QazAqparat-Anons: 10 qarasha men 14 qarashanyń aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ÚKІMET

10 qarashada QR Premer-Mınıstri Kárim Másimovtyń qatysýymen Búkilálemdik banktiń esebi: «Bıznesti uıymdastyrý 2010: kásipkerler úshin jaǵdaılar jasaý» sharasy ótkiziledi.

PARLAMENT

10 qarashada QR Parlamenti Májilisiniń jalpy otyrysy bolady.

10 qarashada QR Parlamenti Senaty tóraǵasynyń orynbasary M.Kópeevtyń SQO oqýshylarymen kezdesýi ótedi.

10 qarashada QR Parlamenti Senatynda «QR qylmystyq-protsessýaldyq zańnamasynda sot tergeýi ınstıtýtyn damytý» taqyrybynda dóńgelek ústel otyrysy ótkiziledi.

Ózge memlekettik qurylymdar

8-10 qarashada respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýyn qadaǵalaý jónindegi Esep komıtetiniń tóraǵasy Omarhan Óksikbaev resmı saparmen Frantsııaǵa barady.

10 qarashada QR Syrtqy ister mınıstrliginde «Qazaqstan Respýblıkasy - Eýropalyq odaq» ádilettilik jáne quqyq tártibi kishi komıtetiniń 9-ynshy otyrysy ótkiziledi.

10 qarashada TJ Mınıstri V.Bojkonyń qatysýymen apattar qaýpin basqarý jónindegi OES-tiń 5-inshi halyqaralyq konferentsııasy ótedi.

10 qarashada «Genderli-sezimtal basshy» respýblıkalyq baıqaýyna arnalǵan baspasóz máslıhaty ótkiziledi.

10 qarashada QR Іshki ister mınıstrliginde aptalyq brıfıng ótkiziledi.

ASTANA

10 qarashada Qazaqstandaǵy Frantsýz mádenıeti kúnderine arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

10 qarashada «Qazaqstan Respýblıkasynda Kıoto hattamasyn júzege asyrý úshin parnıktik gazdar men aýaǵa shyǵaryndylar salasynda zańnamalyq retteý» taqyrybynda dóńgelek ústel ótkiziledi.

10 qarashada Qytaı Halyqtyq saıası konsýltatıvtik keńesiniń (QHSKK) tóraǵasy Tszıa Tsınlın L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ýnıversıtetinde stýdenttermen kezdesedi.

ALMATY

10 qarashada Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-de «Astanadaǵy EQYU Sammıti - Qazaqstan tóraǵalyǵynyń qorytyndy satysy» dóńgelek ústel otyrysy ótkiziledi.

10 qarashada «UOS múgedekterine arnalǵan respýblıkalyq klınıkalyq gospıtal tóńireginde qalyptasqan jaǵdaı týraly» taqyrybyna baspasóz máslıhaty ótedi.

10 qarashada Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdik kúnine arnalǵan saltanatty kesh ótedi.

10 qarashada «Ult muǵalimi murasyn nasıhattaý» taqyrybyna dóńgelek ústel otyrysy ótedi.

10 qarashada bedeldi marapatty tapsyrýǵa arnalǵan shara ótedi.

10 qarashada turǵyndar úshin qarjylyq ónimder kórmesin ótkizý týraly baspasóz máslıhaty ótkiziledi.

10 qarashada Dıabetke qarsy kúrestiń dúnıejúzilik kúnine arnalǵan baspasóz máslıhaty ótpek.

10 qarashada «Kúzgi kezdesýler» jyl saıynǵy frantsýz mádenıeti festıvaline arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

10 qarashada «B.Momyshuly oqýlary» bastalady.

ÁLEMDE

1-10 qarashada Qytaıda altynshy jalpyulttyq halyq sanaǵy ótkiziledi.

10 QARAShA, SÁRSENBІ

Beıbitshilik pen damý úshin dúnıejúzilik ǵylym kúni

Beıbitshilik pen damý úshin dúnıejúzilik ǵylym kúni2001 jylǵy qarashanyń 10-ynda ıÝNESKO-da qurylǵan jáne jyl saıyn atap ótiledi. Merekeli sharany ótkizý ıdeıasy ıÝNESKO-nyń Búkilálemdik ǵylymı konferentsııasynda jáne 1999jylǵy Býdapeshtegi (Vengrııa) Búkilálemdik ǵylym keńesinde týdy.

Beıbitshilik pen damý úshin dúnıejúzilik ǵylym kúniǵylym men tehnologııa kedeıliktiń kólemin qysqartýǵa jáne de qorshaǵan ortany qorǵaýǵa, barlyq eldiń ómir súrý sapasyn kóterýge kómek kórsete alady degen suraqtarǵaa nazar saldyrýǵa múmkindik beredi..

Jastardyń dúnıejúzilik kúni

1945 jyly BUU bekitken. Bul kúni Dúnıejúzilik jastar federatsııasy quryldy.

