV Temesh dúnıege keldi.

Jezqazǵan qalasynda týǵan. Qazaq ken-metallýrgııa ınstıtýtyn, KOKP Ortalyq komıteti janyndaǵy Joǵary partııa mektebin bitirgen. 1949-1957 jyldary - Jezqazǵan ken-metallýrgııa kombınatynyń aýysym bastyǵy, bas ınjeneri, shahta bastyǵy. 1957-1960 jyldary - Jezqazǵan qalalyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy. 1958-1960 jyldary - Joǵary partııa mektebiniń tyńdaýshysy. 1960-1962 jyldary - Qazaqstan kompartııasy Ortalyq komıtetiniń aýyr ónerkásip bólimi meńgerýshisiniń orynbasary. 1962-1964 jyldary - Ońtústik Qazaqstan aımaqtyq partııa komıtetiniń bólim meńgerýshisi. 1964-1965 jyldary - Shymkent oblystyq partııa komıtetiniń bólim meńgerýshisi. 1965-1972 jyldary - Qazaqstan kompartııasy Ortalyq komıteti aýyr ónerkásip bóliminiń meńgerýshisi. 1972-1976 jyldary - Pavlodar oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1976-1987 jyldary - Qazaq KSR Túrli-tústi metallýrgııa mınıstriniń orynbasary, partııa bıýrosynyń hatshysy. 1987 jyldan zeınet demalysyna shyǵyp, «Balqash» demalys úıiniń dırektory bolyp qyzmet atqarǵan. Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi 7, 9-shy shaqyrylymdarynyń depýtaty bolǵan.

Úsh márte Eńbek Qyzyl Tý ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1956) Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi, Qazaqstan Respýblıkasynyń halyq ártisi, dotsent, professor, qobyzshy, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń ustazy, Ýzeır Ǵadjıbekov atyndaǵy respýblıkaaralyq baıqaýdyń laýreaty MOLDAKÁRІMOVA Ǵalııa Ábilákimqyzy dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Qapshaǵaı qalasynda týǵan. Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan respýblıkalyq mýzyka mektebin, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasyn bitirgen. 1982-1990 jyldary - Almaty qalasy Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasynyń jeke oryndaýshysy. 1980-1982 jyldary - «Otyrar sazy» memlekettik akademııalyq folklorlyq-etnografııalyq halyq mýzyka aspaptary orkestrinde qobyzshylar tobyn basqarǵan. 1986 jyldan - Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik konservatorııasy «Qobyz-baıan» kafedrasynyń ustazy.

Ol 30-dan astam elderge kontserttik saparmen shyqqan (Amerıka Qurama Shtaty, Indııa, Sırııa, Lıvan, Shvetsııa, Shvetsarııa, Shrı Lanka, ıÝgoslavııa, Chehoslovakııa, Angola, Iemen, Fınlıandııa, Qytaı Halyq Respýblıkasy). 1990 jyldary - amerıkalyq dırıjerdiń shaqyrýy boıynsha alǵash ret Indıana Polıs shtatynyń Kolýmb qalasynda (Amerıka Qurama Shtaty) amerıkanyń sımfonııalyq orkestrimen Sydyq Mýhamedjanovtyń kontsertin oryndaǵan. Onyń repertýarynda kúı men halyqtyq ánder, Qazaqstan kompozıtorlarynyń shyǵarmalary, Muqan Tólebaev, Ahmet Jubanov, Sydyq Muhamedjanov, Habıdolla Tastanov, Erkeǵalı Rahmadıev, Ádil Bestibaevtardyń tanymal shyǵarmalaryn beıneleıdi, skrıpka klasynyń shynaıylyǵymen de erekshelenedi, sol sııaqty Qazaqstannyń qazirgi zamanǵy mýzykasyn nasıhattaıdy. Shyǵarmashylyq áriptestik nátıjesindegi kompozıtorlar Sydyq Muhamedjanov jáne Aslan Jaqsylyqov kontsertteri onyń alǵashqy oryndaýshysy Ǵalııa Moldakárimovaǵa arnalǵan. Oryndaýshylyq sheberligi jaıly Qazaqstan Respýblıkasynyń altyn qoryna kirgen biraz kúıtabaqtar, derekti telefılmder, radıo jáne teledıdarda habarlar shyǵarylǵan. respýblıkalyq jáne halyqaralyq baıqaýlarda birneshe ret qazylar alqasynyń múshesi jáne tóraǵasy bolǵan. Onyń oryndaýshylyq redaktsııalaýyndaǵy shyǵarmalar mektep oqýshylary men stýdentterdiń pedagogıkalyq jáne kontserttik tájirıbıelerinde qoldanylady. «Qobyz úırený mektebi», «Qobyz áýenderi», «Qobyzǵa arnalǵan shyǵarmalar» atty kitaptardyń avtory. Konservatorııada qyzmet atqarǵan ýaqytta qobyz klasynan bitirgen 50 túlek joǵarǵy oqý oryndarynda, respýblıkalyq orkestrlerde qyzmet atqaryp, respýblıkalyq jáne halyqaralyq baıqaýlardyń jeńimpazy bolǵan.

