QazAqparat: 2011 jylǵy 17-22 qazan aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

QAZAQSTAN JÁNE ÁLEM

Osy jyldyń 28-30 qazan kúnderi Bakýde túrki tildes elderdiń ekinshi medıa-forýmy ótedi. Oǵan Ázirbaıjan, Qazaqstan, Túrkııa, Qyrǵyzstan, Túrkimenstan, Ózbekstan, Soltústik Kıpr, Bolgarııa, Reseı Federatsııasynyń túrki tildes respýblıkalary - Tatarstan, Bashqurtstan, Altaı óńiri, Saha Respýblıkasy (ıAkýtııa), Tyva, Hakas, Qabardın-Balqar, Qarashaı-Sherkesh, Qyrym Avtonomııalyq Respýblıkasy, Ýkraına medıa-qurylym ókilderi qatysady.

TMD

8-24 qazan aralyǵynda Kıevtiń Brucie Collections galereıasynda álemge tanymal fotosýretshi Govard Shattstyń kórmesi ótedi.

QOǴAM

1 qańtardan 25 qarashaǵa deıin QR Mádenıet mınıstrligi men Qazaqstan halqy Assambleıasynyń etnojýrnalıstıka salasynda «Shańyraq» atty birlesken konkýrsy ótýde.

ASTANA

17 qazan kúniSyrtqy ister mınıstriliginiń aptalyq brıfıngi ótkiziledi.

17 qazanda Rýhanı mádenıet dúnıejúzilik forýmynyń tóraǵalarynyń qatysýymen baspasóz máslıhaty ótedi.

ALMATY

17 qazanda «Halyqaralyq yntymaqtastyq máseleleri boıynsha almatylyq sarapshylar klýby» jobasynyń júzege asyrylý nátıjeleriniń tusaýy kesiledi.

17 qazanda Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan «VIVAT, Qazaqstan!» áskerı-patrıottyq ánderdiń qalalyq festıvali ótedi.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

QAZANNYŃ 17-І, DÚISENBІ

Halyqaralyq qaıyrshylyqty joıý úshin kúres kúni

Halyqaralyq qaıyrshylyqty joıý úshin kúres kúniniń tarıhy 1987-inshi jylǵy qazannyń 17-simen tyǵyz baılanysty. Sol - 1948-inshi jyly Jalpyǵa ortaq adam quqy deklaratsııasyna qol qoıylǵan - kúni asqan qaıyrshylyq, kúsh kórsetý jáne ashtyq qurbandaryn eske alý maqsatymen Parıjdegi Trokadero alańyna júz myńnan astam adam jınaldy. Jınalǵandar qaıyrshylyq adam quqyn buzý bolyp tabylady dep málimdedi jáne osy quqyqtardy saqtaýǵa birlesken qımyl tanytý qajettigin atap kórsetti. Osy mazmundaǵy tıisti málimdeme sol kúni ashylǵan Estelik tasyna qashap jazyldy.

1992-nshi jylǵy jeltoqsannyń 22-sinde qabyldanǵan qararynda Bas Assambleıa qazannyń 17-sin Halyqaralyq qaıyrshylyqty joıý úshin kúres kúni dep jarııalady jáne barlyq memleketterdi, ár eldiń óz ózgeshilikterine qaraı, osy kúni qaıyrshylyq pen kedeıshilikti joıýǵa baılanysty naqty sharalar ótkizýge jáne nasıhat jumystaryn júrgizýge arnaýǵa shaqyrdy.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2008) Batys Qazaqstan oblystyq balalar jáne jasóspirimder kitaphanasyna jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty H.Esenjanovtyń esimi berildi. Buryn A.Gaıdar atyn ıelenip kelgen kitaphanaǵa jerles jazýshy esimin berý týraly oblystyq «Oral óńiri» gazetinde másele kóterilgen bolatyn. Bul usynys onomastıka komıssııasy men oblystyq máslıhat depýtattary tarapynan da qoldaý tapty.

Esenjanov Hamza Ihsanuly (1908-1974) - jazýshy, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty. Batys Qazaqstan oblysynyń Aqjaıyq aýdanynda týǵan. Almaty zootehnıkalyq-maldárigerlik tehnıkýmyn, Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn, Lenıngradtaǵy (qazirgi Sankt-Peterbor) Memlekettik ónertaný ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen. 1932-1937 jyldary Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń jaýapty hatshysy, KSRO Ǵylym akademııasynyń Qazaq fılıaly ádebıet pen folklor sektorynyń meńgerýshisi qyzmetterin atqardy. 1937 jyldan Qazaq memlekettik fılarmonııasynyń, keıin Qazaq opera jáne balet teatrynyń dırektory qyzmetin atqara júrip, Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynda orys ádebıeti tarıhynan sabaq berdi. 20-shy ǵasyrdyń 30-shy jyldary respýblıkalyq basylymdarda qalamgerdiń «Óleńtiniń jaǵasynda», «Qyzyl qumaq», «Kúshke ? kúsh» sııaqty áńgimeleri men «Jer sharynda» atty pesasy jarııalandy. 1938 jyly jalǵan saıası aıyp taǵylyp, 20 jylǵa jýyq ýaqyt stalındik qýǵyn-súrginniń zardabyn tartty. Elge oralǵan soń, 1956 jyldan ónimdi shyǵarmashylyq eńbek jolyn bastady. Jazýshynyń basty shyǵarmasy ? «Aq Jaıyq» trılogııasy. Bul úlken eńbekte jazýshy Batys Qazaqstan óńirindegi revolıýtsııalyq qozǵalysty, Keńes ókimetiniń qalaı ornaǵanyn sýretteıdi. Jazýshynyń uzaq jyldar boıǵy eńbegi kezinde ádebı ortada laıyqty baǵasyn aldy. Zamanymyzdyń zańǵar jazýshysy M.Áýezov trılogııaǵa «Eýropa úlgisinde jazylǵan tuńǵysh shyǵarma» dep baǵa berdi. Avtor otarlyq ezgiden qınalǵan halyq bostandyǵy men baqyty úshin kúresken erlerdiń jıyntyq beınelerin (Hakim, Álibek, Ádilbek, Sholpan, Nurym) jasaýmen qatar, naqty tarıhta bolǵan adamdardyń (Dmıtrıev, Áıtıev, Qarataev, Belan, t.b.) ómir jolyn sheber sýrettedi. 1963 jyly trılogııanyń zańdy jalǵasy bolyp tabylatyn «Kóp jyl ótken soń», al 1970 jyly «Aǵaıyndy Júnisovter» romandaryn jazdy. Sońǵy eki kitapta jańa ómir qurǵan eldiń san qyrly turmys-tirshiligi men ádilet úshin kúresi, adamnyń azamat retinde qalyptasýy beınelengen. «Aq Jaıyq» trılogııasy men «Kóp jyl ótken soń» roman-dılogııasy 5 kitaptan turatyn tutas epopeıa ispetti. Jazýshy ómiriniń sońǵy jyldary «Qart qazaq», «Jaıyn ilerde», «Jar», t.b. áńgime, ocherk, ádebı-syn maqalalar jazdy. 1978-1981 jyldary jazýshynyń 6 tomdyq shyǵarmalar jınaǵy jaryq kórdi. Jazýshy kórkem aýdarma salasynda da ónimdi eńbek etip, M.Sholohovtyń «Tynyq Don» romanynyń 1-shi jáne 4-shi kitaptaryn, I.Týrgenevtiń «Rýdın», I. Shýhovtyń «Óshpendilik» romandaryn, A.Pýshkınniń «Dýbrovskıı» povesin, t.b. shyǵarmalardy qazaq tiline aýdardy. Sonymen qatar bastaýysh, orta mektepter úshin oqýlyqtar jazdy. Aqyn Saǵat Ábdýǵalıevtiń «Hamza Esenjanov» atty óleńinde zulmat jyldardyń qurbany bolǵan qalamgerdiń tartqan azaby, kórgen qıyndyǵy, satqyndardyń qunsyz tirligi baıandalǵan. Oral qalasyndaǵy oblystyq balalar men jasóspirimder kitaphanasyna qalamgerdiń esimi berilgen.

