QazAqparat-Anons: 16-19 jeltoqsan aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

QOǴAM

GSM Qazaqstan/Kcell 1 jeltoqsannan bastap Almaty men Astana qalalarynda 3G qyzmetin iske qosty.

16 jeltoqsanda el aýmaǵynda sandyq telearna iske qosylatyn bolady.

SPORT

16 jeltoqsanda qazaqstandyq kásipqoı boksshy Gennadıı Golovkın Astanada Dúnıejúzilik boks qaýymdastyǵy boıynsha Álem chempıony ataǵyn qorǵaý úshin alǵashqy jekpe-jegin ótkizedi.

17 jeltoqsan kúni Pavlodarda Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdik kúnine arnalyp ótetin orys bılıardy boıynsha halyqaralyq týrnırde Qazaqstan, Reseı, Ýkraına men Ózbekstannyń belgili sportshylary bas qosady.

ASTANA

16 jeltoqsanda respýblıkalyq velotrekte mánerlep syrǵanaýdan QR chempıonaty ótedi.

16 jeltoqsanda «Kerýen» saýda ortalyǵynda qazaq tilinde sóılep-án aıtatyn oıynshyqtardyń tanystyrylymy bolady.

16 jeltoqsanda Kongress-Holda «Qazaqkontsertke 50 jyl» atty merekelik kontsert ótedi.

16 jeltoqsanda «Jastar» saraıy alańynda Táýelsizdik kúnine arnalǵan merekelik kontsert bolady.

17 jeltoqsanda «Kórme» ortalyǵynda «Qazaqstannyń úzdik taýary» respýblıkalyq kórme-konkýrsynyń ashylý rásimi bolady.

17 jáne 18 jeltoqsan kúnderi Astanadaǵy Bebitshilik jáne kelisim saraıynda mýzykalyq-sahnalyq janrdaǵy alǵashqy ulttyq týyndy - «Báıterek» baletiniń premerasy ótedi.

ALMATY

15-16 jeltoqsan kúnderi Almatyda «ExpoGolf.kz» alǵashqy qazaqstandyq golf-kórmesi ótedi.

16 jeltoqsanda Respýblıka alańynda Táýelsizdik monýmentine gúl shoqtaryn qoıý rásimi bolady.

16 jeltoqsanda «Qazaqstan» qonaqúıinde Azamattyq kúshterdiń forýmy bolady.

16 jeltoqsanda Eski alańda Táýelsizdik kúnine arnalǵan merekelik sharalar ótedi.

17 jeltoqsanda Sátbaev-Jeltoqsan kósheleriniń qıylysyndaǵy «Táýelsizdik tańy» eskertkishterine gúl qoıý rásimi bolady.

17 jeltoqsanda «Metro» saýda ortalyǵynda Qazaqstan bloggerleriniń sezi ótedi.

18 jeltoqsanda «Alataý» shıpajaıynda VI Respýblıkalyq ınnovatsııalyq-pedagogıkalyq ıdeıalar festıvali ótedi.

18 jeltoqsanda «Órleý» jas balet ártisteriniń teatrynda «Er Tóstik» baletinń premerasy ótedi.

ELEÝLІOQIǴALAR. ATAÝLYKÚNDER. ESІMDER

JELTOQSANNYŃ 16-Y, BEISENBІ

Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdik kúni - Ulttyq meıram.

1991 jylǵy jeltoqsannyń 16-synda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev qol qoıǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdigi týraly» jáne 25.06.2008 j. jáne 22.04.2009 jylǵy Zańdarymen ózgertýler engizilgen 2001 jylǵy jeltoqsannyń 13-de «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekeler týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańdaryna sáıkes atap ótiledi. Respýblıka óz betinshe ishki-syrtqy saıasatty júrgizetin, óz aýmaǵynda bılikti tolyq ıelengen táýelsiz demokratııalyq jáne quqyqtyq memleket mártebesine ıe boldy. Demokratııalaný jolyndaǵy baǵyt Qazaqstandy egemen, táýelsiz memleket retinde, búrkeýsiz ınternatsıonalızmmen erekshelengen qazaq halqy ulttyq tilin, mádenıetin, dástúrin saqtap, óz bastamalary men erekshelikterin jańǵyrta alatyndyǵyn jarııa etýge múmkindik berdi.

