«Qazaq ultshyldyǵy týraly» qaýlyǵa qarsylyǵym úshin qyzmetten kettim - Narıman Bereshev

Kompartııa zamanynda qyzmet ómir jolyn bastaǵan nebir narqasqa azamattar Otanymyzdy órkendetý, kórkeıtý jolynda aıanbaı eńbek etti. Solardyń biri - zapastaǵy polkovnık, búgingi Almatynyń qarapaıym turǵyny Narıman Hamıtuly Bereshev. «Almaty aqshamy» gazeti tilshisiniń sol kezeńderde  qalanyń saıası-ıdeologııalyq jaǵdaıyna baqylaý jasaǵan organdy basqarǵan janmen suhbatyn nazarlaryńyzǵa usynyp otyrmyz.

«Jeltoqsan» oqıǵasynan keıin jumystan kettim

- Áńgimeni Odaq tusyndaǵy qyzmet jolyńyzdan bastasaq...

- 1961 jyly ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń tarıh fakýltetin bitirdim. Oqý bitirgen soń 1965 jylǵa deıin qalalyq, oblystyq komsomol uıymdarynda qyzmetter atqardym. 1965 jyly meni Almaty oblystyq partııa komıtetine alyp ketti. Onda ár túrli qyzmettermen 5 jyl qyzmet atqardym. Sodan, 1969-70 jyldary Máskeýde partııanyń Ortalyq atqarý komıtetiniń qaýlysy shyqty. Onda memlekettik organdardaǵy qyzmetkerlerdiń saıası-ıdeologııalyq ustanymdaryna qadaǵalaý jasap otyrý jaǵy qarastyrylǵan edi. Soǵan baılanysty Ishki ister mınıstrliginiń janynan saıası organdar basqarmasy quryldy. Men sol Almaty oblystyq bóliminiń bastyǵy qyzmetine bekitilip, 1970 - 75 jyldar aralyǵynda eńbek ettim. Sóıtip júrgende, Máskeýde Ishki ister mınıstrliginiń akademııasy ashylyp, meni sonda biliktilikti arttyrý boıynsha oqýǵa jiberdi. Ol jaqtan qaıtyp kelgen soń, osynda Qazaq KSR Ishki ister mınıstrliginiń saıası ister basqarmasynyń bastyǵy bolyp ornalastym. Keıin kele, meni qalalyq Ishki ister basqarmasy bastyǵynyń orynbasary ári qalalyq saıası ister bóliminiń bastyǵy qyzmetine jiberdi. Osy qyzmetpen júrip, 1987 jyly merzimimnen buryn zeınetkerlikke shyqtym. Zeınetke erte shyǵýymnyń sebebi, Almatydaǵy Jeltoqsan oqıǵasyna baılanysty boldy.Sol oqıǵadan keıin basshylyqtaǵy adamdar aýysty, ózge bastyqtarmen aramyz durys bolmaı, aqyry ketýge májbúr boldym. Jeltoqsan oqıǵasy túgel meniń kóz aldymnan ótti. Tórt kún uıqysyz júrip, sol oqıǵanyń basy-qasynda boldym. Oryn alǵan jaǵdaı tikeleı meniń qyzmetimmen baılanysty edi. Al men saıası máseleler boıynsha kúndelikti qalalyq, oblystyq jáne ortalyq partııa uıymdaryna esep berip turdym. Men qalalyq basqarmaǵa qaramaıtynmyn. Sebebi, saıası qyzmet salalary tek saıası organdarǵa ǵana baǵynatyn. Biraq, barlyq buıryqtarǵa men qol qoıa almaıtynmyn. Ol tek Ishki ister basqarmasy bastyǵynyń ǵana quzyrynda boldy. Al, jumysqa qabyldaý, jumystan shyǵarý, jalaqy, ústemaqy, qyzmetkerlerdiń shenin joǵarylatý sekildi kadrlyq máselelerdiń barlyǵy meniń qaraýymnan ótetin. Keńes úkimetiniń kezinde «sotsıalıstik zańdylyq» degen uǵym boldy. ıAǵnı, sol ýaqyttaǵy zańdarda ne jazylǵan - sony oryndap jáne sonyń sheńberinen asyp ketpeý kerek. Sonyń búkil jumysyn biz atqardyq. Sonymen birge, komsomol, partııa, kásipodaq jáne basqa da uıymdar bizben jumys jasaıtyn. Bylaısha aıtqanda, qalanyń saıası tynys-tirshiligine biz baqylaý jasap, tárbıe jumystaryn júrgizip otyratynbyz.