ESІMDER

60 jyl buryn (1951) Atyraý oblysy Jumyldyrý daıyndyǵy, azamattyq qorǵanys, avarııalar men dúleı apattardyń aldyn alýdy jáne joıýdy uıymdastyrý basqarmasynyń bastyǵy MUHTAROV Nurtas Muhtaruly dúnıege keldi.

Atyraý oblysynyń Inder aýdanynda týǵan. Tselınograd qarjy-ekonomıkalyq tehnıkýmyn, Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi Turar Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

Eńbek jolyn 1967 jyly «Gýrevselstroı» tresiniń №904 jyljymaly -mehanıkalyq kolonnasynyń tas qalaýshysy bolyp bastady. 1975-1976 jyldary - Qazaqstan Lenın kommýnıstik jastar odaǵynyń Mahambet aýdandyq komıtetiniń nusqaýshysy. 1976-1986 jyldary - áskerge, avıatsııaǵa jáne flotqa járdemdesetin erikti qoǵamnyń Mahambet aýdandyq komıtetiniń tóraǵasy. 1986-1988, 1991-1994 jyldary - Agroóndiris kesheni qyzmetkerleriniń Mahambet aýdandyq kásipodaq komıtetiniń tóraǵasy. 1988-1991 jyldary - Mahambet aýdandyq kásipodaq keńesiniń tóraǵasy. 1994-1995 jyldary - Mahambet aýyldyq okrýgi ákimdiginiń basshysy. 1995-1999 jyldary - Mahambet aýdany ákiminiń birinshi orynbasary, orynbasary. 1999-2001 jyldary - Isataı aýdanynyń ákimi. 2001-2002 jyldary - «Agroservıs» kommýnaldyq memlekettik kásiporynyń dırektory. 2002-2005 jyldary - Atyraý oblysy Jylyoı aýdanynyń ákimi. 2005-2010 jyldary - Atyraý oblystyq jer qatynastary basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldyń naýryz aıynan bastap - qazirgi qyzmetinde.

Medalmen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1956) Batys Qazaqstan oblysynyń Energetıka jáne kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń bastyǵy DÚISEMBAEV Ǵumar Islıamuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynyń Bórli aýdanynda týǵan. Batys Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn, Eńbek jáne áleýmettik qatynastar akademııasyn bitirgen.

1979-1982 jyldary - Oral aýyl sharýashylyǵyn mehanızatsııalaý tehnıkýmynyń oqytýshysy, komsomol komıtetiniń hatshysy. 1982-1995 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy Bórli aýdany Jeńis ujymsharynyń bas ınjeneri, partııa komıtetiniń hatshysy, tóraǵasynyń orynbasary, tóraǵasy. 1995-1996 jyldary - «Bórli» (Batys Qazaqstan oblysy Bórli aýdany) agroqaýymdastyǵynyń tóraǵasy. 1996-1997 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy Bórli aýdany ákiminiń birinshi orynbasary. 1997-2001 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy Bórli aýdanynyń ákimi. 2001-2002 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy ákimi apparatynyń otyn-energetıkalyq kesheni jáne qurylys bóliminiń meńgerýshisi. 2002-2004 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy Ónerkásip jáne otyn-energetıkalyq keshen departamentiniń dırektory. 2004-2007 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy Kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń dırektory, Batys Qazaqstan oblysy Kásipkerlik jáne ónerkásip departamentiniń dırektory. 2007-2008 jyldary - Batys Qazaqstan oblysynyń Energetıka jáne kommýnaldyq sharýashylyq departamentiniń dırektory qyzmetterin atqarǵan.

«Qurmet» ordenimen jáne «Astana», «Qazaqstan munaıyna 100 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııasyna 10 jyl» medaldarymen marapattalǵan.

55 jyl buryn (1956) Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy sotynyń sýdıasy QOJAN Tólebaı Ájibekuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Maqtaaral aýdanynda týǵan. Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.

1982-1983 jyldary - Torǵaı (qazirgi Qostanaı) oblystyq sotynyń stajeri. 1983-1990 jyldary - Gýrev (qazirgi Atyraý) qalalyq sotynyń sýdıasy. 1990-1995 jyldary - Ońtústik Qazaqstan oblystyq sotynyń sýdıasy. 1995-1996 jyldary - Shymkent qalasynyń Ál-Farabı aýdandyq sotynyń sýdıasy qyzmetterin atqarǵan. 1996 jyldan bastap - qazirgi qyzmetinde.

QAZANNYŃ 18-І, SEISENBІ

Rýhanı kelisim kúni

1992-nshi jyly qazanda Qazaqstannyń sol kezdegi astanasy Almaty qalasynda Búkilálemdik Rýhanı kelisim kongresiniń 1-inshi sessııasy ótti. Kongreske qatysýshylar qazannyń 18-in rýhanı kelisim kúni - qaqtyǵystar men janjaldarǵa shekteý qoıý, tatýlyqqa talpyný, jaqyn adamdarǵa qaıyrymdylyq pen járdem jasaý kúni dep jarııalaýǵa shaqyrǵan manıfest qabyldady. 1992-inshi jyldan bastap bul kún Qazaqstanda ulttyq meıram retinde atap ótiledi.

Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Memlekettik meıramy - Táýelsizdik kúni (1991)

Ázerbaıjan Respýblıkasy - Kavkazdyń ońtústik-shyǵysynda ornalasqan memleket. Ázerbaıjan soltústiginde Reseımen, soltústik-batysynda Grýzııamen, ońtústik-batysynda Armenııa jáne Túrkııamen, ońtústiginde Iranmen, shyǵysynda Kaspıı teńizi arqyly Qazaqstanmen shektesedi. Astanasy - Baký. Memlekettik tili - ázerbaıjan tili. Memleket basshysy - prezıdent. Zań shyǵarýshy joǵary organy - parlament (medjlıs).

Qazaqstan Respýblıkasy men Ázerbaıjan Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas 1992 jylǵy tamyzdyń 27-inde ornatyldy.

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2006) Qazaqstannyń Ulttyq banki satýǵa «Shabandoz» dep atalatyn kollektsııalyq kúmis shaqa shyǵardy. 500 teńgelik shaqa 925-shy synamaly kúmisten jasalǵan. Salmaǵy - 31,1 gramm, dıametri - 38,61 mm. Búıiri - tegis, jazýlar men budyrlar joq. Taralymy - 5 myń dana. Shaqanyń aldyńǵy betinde (avers) shaýyp bara jatqan tórt atty beınelengen, al syrtqy jaǵyndaǵy (revers) ortasynda - salt atty túrindegi kóne altyn belginiń altyn jalatylǵan sýreti. Shaqanyń quny - 5 myń teńge.

3 jyl buryn (2008) Almaty oblysynyń Qaratal aýdanyndaǵy Qanybek aýylynda meshit ashyldy. Meshittiń qurylysy jomart jandardyń qarjylaryna salyndy.

1 jyl buryn (2010) Jońǵar Alataý taýynyń eteginde ornalasqan Altynemel asýyna jaqyn jerde qazaq halqynyń birtýar uldary Tezek tóre sultan men Bóltirik sheshenge arnalyp eskertkish belgi ornatyldy.