Ashýra kúni - Allanyń Paıǵambarlary men Elshilerin eske túsirý kúni.

Ashýra - «ashara» sózinen shyqqan, maǵynasy - «on» degendi bildiredi. Bul kúni Muhammed paıǵambar adamdardy izgilikke shaqyryp, onyń shapaǵatty Uly kún ekenin aıtqan. Ashýra kúni tutylǵan oraza adamdy ótken jáne aldaǵy kúnálarynan tazartady dep sanalǵan. Al bul kúni syrqattyń halin baryp suraý - Adam atanyń barlyq balalaryn aralaǵanmen birdeı bolady eken. Bul kúni sýsaǵanǵa sý bergen adam - kúnásiz, pák adam sanalady, bul kúni tolyq jýynyp, dáret alǵan adam - kóptegen aýrý-syrqaýlardan, azap-tozaqtardan qorǵalady.

OQIǴALAR

19 jyl buryn (1991) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesi «Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik táýelsizdigi týraly» Zań qabyldady.

14 jyl buryn (1996) Almatydaǵy Respýblıka alańynda Táýelsizdik monýmentiniń ashylý saltanaty boldy.

10 jyl buryn (2000) Almatyda uly memleket qaıratkeri, qolbasshy jáne dıplomat Abylaı hanǵa eskertkish ashyldy. Eskertkish avtory músinshi - Nurlan Dalbaev.

Abylaı han, Ábilmansur (1711-1781) - qazaq hany, uly memleket qaıratkeri, qolbasshy jáne dıplomat. Arǵy tegi Joshy han, bergi babalary Qazaq dalasynyń negizin salǵan Áz-Jánibek, odan soń Eńsegeı boıly Er Esim han, Salqam Jáńgir han. Abylaı - Jáńgir hannyń besinshi urpaǵy.

5 jyl buryn (2005) Beıjińde Qytaı banki men Qazaqstannyń Halyq banki arasyndaǵy bank yntymaqtastyǵy týraly kelisimge qol qoıyldy.

Kelisimge qol qoıýdaǵy maqsat - eki eldiń jetekshi bankteri arasynda ózara tıimdi jáne iskerlik yntymaqtastyqty ári qaraı kúsheıtý bolyp tabylady.

5 jyl buryn (2005) Jambyl oblysy Qarataý qalasynda Ulbıke aqynǵa arnalǵan eskertkish ashyldy.

Jankeldiqyzy Ulbıke (1825-1849) - qazaqtyń áıgili aqyn qyzy, maıtalman aıtysker, jeztańdaı ánshi, dáýlesker dombyrashy. Onyń mol murasynan búgingi urpaqqa jetkeni myń shýmaqtaı óleń. Bul jıyrmaǵa tarta aıtystary men sanaýly ǵana kóńil-kúı tolǵaýlary. Ulbıkeniń asyl murasyn jınaýǵa M.Kópeev, Á.Dıvaev, V.Radlov sııaqty áıgili folklor jınaýshylar aıryqsha yjdahatpen den qoıǵan. Ulbıkeniń shyǵarmalaryn V.V. Radlov Peterbýrg qalasynda bastyryp, keıin orys jáne nemis tilderine aýdaryp jarııalady. Muhtar Áýezov, Sábıt Muqanov, Myrzataı Joldasbekov qatarly bilikti ǵalymdar Ulbıkeniń aqyndyǵyna joǵary baǵa bergen. Beıiti Jambyl oblysyna qarasty Talas ózeniniń boıynda ornalasqan.

3 jyl buryn (2007) Sofııada Oljas Súleımenovtyń tanymal «Az ı ıA» kitabynyń bolgar tilindegi aýdarmasynyń tanystyrylymy saltanatty túrde bolyp ótti.