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2005) Aqmola oblysy Ereımentaý aýdanynda Sileti ózenine salynǵan uzyndyǵy 120 metrlik kópir paıdalanýǵa berildi. Endi elimizdegi halyqaralyq jáne respýblıkalyq dárejedegi «Astana-Petropavl», «Ekaterınbor-Almaty», «Makın-Stepnogor-Torǵaı» jáne «Astana-Semeı-Pavlodar» kúre joldary bir-birimen baılanystyryldy. Bul júk jáne jolaýshylar tasymalyn jedeldetýge, ara qashyqtyqty edáýir qysqartýǵa múmkindik berip otyr.

3 jyl buryn (2007) Almatyda kezinde Qazaq KSR-iniń Іshki ister mınıstri bolǵan Maqan Esbolatov turǵan úıge eskertkish taqta ornatyldy.

Bul taqta otstavkadaǵy general-maıor Maqan Esbolatulynyń ómiriniń sońyna deıin 1993-2007 jyldar aralyǵynda Abaı kóshesi boıynda turǵan úıge ornatyldy. Sharaǵa marqumnyń týǵan-týystary men ardager áriptesteri, shákirtteri men qaladaǵy birqatar joǵary oqý oryndarynyń ujymdary qatysty. Maqan Esbolatuly Esbolatov 1928-shi jyly tamyzdyń 27-si kúni Almatyda dúnıege kelgen. Eńbek jolyn 1946 jyly Almatydaǵy Іshki ister organdarynda qatardaǵy sarbazdyqtan bastaǵan ol 45 jylǵy eńbek ótilinde ózi qyzmet etken salanyń elimizdegi eń joǵary laýazymyna deıin kóterildi. «Eńbek ardageriniń mundaı belesterge jetýine onyń az sóılep, kóp jumys isteýi ǵana emes, sonymen qatar aq-jarqyn minezi, ádil ári adamgershilik qasıetteri tikeleı áser etti», dedi saltanatty rásim kezinde sóz alǵan áriptesteri. Saqshy ardagerlerdiń pikirlerinshe, M. Esbolatuly óziniń qyzmet etken kezinde qazaq mılıtsııasynyń zaman talabyna saı qalyptasýyna yqpal etip qana qoımaı, ony KSRO memleketteri ishinde eń aldyńǵy qatarǵa kótere bilgen. Sińirgen eńbegi úshin Eńbek Qyzyl tý jáne «Qurmet» ordenderimen marapattalǵan.

ESІMDER

100 jyl buryn (1910-1982) dombyrashy, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen artısi QUBAIJANOV Baqtııar dúnıege keldi.

Atyraý oblysy Qyzylqoǵa aýdanynda týǵan. Uly Otan soǵysyna qatysqan.

Óner jolyn kórkemónerpazdar úıirmesinen bastady. Belgili kúıshi Esbaıdyń (Tazbala) shákirti. 1935 jyly qazirgi Qazaq memlekettik akademııalyq halyq aspaptar orkestri quramyna qabyldanyp, bas dombyrada oınady, keıinen kontrabas dombyrashylar tobynyń kontsertmeısteri boldy. Ol orkestr repertýarynan basqa «Nar ıdirgen», «Aqsaq qulan», «Dóń asqan», «Qyzyl qaıyń», «Ótti-ketti», «Teris qaqpaı», «Shalqyma», «El aıyrylǵan», «Aqjeleń» kúılerin (100-ge jýyq) asqan sheberlikpen jeke oryndaǵan. 1936 jáne 1958 jyly Máskeýde ótken qazaq ádebıeti men óneriniń onkúndigine qatysty. Qazaq memlekettik akademııalyq halyq aspaptar orkestriniń quramymen Qytaıda, Rýmynııada, Vengrııada, Polshada, Fınlıandııada bolyp óner kórsetti.

Qazaq KSR Joǵary Keńesiniń Qurmet gramotasymen, medaldarmen marapattalǵan.

100 jyl buryn (1910-1970) qoǵam qaıratkeri DIıAROV Qurman dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysy Terekti aýdanynda týǵan. Oral aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmyn bitirgen.

Eńbek jolyn zootehnık bolyp bastaǵan. 1942-1943 jyldary - Qazaqstan sovhozdary halyq komıssarynyń orynbasary. 1943-1944 jyldary - Almaty oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1944-1946 jyldary - Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń tóraǵasy. 1946-1952 jyldary - Pavlodar oblystyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy. 1952-1960 jyldary - Qazaq KSR Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary. 1960-1965 jyldary - Qazaq KSR Sovhozdar mınıstriniń birinshi orynbasary, Tyń ólkesi ólkelik basqarmasy bastyǵynyń birinshi orynbasary. 1965 jyldan Memlekettik josparlaý komıtetiniń tóraǵasy bolǵan.

Kóptegen ǵylymı maqalalary, monografııalyq eńbekteri jaryq kórgen.

«Qurmet belgisi», 4 ret Eńbek Qyzyl Tý ordenimen jáne birneshe medaldarmen, Qazaq KSR Joǵary Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan.

80 jyl buryn (1930-1985) túrkitanýshy ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty ÓMІRÁLIEV Qulmat dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysy Qazyǵurt aýdanynda týǵan. Shymkent pedagogıkalyq ınstıtýtyn, Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti), jáne onyń aspırantýrasyn bitirgen.