Tarıhı derekterge súıensek, dál osy eskertkish ornatylǵan jerde Tezek tóre men Bóltirik bı Uly júz qazaqtary jer máseleleriniń ádil sheshimin aıtqan. Jobanyń sáýletshisi Qazbek Jarylǵapov. Eskertkish tuǵyrdyń bıiktigi 7,4 metr, aýmaǵy 2,3h2,8 metr.

1 jyl buryn (2010) Astanadaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq akademııalyq kitaphanasynda belgili etnograf-ǵalym, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń ıegeri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Aqseleý Slanuly Seıdimbektiń alty tomdyq shyǵarmalar jınaǵanyń tanystyrylymy boldy.

Jınaqtyń birinshi tomynda ǵalymnyń kórkem týyndylary, ocherkteri jáne án-kúıleri berilse, ekinshi tomda - qazaq halqynyń mádenıeti, óneri, folklory men etnografııasyna arnalǵan eńbekteri, úshinshi tomda - «Qazaqtyń kúı óneri» monografııasy, tórtinshi tomda - «Qazaqtyń aýyzsha tarıhy. Shejirelik derekterdi paıymdaý» atty zertteý eńbegi, besinshi tomda - A.Seıdimbektiń ár jyldary jazǵan maqalalary, al altynshy tomda avtordyń aýdarma eńbekteri toptastyrylǵan. Osy jınaqty júıelep, baspaǵa ázirleý jumysyna kezinde Aqseleý Seıdimbekov ózi atsalysqan.

ESІMDER

60 jyl buryn (1951) Atyraý oblysy Qarjy basqarmasynyń bastyǵy JANTEMІROV Baýyrjan Eresuly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynyń Qaratóbe aýdanynda týǵan. Almaty halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn (qazirgi Turar Rysqulov atyndaǵy Qazaq ekonomıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

1972-1973 jyldary - Batys Qazaqstan oblysyndaǵy jemis-kókónis keńshary konservi tsehynyń býhgalter-ekonomısti. 1973-1976 jyldary - Aqtóbe oblystyq qarjy bólimindegi shtattar bóliminiń tekserýshi-ınspektory. 1976-1980 jyldary - Aqtóbe qalalyq qarjy bólimindegi shtattyq bóliminiń bastyǵy. 1980-1987 jyldary - Aqtóbe qalalyq halyqtyq baqylaý komıtetiniń ınspektory. 1987-1990 jyldary - Aqtóbe oblystyq halyqtyq baqylaý komıtetiniń ınspektory, bólim meńgerýshisi. 1991-1993 jyldary - KSRO Zeınetaqy qorynyń Aqtóbe oblystyq fılıaly basqarmasynyń orynbasary. 1993-1995 jyldary - Aqtóbe oblystyq turǵyn halyqty áleýmettik qorǵaý basqarmasy tekserý komıssııasynyń bastyǵy, basqarmasy bastyǵynyń orynbasary. 1995-2002 jyldary - Aqtóbe oblystyq qarjy bóliminiń bastyǵy. 2002-2005 jyldary - Atyraý oblystyq Qarjy basqarmasynyń bastyǵy. 2005-2008 jyldary - Atyraý oblystyq Qarjy departamentiniń dırektory. 2008 jyldyń naýryz aıynan bastap - qazirgi qyzmetinde.

«Astana», «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Eren eńbegi úshin», «Astananyń 10 jyldyǵy» medaldarymen marapattalǵan.

45 jyl buryn (1966) Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginiń Avtomobıl joldary komıtetiniń tóraǵasy SAǴYNOV Zamır Sadyquly dúnıege keldi.

Batys Qazaqstan oblysynda týǵan. Óskemen jol-qurylys ınstıtýty (qazirgi Dáýlet Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti) bitirgen.

1990-1994 jyldary - Batys Qazaqstan oblysy Fýrmanov aýdandyq avtojolynyń sheberi, proraby. 1994-1997 jyldary - Batys Qazaqstan oblysynyń Jalpaqtal óndiristik jol teliminiń bas ınjeneri. 1997-1999 jyldary - «Oralavtodor» qazynalyq kásiporynyń bas mamany, dırektorynyń orynbasary. 1999-2000 jyldary - «Qazavtojol» respýblıkalyq memlekettik qazynalyq kásiporynyń Batys Qazaqstandyq bólimshesiniń bas ınjeneri. 2000-2001 jyldary - Batys Qazaqstandyq avtojoldar mekemesiniń dırektory. 2001-2002 jyldary - Batys Qazaqstan oblystyq avtomobıl joldary basqarmasynyń bastyǵy. 2002-2004 jyldary - Qaztalov aýdanynyń ákimi. 2004-2006 jyldary - «Qazavtojol» respýblıkalyq memlekettik kásiporyn bas dırektorynyń orynbasary. 2006-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginiń Kólik ınfrastrýktýrasyn damytý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. 2007-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrliginiń Kólik ınfrastrýktýrasyn damytý komıtetiniń tóraǵasy qyzmetterin atqarǵan. 2008 jyldyń qańtar aıynan bastap - qazirgi qyzmetinde.

«Qurmetti jolshy» belgisimen, «Eren enbegi úshin» medalmen marapattalǵan.

40 jyl buryn (1971) «Ulttyq medıtsınalyq holdıng» AQ Basqarma tóraǵasy, medıtsına ǵylymynyń kandıdaty, dotsent BІRTANOV Eljan Amantaıuly dúnıege keldi.

Taraz qalasynda týǵan. Almaty memlekettik medıtsına ınstıtýtyn (qazirgi Qazaq memlekettik medıtsına ýnıversıteti) bitirgen. Amerıka Qurama Shtatarynda, Reseı Federatsııasynda, Brazılııada, Túrkııada, Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynda, Ulybrıtanııada, Shveıtsarııada eńbek ótilinen ótken.

1994-1998 jyldary - Almaty qalalyq Jedel medıtsınalyq járdem aýrýhanasynyń toksıkolog dárigeri, Aqparattyq-konsýltatıvtik toksıkologııa ortalyǵynyń basshysy. 1998-1999 jyldary - Almaty qalalyq toksıkologııa ortalyǵynyń basshysy. 1999-2005 jyldary - Respýblıkalyq toksıkologııa ortalyǵynyń basshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń jáne Almaty qalasynyń bas toksıkology. 2005-2008 jyldary - «Densaýlyq saqtaýdy damytý ınstıtýty» Respýblıkalyq memlekettik kásiporynnyń dırektory. 2008-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstriniń keńesshisi, «Ulttyq medıtsınalyq holdıng» AQ Basqarma tóraǵasynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń vıtse-mınıstri qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldyń naýryzynan bastap - qazirgi qyzmetinde.

Eýropalyq klınıkalyq toksıkologtar qaýymdastyǵynyń múshesi. 2009 jyldyń naýryz aıynan bastap - «Ulttyq medıtsınalyq holdıng» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi.

50-den astam ǵylymı eńbektiń avtory.

QAZANNYŃ 19-Y, SÁRSENBІ

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2006) Astanadadaǵy QR Prezıdentiniń Mádenıet ortalyǵynda tanymal fototilshi, Shúkir Shahaıdyń «Táýelsizdik: Qas-qaǵym sát» atty albom kitabynyń tusaýkeseri boldy. Eńbek jolyn aýdandyq basylymda tilshilik qyzmetten bastap, elimizdiń bedeldi basylymdarynda qyzmet etken Sh.Shahaı - kásibı fototilshi. Al onyń 451 betten turatyn kitabynda Qazaqstannyń 1986-shy jyldardan bergi ómirindegi túrli sátter beınelengen. Onda elimizdiń alǵashqy Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń ant qabyldaý rásiminen bastap, tuńǵysh ǵaryshker Toqtar Áýbákirovtyń ǵaryshqa sapar shegetin sátteri, halqymyzdyń tarıhynda óshpes iz qaldyrǵan áıgili tulǵalardyń sýretteri kórinis tapqan. Kitap «Atamura» baspasynan 1000 danamen shyqqan.