Bolgar oqyrmany túrki jáne slavıan mádenıetteriniń ózara kirigý fenomenin túsindirip, ejelgi jazba eskertkishteriniń tarıhyna qalam tartqan, lıngvıstıkadaǵy jańa - túrki-slavıstıka baǵytynyń negizin qalaǵan avtormen tanysty.

1 jyl buryn (2009) Erevanda Qazaqstannyń Armenııadaǵy Elshiligi armıan tiline aýdarylǵan Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstandyq jol» kitabynyń resmı tanystyrylymyn ótkizdi.

1 jyl buryn (2009) Pragada kelisimshart-quqyqtyq bazany keńeıtý jáne jekelegen salalardaǵy yntymaqtastyqty tereńdetý jónindegi Qazaqstan men Chehııanyń syrtqy ister mınıstrlikteriniń arasyndaǵy Ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.

ESІMDER

80 jyl buryn (1930-2004) ǵalym, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ulttyq Ǵylym Akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri ÁBÝǴALIEV Іztileý dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysy Jańaqala aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (ál Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

1953-1975 jyldary - Qazaq eginshilik ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, bólim meńgerýshisi, dırektorynyń orynbasary, dırektory. 1995 jyldan Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Akademııalyq agrarlyq zertteý ortalyǵynyń akademık-hatshysy qyzmetterin atqarǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri Qazaqstanda qant qyzylshasynyń tuqymyn ósirýge jáne selektsııasyna, aımaqtyq eginshilik júıesin jasaýǵa arnalǵan. Onyń 250-ge jýyq ǵylymı eńbekteri bar. 10 avtorlyq kýálik pen patenttiń ıegeri.

2 ret Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne birneshe medalmen marapattalǵan.

40 jyl buryn (1970) «Almaty qalasynyń óńirlik qarjy ortalyǵy» aktsıonerlik qoǵamybasqarma tóraǵasynyń orynbasary, «Qazaqstan qor bırjasy» aktsıonerlik qoǵamy bırjalyq keńesiniń tóraǵasy TASBOLAT Aıgúl Nursaıynqyzy dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin, «Ádilet» Joǵary quqyq mektebin bitirgen.

1993-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik múlik jónindegi memlekettik komıteti janyndaǵy Memlekettik jekeshelendirý qorynda, buqaralyq aqparat quraldarymen baılanys bóliminiń birinshi sanattaǵy mamany, taldaý bóliminiń, baǵaly qaǵazdar bóliminiń birinshi sanattaǵy maman, bas mamany. 1997-1999 jyldary - «Baǵaly qaǵazdardy tirkeý júıesi» aktsıonerlik qoǵamynyń vıtse-prezıdenti, prezıdenti. 1999-2006 jyldary - «C-n-D Express» JShS prezıdenti. 2003-2006 jyldary - «Baǵaly qaǵazdardy tirkeý júıesi» aktsıonerlik qoǵamy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. 2006-2007 jyldary «Qazposhta» aktsıonerlik qoǵamynyń bazasyndaǵy birtutas respýblıkalyq transfer-agenttik jelini damytý jónindegi jobany basqaryp, «Qazposhta» aktsıonerlik qoǵamynyń transfer-agenttik jelisi arqyly «Qazaqtelekom» aktsıonerlik qoǵamynyń aktsııalaryn satý jónindegi jumys tobynyń birinshi basshysynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 2007-2008 jyldary - «Almaty qalasynyń óńirlik qarjy ortalyǵy» aktsıonerlik qoǵamy basqarma tóraǵasynyń orynbasary. 2008-2009 jyldary - «Qazaqstan qor bırjasy» aktsıonerlik qoǵamy bırjalyq keńesiniń múshesi. 2009-2010 jyldary - «Baǵaly qaǵazdardyń depozıttik ortalyǵy» aktsıonerlik qoǵamynyń táýelsiz dırektory. 2010 jyldyń shilde aıynan - qazirgi qyzmetinde.