1960-1962 jyldary - Atyraý pedagogıkalyq ınstıtýtynyń oqytýshysy. 1962-1972 jyldary - «Qazaqstan mektebi» jýrnaly redaktsııasynyń bólim meńgerýshisi. 1972 jyldan ómiriniń sońǵy kúnderine deıin Qazaqstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasynyń A.Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń túrkitaný jáne til tarıhy bóliminiń aǵa ǵylymı qyzmetkeri bolyp jumys istedi.

Negizgi ǵylymı eńbekteri qazaq tiliniń grammatıkasy, til tarıhy, qazaq poezııasynyń tili, kóne dáýir eskertkishteri, qazaq tili men ádebıetin oqytý ádistemesi, tekstologııa, etımologııa jáne emle máselelerin qamtıdy. Ol «Oǵyznamany» qypshaq tilinen aýdaryp, zerttedi. 4 monografııa eńbegi men ǵylymı maqalalary jaryq kórdi. Abaıǵa deıingi qazaq poezııasy men Dýlat aqynnyń shyǵarmashylyǵyn jan-jaqty zerttep, qazaq halqynyń rýhanı-mádenı ómirindegi Dýlat Babataıulynyń ornyn dáıektedi.

Aıagóz qalasyndaǵy kóshe men ózi oqyǵan mektepke Ómirálıvtiń esimi berilgen.

11 QARAShA, BEISENBІ

Dúnıejúzilik sapa kúni

Sapa jónindegi eýropalyq uıymnyń uıymdastyrýymen jáne BUU-nyń qoldaýymen 1989 jyldan bastap jyl saıyn qarasha aıynyń ekinshi beısenbisinde atap ótiledi.

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2005) Qazaq gýmanıtarlyq zań ýnıversıtetinde «Sotsıologııa» jańa oqýlyǵynyń tusaýkeser rásimi ótti. Oqýlyqtyń avtory sotsıologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, 200 astam ǵylymı eńbektiń avtory, Qazaq gýmanıtarlyq zań ýnıversıtetiniń prorektory Qanapııa Ǵabdýllına jáne sotsıologııa ǵylymdarynyń doktory Ermuhan Raısov. Oqýlyq Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik jalpyǵa bilim berý standartyna sáıkes oryndalǵan. Qazirgi ýaqytta sotsıologııa Qazaqstandaǵy barlyq joǵarǵy oqý oryndarynda oqytylýda.

5 jyl buryn (2005) «AWARD-2005» Halyqaralyq baıqaýynda «Mádenıet jáne óner, tarıh, ólketaný» nomınatsııasy boıynsha Qarlag tarıhy jónindegi saıt ekinshi oryndy ıelendi. Saıttyń avtory jýrnalıst, árlendirýshi Ekaterına Kýznetsova jáne Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetiniń stýdenti Vıacheslav Baharev. Saıtta dokýmentaldyq materıaldar, «halyq jaýy» atanǵandardyń estelikteri, saıası-qýǵyn súrginge ushyraǵandardyń tizimi, taǵy da basqa kóptegen derekter berilgen.

1 jyl buryn (2009) Pavlodar qalasynda belgili jerlesteri Qanat Bolatuly Darjumanovqa keıingi jyldary turǵan úıdiń qasbetine memorıaldyq taqta ornatyldy. Qanat Bolatuly Darjumanov Pavlodar óńiriniń aýdandyq, oblystyq komsomol, partııa komıtetterinde basshylyq qyzmetter atqaryp, oblystyń gúldenip ósýine kóptegen eńbekter sińirgen. Pavlodar oblysyndaǵy Qazaqstan halqy Kishi Assambleıasynyń alǵashqy basshylarynyń biri boldy. Pavlodar-Ertis óńirinde turatyn túrli ult ókilderiniń mádenıetin, salt-dástúrin, tilin saqtap, odan ári damytýdy qoldap, ultaralyq tatýlyqty nyǵaıtýdy kózdegen. Qanat Bolatuly kóptegen ordender men medaldarmen marapattalyp, 2000 jyly Pavlodar oblysynyń «Jyl adamy» ataǵyna ıe bolǵan.

1 jyl buryn (2009) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq banki ulttyq valıýtanyń «Altyn barys» jáne «Kúmis barys» ınvestıtsııalyq teńgelik shaqalardy aınalysqa shyǵardy. Investıtsııalyq kúmis shaqalar el tarıhynda alǵash ret shyǵarylyp otyr.

ESІMDER

65 jyl buryn (1945) Shanhaı yntymaqtastyq uıymy Aımaqtyq lańkestikke qarsy qurylym atqarý komıtetiniń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy UQK organdarynyń qurmetti qyzmetkeri, general-leıtenant JUMANBEKOV Jeńisbek Muhammedkárimuly dúnıege keldi.

Jambyl oblysynda týǵan. Máskeý tamaq ónerkásibi tehnologııasy ınstıtýtyn, KSRO UQK Joǵary kýrsyn bitirgen.