5 jyl buryn (2006) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq kitaphanasynda úndiniń «Dhammapada» kitabynyń qazaqsha nusqasynyń tanystyrylymy boldy.

Bul shyǵarmany qazaq tiline aqyn, aýdarmashy, Padma Shrı syılyǵynyń laýreaty Áýbákir Nilibaev tárjimalady. Á. Nilibaev osyǵan deıin úndi ádebıetiniń búkil álemge tanymal «Mahabharata», «Rıgveda», «Bhagavadgıta», «Rabındranat Tagor» kitaptaryn aýdarǵan. «Dhammapada» - qasıetti jazý ǵana emes, ejelgi býddızmniń kórnekti ádebı týyndysy. «Munda býddızmniń izbasarlary buryn paıdalanǵan jáne kúni búginge deıin este tutyp kele jatqan moraldyq-etıkalyq negizgi qaǵaıdalar baıandalǵan», dedi aýdarmashy.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq banki VII qysqy Azııa oıyndaryna arnalǵan nomınaly 100 teńgelik eskertkish altyn shaqany aınalymǵa shyǵardy.

Nomınaly 100 teńgelik altyn shaqa 999 synamaly altynnan jasalǵan, taralymy 8 myń dana. Shaqanyń betki jaǵynda - shańǵy men shaqa shyǵarylǵan «2010» degen jazý beınelengen. Shaqanyń sol jaq shetinde tıan-shan shyrshasy beınelengen.

Shaqanyń kelesi jaǵynyń ortalyq bóliginde muz tárizdelip jasalǵan kórinis ústinde 2011 jylǵy 7-shi Azııa oıyndarynyń logotıpi ornalastyrylyp, qysqy sport túrlerine arnalǵan ıdeogrammalarmen kómkerilgen.

Qazaqstan Ulttyq bankiniń osy shaqanyń túpnusqalyǵy kepildendirilgen sertıfıkatynda mynadaı tehnıkalyq sıpattamalar kórsetilgen:

Atalymy: « 7-nshi qysqy Azııa oıyndary 2011 j.» Nomınaly: 100 teńge, Metaly: altyn, Synamasy: 999/100, Salmaǵy: 1,24 g, Dıametri: 13,92 mm, Shyǵarylǵan jyly: 2010, Sapasy: prýf, Taralymy, dana: 8000. Shaqa Qazaqstan Respýblıkasynda zańdy tólem quraly bolyp tabylady.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq banki VII qysqy Azııa oıyndaryna arnalǵan nomınaly 500 jáne 5000 teńgelik eskertkish kúmis shaqalardy aınalymǵa shyǵardy.

Nomınaly 500 teńgelik kúmis shaqa on eki qyrly etip jasalǵan. Shaqanyń betki jaǵynda - qarmen kómkerilgen petroglıf beınelengen.

Shaqanyń kelesi jaǵynda ortasynda 2011 jylǵy VII Azııa oıyndarynyń logotıpi golografııalyq túrde ornalastyrylǵan.

Qazaqstan Ulttyq bankiniń osy shaqanyń túpnusqalyǵy kepildendirilgen sertıfıkatynda mynadaı tehnıkalyq sıpattamalar kórsetilgen: Atalymy: « 7-nshi qysqy Azııa oıyndary 2011 j.», Nomınaly: 500 teńge, Metaly: kúmis, Synamasy: 925//1000, Salmaǵy: 31,1 g, Dıametri: 38,61 mm, Shyǵarylǵan jyly: 2010, Sapasy: prýf, Taralymy, dana: 13000.

Shaqa Qazaqstan Respýblıkasynda zańdy tólem quraly bolyp tabylady.

Nomınaly 5000 teńgelik kúmis shaqa 225 taraymmen shyǵarylyp, synamasy osyndaı kúmisten quıylǵan, salmaǵy - 1000 gramm, dıametri - 100 mm. Betki jaǵynda shańǵy, joǵarǵy bóliginde qazaqstandyq teńge saraıynyń taýar belgisi, sol jaǵynda tıan-shan shyrshasy beınelengen.

Shaqanyń kelesi jaǵynda muz ústinde 2011 jylǵy VII Azııa oıyndarynyń logotıpi qysqy sport túrleriniń kórinisimen ıdeogramma túrinde kómkerilgen.

ESІMDER

85 jyl buryn (1926-1977) epıdemıolog, medıtsına ǵylymynyń doktory, professor KEREEV Nurǵazy Idashuly dúnıege keldi.

Aqmola oblysynda týǵan. Áskerı-teńiz akademııasyn bitirgen. 1948-1957 jyldary keńes armııasy qatarynda áskerı dáriger. 1957-1958 jyldary - Qazaq KSR Ǵylym Akademııasynyń Ólkelik patologııa ınstıtýty epıdemıologııa bóliminiń kishi ǵylymı qyzmetkeri. 1958-1964 jyldary - Qazaq epıdemıologııa, mıkrobıologııa jáne gıgıena ǵylymı-zertteý ınstıtýty epıdemıologııa bóliminiń aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1964-1977 jyldary - Almaty dárigerler bilimin jetildirý ınstıtýty epıdemıologııa kafedrasynyń meńgerýshisi bolǵan.

Negizgi ǵylymı eńbekteri tabıǵı oshaqty aýrýlar epıdemıologııasyna arnalǵan. Ol bórtpe, súzek, kene arqyly juǵatyn entsefalıt, ornıtoz sııaqty asa qaýipti juqpaly aýrýlardan saqtaný júıesin jasaǵan.

80 jyl buryn (1931-2000) fılosofııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń korrespondent-múshesi, Qazaqstan Respýblıkasynyń Jaratylystaný ǵylym akademııasynyń akademıgi QASYMJANOV Aǵyn Haırollauly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetin (qazirgi Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) jáne onyń aspırantýrasyn bitirgen. 1957-1976 jyldary - Qazaqstan Ǵylym Akademııasynyń Fılosofııa jáne quqyq ınstıtýtynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri, dotsenti, fılosofııa tarıhy jáne Qazaqstannyń qoǵamdyq oı-pikiri bóliminiń meńgerýshisi. 1976-1978 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıteti fılosofııa-ekonomıka fakýltetiniń dekany. 1978-1982 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıteti janyndaǵy Joǵary oqý oryndary oqytýshylarynyń biliktiligin jetildirý ınstıtýtynyń dırektory. 1982-1987 jyldary - Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılosofııa tarıhy kafedrasynyń meńgerýshisi. 1987-2000 jyldary - S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń ál-Farabı ortalyǵynyń dırektory qyzmetterin atqarǵan.

Ol Ál-Farabı muralaryn zertteý maqsatynda 1993 jyly Qazaq memlekettik ýnıversıteti janynan Ál-Farabı ǵylymı ortalyǵyn qurdy. Ǵalymnyń jetekshiligimen Ál-Farabıdiń «Fılosofııalyq traktattary», «Áleýmettik-etnıkalyq traktattary», «Logıkalyq traktattary», «Matematıkalyq traktattary», sondaı-aq, «Ptolemeıdiń «Almagestine» Ál-Farabıdiń túsindirmesi», t.b. shyǵarmalar jaryq kórdi. Onyń birqatar eńbekteri aǵylshyn, arab, frantsýz, fınn, cheh, t.b. tilderge aýdarylǵan. Ǵalymnyń jetekshiligimen 7 ǵylym doktory, 70 ǵylym kandıdaty daıarlanǵan.

