QazAqparat: 2011 jylǵy 13-16 qazan aralyǵyndaǵy oqıǵalardyń kúntizbesi

ELBASY

12 qazannan Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń OQO, Shymkent qalasyna eki kúndik jumys sapary bastaldy.

ÚKІMET

13 qazan kúni Mınıstrlikter úıinde «Aýyldyń gúldenýi - Qazaqstannyń gúldenýi-2011» marafonynyń jabylý saltanatyn ótkizýge qatysty baspasóz máslıhaty bolady.

13 qazanda Kedendik baqylaý komıtetinde QR Qarjy mınıstrligi Kedendik baqylaý komıtetiniń baspasóz máslıhaty ótedi.

PARLAMENT

13 qazan kúni Parlament Májilisiniń jalpy otyrysy bolady.

13 qazanda Parlament Májilisinde «Jaǵdaıy nashar otbasylar, qaraýsyz balalar» taqyrybynda otyrys bolady.

13 qazan kúni Parlament Májilisinde «2012-2014 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zań jobasynyń tanystyrylymy bolady.

11 qazan men 13 qazan aralyǵynda Beıjińde Astana qalasynyń Mádenıet kúnderi ótedi.

Osy jyldyń 28-30 qazan kúnderi Bakýde túrki tildes elderdiń ekinshi medıa-forýmy ótedi. Oǵan Ázirbaıjan, Qazaqstan, Túrkııa, Qyrǵyzstan, Túrkimenstan, Ózbekstan, Soltústik Kıpr, Bolgarııa, Reseı Federatsııasynyń túrki tildes respýblıkalary - Tatarstan, Bashqurtstan, Altaı óńiri, Saha Resaýblıkasy (ıAkýtııa), Tyva, Hakas, Qabardın-Balqar, Qarashab-Sherkesh, Qyrym Avtonomııalyq Respýblıkasy, Ýkraına medıa-qurylym ókilderi qatysady.

TMD

8-24 qazan aralyǵynda Kıevtiń Brucie Collections galereıasynda álemge tanymal fotosýretshi Govard Shattstyń kórmesi ótedi.

QOǴAM

1 qańtardan 25 qarashaǵa deıin QR Mádenıet mınıstrligi men Qazaqstan halqy Assambleıasynyń etnojýrnalıstıka salasynda «Shańyraq» atty birlesken konkýrsy ótýde.

SPORT

13 qazanda «Jýrnalıster úıinde» bokstan álem chempıonatyndaǵy Qazaqstan Ulttyq quramasynyń jekpe-jekterin qorytyndylaýǵa arnalǵan baspasóz máslıhaty ótedi.

ASTANA

13 qazan kúni«Redısson» qonaq úıinde Astanadaǵy velotrekte Álem kýbogy kezeńin ótkizý týraly baspasóz máslıhaty bolady.

12-13 qazan kúnderi Astanada «ıAdrolyq qarýsyz álem úshin forýmy» ótedi.

10-14 qazanda Astanada Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq akademııalyq jastar men jasóspirimder teatrynyń gastroli ótedi.

ALMATY

13 qazan kúni saǵat 15.00-de Almaty qalalyq Ulttyq baspasóz klýbynda «Qazaqstan. Dalamen syrlasý» atty derekti fılminiń tusaýkeserine arnalǵan baspasóz májilisi ótedi.

13 qazanda Almatyda «Qazaq tildi ǵalamtor keńistigi» taqyrybynda baspasóz máslıhaty ótedi.

13 qazan kúni Qazaqstan ulttyq baspasóz klýbynda «Men - ákemin» atty respýblıkalyq baıqaýdyń bastalýyna oraı baspasóz máslıhaty ótedi.

11-14 qazan kúnderi Almatyda "KIW-2011" degen atpen ІІ qazaqstandyq ınternet aptalyǵy ótedi.

14-qazanda Almatyda "Jastardyń úkimettik emes uıymdary: kim, ne úshin jáne qalaı?" dep atalatyn dóńgelek ústel jıyny bolady. Ony Qazaqstan jastar aqparattyq qyzmeti uıymdastyryp otyr.

AIMAQ

ShQO

12-13 qazanda Astana men Semeıde «ıAdrolyq qarýsyz álem úshin forýmy» ótedi.

AQTÓBE OBLYSY

13-14 qazanda Aqtóbe qalasynda «Qanatty áıel - 4» atty Ideıalar men taýarlar jármeńkesi ótkiziledi.

PAVLODAR OBLYSY

15 qazan kúni Pavlodarda «Kúzgi senbilik» ótedi.

ELEÝLІ OQIǴALAR. ATAÝLY KÚNDER. ESІMDER.