Ýzeır Ǵadjıbekov shyǵarmalaryn óte jaqsy oryndaǵany úshin dıplommen marapattalǵan.

ShІLDENІŃ 2-SІ, SENBІ

Dıplomatııalyq qyzmet kúni. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 2009 jylǵy shildeniń 1-indegi «1998 jylǵy qańtardyń 20-syndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Jarlyǵyna tolyqtyrýlar engizý týraly» Jarlyǵyna sáıkes atap ótiledi.

Halyqaralyq kooperatıvter kúni. 1992 jyly Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasy 1995 jylǵy shildeniń birinshi senbisin - 700 mıllıonnan astam adamdy biriktiretin Halyqaralyq kooperatıvtik alıanstyń júzjyldyǵyn toılaý maqsatynda - Halyqaralyq kooperatıvter kúni (jeltoqsannyń 16-syndaǵy №47/90 qarary) dep jarııalady.

1994 jyly Bas Assambleıa kooperatıvterdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń qajetti quralyna aınalǵanyn eskere otyryp, jyl saıyn osy kúni atap ótýdi usyndy (jeltoqsannyń 23-indegi №49/155 qarary).

Halyqaralyq kooperatıvter kúniniń maqsaty - álem qoǵamdastyǵynyń nazaryn kooperatıvterge aýdarý jáne halyqaralyq kooperatıvtik qozǵalys pen basqa da, úkimetter men barlyq deńgeıdegi úkimettik emes uıymdardy qosa eseptegendegi, sýbektiler arasyndaǵy áriptestik baılanystardy keńeıte túsý.

Sport jýrnalısteriniń halyqaralyq kúni. Sport jýrnalısteriniń halyqaralyq kúni 1995 jyldan bastap Halyqaralyq sport baspasóz qaýymdastyǵynyń bastamasymen toılanady. 1924 jyly Parıjde Halyqaralyq sport baspasóz qaýymdastyǵynyń qurylýyna oraı atalyp ótildi.

Ýkraınanyń salyq qyzmeti qyzmetkerleriniń kúni. Salyq qyzmeti Ýkraın KSR Mınıstrler Keńesiniń 1990 jyly aqpannyń 12-sindegi «Ýkraın KSR-inde memlekettik salyq qyzmetin qurý týraly» qaýlysyna sáıkes qurylǵan bolatyn. 2005 jyly qazannyń 24-inde Ýkraına prezıdenti «Ýkraınanyń memlekettik salyq qyzmeti qyzmetkerleriniń kúni týraly» Jarlyqqa qol qoıdy. Jarlyqqa sáıkes jyl saıyn shildeniń 2-sinde Ýkraınanyń salyqshylary kásibı merekelerin atap ótedi.

Norvegııanyń Memlekettik meıramy - Korol kúni. Qazaqstan men Norvegııa arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jyly maýsymnyń 6-synda ornatyldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

85 jyl buryn (1926) Tashkenttegi halyq aǵartý ınstıtýty Tashkent Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýty bolyp qaıta quryldy.

21 jyl buryn (1990) Óskemen qalasynda Salyq komıteti quryldy.

17 jyl buryn (1994) Petropavlda «Vmeste» oblystyq jastar gazetiniń alǵashqy sany jaryq kórdi. Basylymda «Bizdiń ýnıversıtetter», «Sportzal», «Andegraýnd», «SOS» (óziń týraly sura), «Seniń quqyń», t.b. aıdarlar bar.