1972-1974 jyldary - Qazaq KSR UQK 5-shi basqarmasynyń jedel ýákili. 1974-1976 jyldary - Almaty oblysy boıynsha UQK basqarmasynyń aǵa jedel ýákili. 1976-1982 jyldary - UQK 5-shi basqarmasynyń aǵa ýákili, bólimshe bastyǵy, bólim bastyǵynyń orynbasary. 1982-1994 jyldary - Qazaq KSR UQK basqarmasynyń Qaraǵandy oblysy boıynsha bastyǵy, Aqtóbe oblysy boıynsha bastyǵynyń orynbasary, Jambyl oblysy boıynsha bastyǵy. 1994-1995 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy UQK tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 1995-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy UQK-iniń tóraǵasy. 1997-1998 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy UQK «Barlaý» qyzmeti dırektorynyń orynbasary. 1993-2003 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy UQK ókili - Qazaqstan Respýblıkasy diń Ózbekstandaǵy Elshiliginiń keńesshisi. 2003-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Reseı Federatsııasyndaǵy Elshiliginiń keńesshi-elshisi. 2004-2010 jyldary - Shanhaı yntymaqtastyq uıymy Aımaqtyq lańkestikke qarsy qurylym atqarý komıteti dırektorynyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldyń qańtar aıynan bastap - qazirgi qyzmetinde.

2-shi dárejeli «Dańq» ordenimen, birneshe medalmen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1950) Almaty memlekettik dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýty endoskopııa kafedrasynyń meńgerýshisi, medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor BAIJANOV Sábıhan Shynarbekuly dúnıege keldi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy Úrjar aýdanynda týǵan. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtyn (qazirgi S.D.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsınalyq ýnıversıteti) bitirgen.

1973-1977 jyldary - Jezqazǵan oblystyq aýrýhanasynyń hırýrg-dárigeri. 1977-1981 jyldary - Qazaq KSR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń 4-shi bas basqarmasy ortalyq aýrýhanasynyń dáriger-endoskopısi, bólimshe meńgerýshisi. 1981-1985 jyldary - KSRO Medıtsına ǵylymdary akademııasy Búkilodaqtyq onkologııalyq ǵylymı ortalyǵynyń ordınatory, aspıranty. 1985-1989 jyldary - Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtynyń assıstenti qyzmetterin atqarǵan. 1989 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Іs basqarmasy Medıtsıalyq ortalyǵynyń ortalyq klınıkalyq aýrýhanasynyń endoskopııa jáne lıtotrıpsııa bólimshesiniń meńgerýshisi. 1996 jyldan - Almaty dárigerlerdiń bilimin jetildirý ınstıtýtynyń professory. 2006 jyldan bastap -qazirgi qyzmetinde.

70-ten astam ǵylymı eńbegi bar.

60 jyl buryn (1950) aqyn, aýdarmashy JUMAǴALIEV Muhamedııa dúnıege keldi. Aqmola oblysynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

1977 jyldan beri «Jazýshy», «Óner», «Balaýsa» baspalarynda qyzmet istep keledi. Alǵashqy óleńi «Tyń ólkesi» gazetinde 1965 jyly jaryq kórgen. Respýblıkalyq baspasóz betinde 1967 jyldan bastap kórine bastady. Armıan jazýshysy H.Gıýlnazarıannyń «Naǵyz saıahatshylar» atty áńgimeler jınaǵyn aýdarǵan. Orys, eston, qaraqalpaq poezııasy antologııalaryn aýdarýǵa qatysqan. Birqatar óleńderi jas aqyndardyń orys tilinde jaryq kórgen jınaǵyna (Razbeg. «Jalyn», 1986) endi.

«Syrymdy aıtam», «Gúldáýren», «Qanatym», «Saǵynysh sazdary», «Ál-Farabı», «Baqyty úshin basqanyń», «Sálem aıt, Kókshetaýdyń bıigine» atty óleńder jınaǵynyń avtory.

12 QARAShA, JUMA

5 jyl buryn (2005) Qazaqstan Respýblıkasy halyqaralyq áýe qatynastaryndaǵy tranzıt týraly kelisimge qosyldy.

Maqsaty - ýaǵdalasýshy memleketter arasyndaǵy olardyń aýmaǵy arqyly qonbaı ushý jáne júıeli halyqaralyq áýe qatynastaryna qatysty kommertsııalyq emes maqsattarda qoný artyqshylyqtaryn berý, ózara kelisim jasaýshy elder arasyndaǵy turaqty áýe qatynastary kezinde olarǵa ózara ushyp ótý jáne kommertsııalyq aıaldama jasaý quqyqtaryn jan-jaqty almasý múmkindikterin berý bolyp tabylady. Qazaqstannyń atalmysh kelisimge qosylýy, sondaı-aq halyqaralyq áýe reısteriniń el aýmaǵy arqyly tranzıtinen qosymsha kirister alýǵa da múmkindik beredi.

1 jyl buryn (2009) Qaraǵandy oblysynyń Jastar bastamalary ortalyǵy» memlekettik mekemesiniń uıymdastyrýymen Qaraǵandyda «Jas kóshbasshy mektebi» jobasy iske qosyldy.

Jobanyń maqsaty - belsendi jastarmen jumys isteý, keleshekte olar jastar saıasaty salasynda jumys isteýleri úshin olardyń kóshbasshylyq qasıetterin damytý jáne psıhologııalyq mádenıetin qalyptastyrý.