QAZANNYŃ 13-І, BEISENBІ

Halyqaralyq tabıǵı apattar qaýpin azaıtý kúni

BUU Bas Assambleıasy, 1989 jyly № 44/236 Qararynda «Halyqaralyq tabıǵı apattar qaýpin azaıtý jónindegi onjyldyq» jarııalap, qazannyń ekinshi sársenbisin Halyqaralyq tabıǵı apattar qaýpin azaıtý kúni dep belgiledi jáne ony 1990-1999 jyldary jyl saıyn atap ótýge qaýly etti.

2001-inshi jyly Bas Assambleıa óziniń 56/195 qararynda tabıǵı apattardyń aldyn alýdy, onyń zardaptaryn jeńildetý men oǵan daıyn bolýdy qamtamasyz etýdi qosa eskergende - tabıǵı apattar qaýpin azaıtý mádenıetin qalyptastyrýǵa járdemdesetin quraldardyń biri dep esepteı otyra - osy kúndi jyl saıyn atap ótýge qaýly shyǵardy.

Búkilálemdik kóz kórýi kúni

Dúnıejúzilik Densaýlyq saqtaý Uıymynyń usynysy boıynsha jyl saıyn qazannyń ekinshi beısenbisinde atap ótiledi. Bul kún qoǵamdastyq nazaryn soqyrlyq máselesine aýdarýdy, kóre alý qabiletiniń qundylyǵy týraly oılanýǵa jáne múmkindiginshe barlyq muqtaj adamdardyń okýlıst-dárigerler qyzmetine qoljetimdiligin qamtamasyz etýdi kózdeıdi.

Búkilálemdik kóz kórýi kúnin ótkizýge kózdiń kórýi buzylýynyń aldyn alý jáne kóz kórýin qaıta qalpyna keltirý salasyndaǵy barlyq áriptester qatysady. Sondaı-aq bul kún soqyr bolyp qalýdyń aldyn alý jáne DDU men Soqyrlyqtyń aldyn alý halyqaralyq agenttigi qurǵan «Kórý 2020: Kóz kórý quqyǵy» soqyrlyqtyń aldyn alý jónindegi jahandyq usynystyń negizgi aqparattyq-nasıhattyq mánisi bolyp tabylady.

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2006) Oral qalasynyń birqatar kóshe, aýdandaryna jańa ataýlar berildi. Oral qalalyq máslıhaty men qalalyq ákimdiginiń birlesken sheshimine sáıkes Oraldyń 7-shaǵyn aýdanyna - Astana, 9-shaǵyn aýdanyna Jańa orda ataýlary berildi. Shaǵan kenttik okrýginde - Bolashaq, Derkól kenttik okrýginde Úmit atty jańa aýyldar paıda boldy. Sondaı-aq qalanyń «Soltústik-shyǵys» shaǵyn aýdanyndaǵy Dostyq pen Svetlaıanyń arasyndaǵy kóshege - oblys aýdandarynda basshylyq qyzmetter atqarǵan Eset Toqsanovtyń, Lıtovskaıa men Kavkazskaıanyń arasyndaǵy kóshege ǵalym, akademık Ǵaqash Bııashevtiń esimi berildi.

5 jyl buryn (2006) Almatyda «Qazposhta» AQ «Mereıtoı jáne umytylmas datalar» serııasy boıynsha Ahmet Jubanovtyń 100 jyldyǵyna arnalǵan jańa poshta markasyn aınalymǵa engizdi. 50 myń danamen shyǵarylǵan bul markanyń sýretin salǵan Danııar Muhamedjanov. Ol Beıjiń qalasyndaǵy poshtalyq tólem belgileri fabrıkasynda (QHR) basylǵan. «Bul el ómirindegi mańyzy zor úlken oqıǵa. Óıtkeni jańa poshta markasy arqyly qazaqtyń kásibı mýzykasynyń negizin salýshy, pýblıtsıst, qoǵam qaıratkeri Ahmet Jubanovtyń esimin respýblıkaǵa ǵana emes kúlli dúnıe júzine pash etýdiń bir joly», - deıdi D.Ótkelbaev.

Jubanov Ahmet Qýanuly (1906-1968) - qazaqtyń kásibı mýzyka mádenıetiniń negizin qalaýshy, kórnekti ǵalym-folklorshy, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń tuńǵysh rektory, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq ulttyq aspaptar orkestriniń negizin qalaýshy, kompozıtor, dırıjer, Qazaqstannyń halyq ártisi, ónertaný ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy syılyqtyń laýreaty. Aqtóbe oblysynyń Temir aýdanynda dúnıege keldi. Jasynan mýzyka ónerine beıimdiligin baıqatyp, dombyra, skrıpka aspaptarynda oınaýdy meńgerdi.

5 jyl buryn (2006) Memleket Basshysy Nursultan Nazarbaev otandyq ǵylymnyń damýyna qosqan úlesi men sińirgen eńbegi úshin QR Ulttyq Ǵylym Akademııasynyń alǵashqy altyn medalimen marapattaldy. Elbasyna medaldi óz qolymen tabys etken QR UǴA-nyń prezıdenti Murat Jurynov N. Nazarbaevtyń otandyq ǵylymnyń damýyna qosqan úlesin joǵary baǵalaı kele: Otandyq ǵylymdy álemdik talaptarǵa jaýap bere alatyndaı etip kóterý úshin mol qarjy bólip qana qoımaı, oǵan memleket tarapynan qamqorlyq ta qajet. Al bul oraıda sizdiń atqaryp jatqan eńbegińizdi eskermeý múmkin emes?, - dedi.