65 jyl buryn (1946-1992) Qazaqstannyń ulttyq kásipqoı qoldanbaly qolóneri negizin qalaýshylardyń biri, KSRO Sýretshiler odaǵynyń múshesi ÓTEP Batyrbek Týǵanbaıuly dúnıege keldi.

Ońtústik Qazaqstan oblysynda týǵan. Lvov memlekettik qoldanbaly óner ınstıtýtyn bitirgen. Ol Qazaqstandaǵy qoldanbaly óner salasyn, sonyń ishinde toqyma salasyn engizgen kásipqoı sýretshi. Onyń «Túrki dastany», «Boztorǵaı», «Toı» atty týyndylary halyqaralyq kórmelerde joǵary baǵalanyp, dıplomdarmen marapattalǵan. Bul týyndylary Astana qalasyndaǵy Prezıdent rezıdentsııasynda ilingen. Sonymen qatar jurtqa tanymal «Ósken óńir», «Órken», «Shilde», «Ómir órnegi», «Bilektesý», «Atameken», t.b. týyndylary bar.

1994 jyly Ońtústik Qazaqstan oblysynda Ótep Batyrbek atyndaǵy qaıyrymdylyq qory quryldy. Al 1997 jyly Shymkent qalasynyń ortalyq kósheleriniń birine, 2006 jyly shildeniń 1-de osy qaladaǵy óner mektebine sýretshiniń aty berildi.

QAZANNYŃ 20-Y, BEISENBІ

Dúnıejúzilik osteoporozdan aldyn-ala emdeý kúni

Búkilálemdik densaýlyq saqtaý uıymynyń qoldaýymen, Ulybrıtanııanyń Ulttyq osteoporoz qoǵamynyń uıymdastyrýymyn 1999 jyldan bastap atalyp ótiledi.

Áýádıspetcherdiń halyqaralyq kúni

1961 jylǵy qazannyń 20-ynda Amsterdamda Áýádıspetcher odaǵynyń halyqaralyq federatsııasy quryldy - bul jaǵdaı áýe kóliginiń damý tarıhynyń mańyzdy belgisi boldy.

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2006) oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıynda «Aqtóbeniń qurmetti azamattary týraly» kitabynyń tusaýkeseri ótti. Bul basylymda 1969 jyldan 2004 jylǵa deıingi 35 jyldyq kezeńde qalanyń qurmetti azamaty ataǵy berilgen aqtóbelikterdiń ómirbaıany berilgen. 1969 jylǵy mamyrdyń 30-ynda jazýshy Tahaýı Ahtanov qalanyń tuńǵysh qurmetti azamaty ataǵyn alǵan. Sodan beri osynaý joǵary ataqty 90 adam alǵan, biraq 35 jyldyq merzimdi qamtýyna baılanysty jınaqqa olardyń 84-i ǵana engen. Kóptegen derekterdi muraǵattan izdeýge týra keldi. Kitap 2 dana bolyp shyqty, oǵan bıýdjetten 300 myń teńge qarajat bólindi. Basylymnyń bir danasy murajaıda, bireýi qalalyq máslıhatta saqtalatyn bolady.

5 jyl buryn (2006) Semeıde «Geohımııalyq ekologııa men bıohımııanyń máseleleri» atty jýrnaldyń tanystyrylymy boldy. Bıogeohımııanyń ózekti máselelerine arnalǵan ǵylymı basylym úsh tilde jaryq kórip otyr. Ony shyǵarýdaǵy basty maqsat - ekologııalyq bıogeohımııa bilimi salasyndaǵy tájirıbege súıene otyryp, qorshaǵan ortany qorǵaýdyń naqty ǵylymı-tehnıkalyq joldaryn tabý, sondaı-aq tabıǵatty qorǵaý mádenıetin qalyptastyrý. Semeı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýty qarjylandyryp otyrǵan basylym jylyna 4 ret 1000 danamen alys jáne jaqyn shetelderge taratylady.

5 jyl buryn (2006) «QazMunaıGaz» UK» AQ-y ǵımaratynyń mańaıynda «Munaıshy» saıabaǵy ashyldy. Astanalyq saıajaıdyń jalpy aýmaǵy 1,5 gektarǵa teń. Munda 702 túp aǵashtyń 18 túri otyrǵyzylǵan. Astana qalasy ákimdiginiń arnaıy tapsyrmasymen ashylyp otyrǵan «Munaıshy» saıabaǵyn kógaldandyrý jáne abattandyrý jumystaryn «Astana - Zelenstroı» AQ-y atqarǵan bolatyn.

3 jyl buryn (2008) Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «NATO baılanys ofıtseriniń Qazaqstan Respýblıkasynda bolýy jáne qyzmeti týraly Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Soltústikatlantıkalyq uıym arasyndaǵy nota almasý nysanyndaǵy kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» jáne Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jumysyn qalyptastyrý jáne uıymdastyrý mártebesin, tártibin aıqyndaıtyn «Qazaqstan halqynyń Assambleıasy týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna qol qoıdy.

3 jyl buryn (2008) Lıýksembýrgtegi «Cercle Münster» iskerlik klýbynda Qazaqstan Elshiligi Qazaqstannyń Qurmetti konsýly Djoe Lemmermen birlesip «Qazaqstandyq jol» degen taqyrypta konferentsııa ótkizdi. Bul sharaǵa gertsogtyqtyq syrtqy ister mınıstrliginiń orynbasary Nıkolıa Shmıt, Parlament depýtaty, NATO parlamenttik Assambleıasynyń Qazaqstan boıynsha baıandamashysy Mark Angel, el Premer-Mınıstriniń dıplomatııalyq keńesshisi Maık Henches, Ekonomıka mınıstrligi Syrtqy saýda departamentiniń dırektory Loık Bertolı, advokattyq keńseler men bıznes-toptyń ókilderi, jýrnalıster qatysty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi. Qazaqstannyń Eýropalyq qoǵamdastyqtar janyndaǵy, NATO janyndaǵy, Belgııa men Lıýýksembýrgtegi Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Konstantın Jıgalov jınalǵan qaýymǵa Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń frantsýz tiline aýdarylǵan «Qazaqstandyq jol» kitabyn tanystyrdy. Elshi óz sózinde Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası damý jolyna toqtalyp, halyqaralyq sahnadaǵy respýblıkanyń tqraqtandyrýshy rólin atap kórsetti jáne Astananyń kópvektorly syrtqy saıasatynyń, onyń ishinde Eýropalyq Odaqpen, NATO-men jáne Lıýksembýrgpen qarym-qatynasynyń damýynyń taldamasyn tanystyrdy. Qazaqstannyń Eýropadaǵy qaýipsizdik pen yntymaqtastyq uıymyna aldaǵy tóraǵalyǵyna da toqtalǵan K.Jıgalov jınalǵandardy osynaý jaýapty mıssııany atqarýǵa daıyndyq jónindegi júrgizilip jatqan jumystarmen tanystyrdy. Elbasynyń bastamashylyǵymen ázirlengen «Eýropaǵa jol» arnaıy baǵdarlamasyna da erekshe nazar aýdaryldy. Lıýksembýrg Premer-Mınıstriniń dıplomatııalyq keńesshisi M.Henches óz sózinde ekijaqty baılanystardyń damýyn oń baǵalap, Mınıstrler kabınetiniń basshysy Klod ıÝnkerdiń aǵymdaǵy jyldyń maýsym aıynda Astana men Almatyǵa jasaǵan resmı sapary barysynda joǵary deńgeıde qol jetkizilgen kelisimderdiń osynaý baılanystarǵa jańasha serpin berip otyrǵanyn aıtty. Bul jıyn buqaralyq aqparat quraldarynyń tarapynan úlken qyzyǵýshylyq týǵyzdy. Oǵan «Luxemburger Wort» jáne «Tageblatt» gazetteri men «RTL Group» teleradıoarnasynyń tilshileri qatysty.