1 jyl buryn (2009) Qanysh Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetinde - (ol kezdegi Qazaq taý-ken metallýrgııa ınstıtýty) bilim ordasynyń birinshi basshysy bolǵan Áshir Búrkitbaevqa eskertkish-músin qoıyldy. Oral-Qazaqstan ónerkásip akademııasyn úzdik bitirgen maman. Qazaqstan ólkelik komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy, keıinnen Rıdder qalalyq partııa komıtetiniń hatshysy bolyp istegen. Áshir Janalyuly Qazaqstan tarıhyndaǵy birinshi ınjeıerlik-tehnıkalyq ınstıtýtty, is júzinde joqtan uıymdastyrylǵan ınstıtýtty basqara otyryp, óte aýyr jumyspen ıaǵnı, respýblıkadan syrtqary «shyǵyp», Odaqtyń iri ónerkásip, joǵary oqý orny mol aımaqtarynan tanymal ǵalym-pedagogtardy ınstıtýtqa tartý isimen aınalysqan.

1 jyl buryn (2009) Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq polıtehnıkalyq ýnıversıtetinde memleket jáne qoǵam qaıratkeri Ravıl Sherdebaevtyń orys tilinde jaryq kórgen «Munaı: keshe, búgin, erteń» atty kitabynyń tanystyrylymy ótti.

Kitaptyń tanystyrylymy QazUTÝ-diń 75-jyldyq mereıtoıynyń sheńberinde ótti. Shara aıasynda kitaptyń avtory elimizdiń tehnıkalyq joǵary oqý ornyndarynyń kitaphanalyq qoryna saltanatty túrde tapsyrdy.

Ravıl Sherdebaev - ekonomıka ǵylymynyń doktory, professor, halyqaralyq mıneraldyq resýrstar akademııasynyń akademıgi, halyqaralyq ınjenerlik jáne ekonomıkalyq eýrazııa akademııalarynyń akademıgi. Munaıshylar otbasynan shyqqan ol Qazaqstannyń Ýkraına men Moldovadaǵy elshisi, Atyraý oblysynyń ákimi, Qazaqstannyń munaı jáne gaz ónerkásibiniń tuńǵysh mınıstri, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń depýtaty, «Teńizshevroıl» birikken kompanııasynyń tuńǵysh prezıdenti qyzmetterin atqarǵan.

OQIǴALAR

ESІMDER

105 jyl buryn (1905-1981) kompozıtor, Qazaqstannyń halyq ártisi, professor, qazaq kásibı mýzyka óneriniń negizin salýshy BRÝSILOVSKII Evgenıı Grıgorevıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Dondaǵy Rostov qalasynda týǵan. Lenıngrad (qazirgi Sankt-Peterbor) konservatorııasyn bitirgen.

1933 jyly KSRO Kompozıtorlar odaǵynyń joldamasymen Almatyǵa keldi. 1933-1934 jyldary - Qazaq mýzykalyq drama tehnıkýmy janyndaǵy halyq mýzykasynyń ǵylymı-zertteý kabınetinde qyzmet etti. 1934-1938 jyly Qazaq mýzyka (qazirgi Qazaq opera jáne balet teatry) teatrynyń mýzykalyq jetekshisi, 1939-1956 jyldary - Qazaqstan kompozıtorlar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy, múshesi. 1944-1951 jyldary - Qazaq fılarmonııasynyń kórkemdik jetekshisi. 1944-1970 jyldary - Almaty konservatorııasynyń kompozıtsııa kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan.

Brýsılovskıı qazaq mýzyka ónerinde eýropalyq baǵyttaǵy shyǵarmashylyq mekteptiń qalyptasýyna úlken úles qosty. Ol 9 opera, 2 balet, 9 sımfonııa, «Keńestik Qazaqstan» atty kantata, orkestrge, aspaptarǵa arnalǵan kontsertter, 500-den astam ánder men romanstar, sondaı-aq, Qazaqstannyń birinshi ánuranynyń mýzykasyn (M.Tólebaev jáne L.Hamıdımen birge) jazyp, qazaqtyń ulttyq ánderin óz shyǵarmalarynda joǵary sheberlikpen paıdalandy. Sonymen qatar 250-den astam qazaq án-kúıin jazyp alǵan. «Qyz Jibek», «Jalbyr», «Er Tarǵyn» sııaqty alǵashuy qazaq operalarynyń avtory. 1970 jyldan Máskeýde turyp, qazaq turmysy taqyrybyna 8-shi jáne 9-shy sımfonııalaryn, «Qozy Kórpesh - Baıan sulý» baletin jazdy. Onyń shákirtteri Baqytjan Baıqadamov, Anatolıı Bychkov, Kenjebek Kúmisbekov, Qudys Qojamııarov, Naǵym Meńdiǵalıev, Qapan Mýsın, Sydyq Muhamedjanov, Erkeǵalı Rahmadıevter - Qazaqstannyń belgili kompozıtorlary. Orys jáne qazaq tilderinde «Estelikter» atty kitaby jaryq kórgen.

KSRO Memlekettik syılyǵynyń, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty. Lenın, Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi» ordenderimen marapattalǵan.

