Qazaq tiliniń qoldanys aıasy keńeıip keledi — Raýan Kenjehanuly
ASTANA. KAZINFORM — Qazaq tili keńeıdi, endi sapasyna mán berý kerek. Mundaı pikirdi BIZDIÑ ORTA podkastynda «Qazaq tili» halyqaralyq qoǵamynyń prezıdenti Raýan Kenjehanuly bildirdi.
— Meniń oıymsha, eń bastysy — tildiń qoldanys aıasy qalaı bolǵanda da keńeıip keledi. Ásirese úlken mádenıette, kópshilik mádenıetinde, sonyń ishinde án men kúıde, jastar mádenıetinde qazaq tiliniń úlesi aıtarlyqtaı artty. Kınonyń da sany kóbeıdi. Qazir Qazaqstan kınoteatrlarynda kórsetilip jatqan fılmderdiń jartysynan astamy — ózimizde túsirilgen qazaq tilindegi fılmder. Qazaqstanda tyńdalatyn ánder men shyǵarylatyn pop-mýzykanyń negizgi bóligi de qazaq tilinde jasalyp jatyr. Árıne, talǵam ártúrli. Kópshilik ánniń mátinine, sóz qoldanysyna, kınodaǵy tildiń shubarlyǵyna qatysty pikir bildirip jatady. Bul — tabıǵı qubylys. Mundaı jaǵdaı kez kelgen tilde kezdesedi. Tipti, aǵylshyn tilinde de lıngvıster men fılologter ánderdiń mátini, sóz qoldanysy men mazmuny tıisti deńgeıde emes ekenin aıtyp jatady, — dedi Raýan Kenjehanuly.
Onyń atap ótýinshe, mundaı jaıt kórshiles orys tiline de tán. Orys tiliniń tazalyǵyn, júıeliligi men birizdiligin talap etetin orta qazirgi ánderdegi, reptegi nemese kınodaǵy jargondarǵa, belgili bir sýbmádenıetterdegi til qoldanysyna qatysty alańdaýshylyq bildirip jatady.
— Stýdent kezimde, tipti mektepte oqyp júrgende, kerisinshe, osyndaı múmkindikterdiń bolmaǵanyna qynjylatynmyn. Ol kezde qazaq tilindegi kıno óte az edi. Kınoteatrlarda qazaqsha fılmder kórsetilmeıtin. Jastar arasynda qazaqsha án tyńdaý qazirgi kezdegideı trend emes edi. Qazaq tilindegi ánderdi kóbine ata-anamyz ben olardan úlken býyn tyńdaıtyn. Olar negizinen dástúrli ánder bolatyn. Al jastar arasynda, ásirese pop-mádenıette, jańa shyǵyp jatqan, trendke aınalǵan qazaqsha ánderdiń tyńdalymy óte tómen edi. Qazir jaǵdaı túbegeıli ózgerdi. Jarnamada da qazaq tili óte sırek qoldanylatyn. Teledıdardan nemese kóshedegi bılbordtardan qazaqsha jarnamany, rolıkterdi kezdestire bermeıtinbiz. Sol kezde «Biz qaı elde júrmiz? Nege qazaqsha jarnama joq?» dep qynjylatynbyz, — dedi ol.
Qoǵam prezıdenti sapany jaqsartý, talǵamǵa saı bolýǵa umtylý — eshqashan aıaqtalmaıtyn úderis. Kez kelgen tilde jasalyp jatqan mazmundy, ándi nemese fılmdi jurttyń bári birdeı keremet dep baǵalap, túgel qoldaıdy deý múmkin emes.
— Onyń ústine, báriniń birdeı rızashylyǵyna umtylýdyń da qajeti joq. Óıtkeni kez kelgen dúnıege adamdar ártúrli kózqaraspen qaraıdy. Mysaly, qazir siz ben maǵan bir sóılemdi qazaqshaǵa aýdarýdy tapsyrsa, ekeýmiz de tildiń aınalasynda júrgen adam bolsaq ta, ony eki túrli aýdarýymyz múmkin. Óıtkeni tildiń baılyǵy, áýezi, sózderdiń úılesimi men qoldanys reti bar. Bul — jeke talǵamǵa qatysty másele, qazirgi tilmen aıtqanda, kreatıvti álemniń ereksheligi, — dedi Raýan Kenjehanuly.
Osyǵan deıin Raýan Kenjehanuly qazaq tilin damytýdyń úsh baǵytyn atady.