1 jyl buryn (2010) Astanada Germanııa Býndestagynyń depýtaty Volfgang Bernzenniń «Halyq qalaýlylary» atty kitaby tanystyryldy.

«Bul kitap halyqaralyq parlamentarızmge arnalǵan jáne Germanııadaǵy parlamenttik úderister týraly baıandaıdy. Sondaı-aq onda depýtattar atqarýy qajet mindetter de qarastyrylǵan»,- dedi V.Bernzen myrza kitaptyń tanystyrylymynda.

Avtordyń aıtýynsha, kitap eldegi parlamenttik úderisterdi jaqsartýǵa qatysty oılarǵa jaqsy serpin bola alady.

Basylym Qazaqstannyń Germanııadaǵy elshiliginiń bastamashylyǵy boıynsha qazaq tiline aýdaryldy. Kitap álemniń jeti tilinde, onyń ishinde ýkraın, bolgar, ıspan, qytaı tilderinde jaryq kórgen. Kitaptyń qazaq tilindegi tırajy - 3 myń dana.

ESІMDER

35 jyl buryn (1976) Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstr Keńsesi Basshysynyń orynbasary TÓLEÝHANOV Dáýren Aıtmuhametuly dúnıege keldi.

Almaty qalasynda týǵan. Montana shtatynyń ýnıversıtetin, Qazaq memlekettik zań ýnıversıtetin, London ýnıversıtetiniń magıstratýrasyn, London dıplomatııalyq akademııasyn bitirgen. 1999-2000 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń Eki jaqty yntymaqtastyq departamentiniń referenti. 2000-2006 jyldary - Ulybrıtanııa jáne Soltústik Irlandııadaǵy elshiliginiń attashe, úshinshi hatshysy, ekinshi hatshysy, birinshi hatshysy. 2006-2007 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń Eýropa jáne Amerıka departamenti dırektorynyń orynbasary. 2007-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń keńesshisi, «Saýda saıasatyn damytý ortalyǵy» AQ prezıdenti. 2008 jyldyń qarasha aıynan bastap - qazirgi qyzmetinde.

2009 jyldyń sáýir aıynan basatap - «QazAgro» ulttyq basqarýshy holdıngi» AQ Dırektorlar keńesiniń múshesi.

35 jyl buryn (1976) Qaraǵandy oblysy ákiminiń áleýmettik sala men ishki saıasat máseleleri boıynsha orynbasary QYRYQBAEV Arman Orazbaıuly dúnıege keldi.

Tselınograd (qazirgi Astana) qalasynda. Qazaq memlekettik basqarý akademııasyn jáne Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń Dıplomatııalyq akademııasyn bitirgen.

1996-1997 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń referenti, attashesi. 1997-1999 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Ózbekstandaǵy Elshiliginde attashe. 1999-2000 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń úshinshi hatshysy. 2000-2002 jyldary - akademııasynyń tyńdaýshysy. 2002 jyly - Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń TMD Komıtetiniń Ortalyq Azııa jáne Kavkaz elderi bóliminiń ekinshi hatshysy. 2002-2004 jyldary - «Korporatsııa ABE» JAQ strategııa jáne marketıng departamentiniń dırektory. 2004-2005 jyldary - «K-MART» JShS bas dırektory. 2005-2006 jyldary - Medeý aýdany ákiminiń orynbasary, Almaty qalasynyń jastar saıasatyn damytý memlekettik qorynyń dırektory. 2006-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Qoǵamdyq qatynastar jáne qoǵamdyq-saıası jumystar departamentiniń dırektory. 2008-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Mádenıet komıtetiniń tóraǵasy. 2010 jyldyń qańtar aıynan bastap - qazirgi qyzmetinde.

2008 jyldyń maýsym aıynan bastap - «Qazaqfılm» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi.

QAZANNYŃ 21-І, JUMA

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2006) Jerlesteri sportshynyń týǵan aýylyndaǵy kóshege dzıýdodan pavlodarlyq tuńǵysh jattyqtyrýshy Batyrbek Seısembaevtyń esimin berdi. Sport qaıratkeriniń esimi ardagerler keńesiniń usynysy boıynsha máńgi este qaldyryldy. Osy Lenın aýylynda sport kúresin ashqan, jas balýandardy aıtýly saıystarda jeńiske jetýge úıretken, óziniń bar kúsh-jigerin kúres ónerin damytýǵa arnaǵan adamdy onyń shákirtteri, áriptesteri, dostary men jerlesteri esterinde máńgi saqtaıdy. Onyń izbasarlary da osy aýylda eki zal ashqan, onda balalar dzıýdo jáne bokspen shuǵyldanady. Pavlodarda Batyrbek Seısembaevtyń esimi «Batyr» sport mektebine berilgen.

3 jyl buryn (2008) Tarazda Yqylas Dúkenuly týraly kitap jaryq kórdi. «Yqylas - kúı sheberi» dep atalatyn týyndy Tarazdaǵy «Senim» baspasynan shyǵyp otyr. Ataqty kúıshi týraly kórkemdik-bıografııalyq ocherktiń avtory - jambyldyq jazýshy Pernebaı Dúısenbın. Basylym Yqylas Dúkenulynyń 165 jyldyǵy qurmetine arnalyp otyr. Kúıshiniń týǵan jerinde - Jambyl oblysynyń Sarysý aýdanynda mereıtoıy keńinen atap ótildi.

