Qazaq valsiniń koroli Shámshi Qaldaıaqovtyń týǵanyna 96 jyl
ASTANA.KAZINFORM — Búgin qazaq valsiniń koroli Shámshi Qaldaıaqovtyń týǵanyna 96 jyl toldy. Asa kórnekti sazger, án janrynyń áıgili maıtalmany, Qazaqstan mádenıetine eńbegi sińgen qaıratker, osy zamandaǵy qazaq estradasynyń negizin salýshylardyń biri, Qazaqstannyń halyq ártisi. Bul týraly Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi málim etti.
Sazger Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Qyzylqum aýdanynda dúnıege keldi. Bala kezinen boıyndaǵy bar talantyn alqaly jıyn, alaman báıgelerde kórsete bildi. 1950 jyldan bastap shyǵarmashylyqpen túbegeıli túrde shuǵyldandy. 1956-1962 jj. Qurmanǵazy atyndaǵy memlekettik konservatorııasynda V. V. Velıkanov synybynda oqydy. Shámshi ánderi ǵajaıyp sazdylyǵymen, syldyrap aqqan bulaq sýyndaı tap-taza syńǵyrymen, lırıkalyq nazdylyǵymen erekshelenedi. Onyń shyǵarmashylyq jaǵynan sińirgen eńbegi qazaq estradalyq ánderiniń áýenin ulttyq naqyshpen qunarlandyrýynda, ıaǵnı halyqtyq qaınarmen qabystyrýynda jatyr. Al bul onyń qazaq jurtynyń mýzykalyq dástúri sútin emip óskendigine dálel.
Osylaısha baǵzy men búgingi maqamdardy keremet ushtastyrýy Sh. Qaldaıaqov týyndylarynyń dańqyn dúrildetip shyǵaryp, dúıim dalaǵa keń jaıylýǵa kepildik berdi. Muhtar Áýezov ómirden ozar tusynda ýnıversıtet stýdentteri aldynda sóılegen áıgili sózinde Shámshi sazdaryn Aqan, Birjan ónerpazdyǵynan keıingi bir «jyl kelgendeı jańalyq» sezindiretin úzdik qubylys retinde baǵalaǵany málim. Jurt aýzynda «búkil qazaq eline án saldyrǵan Shámshi» atanýynyń syry sonda. Sazger ánderi, ásirese, 60-70-jyldardagy jastardyń aýzynda júrdi. Kesheýlegen «hrýşevtik jylymyq» dáýiriniń jas adamdary shetel kompozıtorlary men oryndaýshylaryna, máselen, «Bıttlzge» qalaı yntyqsa, qazaqstandyq óz sazgerlerimizdi de solaı súıip tyńdady. Bul sońǵysy men arasynda, árıne, Qaldaıaqov birinshi orynda turdy.
Ásem da aqyldy kókórim jasty ǵana emes, eresek, egde qaýymnyń da, san túrli mamandyq, alýan ult adamdarynyń da kóńilin baýrap aldy. Halyq arasynda ásirese kúlli otanshyldyq, elshildik notasyn tap basqan «Meniń Qazaqstanym» týyndysy aıryqsha máshhúr boldy. 1986 jyly Jeltoqsan kóterilisine qatysýshy ul-qyzdar Almaty alańdary men kóshelerinde Shámshiniń osy ánin urandaı shyrqap shyqty. 2005 jyldan «Meniń Qazaqstanym» týyndysy Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik ánurany bolyp bekitildi.
Shámshiniń ánderi — ýaqyt ozǵan saıyn qadiri arta túsetin, urpaqtan urpaqqa jalǵasyp kele jatqan asyl mura. «Meniń Qazaqstanym», «Arys jaǵasynda», «Aq bantık» jáne basqa da kóptegen týyndylary birneshe býynnyń qýanyshy men muńyn, mahabbaty men úmitin áýenmen órnektegen ólmes shyǵarmalarǵa aınaldy. Onyń áýenderinen qazaq dalasynyń keń tynysy, ulttyq bolmys pen júrekke jaqyn erekshe syrshyldyq seziledi. Sondyqtan Shámshi Qaldaıaqovtyń ánderi áli de mıllıondaǵan tyńdarmannyń kóńilinen berik oryn alyp keledi. Shámshiniń máńgilik áýenderi qazaq halqymen birge jasaı bermek.
Eske sala keteıik, buǵan deıin Astanada Shámshi Qaldaıaqov kóshesinde «Shámshi álemi» atty mýzykalyq ınstallıatsııa ornatyldy.
Shámshi áýleti kompozıtor ánderine sóz jazǵan avtorlardyń urpaǵyna izdeý salǵan bolatyn.