17 jyl buryn (1994) Sultanmahmut Toraıǵyrov atyndaǵy Pavlodar memlekettik ýnıversıtetiniń «Baıantaý» demalys úıi ashyldy. Demalys úıi Baıanaýyl ulttyq parkindegi Sabyndykól ózeniniń jaǵalaýynda ornalasqan.

15 jyl buryn (1996) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Saıası partııalar» týraly Zańy qabyldandy.

13 jyl buryn (1998) Qazaqstan Respýblıkasynyń «Jemqorlyqpen kúres týraly» Zańy qabyldandy.

12 jyl buryn (1999) Astrahan qalasynan burǵylaý barjasy sýǵa túsirildi. Bul sharaǵa Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty aqyn Farıza Ońǵarsynova qatysyp, burǵylaý barjasyna «Suńqar» esimin berdi. Barja uzyndyǵy - 85 metr, eni - 53 metr, burǵylaý munarasyn qosa eseptegendegi bıiktigi 50 metr, salmaǵy 10000 tonna. «Suńqardyń» birinshi burǵylaý jumystary Shyǵys Qashaǵannan bastaý aldy.

8 jyl buryn (2003) Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan men Ázirbaıjan arasyndaǵy Kaspıı teńizi túbin eki el arasyndaǵy mejeleý týraly Kelisimdi jáne osy kelisimge hattamany bekitý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

4 jyl buryn (2007) Astanada Esil ózeni arqyly ótetin M-2 avtokólik kópiri ashyldy. Kópirdiń saltanatty ashylý rásimine Elbasy Nursultan Nazarbaev qatysty. Kópirdiń uzyndyǵy - 362 metr, eni - 38,7 metr.

4 jyl buryn (2007) Shyǵys Qazaqstan oblysy Aıagóz qalasynyń polıtseıleri ózderiniń murajaıyn ashty. Onda tarıhı materıaldar qoıylǵan: aýdan polıtsııasynyń burynǵy qyzmetkerlerdiń saqtap qoıýǵa tapsyrǵan qujattary, fotosýretteri jáne albomdary.

2 jyl buryn (2009) Astanada ótken Ekonomıka jáne ónerkásip salalaryndaǵy yqpaldastyq boıynsha qazaqstandyq-ıspandyq úkimetaralyq aralas komıssııasynyń kezekti IV otyrysynda Qazaqstan Respýblıkasy men Ispanııa Koroldigi arasyndaǵy birqatar eki jaqty qujattarǵa qol qoıyldy. Qol qoıylǵan qujattar: Qazaqstan Respýblıkasy men Ispanııa Koroldigi arasynda Strategııalyq áriptestik týraly kelisim shart; Qazaqstan Respýblıkasy men Ispanııa Koroldigi Úkimetteri arasynda Tabys pen kapıtalǵa salynatyn salyqtarǵa qatysty qosarlanǵan salyq salýdy boldyrmaý jáne salyq salýdan jaltarýǵa jol bermeý týraly konventsııa; Ispanııa men Qazaqstan arasynda 2009-2011 jyldar kezeńine arnalǵan Bilim, ǵylym, mádenıet, jastar jáne sport salasyndaǵy yntymaqtastyq baǵdarlamasy; Qazaqstan Respýblıkasy Týrızm jáne sport mınıstrligi men Ispanııa Koroldiginiń Ónerkásip, týrızm jáne saýda mınıstrligi arasynda týrızm salasyndaǵy ózara túsinistik týraly memorandým.

2 jyl buryn (2009) Oral qalasyndaǵy Dostyq dańǵyly men Saraıshyq kóshesiniń qıylysynda Jýrnalıster alleıasy ashyldy.

ESІMDER

75 jyl buryn (1936) Jumat Shanın atyndaǵy Qazaq drama teatrynyń ártisi, Qazaqstan Respýblıkasynyń halyq ártisi, Saıram aýdanynyń jáne Shymkent qalasynyń qurmetti azamaty QALMYRZAEV Aqsaqal dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saıram aýdanynda týǵan. Tashkent qalasyndaǵy Orta Azııalyq Aleksandr Ostrovskıı atyndaǵy memlekettik teatr óneri ınstıtýtyn (qazirgi Mannon Ýıgýr atyndaǵy Tashkent memlekettik óner ıstıtýty) bitirgen. Qazirgi qyzmetinde 1957 jyldan bastap isteıdi.