DÚKENULY Yqylas (1843-1916) - halyq kompozıtory, kúıshi, qobyzshy, qobyz mektebiniń negizin qalaýshylardyń biri. Qaraǵandy oblysy Jańaaraqa aýdanynda týǵan. Yqylastyń atasy Altynbek aıtýly zerger, usta adam bolǵan; aǵashtan qobyz, dombyra jasap, ózi sol aspaptardy jaqsy tarta bilgen. Al óz ákesi Dúken kúıshilik ónerdi ustanǵan. Yqylastyń kúıshilik daryny erte ashylyp, 7-8 jasynan qobyz ustap, ákesi tartqan kúılerdi tez ıgerip alǵan. 15 jasynan ol úlken jıyndarda óner kórsete bastaǵan. Kezinde Yqylastyń talantyna tánti bolǵan Janaq pen Shóje aqyndar jas ónerpazǵa batasyn berip, Táttimbet pen Toqa syndy kúıshiler onyń ónerin óte joǵary baǵalaǵan. 18 jasynda ol ákesinen úırengen kúılerge ózgeris engizip, olardy klassıkalyq deńgeıge kóterdi; baqsylardyń júıesiz saryn túletken qobyz únindegi abstraktsııany joıyp, ony adamnyń shabytyna, oı-tolǵaýyna baǵyndyrdy, sóıtip, qobyzdy halyqtyq mýzykalyq aspapqa aınaldyrdy. Yqylas alǵashqy kúılerin halyqtyq folklordaǵy oqıǵalar negizinde qurdy; epostyq jyrlardy, ańyz ertegilerdi qyl qobyz únimen shertti jáne qyl qobyzdyń ún kólemin baıytyp, tereńdetti. Onyń kúıleriniń yrǵaǵy ózinen burynǵy kúıshilerge uqsamaı, adam kóńiliniń toqsan tolǵaýly syryn jyr etti, ýaqytty, zamana tynysyn, ómir shyndyǵyn shertti. Ol tolǵaǵan «Qorqyt» - baqytty ómirdi ańsaý, tátti qııal; «Kertolǵaý» («Toǵyz taraý ? Kertolǵaý» dep te atalady) ? zamana kelbeti, mezgil týraly oı; «Qońyr» - adam seziminiń shattanǵan, shýaqty sáti, jarqyn lırızm; «Yqylas» - shabyt sharyqtaýy; «Qazan» - eldiń batyrlyq saltyn ardaqtaǵan saltanatty sherý; «Qambar-Nazym» - mahabbat jyry; «Jezkıik» - keń dala tabıǵaty, erkindik jyry; «Shyńyraý» - zulymdyq qasireti; «Aqqý» - ómirdi súıý, ólimdi jeńý, adam qudiretin dáripteý; «Jalǵyz aıaq» - ádilet úshin optımıstik qulshynys; «Erden», «Jarym patsha», «Bestóre» - otarshyldyq júıe, Reseı ókimetine berile qyzmet etken qazaq aqsúıekteri, taǵy basqa Yqylastyń azamattyq oıyn aıqyndaıtyn saıası-áleýmettik máni bar kúıler. Yqylas Omby, Qyzyljar (qazirgi Petropavl), Aqmola (qazirgi Astana) qalalarynda, jármeńkelerde qobyz tartýda aldyna jan salmaǵan. Onyń Súgir, Ashaı, Áıken sııaqty talantty shákirtteri boldy. Óz uly Túsipbek te qobyzda óte sheber oınady, ol ákesiniń kóptegen kúılerin D.Myqtybaevqa úıretti. Qobyzshy J.Qalambaev Súgirden Yqylas kúılerin úırenip, olardy naqyshyna keltire oryndady. Yqylastyń kóptegen kúıleri Qazaqtyń memlekettik akademııalyq halyq aspaptary orkestrinde, «Otyrar sazy» folklorlyq-etnografııalyq orkestrinde de oryndalady. Jambyl oblysy Baıqadam aýylynda Yqylas atynda mýzykalyq mektep, Almaty qalasynda mýzykalyq aspaptar murajaıy bar. Yqylastyń qobyzy Jambyl oblysy Jaılaýkól aýylynda turatyn nemerelerinde saqtaýly.

ESІMDER

55 jyl buryn (1956) ekonomıka ǵylymynyń doktory, professor ERTІLESOVA Jannat dúnıege keldi. Almaty qalasynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti).

Eńbek jolyn Qazaq KSR Memlekettik josparlaý komıteti janyndaǵy Josparlaý jáne normatıvter ǵylymı-zertteý ekonomıkalyq ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri bolyp bastady. 1992 jyly ekonomıka jónindegi memlekettik komıteti janyndaǵy Ekonomıka jáne naryqtyq qatynastar ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektordyń orynbasary bolyp taǵaıyndalǵan. 1993-1994 jyldary - QR Ekonomıka mınstrligi Qarjy-nesıe saıasaty basqarmasynyń bastyǵy, mınıstrdiń orynbasary. 1995-1997 jyldary - QR Úkimeti janyndaǵy Ekonomıkalyq reformalar ortalyǵynyń jetekshisi, QR Ekonomıka mınıstriniń birinshi orynbasary. 1997-2000 jyldary - QR Qarjy vıtse-mınıstri, birinshi qarjy-mınıstri. 2000 jyly - «Qazaqtelekom» AAQ-ynyń vıtse-prezıdenti. 2000-2001 jyldary - QR Prezıdenti Ákimshiligi basshysynyń orynbasary, QR Qorǵanys mınıstriniń ekonomıka jáne qarjy jónindegi orynbasary. 2001-2003 jyldary - «Sana-konsaltıng» JShS-iniń bas dırektory. 2003-2004 jyldary - QR Tabıǵı monopolııalardy retteý jáne básekelestikti qorǵaý agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary. 2004 jyldan bastap «QazMunaıGaz» UK» AQ-ynyń korporatıvtik damý jónindegi basqarýshy dırektory bolǵan. 2005 jyly Qazaqstan salyq tóleýshiler qaýymdastyǵy keńesiniń tóraǵasy bolǵan. 2007 jyly «Qazyna» AQ Dırektorlar keńesiniń múshesi (qazirgi Samuryq-Qazyna), jáne QR Premer-Mınıstriniń shtattan tys keńesshi bolǵan.

2009 jyldan bastap 7 kanalda «Professıonalnyı razgovor s Jannat Ertlesovoı» baǵdarlamasynyń júrgizýshisi.

QR Qarjy mınıstrliginiń, QR Mınıstrler Kabıneti Apparatynyń alǵystaryna ıe bolǵan.

41 ǵylymı eńbektiń avtory.

QAZANNYŃ 22-І, SENBІ

Daǵystannyń Memlekettik meıramy - Aq tyrnalar merekesi

Daǵystannyń halyq aqyny Rasýl Ǵamzatovtyń bastamasymen, poezııa merekesi retinde soǵys dalasynda mert bolǵan barlyq jaýyngerlerdiń rýhyn ardaqtaý maqsatynda jıyrma jyldan astam ýaqyt atap ótilýde.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2008) Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginde Qazaqstanda tirkelgen dıplomatııalyq korpýs úshin «Eýropaǵa jol» memlekettik baǵdarlamasynyń tanystyrylymy ótti. Tanystyrylym barysynda baǵdarlamanyń negizgi baǵyttaryn, sondaı-aq ony júzege asyrý jónindegi is-sharalar josparyn túsindirý maqsatynda elimizdiń mınıstrlikteri men vedomstvolarynyń ókilderi baıandama jasady. Baǵdarlamynyń maqsaty - Qazaqstan men Eýropa elderiniń yntymaqtastyǵyn damytý, tehnologııalar men energetıka, kólik, tehnıkalyq retteý jáne metrologııa salasyndaǵy qarym-qatynasty jetildirý, sondaı-aq 2010 jyly elimizdiń EQYU-ǵa tóraǵalyq etý úshin jaǵdaı qalyptastyrý.

3 jyl buryn (2008) Túpqaraǵan aýdanynyń ortalyǵy Fort-Shevchenko qalasy men oǵan jaqyn Atash, Baýtıno aýyldarynyń aýmaǵyna jedel arheologııalyq qazba jumystaryn jasap jatqan mańǵystaýlyq arheologtar 70-ten astam tarıhı eskertkish keshenderi men jekelegen nysandaryn tapty. Shuǵyl júrgizilip jatqan qazba jumystary eldi mekenniń ekonomıkalyq turǵydan qarqyndy ıgerilip jatqandyǵyna baılanysty eskertkishterdiń joıylyp ketý qaýpiniń aldyn alý maqsatynda qolǵa alynyp otyr. Arheologtar tapqan iri nysannyń biri - kólemi 15 ga. aýmaqty alyp jatqan shamamen HІV ǵasyrǵa jatatyn Ketik qalasy. Jartysyna jýyǵy tehnogendik sebeptermen joıylyp ketken tarıhı jádigerdiń ortalyq bóligi saqtalyp qalǵan. Іshinara júrgizilgen qazba jumystarynda qalanyń jertóleleri men úıleriniń, mádenı keshenderiniń oryndary anyqtaldy. Tabylǵan keramıkalyq ydystar, dıirmen tastary men altyn, kúmis teńgeler qalanyń saýda-sharýashylyq ortalyǵy bolǵandyǵyn aıǵaqtaıdy. Teńiz jaǵalaýyndaǵy býhtalar Ketik qalasynyń, tarıhı derekterde aıtylatyndaı, portty qala bolǵandyǵyn dáleldeı túsedi. Qalǵan eskertkishterdiń barlyǵy vızýaldy túrde tirkeldi. Sonyń biri ? arheologtar shamamen Altynorda kezeńine jatqyzyp otyrǵan Qorǵantas qalasy. Kólemi 15 ga. aýmaqty alyp jatqan qalanyń úsh metrlik shoshaqtasty tabyný oryndarynyń bolǵandyǵyna qarap, mamandar onyń irgesin HI-HII ǵasyrlarda oǵyzdar qalaǵan bolýy múmkin dep otyr. «Jalpy biz esepke alǵan 70-ten astam eskertkishtiń deni boljammen Mońǵol shapqynshylyǵyna deıingi kezeńge nemese Altynorda kezeńine jatady. Bul osy kezeńderde Bozashy túbeginiń saýda ortalyǵy ǵana emes, mádenıet oshaǵy bolǵandyǵyna da meńzeıdi. Endigi maqsatymyz ? eskertkishterdi túgeldeı qorǵaýǵa alý úshin oblys ákimi janyndaǵy arnaıy keńeske usyný», deıdi arheolog Andreı Astafev. Búgin ekspedıtsııalyq top kezekti barlaý jumystaryn jalǵastyrý úshin Shaqpaq ata meshitine attanyp ketti.