3 jyl buryn (2008) Qazaqstanda jańa holdıng - «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ıgilik qory quryldy. Bul týraly búgin Úkimettiń Astanada ótip jatqan keńeıtilgen otyrysynda Elbasy Nursultan Nazarbaev málim etti. «Bizdiń barlyq memlekettik aktıvterimizdi bir ortaǵa biriktirý úshin men búgin eki iri «Qazyna», «Samuryq» memlekettik holdıngterin biriktirý jáne olardyń bazasynda jańa holdıng «Samuryq - Qazyna» Ulttyq ıgilik qoryn qurý týraly Jarlyqqa qol qoıdym», dedi keńeıtilgen májiliste Memleket basshysy. Elbasy iri memlekettik aktıvterdi biriktirý máselesin birjolata sheshý úshin «Qazynanyń» belsendi ınvestıtsııalyq ustanymyn «Samuryqtyń» strategııalyq resrýstarymen biriktire otyryp, biz álemdik deńgeıdegi memlekettik qor qurýdamyz. Ol kez kelgen aýqymdaǵy jobalardy júzege asyrýǵa qabiletti bola alady», dep atap kórsetti Prezıdent. Elbasy jańa holdıngtiń álemdegi tabysty memlekettik holdıngterdiń úlgisinde jumys iteýi qajettigin qadap aıtty.

3 jyl buryn (2008) Elbasy Nursultan Nazarbaev «Ulttyq ekonomıkanyń básekege qabilettiligi men turaqtylyǵyn qamtamasyz etý jónindegi keıbir sharalar týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

ESІMDER

35 jyl buryn (1976) Qyzylorda oblysy Shıeli aýdanynyń ákimi NÁLІBAEV Nurlybek Máshbekuly dúnıege keldi.

Qyzylorda oblysy Jańaqorǵan aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik agrarlyq ýnıversıtetin, Qazaq gýmanıtarlyq Zań ýnıversıtetin bitirgen.

1997-1999 jyldary - «Kazahoıl-kommertsııa» JShS munaı jáne munaı óndirisi sarapshysy, «Bulaq» JShS dırektorynyń orynbasary, 1999-2002 jyldary - «Standart OılBeıs» JShS dırektory, «Standart OılTreıdıng» JShS dırektory, «StandartGaz» JShS dırektorynyń orynbasary, 2002-2005 jyldary - «HarrıkeınOılProdakts» shaǵyn aktsıonerlik qoǵamynyń Qyzylorda qalasyndaǵy bólimshesiniń dırektory, «QyzylordaMunaıServıs» JShS bas dırektory, 2005-2007 jyldary - Qyzylorda qalasy ákiminiń orynbasary, birinshi orynbasary, 2007-2008 jyldary - Qyzylorda oblysy ákimi apparatynyń basshysy qyzmetterin atqarǵan. 2008 jyldyń aqpan aıynan bastap - qazirgi qyzmetinde.

QAZANNYŃ 14-І, JUMA

Dúnıejúzilik jumyrtqa kúni

Álemniń kóptegen elderinde qazannyń ekinshi jumasynda Dúnıejúzilik jumyrtqa kúni (World Egg Day) atap ótiledi. Bul meıram - jumyrtqany, omletti jáne qýyrylǵan jumyrqany jaqsy kóretinderdiń meıramy. Meıramnyń tarıhy mynandaı: 1996 jylǵy Venadaǵy Halyqaralyq jumyrtqa komıssııasynda (International Egg Commission) dúnıejúzilik «jumyrtqa» meıramyn qazannyń ekinshi jumasynda ótkizilýin jarııalady. Komıssııanyń aıtýynsha kóptegen elderde jumyrtqa kúnin toılaýdyń kóptegen sebebteri bar, ásirese jumyrtqa ónimin óndiretin uıymdar meıramdy toılaýǵa daıyn ekenin aıtty. Sońǵy ońjyldyqta jumyrtqa týraly kóptegen jaǵymsyz pikirler aıtyldy, sońǵy ǵylym zertteýleriniń boıynsha jumyrtqany paıdalanýdan qashpaý kerek. Onyń ishinde kóptegen aǵzaǵa paıdaly zattar, vıtamınder men mıneraldar bar, antıoksıdanttar keıbir aýrýlarǵa kómektesedi. Jumyrtqa holesterın deńgeıin kótermeıdi. Sondyqtan da, kúnine bir jumyrtqa jeýge ábden bolady.