Ol ulttyq jáne shetel, orys dramatýrgteriniń shyǵarmalarynda oınaǵan. Shyńǵys Aıtmatovtyń «Jámılasyndaǵy» - Danııar, Ǵabıt Músirepovtiń «Qyz Jibegindegi» - Tólegen, «Aqan seri - Aqtoqtysynda» - Murat, Jalmuqan, Mylqaý, Muhtar Áýezovtiń «Aıman - Sholpanynda» - Álibek, Arystandy, «Abaıyndaǵy» - Aıdar, Saǵyr Kamalovtyń «Er Tarǵynyndaǵy» - Er Tarǵyn, Zagır Ismagılovtyń «Qudashasyndaǵy» - Jappar, Ǵadjıbek Ǵadjıbekovtyń «Arshın mal alanyndaǵy» - Ásker, Beıimbet Maılınniń «Jalbyryndaǵy» - Súgir, Beken, «Shuǵasyndaǵy» - Ábish, t.b. tulǵalardy somdady. Ol osy sekildi 200-den astam obrazdardy sahna tórinde oınaǵan.

«Parasat» ordenimen, eki márte Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen, «Úzdik eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan.

45 jyl buryn (1966) «Qazaqstan Astyq odaǵy» zańdy tulǵalar birlestiginiń prezıdenti, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory TІLEÝBAEV Nurlan Saqtapbergenuly dúnıege keldi.

Aqtóbe oblysynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin bitirgen. 1986-1992 jyldary - keńshar mehanızatory. 1992-1998 jyldary - «Alıbı» Aktsıonerlik qoǵamynyń prezıdenti qyzmetin atqarǵan. Qazirgi qyzmetinde 1998 jyldan bastap isteıdi. 2006-2008 jyldary - «Nur Otan» Halyqtyq demokratııalyq partııasy saıası keńesiniń múshesi. 2006 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy kásipkerler keńesiniń múshesi. 2008 jyldan - «QazAgro» Ulttyq basqarýshy holdıngi» Aktsıonerlik qoǵamy dırektorlar keńesiniń múshesi.

«Qurmet» ordenimen, «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵan.

ShІLDENІŃ 3-І, JEKSENBІ

Belarýs Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni (1990). 1996 jyldan bastap, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko Táýelsizdik kúnin eldi fashıstik Germanııadan azat etkenderdiń qurmetine oraı shildeniń 3-inde atap ótýge Jarlyq shyǵardy. Belarýs - Shyǵys Eýropada ornalasqan memleket. Shyǵysynda Reseımen, ońtústiginde Ýkraınamen, soltústiginde Latvııamen, batysynda Polshamen jáne soltústik-shyǵysynda Lıtvamen shektesedi. Ákimshilik-aýmaqtyq jaǵynan 6 oblysqa jáne Mınsk, Brest, Vıtebsk, Gomel, Grodno, Mogılev ortalyqtaryna bólinedi. Astanasy - Mınsk qalasy. Resmı tili - belarýs tili. Aqsha birligi - rýbl.

Qazaqstan men Belarýs arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy qyrkúıektiń 16-synda ornatyldy.

ESTE QALAR OQIǴALAR

108 jyl buryn (1903) Qazaqstandaǵy alǵashqy arnaýly orta oqý oryndarynyń biri - Semeı muǵalimder semınarııasy ashyldy. Úsh negizgi jáne bir daıarlyq oqý orny bar bolatyn. Onyń daıyndyq klasyna alǵash Semeı, Kereký, Óskemen, Qarqaraly, Aqmola ýezderinen 24 bala qabyldandy. Keıinnen Tobyl, Barnaýyl, Jetisý aımaqtarynan da jastar tartyla bastady. 1967 jyly Muhtar Áýezovtiń esimi berildi. 1992 jyly mamyrdyń 22-sinde pedagogıkalyq kolledjge aınaldy.

101 jyl buryn (1910) memleket qaıratkeri Álibı Jangeldın Máskeý qalasynan dúnıejúzin jaıaý aralaý saparyna attandy. Ol 1913 jyldyń qantaryna deıin Polsha, Avstro-Vengrııa, ıÝgoslavııa, Bolgarııa, Túrkııa, Sırııa, Palestına, Mysyr, Mesopotamııa, Persııa, Úndi, Sıam, Qytaı jáne Japonııa elderinde boldy.

