Qazaq tóbeti Qytaıda jergilikti ıt tuqymy retinde tanyldy
ASTANA. KAZINFORM – QHR Shyńjań Óndiris-qurylys korpýsy (ShÓQK) Qoǵamdyq qaýipsizdik basqarmasynyń baspasóz qyzmetinen belgili bolǵandaı, mıllıondaǵan mýtatsııa núktesin qamtıtyn genomdyq kartaǵa júrgizilgen aýqymdy zertteý nátıjesinde Shyńjań ovcharkasy Soltústik Qytaı óńirinde qalyptasqan baıyrǵy jáne derbes jergilikti tuqym retinde tanyldy.
Shyńjań ovcharkasynyń shyǵý tegin ǵylymı turǵydan naqtylaý maqsatynda 2025 jylǵy tamyzda Shyńjań saıası-quqyq ınstıtýtynyń bas bolýymen Qytaı Ǵylym akademııasynyń Kýnmın zoologııa ınstıtýty jáne ShÓQK qyzmettik ıtter ortalyǵy birlesip, «Shyńjań ovcharkasynyń tuqymdyq tazalyǵyn saqtaý jáne olardy qyzmettik ıt retinde irikteýdiń negizgi tehnologııalaryn ázirleý men qoldaný» jobasyn iske qosqan bolatyn.
Jýyrda atalǵan joba aıasynda júrgizilgen negizgi genomdyq zertteýdiń nátıjeleri jarııalandy. Mıllıondaǵan mýtatsııa núktesine júrgizilgen taldaýlar negizinde ǵalymdar Shyńjań ovcharkasynyń Qytaıdyń soltústik aımaǵynda qalyptasqan baıyrǵy jergilikti ıt tuqymy ekenin rastady. ShÓQK Qoǵamdyq qaýipsizdik basqarmasynyń málimetinshe, zertteý Shyńjań ovcharkasynyń «syrttan ákelingen tuqymdy jetildirý nátıjesinde paıda bolǵany» týraly uzaqqa sozylǵan pikirtalasqa núkte qoıyldy.
Belgili bolǵandaı, Zertteý toby birneshe aı boıy Shyńjań ovcharkasynyń búkil ólkedegi negizgi taralý aımaqtaryn aralap, 109 darabasqa joǵary sapaly tolyq genomdyq sekvenırleý júrgizdi. Nátıjesinde 25 mıllıonnan astam genetıkalyq mýtatsııa núktesi anyqtaldy. Ǵalymdar alynǵan aýqymdy derekterdi jer betindegi 260 ıt tuqymyn qamtıtyn iri derekqormen salystyryp, Shyńjań ovcharkasynyń joǵary dáldiktegi «genomdyq sáıkestendirý kartasyn» jasady.
Derekkózdiń jazýynsha, bul «genetıkalyq tólqujat» ǵylymı qorytyndy ǵana emes, sonymen qatar praktıkalyq qoldanýǵa arnalǵan «baǵdar» qyzmetin atqarady. Buǵan deıin júrgizilgen fýnktsıonaldyq genderdi zertteý nátıjelerimen ushtastyra otyryp, ǵylymı top Shyńjań ovcharkasyna tán gıpoksııaǵa tózimdilik jáne qorshaǵan ortanyń qolaısyz jaǵdaılaryna beıimdelý genderin anyqtady. Osylaısha myńdaǵan jyldarǵa jalǵasqan tabıǵı suryptalýdyń nátıjesinde olardyń sýyq ári bıik taýly óńirlerge, sondaı-aq Gobı shóli men shóleıtti aımaqtarǵa ábden beıimdelgeni belgili boldy.
Qazirgi ýaqytta Shyńjań ovcharkalary ShÓQK-nyń barlyq bólimderi men qalalarynda shtattyq qyzmettik ıt retinde qoldanylady. Olar shekaralyq baqylaý men qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etý qyzmetinde joǵary aımaqtyq beıimdiligin kórsetip keledi.
Qytaı jumysshy ıtterdi basqarý qaýymdastyǵy dereginshe, Shyńjań ovcharkasy – Altaı men Tıan-Shan taýlarynyń aralyǵyndaǵy baıtaq dalada qalyptasqan baıyrǵy tuqym, tóbet, qazaq tóbeti, Tıan-Shan mastıfi dep te atalady. Olar ejelden beri kóshpendi halyqtardyń senimdi serigi bolǵan.
Buǵan deıin habarlaǵanymyzdaı, Qytaı elge kirý jáne shyǵý tártibine jańa erejeler engizedi.