Halyqaralyq standarttaý kúni

1946 jylǵy qazannyń 14-inde Halyqaralyq standarttaý uıymyn qurý týraly sheshim shyqty.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2008) Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Qazaqstandaǵy tuńǵysh Astana-Şýche avtobany boıynsha alty jolaqty jol qozǵalysynyń ashylý rásimi boldy. Elimiz úshin mundaı avtojoldar qajet, dep atap aıtty Prezıdent jýrnalıstermen bolǵan suhbatta. Elbasynyń aıtýynsha, mundaı avtojoldyń bir shaqyrymynyń quny 3-4 mln. dollarǵa jetedi, biraq bul 20-25 jyldyq kepildik sapasymen óteledi.

Esterińizge sala keteıik, Astana-Şýche avtojolynyń uzyndyǵy 224 shaqyrym, onyń ishinde alty jolaqty joldyń uzyndyǵy ? 215 shaqyrym. Jobanyń jalpy quny 115 mlrd. teńge.

ESІMDER

95 jyl buryn (1916-1997) aqyn, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Qazaq KSR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty ERǴALIEV Hamıt dúnıege keldi.

Atyraý oblysynyń Mahambet aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen. Uly Otan soǵysyna qatysqan.

1945-1950 jyldary - «Sotsıalıstik Qazaqstan» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») gazetiniń ádebı qyzmetkeri. 1950-1957 jyldary - Qazaqstan Jazýshylar odaǵy poezııa sektsııasynyń meńgerýshisi. 1958-1959 jyldary Qazaqstan memlekettik ádebıet baspasy poezııa sektsııasynyń meńgerýshisi bolǵan. Aqynnyń 30-ǵa tarta jyr jınaqtary, «Áke syry», «Úlken joldyń ústinde», «Bizdiń aýyldyń qyzy», «Qurmanǵazy», «Kúı dastan», «Jyldar, jyldar» atty poemalary bar. Aqyn poezııasynda Azamat soǵysynyń otty jyldary, Ýkraın halqynyń uly aqyny T.Shevchenko taǵdyry, akademık, kompozıtor A.Jubanov beınesi, dáýirimizdiń basqa da ózekti máseleleri kórkem beınelengen. Sonymen qatar onyń qalamynan týǵan áńgimeler men estelikter, ádebı maqalalar men esseler de bar. Ol D.Baıronnyń, P.Nerýdanyń, N.Hıkmettiń, A.Pýshkınniń, M.Lermontovtyń, A.Nekrasovtyń, V.Maıakovskııdiń, R.Ǵamzatovtyń, A.Sýrkovtyń keıbir poezııalyq týyndylaryn, Shekspır sonetterin qazaq tiline aýdarǵan. Qyrǵyz halqynyń «Manas», qaraqalpaq halqynyń «Qyryq qyz» epostaryn qazaq tiline tárjimalaýǵa at salysqan. Aqynnyń óz shyǵarmalary da birqatar shet el tilderine aýdarylǵan.

Eki márte Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet belgisi», 1-2-shi dárejeli Otan soǵysy ordenderimen marapattalǵan.

80 jyl buryn (1931-2002) qurylys ınjeneri, tehnıka ǵylymynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qurylysshysy QÝATBAEV Qýanǵalı dúnıege keldi.

Atyraý oblysynda týǵan. Lenıngrad tehnologııa ınstıtýtyn bitirgen. 1954-1962 jyldary - Qazaqstan Ǵylym Akademııasy Qurylys jáne qurylys materıaldary ǵylymı-zertteý ınstıtýty men Qazaqstan Qurylys jáne sáýlet akademııasy Qazaq fılıalynda, 1962-2002 jyldary - Almaty qurylys materıaldary ǵylymı-zertteý jáne jobalaý ınstıtýtynda qyzmet etken. Ǵalymnyń negizgi ǵylymı eńbekteri sılıkat pen qurylys materıaldarynyń hımııalyq tehnologııasyna arnalǵan. Onyń ǵylymı usynystary Aqtóbe, Astana, Qostanaı, Oral, Semeı, Pavlodar, Temirtaý, Qyrǵystannyń Ivanovo, Ózbekstannyń Jızaq, Reseıdiń Qıyr Shyǵys zaýyttaryndaǵy sılıkat materıaldaryna engizildi. Qýatbaevtyń 500-den astam ǵylymı eńbegi, onyń ishinde 10 monografııasy bar. Eńbekteri aǵylshyn, nemis, vengr, rýmyn tilderinde jarııalanǵan. Onyń tikeleı aralasýymen qurylysqa qatysty 35 normatıvtik qujat ázirlengen. Ol 100-ge tarta avtorlyq kýáliktiń ıesi.

«Qurmet belgisi», Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen jáne medaldarmen marapattalǵan.