Jangeldın Álibı Toqjanuly (1884-1953) - memleket jáne partııa qaıratkeri, Qazaqstanda Keńes ókimetin ornatý jáne nyǵaıtý jolyndaǵy kúresti uıymdastyrýdaǵy kórnekti basshylardyń biri. Qazirgi Qostanaı oblysy Jangeldın aýdanynda dúnıege kelgen. Torǵaıdaǵy kásiptik ýchılışesin, Qostanaı orys-qazaq jáne Orynbor dinı ýchılışesin bitirgen. Qazandaǵy muǵalimder semınarııasynda oqyǵan. Ol týraly kóptegen kórkem shyǵarmalar jazylyp, kınofılm túsirilgen. Qostanaı oblysynyń bir aýdanyna, kóptegen eldi mekender men kóshelerge, mektepterge Álibı Jangeldınniń esimi berilip, Aqtóbe, Almaty, Torǵaı qalalarynda eskertkish ornatylǵan.

51 jyl buryn (1960) Qaraǵandydaǵy metallýrgııa kombınatynda tuńǵysh domna peshi iske qosyldy jáne sol kúni Qazaqstannyń tuńǵysh shoıyny alyndy. Bul kún Qazaqstan Magnıtkasynyń dúnıege kelgen kúni bolyp sanalady.

16 jyl buryn (1995) Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdiginiń jarııalanýyn máńgi este qaldyrý, qoǵamdy toptastyrý, gýmanızm, ultaralyq tatýlyq, qazaqstandyq patrıotızm tárbıeleý ıdeıalaryn kórkem beıneleý maqsatynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Almaty qalasynda Táýelsizdik eskertkishin ornatý týraly» qaýlysy shyqty.

15 jyl buryn (1996) Vengrııa Parlamentinde tuńǵysh ret Qazaqstan men Vengrııa arasyndaǵy yntymaqtastyqqa arnalǵan «dóńgelek ústel» ótti.

12 jyl buryn (1999) Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Jetisaı qalasynda «Alpamys batyr» eposynyń 1000 jyldyǵy atalyp ótildi.

5 jyl buryn (2006) Astanada Metsenattar klýby quryldy.

4 jyl buryn (2007) Astanada Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń jáne Úkimet músheleriniń qatysýymen «Qazaqstannyń 30 korporatıvti kóshbasshysy» Memlekettik baǵdarlamasyna kirgen jobalardyń jalpyulttyq tusaýkeseri ótti. Tusaýkeserge 9 óńir qatysty. Negizgi 7 baǵyt boıynsha 900 mıllıardqa jýyq teńgeni quraıtyn barlyǵy 20 serpindi jobalar tanystyryldy. Atalmysh tusaýkeser Memlekettik baǵdarlamanyń júzege asýynyń shyn mánindegi bastamasy bolyp, álemdegi básekege qabiletti 50 eldiń qataryna kirýge negiz bolmaq.

4 jyl buryn (2007) Mańǵystaý aýdanyndaǵy Shetpe aýylynda salynatyn tsement zaýyty qurylysynyń irgetasyna Elbasynyń bolashaq urpaqqa joldaýy mátini bar kapsýlasy salyndy. Zaýyt jylyna 1,8 mıllıon tonna tsement óndiredi. Bul zaýyt búkil batys oblystardyń suranystaryn qamtamasyz etedi.

2 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev Astana qalasyndaǵy tóbesi jabyq 30 myń oryndyq «Astana-Arena» stadıonynyń ashylý saltanatyna qatysty.

Jabyq stadıon sportshylarǵa qysy-jazy jattyǵýlaryna múmkindik beredi, ol Eýropa fýtbol odaǵy qaýymdastyǵynyń (ÝEFA) barlyq standarttaryna saı salynǵan. Jasandy gazon jamylǵysy tóselgen fýtbol alańy Fýtbol qaýymdastyqtarynyń halyqaralyq federatsııasy (FIFA) men Eýropa fýtbol odaǵy qaýymdastyǵynyń (ÝEFA) standarttaryna tolyq sáıkes jasalǵan. Bul stadıonda fýtbol oıynynan bólek sporttyń kúres, boks, sporttyq gımnastıka, dzıýdo, karate syndy túrlerinen jarystar ótkizýge bolady. Jańa fýtbol stadıonynyń ereksheligi - 20 mınýttyń ishinde ashylyp-jabylatyn shatyry bar. Spýtnıktiń jáne efırlik antennalary bar teledıdar jelisimen, radıohabar efırimen, otyrys zaldary, baspasóz konferentsııa zaldary dybys kúsheıtkish jáne sınhrondy aýdarmasymen, tablosymen, teleradıokommentatorymen jabdyqtalǵan.