2003 jyly Qazaqstan Respýblıkasy «Baǵaly qaǵazdar naryǵy týraly» Zańynyń jáne Qazaqstan Respýblıkasy «Aktsıonerlik qoǵamdar týraly» Zańynyń jobalaryn ázirleý boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń janynda qurylǵan jumys tobynyń quramyna kirdi.

JELTOQSANNYŃ 17-І, JUMA

Qazaqstan Respýblıkasynyń Demokratııalyq jańarý kúni.

1991 jyly jeltoqsannyń 12-de Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstandaǵy 1986 jylǵy 17-18 jeltoqsandaǵy oqıǵalarǵa qatysqany úshin jaýaptylyqqa tartylǵan azamattardy aqtaý týraly» Jarlyǵymen Qazaqstandaǵy 1986 jylǵy jeltoqsannyń 17-18-degi oqıǵalarǵa qatysqany úshin qylmystyq, ákimshilik jáne tártiptik jaýapqa tartylǵan adamdar aqtaldy. Sonymen qatar atalǵan Jarlyqtyń 4-tarmaǵy boıynsha jeltoqsannyń 17-i - Qazaqstan Respýblıkasynyń Demokratııalyq jańarý kúni dep jarııalandy.

OQIǴALAR

7 jyl buryn (2003) N.Á.Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynda ólim jazasyna moratorıı engizý týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

3 jyl buryn (2007) Atyraýda jańa emhana ashyldy.

Tórt qabatty ǵımaratta ornalasqan emhana kúnine 300-ge jýyq adamdy qabyldaı alady. Ol qazirgi zamanǵy medıtsına apparattarymen jabdyqtalǵan. Onda statsıonarlyq ta, ambýlatorlyq ta kómek kórsetiledi.

1 jyl buryn (2009) Shymkentte Ábilhan Qasteevke arnalǵan eskertkish ornatyldy.

Eskertkish ǵulama sýretshiniń esimi taǵaıyndalǵan kórkemsýret kolledjiniń aldynda ornalasqan.

Ábilhan Qasteev (1904-1973) - Qazaq KSR-niń halyq sýretshisi, qazaqstandyq kórkemóneriniń negizin salýshy. Myńnan astam shyǵarmasy bar. Onyń jumystary Reseıdiń Memlekettik Tretıakov galereıasynda, Shyǵys halyqtary óneriniń memlekettik murajaıynda, Máskeýdegi Lenın ordendi KSRO Tóńkerisi ortalyq murajaıynda, Qazaq KSR Memlekettik óner murajaıynda jáne basqa da kóptegen elderdiń murajaılarynda saqtaýly.

ESІMDER

120 jyl buryn (1890-1979) akter, rejısser, Qazaq KSR-niń halyq ártisi, Bashqurt AKSR-niń eńbek sińirgen ártisi MÝRATOV (Malınskıı)ıAkov ıAkovlevıch dúnıege keldi.

Odessa qalasynda týǵan. Odessa qalasyndaǵy teatr stýdııasyn bitirgen.

1953-1960 jyldary Qazaqstannyń Balalar jáne jasóspirimder teatrynyń orys trýppasynda qyzmet etti. Dramalyq jáne komedııalyq rólderde birdeı óner kórsetip, kórkemsóz oqýmen shuǵyldandy. 1930 jyldan kóptegen kınolarǵa túsip, qoıylymdar qoıǵan.

85 jyl buryn (1925) qoǵam qaıratkeri, Qazaqstan Respýblıkasy Jıhaz jáne aǵashóńdeý kásiporyndary qaýymdastyǵynyń qurmetti prezıdenti ÁLDERBAEV Moldan dúnıege keldi.

Almaty oblysy Raıymbek aýdanynda týǵan. Shyǵys Sibir orman tehnıkalyq ınstıtýtyn, Búkilodaqtyq syrttaı ınjenerlik qurylys ınstıtýtyn bitirgen. Uly Otan soǵysyna qatysqan.