Almaty qalasynda Brýsılovskııdiń atynda kóshe bar.

50 jyl buryn (1960) akter, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri ÁBDІLMANOV Bolat Mázimbaıuly dúnıege keldi.

Almaty oblysy Aqsý aýdanynda týǵan. T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasyn bitirgen.

1985-1992 jyldary - Qazaq jastar men balalar teatrynda jumys istedi. 1992 jyldan - Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq akademııalyq drama teatrynnyń ujymynda qyzmet atqarady.

Ol Muhtar Áýezovtiń «Abaıynda» Abaı, «Aıman-Sholpanynda» Arystan, Ǵabıt Músirepovtiń «Qozy Kórpesh - Baıan sulýynda» Qodar, Ý.Shekspırdiń, Petrýchıo, G.I.Gorınniń t.b. (50-den astam) qazaq jáne shet el klassıkalyq dramatýrgııasy boıynsha qoıylǵan spektaklderde basty rólderdi oınady. Sondaı-aq, «Boısıa, vrag, devıatogo syna» (Jomart) «Saǵynysh» (Boranbaı), «Zaman-aı» (Eset), «Aqyn armany» (S.Toraıǵyrov), «Allajar» (Tergeýshi), «Zastava» (Sheıh), «Qosh bol, Gúlsary» (Prokýror) «Birjan sal», «Pryjok Afalıny» (Qırat Mereken) atty kórkem fılmderine, «Qarashegirtke» (Dastanov), «Aǵaıyndy» (Aıbar), «Arman qala» (Mansur), «Otkroıte dver - ıa schaste!» (Amanjol) teleserıalyna túsken. Gastroldik saparmen Qazaqstannyń barlyq qalalarynda, Ózbekstan men Qyrǵyzstan, t.b. elderde bolyp óner kórsetken.

Medaldarmen marapattalǵan.

13 QARAShA, SENBІ

Zaǵıptardyń halyqaralyq kúni

1784 jyly Parıjde zaǵıptarǵa arnalǵan álemdegi tuńǵysh ınternatty ashýshy, aǵartýshy, tıflopedagogıkanyń negizin qalaýshy frantsýzdyq Valentına Gaıýıdiń (1745-1822) týǵan kúnine oraı atap ótiledi.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2007) Qyzylorda oblysy Jańaqorǵan aýdany tusynan Syr ózeni arqyly ótetin jańa kópir iske qosyldy.

Endi bul kópir arqyly darııanyń arǵy betindegi ondaǵan aýyldyń myńdaǵan turǵyny erkin qarym-qatynas jasaıdy, buryn osy jerden halyq parom men qalqymaly kópir arqyly ótetin.

3 jyl buryn (2007) Astanada TMD-ǵa múshe elderdiń ǵylymı jáne shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókilderiniń Astanada ótip jatqan ІІ forýmy aıasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq akademııalyq kitaphanasynda «Folıant» baspasynan shyqqan «Babalar sózi» qazaq folklory kóp tomdyǵynyń alǵashqy kitaptary tanystyryldy.

100 tomdyq jınaqtyń alǵashqy 35 kitabynda halqymyzdyń batyrlar jyrlary men tarıhı jyrlary, hıkaıalar, ǵashyqtyq jáne dinı dastandary toptastyrylǵan. «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda jaryqqa shyǵyp otyrǵan «Babalar sózi» shyǵarmalar jınaǵynyń alǵashqy 35 tomy Qazaqstannyń jáne sheteldiń muraǵattarynan alynǵan tarıhı qoljazbalardyń negizinde úsh jyl boıy basylyp kelgen. Endi jınaqtyń qalǵan 65 tomyn aldaǵy 5 jyldyń ishinde shyǵarý josparlanyp otyr»,- deıdi «Folıant» baspasynyń redaktory Raýshan Turlynova. Sondaı-aq is-shara barysynda «Aýdarma», «Rarıtet» jáne «Balalar ádebıeti» baspalarynan shyqqan jańa kitaptardyń tanystyrylymy boldy.

ESІMDER

70 jyl buryn (1940) ánshi, kompozıtor, Qazaqstannyń halyq ártisi, Qazaqstan Kompozıtorlar odaǵynyń múshesi, D.A.Qonaev atyndaǵy Halyqaralyq qor basqarmasynyń múshesi, Ortalyq Azııa Halyq akademııasynyń akademıgi, Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń Qurmetti professory HASANǴALIEV Eskendir Ótegenuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysy Qaratóbe aýdanynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Shymkent pedagogıkalyq mádenıet ınstıtýtyn, Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty konservatorııasyn (qazirgi Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy) bitirgen.

1965-1968 jyldary - Qazaq radıosynyń mýzyka redaktsııasynnyń redaktory. 1968-1970 jyldary - Qazaq qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynda oqytýshy ári «Aıgúl» vokaldyq kvartetiniń jetekshisi boldy. 1970 jyldan - Qazaqstan Televızııa jáne radıohabar jónindegi komıtetiniń ánshisi.