QAZANNYŃ 15-І, SENBІ

Halyqaralyq aýyl áıelderi kúni

2008-inshi jyldan bastap jyl saıyn qazannyń 15-inde atap ótiledi. BUU Bas Assambleıasynyń «Aýyldyq jerlerdegi áıelderdiń jaǵdaılaryn jaqsartý» qararynda (2008-inshi jylǵy aqpannyń 12-sindegi № A/RES/62/136 qarar) jarııalandy.

Bas Assambleıanyń bul sheshimi aýyldyq jerlerdegi áıelderdiń jaǵdaılaryn jaqsartýǵa tikeleı arnalǵan jáne 2001-inshi jyldan bastap eki jyl saıyn qabyldanyp otyrǵan (№№ 56/129, 58/146, 60/138) budan burynǵy qararlardy qarastyrý aıasynda qabyldandy.

Búkilálemdik qol jýý kúni

Birikken Ulttar Uıymy, sonyń ishinde BUU Balalar qory (ıÝNISEF), qazannyń 15-in Búkilálemdik qol jýý kúni dep jarııalady.

Qoldy sabynmen jýý - jyl saıyn 3,5 mıllıon balalar ómirin qııatyn túrli aýrýlardyń aldyn alýdaǵy neǵurlym tıimdi jáne únemdi daýalardyń biri.

Búkilálemdik qol jýý kúni sanıtarlyq tazalyq pen gıgıenalyq daǵdylarǵa shaqyrady.

OQIǴALAR

3 jyl buryn (2008) qordaılyq kásipker Bazarbaı Uzabaev úlken jańalyq ashty. Ol unnyń quramyndaǵy ıodty saqtap qalý ádisin tapty. Memlekettik qyzmettegi jumysyn tastap, Qordaı aýdanyna - topyraǵy qunarly, egin sharýashylyǵy damyǵan aýdanǵa qonys tepken Bazar Uzabaev un tartýdyń jańa biregeı ádisin engizý jónindegi óz ıdeıasyn júzege asyrýǵa kiristi. Termogıdroóńdeý barysynda undaǵy joıylyp ketetin barlyq paıdaly zattardy saqtap qalýǵa negizdelgen jańa tásil búginde nátıje berip te otyr. Kásipker aýdanda jumyssyz turǵan nan-toqash jáne basqa da azyq-túlik ónimderi tsehynyń bazasynda jańa biregeı dıirmen ashyp, «Qordaı nan» kásipornyn iske qosty. Bir jyldan astam ýaqyttyń ishinde Qordaı aýdanynda un tartý jáne táýligine 3,5 myń bólke nan pisirý qýaty bar óndiris paıda boldy. Bul jerde nan tek bıdaı unynan ǵana emes, júgeri, burshaq, soıa, qumyq, kúrish jáne t.b. dándi daqyldardan tartylatyn kompozıtti unnan pisiriledi. Sondaı-aq aýdan ortalyǵynda «Qordaı nan» fırmalyq dúkeni ashyldy. Tarazda da bir aýysymda 8 myń bólke pisiretin nan tsehy men fırmalyq dúken ashý josparda bar. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, qordaı uny joǵary surypty kádimgi qazaqstandyq unnan 10-20 paıyzǵa arzandaý. «Qordaı nan» fırmalyq brendi búginde Tarazda ǵana emes, Almatyda da tanylýda. Reseılik kásipkerler de Bazar Uzabaevqa Reseıde ıodpen baıytylǵan un shyǵaratyn jáne sondaı unnan nan-toqash ónimderin pisiretin iri óndiris ashýdy usyndy. Biraq kásipker bul usynystan bas tartty. B. Uzabaevtyń aıtýynsha, quramyndaǵy paıdaly zattary saqtalǵan kompozıtti nandy respýblıkalyq Taǵam akademııasy joǵary baǵalap otyr. Kádimgi nanǵa qaraǵanda, nannyń bul túrinde paıdaly mıkroelementter - ıod, temir, amınoqyshqyldardyń barlyq túrleri, vıtamın mol.

1 jyl buryn (2010) Oralda «Ádebı álem» www.adebiet.kz portalynyń tanystyrylymy boldy.

«Memlekettik til saıasaty: jańa kezeń men jańa mindetter» atty ІІІ halyqaralyq konferentsııaǵa jınalǵandar aldynda «Jaıyq Press» JShS-niń Bas dırektory Shyńǵys Muqan tyń jobanyń basty erekshelikterine toqtalyp, kórneki túrde baıandap berdi. Ekran arqyly «Ádebı álemdi» tamashalaýshylar shynaıy ulttyq portaldyń dúnıege kelgenine kóz jetkizdi.

Zamanaýı tehnıkanyń múmkindikterin paıdalanyp, alys-jaqyn sheteldegi baýyrlarymyzǵa deıin endi elimizdegi aty tanymal qalamgerlerdiń shyǵarmalarymen tanysa alady. Alǵashqy betinde álipbı tizbegimen berilgen kez kelgen áripti basyp, sol áripten bastalatyn aqyn, jazýshynyń aty-tegin tabýǵa bolady. Odan ári onyń qysqasha ómirbaıandyq deregi men shyǵarmalar ataýynyń tizbegi berilgen. Al ekinshi qatardaǵy álipbı tizbekte olardyń shyǵarmalary berilgen. Uly Abaıdan bastaý alyp, Mahambetteı batyrdyń jalyn jyryn oqyrmanǵa jetkizgen bul baǵdarlamada qalymdy qalamgerlerdiń birshama óleń-dastany men povest, t.b. eńbekteri engizilgen.