1950-1958 jyldary - Taý-Shilik orman sharýashylyǵy mekemesiniń dırektory, dırektorynyń orynbasary, Almaty aǵashóńdeý kombınatynyń tseh bastyǵy, «Glavalmatystroı» tresti qurylys basqarmasynyń bastyǵy. 1958-1969 jyldary -Glavstroılessnabsbyt» mekemesi bólim meńgerýshisi, Qazaq KSR Memlekettik josparlaý komıtetiniń bas mamany, bólim bastyǵynyń orynbasary, bólim bastyǵy, is basqarýshysy, 1969-1975 jyldary - Qazaqstan Kommýnıstik partııasy Ortalyq Komıtetiniń Qala sharýashylyǵy jáne qurylys bólimi meńgerýshisiniń birinshi orynbasary. 1975-1988 jyldary - Qazaq KSR-niń Orman jáne aǵashóńdeý ónerkásibi mınıstri. 1988-1997 jyldary ıýgoslavııalyq «ıÝgodrvo» fırmasynyń ýákili qyzmetterin atqarǵan.

Almaty oblysynyń qurmetti azamaty. Medaldarmen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1950) ǵalym, medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi, Qazaqstan Respýblıkasynyń ǵylym, tehnıka jáne bilim salasyndaǵy memlekettik syılyǵynyń ıegeri QARABEKOV Aǵabek dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysy Alǵabas aýdanynda týǵan. Almaty medıtsına ınstıtýtyn (qazirgi Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıteti) bitirgen.

1974-1978 jyldary - Tselınograd (Aqmola) qalalyq aýrýhanasynyń balalar hırýrg-ordınatory. 1978-1983 jyldary - Almaty qalasyndaǵy №1 balalar aýrýhanasy jedel hırýrgııa bóliminiń dárigeri. 1983-1992 jyldary - Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtynyń assıstenti, dotsenti. 1992-1997 jyldary - Pedıatrııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń (qazirgi Pedıatrııa jáne bala hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵy) aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1984-2000 jyldary Qazaqstan Respýblıkasynyń bas balalar travmatolog-ortopedi qyzmetterin atqarǵan. 1997 jyldan Ońtústik Qazaqstan memlekettik (medıtsına) farmatsevtıka akademııasynyń balalar hırýrgııasy, pedıatrııa kafedrasynyń meńgerýshisi, farmatsevtıkalyq jáne medıtsınalyq fakýltettiń dekany bolyp keledi.

Negizgi ǵylymı eńbekteri balalar travmatologııasy men ortopedııasyna arnalǵan. Ol balalarda bolatyn týa bitken qısyq moıyndy, shuńqyr keýde aýrýyn emdeýdiń tásilderin jetildirdi. Sondaı-aq kemtar-múgedek balalar men jasóspirimderdiń muqtajdyqtaryn jeńildetý joldaryn zertteýde.

«Balalar travmatologııasy men ortopedııasynyń jańa dıagnostıkalyq jáne emdeý tehnologııasy» ǵylymı-zertteý jumysy avtorlarynyń biri. 158 ǵylymı eńbektiń, 3 monografııanyń, 14 avtorlyq kýáliktiń (KSRO), 15 Qazaqstan Respýblıkasy patentiniń avtory.

JELTOQSANNYŃ 18-І, SENBІ

Halyqaralyq kóshi-qon kúni.

EKOSOS-tyń usynysy boıynsha (2000 jylǵy shildeniń 28-degi 2000/288 sheshimi) BUU Bas Assambleıasy 18 jeltoqsandy «Halyqaralyq kóshi-qon kúni» dep bekitken (55/93 qarary). 1990 jyly osy kúni Barlyq eńbek etip júrgen oralmandardy jáne olardyń otbasyn qorǵaý týraly halyqaralyq konventsııa qabyldandy.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2007) Pavlodar oblysynyń Sharbaqty aýdany óz saıtyn ashty. Fotosýrettermen ıllıýstratsııalanǵan www.sharbakty.kz saıtyndaǵy veb-paraqshalarda aýdannyń ómiri, onyń ekonomıkasy men mádenıeti týraly baıan etiledi. Aýdandyq ákimdiktiń jumysy, atqarýshy bılik qabyldap jatqan sheshimder men damý baǵdarlamalary týraly da málimetter ornalastyrylǵan. Saıt Sharbaqty aýdanynda oryn alatyn oqıǵalar týraly materıaldarmen toltyrylyp otyrylatyn bolady.