Kórermenderdiń yńǵaıy jáne syıymdylyǵy úshin, minbe eki deńgeıde ornalasqan: 16 myń kórermen - astyńǵysynda, 14 myń - ústińgisinde, stadıonnyń batysynda VIP-oryndar ornalasqan.

Stadıon sahnasynda 2009-2010 jyldary fýtboldan Qazaqstan Kýbogynyń fınaldary ótip, 2010-2011 jyldaryy fýtboldan Qazaqstan Sýperkýbogy sarapqa salynǵan bolatyn. Sondaı-aq «Astana-Arena» stadıonynda 2011 jylǵy qańtarda 7-shi qysqy Azıada oıyndarynyń saltanatty ashylý rásimi ótti.

2 jyl buryn (2009) Elbasy Nursultan Nazarbaev Astana qalasyndaǵy ındýstrııaldyq parktiń aýmaǵynda lokomotıv qurastyratyn jańa zaýytty ashty.

Atalmysh lokomotıvtiń tehnıkalyq sıpaty qazirgi qoldanylyp júrgen mashınalardan birneshe ese joǵary. Zaýyttyń ónimi Qazaqstannyń teplovozǵa degen suranysyn qanaǵattandyryp qana qoımaı, bolashaqta taıaý jáne alys shetelderge shyǵarylatyn bolady.

2 jyl buryn (2009) Jambyl oblystyq soty óziniń Internettegi veb-saıtyn - www.oblsot.zhambyl.kz ashty.

Saıtta ádettegideı «Keri baılanys» jáne «Suraq-jaýap» siltemelerinen basqa sot sheshimderiniń banki, azamattardy qabyldaýdyń kestesi men ýaqyty jáne qaralatyn ister ornalastyrylǵan.

ESІMDER

45 jyl buryn (1966) sýretshi, Qazaqstan Respýblıkasy Sýretshiler odaǵynyń múshesi, Qazaqstan Respýblıkasy jastar odaǵy syılyǵynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti syılyǵynyń, memlekettik stependııasynyń, memlekettik «Daryn» jastar syılyǵynyń ıegeri, halyqaralyq «Jiger» jas sýretshiler festıvaliniń, respýblıkalyq «Shabyt» jas sýretshiler shyǵarmashylyǵy festıvaliniń, respýblıkalyq «Astana-Báıterek» baıqaýynyń laýreaty ÁJІBEKULY Qazybek dúnıege keldi.

Aqmola oblysynda týǵan. Nıkolaı Gogol atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılışesin, Almaty teatr-kórkemsýret ınstıtýtyn (qazirgi Temirbek Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasy) bitirgen.

Ol respýblıkalyq, búkilodaqtyq jáne halyqaralyq kórmelerge qatysqan. 1995 jyly - Birikken Ulttar Uıymynyń 50-jylydyǵyna arnalǵan sýretshiler shyǵarmalary kórmeleriniń dıplomanty. 1996 jyly - Halyqaralyq «Art-Eýrazııa» jas sýretshiler shyǵarmashylyǵy kórmesiniń dıplomanty. 1999 jyly - 2-shi Respýblıkalyq «Shabyt Mılenııýým» jas sýretshiler shyǵarmashylyǵy festıvaliniń dıplomanty, Ábilhan Qasteev atyndaǵy syılyqtyń ıegeri. 2007 jyly - «Astana damıdy, óner órkendeıdi» Halyqaralyq sýretshiler sımpozıýmynyń qatysýshysy. 2003-2005 jyldary - Býrabaıda jáne Qarqaralyda ótken respýblıkalyq sýretshiler sımpozıýmyn uıymdastyrýshylardyń biri. Qazybek Ájibekulynyń shyǵarmashylyǵy jóninde «Stepnaıa pastoral», «Sary dala», «Mechty o proshlom» fılmderi túsirilgen.