Onyń alǵashqy áni 1961 jyly «Anaǵa sálem» degen atpen elge tanylyp, odan keıin «Asyl arman», «Atameken», «Boztorǵaı», «Ádemi-aý» t.b. jurtshylyq súıip aıtar ánder jazdy. Sonymen qatar «Taqyr», «Nan men tuz» fılmderine «Stýdentter» spektakline mýzyka jazdy. Kompozıtordyń 200-ge jýyq án, romans jáne horǵa arnalǵan shyǵarmalary bar. Ánderi birneshe ret úntaspaǵa jáne kompak-dıskige basylyp shyqqan.

«Qurmet» ordenimen marapattalǵan. Qazaqstan Komsomoly syılyǵynyń ıegeri.

55 jyl buryn (1955-2002) Halyqaralyq dárejedegi hokkeıden sport sheberi, Olımpıada chempıony, Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy ALEKSANDROV Borıs Vıktorovıch dúnıege keldi.

Óskemen qalasynda týǵan. Óskemen pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. Ol Óskemen hokkeı mektebiniń eń jaqsy hokkeıshisi boldy.

«Torpeda» (Óskemen) jasóspirimder qurama komandasynda oınaǵan. Qazaq KSR-iniń Eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy ıÝ.Tarhovtyń shákirtti. TsSKA komandasynyń quramynda KSRO-nyń birneshe dúrkin chempıony.

1980-1983 jyldary - «S» komandasynda (Máskeý). 1983-1989 jyldary - «Torpeda» komandasynda. 1989-1991 jyldary - Italııanyń, 1991-1992 jyldary - Vengrııanyń joǵary lıgasynyń klýbynda óner kórsetken. 1993-1994 jyldary - «Torpeda» komandasynda. 1994 jyldan - «Torpeda» komandasynyń aǵa jattyqtyrýshysy. 1997 jyldan - Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq qurama komandasynyń bas jattyqtyrýshysy qyzmetin atqarǵan.

Óskemen qalasyndaǵy Sport saraıyna Aleksandrovtyń esimi berilgen.

50 jyl buryn (1960) Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar vıtse-mınıstri KAMALIEV Berik Saılaýuly dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynda týǵan. Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn (qazirgi Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti), E.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin, Reseı Federatsııasy Prezıdentiniń janyndaǵy Reseı memlekettik qyzmet akademııasyn bitirgen.

1982-1984 jyldary - Jezqazǵan qalasyndaǵy 21636 á/b qurylys-montajdaý ýchaskesiniń proraby. 1984-1987 jyldary - Qazaqstan LKJO Qaraǵandy obkomynyń ekpindi qurylys sektorynyń meńgerýshisi. 1987-1992 jyldary - Qazaqstan LKJO Qaraǵandy obkomynyń stýdenttik otrıadtar shtabynyń komandıri. 1992-1993 jyldary - «Mereı» JShS-iniń dırektory, Qaraǵandy qalasy. 1993-1995 jyldary - Qaraǵandy oblystyq kúrdeli qurylys jónindegi «Kazagropromtehnıka» birlestigi tóraǵasynyń orynbasary. 1995-2001 jyldary - «Samal» saýda úıiniń bas dırektory, Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. 2001-2004 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginiń Qaraǵandy oblystyq avtomobıl joldary basqarmasynyń bastyǵy. 2004-2005 - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstriniń keńesshisi. 2005-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginiń Avtomobıl joldary komıtetiniń tóraǵasy. 2006-2009 jyldary - Qaraǵandy oblysy ákiminiń orynbasary, Qaraǵandy oblysy ákiminiń birinshi orynbasary. 2009-2010 jyldary - «Saryarqa» ÁKK» AQ Basqarma tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. 2010 jylǵy sáýirdien bastap - qazirgi qyzmetinde.

14 QARAShA, JEKSENBІ

Qant dıabetine qarsy kúrestiń dúnıejúzilik kúni

BUU Bas Assambleıanyń 2006 jylǵy jeltoqsannyń 20-daǵy arnaıy qararynda №A/RES/61/225 jarııalanǵan. 2007 jyldan bastap, 14 qarashada jyl saıyn atalyp ótedi.

Alǵashqy ret Dúnıejúzilik dıabet kúni 1991 jyly IDF pen DDU ótkizilgen. Onyń maqsaty dúnıejúzin dıabetke qarsy keltirý boldy. Bul jahandyq dıabetıkalyq qoǵamdarynyń birigýiniń bastaýy boldy. Dúnıejúzilik dıabet kúnin jyl saıyn ınsýlın gormonyn birlese ashqan kanadalyq fızıolog Frederık Grant Bantıngpen jáne professor Djon Makleodtyń dúnıege kelgen kúnge oraı atap ótiledi. Búgin dúnıejúzilik dıabet kúni IDF músheleri men onyń seriktesteriniń qyzmetiniń arqasynda 145-ten asa álem elderi mıllıondaǵan adamdardy dıabetıkalyq birlestikte qamtyp otyr. Bul kún adamdarǵa dıabet meselesi bar ekenin esterine túsire otyryp memleket pen qoǵam uıymdaryn, farmatsevtıkalyq kompanııany, dárigerler men emdelýshiniń jaǵdaılaryn jaqsartý kerek.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2007) Qostanaıda ár ýaqyttaǵy jergilikti soǵystarda qaza bolǵan jaýyngerlerge arnalǵan eskertkish ashyldy. Eskertkish oblys ortalyǵynyń Jeńis saıabaǵynda ornatyldy.