1 jyl buryn (2009) Oral qalasyna qarasty Zachagan kentinde 280 oryndyq №40 «Bolashaq» balabaqshasy ashyldy. Onyń saltanatty ashylý rásimine Úkimet basshysy Kárim Másimov qatysty.

Qos qabatty ǵımaratta búldirshinder 12 topta tárbıelenedi. Sabaq memlekettik tilde júrgiziledi. Orys, aǵylshyn tilderi qosymsha oqytylady. Mýzykalyq jáne sport zaly, medıtsına men psıholog kabınetteri, kompıýter synyptary bar.

1 jyl buryn (2009) Almaty oblysynyń Eskeldi aýdanyndaǵy Qarabulaq aýylynda aýyl balalary men jasóspirimderine arnalǵan sport mektebi ashyldy.

Ǵımaratta basseın men jattyqtyrý zaldary, bokspen, kúrespen aınalysýǵa arnalǵan zaldar bar.

ESІMDER

90 jyl buryn (1920) aqyn, jazýshy, aýdarmashy SYZDYQOV Qajymurat dúnıege keldi.

Qazirgi Soltústik Qazaqstan oblysy Taıynsha aýdanynda týǵan. Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń fılologııa fakýltetin bitirgen.

Uly Otan soǵysyna qatysyp, Belarýstyń Brest-Lıtovsk qalasynda áskerı qyzmette bolǵan. Soǵystan keıin Qazaq radıosynda, Túrkisib temir joly basqarmasynyń «Temirjolshy» gazeti redaktsııasynyń ádebı qyzmetkeri, tilshisi, «Mektep» baspasynyń aǵa redaktory, «Qazaq sovet entsıklopedııasynyń» aǵa ǵylymı redaktory qyzmetterin atqarǵan.

Alǵashqy óleńderi 1938 jyly Soltústik Qazaqstan oblystyq «Lenın týy» gazetinde jarııalanǵan. Soǵystan keıingi kezderde respýblıkalyq baspasóz betinde maqala, retsenzııa, ocherk, aýdarmalary jaryq kórdi. Shyǵarmashylyǵynyń negizgi salasy - kórkem aýdarma. Ol I.Býnınniń «Balqaraǵaı» jınaǵyn, L.N.Tolstoı shyǵarmalarynyń 1 tomdyǵyn, A.P.Chehovtyń áńgimelerin, D.Ngýgı, E.Remark romandaryn, V.Shýkshın, N.Mıroshnıchenko pesalaryn aýdarǵan.

JELTOQSANNYŃ 19-Y, JEKSENBІ

Energetık kúni.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 1998 jylǵy qańtardyń 20-daǵy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kásibı merekeler jáne ataýly kúnder týraly» Jarlyǵyna sáıkes jyl saıyn jeltoqsannyń úshinshi jeksenbisinde atap ótiledi. Elbasynyń 2003 jylǵy qarashanyń 15-degi Jarlyǵyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasynda jańa kásibı jáne basqa da merekeler tizimi bekitildi. Bul Jarlyqqa sáıkes Energetık kúni - jeltoqsan aıynyń úshinshi jeksenbisi.

«Energetık kúni» - bul energetıkalyq júıelerdi qurý jáne olardyń jumys isteýin qamtamasyz etýge qatysy bar barlyq mamandardyń merekesi. Bul kún sondaı-aq, energetıka salasyndaǵy jaýapty oryndarda búgin de qaltqysyz qyzmetke jumylǵan jandar meıramy. Qoryta aıtqanda, «Energetık kúni» - «jaryq» pen «jylý» túsinigi jaı ǵana sózder emes, olardyń ǵumyrynyń aıtýly dáýirine aınalǵan barsha bilikti mamandar merekesi...