«Qazaq ultshyldyǵy týraly» qaýlyǵa qarsy boldym

- 1986 jylǵy oqıǵadan keıin respýblıka men qala basshylary túgelge jýyq aýysty. Qalalyq partııa uıymynyń birinshi hatshylyǵyna Máskeýden Vladımır Ivanovıch Romanov, Ortalyq komıtetke Kolbın degen sııaqty. Men sol kisilermen til tabysa almaı, jumystan ketýge májbúr boldym. :ıtkeni, olar keldi de, birden «qazaq ultshyldyǵy» degen daý kóterip, tipti, osyndaı atpen KOKP-nyń «Qazaq ultshyldyǵy týraly» degen qaýlysy shyqty. Men soǵan qarsy boldym.

16-synan 17-sine qaraǵan túni «alańdy tazalaımyz» degen jeleýmen Tbılısıden, Tashkentten, Kıshınevten ushaqtarmen áskerler ákelindi. Sol túni alańda on myńnan asa adam bolǵan edi. Olardyń arasynda aýyr jaraqat alǵan, qaıtys bolǵan adamdar bar, barlyǵyn alańnan tazalap, ustaǵandarynyń barlyǵyn temir torǵa aparyp tyqty. Sodan, ózim oqıǵanyń mán-jaıymen tolyq tanyspaq bolyp, barlyǵyn aralap shyqtym. Sondaǵy ózim kýá bolǵandardy aıtsam, jáı ózderi ustalyp jatqan qyz-jigitterdiń ózin uryp-soǵyp, qınap jatyr. Qasymda Vıshnevskıı degen orynbasarym bar edi, orys jigiti. Soǵan bir sózimdi qaldyrmaı, túgel jazyp otyrýyn aıttym da, tekserý barysyndaǵy ózim kýá bolǵan jáıtterdiń barlyǵyn qaǵazǵa tizip, sol boıynsha birqatar adamdardy qyzmetten bosatý kerek degen usynysymdy qalalyq jáne ortalyq atqarý komıtetterine joldadym. Sóıtip, usynysym boıynsha Vladımır Ivanovıchke barsam, ol «sen ne dep tursyń, bul qaıdan shyqqan patrıottar» dep, ózime dúrse qoıa berdi. Men oǵan «...siz meniń jazǵanymdy oqyp pa edińiz? Áskerlerge beıbit halyqty uryp-soǵatyndaı quqyqty kim berdi? Olar bylaı da qorǵansyz edi...» desem, ol sózime qulaq aspaı, «seni partııadan shyǵaramyz, Ortalyq komıtetke aryz jazamyz, óıtemiz-búıtemiz» dep, bet qaratpady. Ol kezde qyzba minez kezimiz, olardyń az ýaqyt qana otyratynyn qaıdan bileıin. Sóıttim de, «onda jumysyńyzǵa rahmet, men endi munda istemeımin» dep, jumystan ketip qaldym. Men sol ýaqytta 50 jasta edim, ózim polkovnıkpin. Al zeınetke shyǵý - 55 jasta. Biraq, meniń Máskeýdegi basshylarmen qarym-qatynasym durys bolatyn.Sebebi, talaı jyl bir qyzmette boldyq, jumys barysymen kóp aralastyq. Sóıtip, saıası ister basqarmasy basshylary maǵan habarlasyp, shaqyryp aldy da, bireýlermen sóılesip, aqyry meni merzimimnen buryn zeınetke shyǵarýdyń jolyn keltirdi. Sodan beri 25 jyl zeınetkermin.

Ádiletsizdik áserinen qyzmetten birjolata qol úzdim

- Zeınetke shyqqanmen de basqa qyzmet- terge aýysqan bolarsyz?..

- Sol ýaqyttaǵy ómirime qatty áser etken bir jaǵdaıdy aıta ketkim keledi. 1987 jyly qyzmetten bosaǵannan keıin, sol bir ádiletsizdikke, zańsyzdyqqa qatty nalyp, 2 jyldaı eshqaıda shyqpaı otyryp qaldym. Qansha degenmen, komsomol men partııa tárbıesinen ótken, ádildik jolyna berilgen adambyz. Sondyqtan, oryn alǵan saıası qatelikter sanama qatty áser etti, oıym san-saqqa júgirdi. Sóıtip, 2 jyldan soń bulaı júre bergenim bolmas dep, basqa salada ózimdi synamaq boldym. Bilimim jetedi, saýatym bar. Sóıtip, qoǵamdyq-saıası máselelerge bet burdym. Sodan beri osy salada qoldan kelgenshe óz tájirıbeme súıenip, keıingi býyn ókilderine saıası máselelerde, partııa qurý isterinde járdem berip, saıası ómirge aralasa bastadym. Sebebi, partııa qyzmetinde shyńdalǵan adammyn, onyń búkil jolyn, tártibin, qurylymyn bilem. Sol tájirıbeme súıenip, Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy qurylǵan birqatar partııalarda belsendi eńbek ettim. Áýeli, belgili aqynymyz Oljas Súleımenov qurǵan antııadrolyq Qazaqstannyń halyq kongresi degen partııada 4 jyldaı qyzmet atqardym. Odan keıin de birneshe saıası partııalar isterine aralastym. Sodan, 2009 jyly meni Baqyt Túmenova ózi basqaratyn «Amansaýlyq» qoǵamdyq qoryna azamattarǵa tegin zańnamalyq keńes beretin zańger-keńesshi bolyp isteýge shaqyrdy. Men kelisimimdi berip, qazirgi ýaqytqa deıin sol qordamyn.