Eskertkishtiń saltanaty ashylý rásimi barysynda áskerı bólimniń komandıri Sábıt Tasdáýletov atap aıtqandaı, eskertkish tek aýǵan soǵysynyń ardagerlerine ǵana emes, sonymen qatar - Koreıa, Vetnam, Kýba, Chehoslovakııa syndy elderde bolǵan soǵystardyń qatysýshylaryna da arnalǵan.

3 jyl buryn (2007) Almatyda Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, aqyn, dramatýrg Nurlan Orazalınniń «Júregimdi julqıdy táńir sózi» atty tańdamaly 3 tomdyǵynyń jáne «Júrekjardy», «Jasyl ot» týyndylarynyń tusaýkeseri bolyp ótti.

Nurlan Orazalın Almaty oblysy Uıǵyr aýdanynynda dúnıege kelgen. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq únıversıteti) fılologııa fakýltetin bitirgen. Onyń birinshi «Beımaza kóńil» atty kitaby 1977 jyly jaryq kórdi. Aqynnyń «Syrnaıly shaq», «Jetinshi qurlyq», «Ǵasyrmen qoshtasý», «Júrek jardy», «Jasyl ot» («Zelenyı ogon» orys tilinde) syndy jyr jınaqtary jaryq kórgen. «Azattyq aıdyny» atty kórkem pýblıtsıstıkalyq esse-tolǵaýlar kitaby, «Qyrǵyn» atty dramalyq shyǵarmalar jınaǵy da oqyrman talǵamyna usynylǵan. Sondaı-aq pesalary el teatrlarynda qoıylyp keledi. Ol - júzdegen ádebı kórkem syn, pýblıtsıstıkalyq maqalalar avtory. Shyǵarmalary orys, ýkraın, qyrǵyz, bolgar, túrik, moldavan, ózbek tilderine tárjimalanǵan.

ESІMDER

100 jyl buryn (1910-1979) ǵalym, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen gıdrotehnıgi JOLAEV Rahmet Janǵazyuly dúnıege keldi.

Aqtóbe oblysy Shalqar aýdanynda týǵan. Tashkent ırrıgatsııa jáne aýyl sharýashylyǵyn mehanıkalandyrý ınstıtýtyn bitirgen.

1935-1945 jyldary - Shymkent, Almaty qalalarynda oqytýshy, ǵylymı qyzmetker. 1945-1956 jyldary - Qazaq KSR Ǵylym akademııasynyń Energetıka ınstıtýty zerthanasynyń meńgerýshisi. 1956-1962 jyldary - osy ınstıtýt dırektorynyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary. 1962-1973 jyldary - Jambyl gıdromelıoratıvtik-qurylys ınstıtýtynyń rektory. 1973-1979 jyldary - Qazaq memlekettik sý sharýashylyǵyn jobalaý-zerteý ınstıtýtynyń (Kazgıprovodhoz) ǵylymı keńesshisi.

Onyń negizgi ǵylymı zertteýleri gıdrotehnıkalyq qurylys jáne sý sharýashylyǵy máselelerine arnalǵan. Ol taý ózenderinen sý tartqysh qurylǵylardyń tıimdi túrlerin zerttep, olardyń Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Túrikmenstannyń gıdrotehnıkalyq qurylystarynda paıdalanýyna uıytqy boldy. Sondaı-aq, kúrish egistigine sý jiberýdi retteý ádisterin usynyp, sýdy bólýdiń teorııalyq negizderin zerttedi.

15 ónertapqyshtyń avtory.

Qazan Revolıýtsııasy, «Qurmet belgisi» ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

60 jyl buryn (1950) jazýshy, aýdarmashy SÁÝKETAEV Turysbek dúnıege keldi.

Altaı ólkesinde týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) bitirgen.

1975-1989 jyldary - «Qazaqfılm» kınostýdııasynda aýdarma fılmder birlestiginde aýdarmashy. 1989-1999 jyldary - «Juldyz» jýrnalynda bólim meńgerýshisi, jaýapty hatshysy qyzmetterin atqarǵan. Qazir «Juldyz» jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary qyzmettin atqarady.

Onyń «Ustaz» dep atalatyn alǵashqy óleńi 1965 jyly Kúrshim aýdany «Kommýnıstik eńbek» gazetinde jarııalanǵan.

«Sútkenje», «Aıly tún edi», «Qaıyńdar, appaq qaıyńdar», «Kóleńkeler patshalyǵy» atty prozalyq kitaptary, jáne «Aı qarańǵysy», «Jelqaıyq» atty romandary jaryq kórdi. Sonymen qatar aýdarma salasynda da jemisti eńbek etip, 200-den astam kınostsenarıı men Gı de Mopassannyń, Ambroz Bırzstiń novellalary, Goldo Meıerdiń «Meniń ómirim» atty ǵumyrnamalyq povesin tárjimalaǵan.

Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty. «Eren eńbegi úshin medalimen» marapattalǵan.