BUU-nyń «Ońtústik-Ońtústik» yntymaqtastyq kúni.

BUU Bas Assambleıanyń (№A/RES/58/220 qarary) qaýly shyǵarýymen 2004 jyldan bastap jeltoqsannyń 19-da jyl saıyn atap ótiledi. Bul kúni Bas Assambleıa damýshy elder arasyndaǵy tehnıkalyq yntymaqtastyqty damytý men júzege asyrý jónindegi Býenos-Aıres is-áreket josparyn maquldady.

«Ońtústik-Ońtústik» yntymaqtastyqta damýshy elder arasynda yntymaqtastyq bar ekenin túsiný kerek. Bas Assambleıanyń qararynda aıtylǵandaı, damýshy elder «Ońtústik-Ońtústik» yntymaqtastyqtyń basty jaýaptylyǵyn alyp júrýi kerek, birýaqytta damýshy elderge yntymaqtastyqtyń keńeıtýine kómek kórsetýimiz kerek. «Ońtústik-Ońtústik» yntymaqtastyǵy «Soltústik-Ońtústik» yntymaqtastyǵyn qandaı jaǵdaı bolmasyn aýystyrmaýy qajet.

Halyqaralyq kedeılerge kómek kórsetý kúni.

Jeltoqsannyń 19-da dúnıejúzilik birlestik «Halyqaralyq kedeılerge kómek kórsetý kúnin» atap ótedi. Halyqaralyq sarapshylardyń aıtýynsha, 20 ǵasyrdyń sońynda búkil jershary turǵyndarynyń tórtten bir bóligi - jarty mıllıard adam kedeılik ómir súrýde. Bul máselege baılanysty BUU-nyń birneshe baǵdarlamasy bar. Onyń kedeılikti joıý týraly birinshi baǵdarlamasy 10 jyl buryn jumys isteı bastady, biraq ta kedeı turatyn adamdar sany azaımady. Birikken Ulttar Uıymy kedeılikti «qanaǵatty ómir súrý úshin qajetti qarjy jetkiliksiz uzaqqa sozylǵan amalsyz joqtyq jaǵdaı» dep qarastyrady. Ol aqshanyń joqtyǵyn ǵana emes, laıyqty jumystyń, jaıly úıge, jaqsy bilimge jáne densaýlyq qorǵaýyna qol jetkizýin bildiredi.

OQIǴALAR

14 jyl buryn (1996) Qazaqstan tarıhynda alǵashqy sottar sezi ótti. Sezde sot júıesiniń qurylýy men jumys jasaý suraqtary talqylandy. Respýblıkanyń Sottar odaǵy quryldy jáne Sottar etıkasy kodeksi qabyldandy.

13 jyl buryn (1997) Túrkııa astanasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdik kúni atalyp ótti.

5 jyl buryn (2005) Almatyda Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Ádebıetshiler úıinde qytaılyq qazaq jazýshysy Qajyǵumar Shabdanulynyń «Pana» romanynyń tanystyrylymy bolyp ótti.

Dúnıe júzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵy atalǵan sharany qalamgerdiń 80 jasqa tolýyna oraılastyryp ótkizdi. «Atajurt» baspasynan jaryq kórgen bul týyndyny arab qarpinen kırıll jazýyna kóshirgen Qazaqstannyń halyq jazýshysy Qabdesh Jumadil.

3 jyl buryn (2007) Soltústik Qazaqstan oblysy Qyzyljar aýdanynyń ortalyǵy Beskólde jańa meshittiń saltanatty ashylýy bolyp ótti.

1 jyl buryn (2009) Semeıde oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıynda órt sóndirý isiniń eki ǵasyrlyq tarıhyna arnalǵan kórme ashyldy.

Ejelgi Semeı qalasynda órt qyzmetiniń 205 jyldyq tarıhy bar. Alǵashqy órt sóndirý komandasy munda 1804 jyly qurylǵan. Al basqa qalalarda mundaı qyzmet jarty ǵasyrdan keıin ǵana paıda boldy.