1 jyl buryn (2010) Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Tájikstan Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Óteýsiz áskerı kómek kórsetý týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Zańǵa qol qoıdy.

ESІMDER

100 jyl buryn (1911-1966) ádebıet zertteýshisi, fılologııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaq KSR Ǵylym Akademııasynyń korrespondent múshesi, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri YSMAIYLOV Esmaǵambet Samuratuly dúnıege keldi.

Aqmola oblysynda týǵan. Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1934-1938 jyldary - «Qazaqstan kommýnısi» jýrnalynyń jaýapty hatshysy. 1939-1966 jyldary - Qazaqstan kommýnıstik jýrnalıstıka ınstıtýtynyń, Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń, Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń dotsenti, professory, Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi bolǵan. Ǵalymnyń negizgi ǵylymı zertteý eńbekteri ádebıet synyna, teorııasyna, tarıhyna jáne folklortaný máselelerine arnalǵan.

«Voprosy teorıı ı lıteratýry», «Kazahskaıa lıteratýra nachala XX veka», «K novomý rýbejý» atty ǵylymı jumystarynyń avtory.

Aqmola oblysynyń Stepnogorsk qalasyndaǵy bir kóshege, týǵan jerindegi orta mektep pen kitaphanaǵa onyń esimi berilgen.

«Qurmet belgisi» ordenimen, medaldarmen marapattalǵan.

95 jyl buryn (1916-1963) aktrısa, Qazaq KSR-iniń halyq ártisi, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen ártisi QOIShYBAEVA Rahııa Rysbaıqyzy dúnıege keldi.

Qaraǵandy oblysynyń Qarqaraly aýdanynda týǵan. Sahnadaǵy óner jolyn Qaraǵandynyń Jumysshy jastar teatrynan (qazirgi Sáken Seıfýllın atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq qazaq drama teatry) bastap, 1938 jyly Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq drama teatrynyń quramyna qabyldanǵan. Alǵashqy rólin Asqar Toqmaǵanbetovtyń «Áziret sultan» qoıylymyndaǵy kútýshi kempirden bastap, Zere (Muhtar Áýezov «Túngi saryn», «Shekarada», «Abaı»), Maqpal, Dámeli (Ǵabıt Músirepov «Qozy Kórpesh - Baıan sulý», «Aqan seri - Aqtoqty»), Meńsulý (Sh.Qusaıynov «Aldar Kóse»), Zeınep (Sábıt Muqanov «Shoqan Ýálıhanov») sııaqty kúrdeli beınelerdi sahnaǵa shyǵardy. Klassıkalyq dramatýrgııadan N.Gogoldiń «Revızorynda» Anna Andreevnanyń, A.Ostrovskııdiń «Shyndyq jaqsy, al baqyt odan da artyq» jáne «Talanttylar men tabynýshylarynda» Mavra Tarasovna men Dolına Panteleevnanyń, J.Molerdiń «Skapenniń aılasy» men «Sarańynda» Zarbınetta men Frozınanyń, t.b. rólderin somdady. 1940 jyldan bastap «Raıhan», «Abaı áni», «Altyn múıiz», «Mahabbat dastany», «Bizdiń súıikti dáriger», «Eger bizdiń bárimiz de» fılmderine tústi. Sonymen qatar aktrısa halyq ánderin naqyshyna keltire oryndaýshy retinde de erekshe kózge tústi.

Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattalǵan.

80 jyl buryn (1931-1994) aktrısa, Qazaqstannyń halyq ártisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi IІSOVA Turataı dúnıege keldi.

Almaty oblysynyń Jambyl aýdanynda týǵan. Qazaq drama teatry janyndaǵy teatr stýdııasyn bitirgen. 1956 jyldan ómiriniń sońyna deıin Semeı qalasyndaǵy Abaı atyndaǵy Qazaq mýzykalyq drama teatrynda aktrısa bolyp qyzmet atqarǵan. Onyń teatr sahnada jasaǵan beıneleri iri de san qyrly. Solardyń ishinde: M.Áýezovtyń «Qara Qypshaq Qobylandysynda» - Qarlyǵa, «Eńlik - Kebeginde» - Eńlik, «Abaıda» - Áıgerim, Ǵ.Músirepovtyń «Aqan seri - Aqtoqtysynda» - Aqtoqty, «Qozy Kórpesh - Baıan sulýynda» - Maqpal, Sh.Aıtmatovtyń «Jámılásynda» - Jámılá, «Ana-Jer anasynda» - Álıman, B.Maılınniń «Shuǵasynda» - Kúlzıpa, A.Shteınniń «Tolasynda» - Tata Neradova, D.Isabekovtiń «Ápkesinde» - Ápke, t.b. kóptegen, klassıkalyq, tragedııalyq, komedııalyq, psıhologııalyq, dramalyq beıneler bar.