3 jyl buryn (2008) Chehııadaǵy Qazaqstan Respýblıkasy elshiligi Praga qalasynda ChR SІM janyndaǵy halyqaralyq qatynastar ınstıtýtynda qazaqstandyq «Eýropaǵa jol» memlekettik baǵdarlamasynyń tanystyrylymyn ótkizdi. Oǵan osy eldiń memlekettik, akademııalyq jáne qoǵamdyq jurtshylyq ókilderi, sondaı-aq Pragada oqıtyn qazaqstandyq stýdentter qatysty. Karl Englısh ınstıtýtynyń prorektory, basqarýshy Azamattyq demokratııalyq partııanyń belgili ókili ıAroslav ıÝrechka qabyldanǵan bul baǵdarlamadan Qazaqstannyń qazirgi yǵyttarǵa jaýabyn, baǵdarlamanyń ón boıynan qazaqstandyq ókimet oryndarynyń, Qazaqstan Prezıdentiniń alǵa qoıǵan maqsattary aıqyn da kelesheginiń zor ekenin baıqaýǵa bolady, degen pikir aıtty.

1 jyl buryn (2010) Halyqaralyq kúres túrleri qaýymdastyǵynyń (FILA) prezıdenti Rafael Martınettı ulttyq kúres sportynyń túrlerin damytýǵa qosqan úlesi úshin Qazaqstannyń «Dostyq» ordenimen marapattaldy.

1 jyl buryn (2010) Qazaqstan Respýblıkasy Jýrnalıster odaǵy men «Qazaqstannyń damý banki» aktsıonerlik qoǵamy «Damý» jýrnalıstik syılyǵyn taǵaıyndady.

Syılyq Údemeli ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda ekonomıka jáne qarjy taqyrybyna jazylǵan úzdik analıtıkalyq materıaldar úshin beriletin bolady.

1 jyl buryn (2010) S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq memlekettik medıtsınalyq ýnıversıtetinde medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor, Reseı medıtsına ǵylymdarynyń jáne QR Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, Qazaq taǵamtaný akademııasynyń jáne Profılaktıkalyq medıtsına akademııasynyń prezıdenti, QR eńbek sińirgen qaıratkeri Tóregeldi Sharmanovtyń 80 jyldyǵyna arnalǵan «Ómir alleıasy» atty eskertkish ashyldy.

Tóregeldi Sharmanov QR Memlekettik syılyǵynyń, «Platınalyq Tarlan» syılyǵynyń laýreaty, 2005 jyly álemdik densaýlyq saqtaý isine qosqan baǵa jetpes úlesi úshin DUU-nyń eń joǵary syılyǵy - Leon Bernard atyndaǵy medalin aldy. Ol 1951 jyldan beri dúnıe júzi boıynsha 41 adam ıelengen syılyqtyń 42-shisi boldy. Ol sonymen qatar Qazaqstandaǵy nýtrıtsıologtar mektebiniń negizin qalaýshysy bolyp tabylady. Onyń jetekshilik etýimen TMD jerinde teńdesi joq Balalar taǵamynyń ortalyǵy quryldy.

1 jyl buryn (2010) Shveıtsarııanyń Lıýtsern qalasynda Qazaqstan Respýblıkasy Elshiliginiń qoldaýymen qurylǵan «Shveıtsarııa-Qazaqstan» Saýda palatasynyń saltanatty ashylýy boldy.

Onyń ashylý rásimine Shveıtsarııa saýda palatalarynyń, osy eldiń ekonomıkany damytý uıymdarynyń, syrtqy saıasat vedomstvolarynyń jáne dıplomatııalyq korpýstyń , sondaı-aq Konfederatsııanyń birqatar kompanııalary men bank mekemeleriniń ókilderi qatysty.

ESІMDER

70 jyl buryn (1941) «Mıttal Stıl Temirtaý» AQ-y kómir shıkizat jónindegi halyqaralyq bas sarapshy, tehnıka ǵylymynyń doktory, professor, QR Jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń akademıgi, Halyqaralyq taý-ken (gornyı) akademııasynyń akademıgi, Nıý-Iork taý-ken akademııasynyń múshesi, Qazaq KSR kómir óndirisiniń eńbek sińirgen qyzmetkeri, Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń jáne Mınıstrler Kabıneti syılyǵynyń laýreaty, Shahtınsk qalasynyń qurmetti azamaty PREZENT Grıgorıı Mıhaılovıch dúnıege keldi.

Reseıdiń Saratov oblysynda týǵan. Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1964-1993 jyldary - Kostenko atyndaǵy shahta telimi bastyǵynyń orynbasary, bastyǵy, dırektordyń orynbasary, bas ınjeneri, dırektory. 1993-1995 jyldary - «Qaraǵandykómir» óndiristik birlestiginiń bas dırektory. 1995-1996 jyldary - «Qaraǵandyshahtakómir» memlekettik kásipornynyń bas dırektory. 1996 jyldan bastap «Ispat-Karmet» AAQ Kómir departamentiniń atqarýshy dırektory bolǵan.

Qurmet, Eńbek Qyzyl Tý ordenimen, medaldarmen, «Shahter dańqy» belgisiniń úsh dárejesimen marapattalǵan.

50 jyl buryn (1961) QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Agrarlyq máseleler komıtetiniń TóraǵasyMÁDINOV Romın Rızauly dúnıege keldi.

Soltústik Qazaqstan (Koqshetaý) oblysynda týǵan. Omby memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.Eńbek jolyn Omby qalasynda «Omskgıdroprıvod» zaýytynda frezershi bolyp bastady; jáne de «Omskgıdroprıvod» zaýytynyń BLKJO Komıtetiniń hatshysy bolyp qyzmet atqardy; BLKJO Omby obkomynyń nusqaýshysy; «Kontakt» kommertsııalyq ortalyǵynyń dırektory; «Agroortalyq» astyq kompanııasynyń dırektory; Qazaqstan Respýblıkasy Premer-mınıstriniń keńesshisi. 1999 jaldyn bastap kezge deıin QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty.

Eki kitaptyń avtory:

«Qurmet» ordenimen, «Astana», «Tyńǵa 50 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaqstan Konstıtýtsııasyna 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamentine 10 jyl» medaldarymen, marapattalǵan.