Qazaq jyrynyń muzart bıigi: Muqaǵalı Maqataevtyń týǵanyna 95 jyl
ALMATY. KAZINFORM — Búgin, 9 aqpanda qazaq poezııasynyń kórnekti ókili, lırık aqyn Muqaǵalı Maqataevtyń týǵanyna 95 jyl toldy. Ol qazaq ádebıetinde adam janynyń ishki ıirimderin, sezim men rýhanı kúıdi tereń beınelegen aqyn retinde baǵalanady.
Muqaǵalı Maqataev 1931 jyly 9 aqpanda qazirgi Almaty oblysy Raıymbek aýdanyna qarasty Qarasaz aýylynda dúnıege kelgen.
Aqynnyń týǵan kúnine qatysty eki túrli derek aıtylady. Resmı qujattarda onyń týǵan kúni 9 aqpan dep kórsetilgen jáne qazir osy data keńinen atalyp ótip júr. Alaıda aqynnyń anasy Naǵımannyń esteligi buǵan sál ózgeshe málimet usynady. Onyń aıtýynsha, Muqaǵalı 1931 jyldyń 8 naýryzynda dúnıege kelgen.
— Muqaǵalıym 1931 jyly naýryz aıynyń 8-inde dúnıege kelgen bolatyn. Jańylysýym múmkin emes. Sebebi balam mynaý fánıdiń esigin ashqannan biraz ýaqyt keıin Naýryz toıy bolady, naýryz kóje jasaımyz dep kútip otyrǵanbyz, — dep eske alady ol.
Al Muqaǵalı Maqataev atyndaǵy ádebı syılyqtyń laýreaty, aqyn Orazaqyn Asqar bul aıyrmashylyqtyń sebebin qujattyq jaǵdaımen baılanystyrady. Onyń sózinshe, aqyn es bilgen shaǵynda qujattaǵy týǵan kúnin ózi jazdyrǵan.
— Al qujat boıynsha Muqaǵalı 9 aqpanda dúnıege kelgen. Bul kýálikti aqyn es bilgen kezde sol kezdegi saılaý naýqanyna baılanysty ózi jazdyryp alǵan eken, — deıdi ol.
Muqaǵalıdyń ákesi Súleımen soǵys jyldary qaza tapqan. Bolashaq aqyn jastaıynan eńbekke aralasyp, aýyl ómiriniń qıyndyqtaryn erte kórdi. Ár jyldary aýyldyq keńeste hatshy, mektepte muǵalim, aýdandyq gazette tilshi, radıoda dıktor qyzmetterin atqarǵan. Ádebı ortaǵa aralasýy onyń shyǵarmashylyq baǵytynyń qalyptasýyna yqpal etti. Aqynnyń alǵashqy óleńderi baspasózde 1950 jyldardyń basynda jarııalana bastady.
Muqaǵalı Maqataev — qazaq lırıkasyn jańa deńgeıge kótergen qalamgerlerdiń biri. Onyń shyǵarmalarynda adam men tabıǵat baılanysy, mahabbat, anaǵa qurmet, Otanǵa súıispenshilik, ómir men ólim týraly fılosofııalyq tolǵanys aıqyn kórinedi. Aqyn poezııasynyń basty ereksheligi — tiliniń qarapaıymdylyǵy men oıynyń tereńdigi. Ol kúrdeli sezimdi qarapaıym sózben jetkize bilýimen erekshelenedi.
Aqynnyń belgili týyndylarynyń qatarynda «Aqqýlar uıyqtaǵanda» poemasy, «Farıza, Farızajan, Farıza-qyz!», «Saryjaılaý», «Úsh baqytym», «Men taýlyqpyn», «Poezııa, menimen egiz be ediń?» sııaqty óleńderi bar. «Aqqýlar uıyqtaǵanda» poemasy adam men tabıǵat arasyndaǵy úılesimdilik pen adam qolymen jasalatyn qateliktiń saldaryn kórkem beıneleıtin shyǵarma retinde keń tanylǵan.
Muqaǵalı Maqataev aýdarma salasynda da eńbek etip, álem ádebıetiniń klassıkterin qazaq tiline tárjimalaǵan. Ol Ýolt Ýıtmen, Dante, Shekspır shyǵarmalaryn aýdarýǵa qatysqan qalamgerlerdiń biri retinde atalady.
Aqyn 1976 jyly 27 naýryzda 45 jasynda dúnıeden ótti. Muqaǵalı Maqataev murasy qazaq ádebıetiniń altyn qoryna endi. Búginde onyń esimi mektep oqýlyqtarynda, ǵylymı zertteýlerde, ádebı keshter men poezııa oqýlarynda jıi atalady.
Muqaǵalı Maqataev — qazaq lırıkasyn jańa sapalyq deńgeıge kótergen, ulttyq poezııada jeke qoltańbasy qalyptasqan aqyn. Onyń shyǵarmalary osy kúnge deıin oqyrmanyn joǵaltpaı, rýhanı qundylyq retinde ómir súrip keledi.
Eske salaıyq, 2025 jyly Muqaǵalıdyń týǵan kúnine oraı aqynnyń óleńine jazylǵan jańa án radıodan shyrqalǵanyn jazǵanbyz.
Sondaı-aq «Muqaǵalı» kórkem fılmi Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna (ShYU) múshe elderi kınofestıvaliniń konkýrstyq baǵdarlamasyna iriktelip alynǵanyn habarlaǵanbyz.