QAZANNYŃ 16-Y, JEKSENBІ

Dúnıejúzilik azyq-túlik kúni

1979-ynshy jyly Ulttar Uıymynyń jyl saıynǵy Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymdary konferentsııasy (FAO) qoǵam nazaryn búkilálemdik azyq-túlik máselesine aýdarý jáne álemdik qoǵamdastyqty ashtyqpen, qaıyrshylyqpen jáne kedeıshilikpen kúreste yntamaqtastyǵyn nyǵaıtý maqsatynda jarııalanǵan.

Dúnıejúzilik anestezıologtar kúni

Anestezııa - júıke sezimtaldyǵynyń joǵalýy. Jasandy aneztezııany hırýrgııalyq operatsııany aýyrtpaý jasaý úshin qoldanady. Anestezııa jalpy, jergilikti jáne julyn-mı suıyqtyǵy anestezııasy bolyp bólinedi. 1846 jylǵy qazannyń

16-ynda Tomas Morton tis dárigeri efır narkozymen operatsııa ótkizdi. Bul kúndi dúnıejúzi Anestezıolog kúni dep esepteıdi.

Bastyq kúni (Boss kúni)

1958 jyly Patrıtsııa Haroskı amerıkan hatshysy jańa meıram - Bastyq kúnin - usyndy. 1962 jyly Illınoıs shtatynyń gýbernatory bul meıramdy resmı túrde bekitti. Bul dástúrdi kóptegen elder qoldady jáne meıram dúnıejúzine tez tarady.

OQIǴALAR

5 jyl buryn (2006) Máskeýde kópke tanymal «Ónegeli adamdar ómiri» serııasynyń kezekti 1206-shy basylymy - Muhtar Áýezov týraly kitaptyń tanystyrylymy ótti. «Ónegeli adamdar ómiri» serııasyn 1890 jyly F. Pavlenkov qurǵan. Jańa basylym - máskeýlik oqyrmandar kópten kútken týyndy. «Molodaıa gvardııa» baspasynyń ómirbaıandar serııasy Nıkolaı Anastasev sheberlikpen jazǵan qazaqtyń uly jazýshysy jáne ǵalymy Muhtar Áýezov týraly kitappen tolyqty (avtor qazaqtyń taǵy bir ataqty jazýshysy Á.Nurpeıisov týraly kitabymen belgili). Shara Reseı memlekettik kitaphanasynyń Shyǵys ádebıeti ortalyǵynyń májilis zalynda ótti. «Muhtar Áýezov - ádebıettiń altyn ǵasyry klassıkalyq realızminiń zańdy murageri», - dep esepteıdi Nıkolaı Anastasev. Basqosýda bul kitaptyń shyǵýy Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy bekı túsip otyrǵan mádenı yntymaqtastyqtyń taǵy bir eleýli qadamy ekeni atalyp ótildi.

Áýezov Muhtar Omarhanuly (1897-1961) - qazaq ádebıetiniń klassıgi, jazýshy, qoǵam qaıratkeri, fılologııa ǵylymynyń doktory, professor, Qazaq KSR ǴA-nyń akademıgi, Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri. Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan. Semeı qalasynda medresede, onan soń bes klastyq orys mektebinde, al 1915-1919 jyldary muǵalimder semınarııasynda bilim alǵan. 1917 jyly semınarııada oqyp júrgen kezinde halyq ańyzy boıynsha «Eńlik ? Kebek» pesasyn jazady. Bul qazaq ulttyq dramasynyń qarlyǵashy edi. Osy pesasy men 1921 jyly jazylǵan «Qorǵansyzdyń kúni» atty alǵashqy áńgimesi arqyly óziniń jazýshylyq erekshe darynyn aıqyn tanytty. Sol jyldarda Semeıde, Orynborda ár túrli qyzmet isteı júrip, Alash partııasynyń kósemderi Álıhan Bókeıhanov, Ahmet Baıtursynov, Mirjaqyp Dýlatov sııaqty basqa da belgili ádebıet jáne mádenıet qaıratkerlerimen tanysady. «Abaı» jýrnalyn shyǵarýǵa atsalysady. Áýezovtiń ozyq oıy, tanym-parasaty qoldaý taýyp otyrǵan. Jazýshy sýretkerligine tánti bolǵan shet el jazýshylary men ádebıetshileri de onyń shyǵarmalarynda qazaq qoǵamynyń ózindik sıpaty mol, qaıshylyqqa toly ómir-turmysy, ádet-salttary áserli beınelenetine erekshe kóńil qoıǵan. álem ádebıetteriniń ókilderi Áýezovtiń shyǵarmashylyǵyn joǵary baǵalaǵan. «Abaı joly» roman epopeıasyna Lýı Aragon «20 ǵasyrdaǵy eń uly shyǵarmalardyń biri» dep baǵa bergen. 1961 jyly 27 maýsymda qaıtys bolǵannan keıin, respýblıka úkimetiniń qaýlysymen Qazaq KSR ǴA Ádebıet jáne óner ınstıtýtyna, Qazaqtyń memlekettik akademııalyq drama teatryna Muhtar Omarhanuly Áýezovtiń esimi berildi. Jazýshynyń ádebı-memorıaldyq mýzeıi ashyldy, Almaty qalasynyń bir aýdany, birqatar mektepter, kósheler qalamger esimimen atalady. Týǵanyna 100 jyl tolýyna oraı merekesi ıÝNESKO sheshimimen dúnıejúzilik deńgeıde atalyp ótti.