Eń basty qatelik - quqyqtyq saýatsyzdyq

- Sizden keńes suraıtyndardyń basym kópshiligi qandaı máselemen keledi?

- Ár túrli jaǵdaılarmen keledi.Árıne, keńes suraı keletinder, negizinen, Almaty qalasy men Almaty oblysynyń adamdary. Ár túrli jaǵdaılarǵa baılanysty kúrdelenip ketken shıelenisterden jol taýyp shyǵý úshin olarǵa bar bilgenimdi aıtyp, odan shyǵýdyń joldaryn túsindirem. Qıyn máselelerdi aıtsam, eń aldyńǵy kezekte kommýnaldyq sharýashylyq, zeınetaqy, qylmys, baspana sekildi jaǵdaılar. Máselen, kommýnaldyq sharýashylyqty alar bolsaq, ýaqyt ótken saıyn naryq qymbattap bara jatyr, soǵan saı qyzmet kórsetýdiń de baǵasy ósedi. Soǵan baılanysty turǵyndar men PIK-terdiń arasynda baǵa esepteýlerine baılanysty kelispeýshilikter paıda bolady. Ol bir kúrdeli másele. Qazirgi ýaqyttaǵy sheshimi qıyn deıtin suraqtardyń biri - muragerlik bolyp otyr. Maǵan jón suraı keletin talaı azamattar men azamatshalardyń bas qatyryp júrgeni - osy muragerlik. Zańdyq turǵydan onyń da qıyn soqpaqtary bar. Maǵan, tipti, advokat bolýǵa shaqyratyndar da bar. Biraq, ondaı qadamǵa bara almaımyn. Jalpy, meniń jumysym osy keńes berýmen shekteledi. Al, praktıkalyq jumystarǵa aralaspaımyn. Osy jerde aıta ketetinim, meniń jumysym - tek qana zańdyq keńes berý ǵana emes, sonymen birge, psıholog retinde de sóıleýime týra keledi. Sebebi, aldyma keletinderdiń kópshiligi kúrdeli shımaı-shatpaqtan ábden júıkesi tozǵan, tyǵyryqqa tirelgen adamdar. Tipti, keıbiri sondaı kúıde otyryp, ne úshin kelgenin de umytyp qalady. Sondyqtan, meniń psıholog bolýyma da týra keledi, ıaǵnı, jaıbaraqat áńgimelesý úshin ondaı adamdarǵa durys qadam jasap, ózińe tarta bilý kerek. Jáne de bir ózektisi, bizdiń halyqtyń zańdyq saýaty tómen. Zańdy bilmeıdi, sodan óziniń qarapaıym quqyn qorǵaı almaıdy. Bul - eń basty qatelik der edim.

- Qarap otyrsaq, jasyńyz da birazǵa kelip qalǵan syńaıly. Qyzmet jolymen qosh aıtysatyn ýaqyt kelgen joq pa?

- Ómir boıy qyzmet babymen júrgen adammyn, sondyqtan úıde otyra almaımyn. Degenmen, osy kúni basqa qoǵamdyq-saıası isterde jaı jıyn, basqosýlar bolmasa, ol baǵyttaǵy belsendiligimdi doǵardym desem de bolady. Qazir jasym 75-te. Balalarym ósip, úıli-barandy boldy. Nemerelerim bar. Jubaıym bolsa, Qazaq kólik jáne baılanys akademııasynda sabaq beredi, ǵylym doktory, professor. Qazirgi tirshiligime Qudaıǵa shúkir deımin, eshkimnen kem emespiz. Jas kezde talaı qyzmetterdiń basynda júrgen soń, jas ulǵaısa da sol ádet bolyp qalady eken. Qur qol otyra da almaımyz.

- Áńgimeńizge rahmet, el ıgiligi úshin áli de eńbek ete berińiz!