Kórmege qoıylǵan 400-den astam materıaldar men sýretter órt sóndirý qyzmetiniń tarıhyn jáne onyń ardagerleri týraly baıandaıdy.
ESІMDER

90 jyl buryn (1920-1942) elimizdiń erkindigin, ar namysyn qorǵaǵan erjúrek perzentterimizdiń biri, Keńes Odaǵynyń Batyry TOQTAROV Tólegen dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy Ulan aýdanynda týǵan.

Uly Otan soǵysy jyldary 8-shi gvardııalyq atqyshtar dıvızııasy qatarynda bolyp, 275-polktyń avtomatshylar rotasynyń jaýyngeri bolady. Tólegenniń maıdandaǵy erligin kózimen kórgen, sol bólimniń saıası jetekshisi bolyp istegen Keńes Odaǵynyń batyry, belgili jazýshy Málik Ǵabdýllın Tólegen jaıynda jazǵan esteliginde bylaı deıdi: «1942 jyldyń 9-shy aqpanynda tús kezinde nemister batyl kúshpen qaıta shabýyl jasady. Bul joly nemisterdiń shabýylyna búkil batalon avtomatshylary attandy. Shaıqas kezinde oq dárisi taýsylǵan Tólegen ishinen aýyr jaralandy. Tólegen «áýp» dep ornynan atyp turdy da, salbyrap shyqqan jaraly ishegin qarnyna qysyp, avtomatyn qolyna ala júgirgen betimen nemis ofıtseriniń qaq basynan perip jiberdi. Ofıtserdi jaıratyp salyp, qaıta orala bergende jaýdyń qaıta atylǵan pýlemet oǵy onyń keýdesine tıdi. Tólegen osyndaı erlik kórsete otyryp qaza boldy. Tólegenniń súıegi Borodınonyń kún shyǵys shetindegi tóbege jerlendi.

Tólegen Toqtarovqa Keńes Odaǵynyń batyry ataǵy berilip, onyń erligi joǵary baǵalandy.

Tólegen Toqtarov týraly kompozıtorlar Ramazan Elebaev «Jas qazaq» ánin, Ahmet Jubanov pen Latıfı Hamıdı «Tólegen Toqtarov» operasyn jazdy. Lenınogor qalasynda eskertkishi ornatylǵan. Almaty, Óskemen qalalarynda Batyr atyndaǵy kósheler bar.

60 jyl buryn (1950) Qazaqstan Respýblıkasy Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıteti respýblıkalyq bıýdjet shyǵystaryn baqylaý bóliminiń meńgerýshisi DOSJANOV Ramanqul Dosjanuly dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysy Syrdarııa aýdanynda týǵan. Semeı qarjy-ekonomıka tehnıkýmyn, Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen.

1971-1976 jyldary - Aqtóbe aýdandyq qarjy bóliminiń aǵa ınspektory, oblystyq qarjy bóliminiń aǵa ekonomısi. 1976-1992 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi bóliminiń aǵa, júrgizýshi ekonomısi, bastyǵy, basqarma bastyǵynyń orynbasary. 1992-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik kommertsııalyq saqtandyrý kompanııasy bóliminiń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi basqarmasynyń bastyǵy, Qarjylyq-valıýtalyq baqylaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 1998-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrligi Qazynashylyq komıteti basqarmasynyń bastyǵy, Qarjylyq baqylaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary, Kadr jáne uıymdastyrý jumystary departamenti dırektorynyń orynbasary, Qarjylyq baqylaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 2004-2009 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstrliginiń Qarjylyq baqylaý jáne memlekettik satyp alý komıteti kadrlyq-uıymdastyrý jumystary basqarmasynyń bastyǵy, Qazaqstan Respýblıkasy Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıteti ádisnama jáne syrtqy baılanystar bóliminiń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. 2009 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.

«Eren eńbegi úshin» medalimen, KSRO Qarjy Mınıstrliginiń «Qarjy isiniń úzdigi» tós belgisimen, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Alǵysymen marapattalǵan.