5 jyl buryn (2006) Almatyda qyz-kelinshekterge arnalǵan «Aıaýlym» jýrnalynyń súıinshi danasy jaryq kórdi. Túrli-tústi sapaly qaǵazǵa basylǵan 96 bettik osynaý jýrnaldyń súıinshi danasy baspadan shyqty. Oljas Súleımenovtyń 90-ǵa kelgen anasy Fatıma ájeıdiń batasymen ashylǵan jańa jýrnaldan «Qasıetti Domalaq ana rýhy kúzetip shyqqan tún», ánshi Qaraqat Ábildınanyń «Men úshin án tóresi - «Aıaýlym» suhbaty men «Áke ónegesin ustanǵan qyz qor bolmaıdy» degen maqalalardy oqýǵa bolady. Jýrnaldyń alǵashqy kezektegi taralymy - 5 myń dana.

ESІMDER

80 jyl buryn (1931-1980) aqyn, aýdarmashy MUHAMEDJANOV Shámil dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynda týǵan. Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitirgen. 1956-1974 jyldary - «Ádebıet jáne óner» (qazirgi «Juldyz») jýrnalynnyń ádebı qyzmetkeri, bólim meńgerýshisi, «Jazýshy» baspasynnyń redaktory qyzmetterin atqarǵan. 1974 jyldan bastap shyǵarmashylyq jumysta bolǵan.

Onyń alǵashqy toptama óleńi jas aqyndardyń «Jas qanat» jınaǵynda 1959 jyly basylǵan. Budan keıingi jyldary aqyn qalamynan onnan astam óleń-dastan jınaqtary, balalarǵa arnalǵan kitapshalary jaryq kórdi. Aýdarma salasynda M.Lermontovtyń, ıA.Raınestiń, L.Ýkraınkanyń, T.Shevchenkonyń, R.Ǵamzatovtyń, ıA.Smelıakovtyń, t.b. shyǵarmalaryn qazaq tiline tárjimalaýǵa qatysty.

40 jyl buryn (1971) Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń Memlekettik energetıkalyq qadaǵalaý jónindegi komıtet tóraǵasynyń orynbasary ALPYSBAEV Amanjol Álıhanuly dúnıege keldi.

Qostanaı oblysynyń Amangeldi aýdanynda týǵan. Almaty tehnologııa ýnıversıtetin, Qaraǵandy ekonomıkalyq ýnıversıtetin bitirgen.

1995-1997 jyldary - «Qostanaı spırt-araq zaýyty» aktsıonerlik qoǵamynyń oqýshy retteýshisi, jabdyqtaý retteýshisi, 1997-1999 jyldary - «Saǵjan» JShS-ynyń Esil bólimshesi tazalaý tsehynyń operatory, sheber-retteýshisi, 1999-2002 jyldary - «Áýlet» JShS-ynyń spırt saqtaý qoımasynyń sheberi, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik kiris mınıstrliginiń Alkogol ónimderiniń óndirisi men aınalymyn memlekettik baqylaý jónindegi komıtetiń Soltústik Qazaqstandyq basqarmasynyń bas mamany, bólim bastyǵy, bastyǵy, 2002-2005 jyldary - Qostanaı oblysy boıynsha Salyq komıtetiniń bólim bastyǵy, basqarma bastyǵy, 2005-2006 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttiginiń Qostanaı oblysy boıynsha Basqarma bastyǵy, 2006-2008 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttigi tóraǵasynyń keńesshisi, Telekommýnıkatsııa jáne aeronavıgatsııa aıasyndaǵy qyzmetti baqylaý jáne retteý jónindegi departament dırektorynyń orynbasary, Strategııalyq josparlaý jáne qurama taýdaý departament dırektorynyń orynbasary, dırektory, 2008-2010 jyldary - Qazaqstan Respýblıkasy Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttiginiń Aqmola oblysy boıynsha Departamentiniń dırektory qyzmetterin atqarǵan. 2010 jyldyń maýsym aıynan bastap qazirgi qyzmetinde.