Qazaq tili tehnologııalyq dáýirge qalaı beıimdelip jatyr

Bul basqosý qazaq sóziniń búgini men erteńi, zamanaýı tehnologııalar keńistigindegi orny týraly salmaqty oı almasý alańyna aınaldy. Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń basqarma tóraǵasy Mereke Qulkenov bastaǵan kórnekti qalamgerler, ǵalymdar men jas zertteýshiler bas qosyp, ulttyq til qory, ádebı mura jáne jasandy ıntellekt dáýirindegi ortaq jaýapkershilik týraly pikir almasty.

Kezdesýdiń basty ózegi qazaq tiliniń jańa tehnologııalar dáýirindegi bolashaǵy, ádebı murany tsıfrlyq ortaǵa beıimdeý jáne jasandy ıntellekt júıeleri úshin sapaly tildik derek qalyptastyrý máseleleri boldy.

Jıyndy ashqan QR Ǵylym jáne joǵary bilim vıtse-mınıstri Talǵat Eshenqulov qazaq tilin tsıfrlandyrý memlekettik deńgeıdegi strategııalyq mindet ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, jasandy ıntellekt endi tek tehnologııa salasynyń quraly ǵana emes, tildiń, bilimniń, ǵylymnyń, mádenıet pen rýhanııattyń damýyna tikeleı áser etetin jańa órkenıettik qubylysqa aınaldy.

Vıtse-mınıstr óz sózinde jasandy ıntellekt úshin eń basty resýrs sapaly derek ekenin aıtty. Qazaq tiline qatysty mundaı derek kólemdi bolýmen qatar, ǵylymı, ádebı, stıldik jáne maǵynalyq turǵydan baı bolýy qajet. Osy turǵyda «Qazaq tiliniń ulttyq sózdik qory» memlekettik aqparattyq júıesiniń mańyzy erekshe. Mınıstrdiń buıryǵymen atalǵan jumysty júzege asyratyn operator retinde «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy aıqyndalǵan.

Kezdesý barysynda «Til-Qazyna» ortalyǵynyń jas ǵalymdary ádisteme, termınologııa jáne qoldanbaly lıngvıstıka salalaryndaǵy jekelegen jobalardy tanystyrdy.

«Til-Qazyna» basqarma tóraǵasy Maqpal Jumabaı «Qazaq tiliniń tsıfrlyq áleýeti» taqyrybynda baıandama jasady. Ol óz sózinde ortalyqtyń ulttyq til modelderin ázirleý isinde tabıǵı til qoryn jınaqtaý, óńdeý, metabelgileý jáne saqtaý baǵytynda júıeli jumys júrgizip kele jatqanyn atap ótti.

— Bul baǵyttaǵy mańyzdy nátıjelerdiń biri — Til-Qazyna LLM derbes salalyq til modeliniń jasalýy. Búginde bul model Hugging Face platformasynda ǵylymı jáne tehnologııalyq qaýymdastyqqa, sondaı-aq otandyq ázirleýshilerge qoljetimdi. Ortalyqta ázirlenip jatqan birqatar qoldanbaly sheshim de qazaq tiliniń tsıfrlyq ortada naqty ári sapaly qyzmet etýine baǵyttalǵan, — dedi Maqpal Jumabaı.

Jıynda ádebı muranyń jasandy ıntellekt dáýirindegi ornyna da erekshe nazar aýdaryldy. Qatysýshylar tsıfrlyq ortada qazaq tiliniń tabıǵı qalpyn, beıneli oılaý júıesin, stıldik baılyǵyn jáne ishki bolmysyn saqtaýda ádebıettiń mańyzy zor ekenin atap ótti.

Osy rette «Til-Qazyna» ortalyǵy tarapynan «Ádebı tsıfrlyq qor» jáne «Til úıretýde kórkem mátinderdi beıimdeý» jobalary usynyldy. Bul bastamalar ádebı murany jańa tehnologııalarmen sabaqtastyryp, qazaq tiliniń tsıfrlyq ortadaǵy qoldanys aıasyn keńeıtýge baǵyttalǵan.

Kezdesýde Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Tólen Ábdik ulttyq ádebı muranyń rýhanı salmaǵy men ony saqtaýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Roza Muqanova ádebıet pen jańa tehnologııa arasyndaǵy baılanystyń máni týraly oı qozǵady.

Sondaı-aq Aldan Smaıyl, Saýytbek Abdrahmanov, Álibek Asqar, Esbergen Alaýhanov, Amantaı Shárip jáne ózge de qalamgerler oı qosyp, ulttyq til qory, ádebı mura, kórkem mátinderdiń tsıfrlyq ortadaǵy orny týraly mazmundy pikir bildirdi. Qatysýshylar qazaq tiliniń jasandy ıntellekt dáýirindegi bolashaǵy tek tehnologııalyq sheshimderge emes, sapaly ádebı mátinge, til mádenıetine jáne qalamgerlik jaýapkershilikke de tikeleı baılanysty ekenin atap ótti.

Jıyn sońynda QR Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov qorytyndy sóz sóılep, qazaq tilin tsıfrlandyrý baǵytyndaǵy bastamalarǵa qoldaý bildirdi. Ol til máselelerimen júıeli aınalysatyn «Til-Qazyna» sekildi ortalyqtardyń jumysy ulttyq rýhanııat úshin aıryqsha mańyzdy ekenin atap ótip, qazaq tiliniń jańa tehnologııalyq keńistikte damýyna QR Jazýshylar odaǵy da múddeli ekenin jáne bul baǵyttaǵy jumystarǵa qoldaý kórsetýge daıyn ekenin jetkizdi.

Ashyq áńgime, kásibı talqylaý jáne erkin oı almasý formatynda ótken basqosýda ádebı murany tsıfrlandyrý, ulttyq til qoryn damytý jáne qazaq tiliniń zamanaýı tehnologııalar dáýirindegi áleýetin arttyrý máseleleri keńinen sóz boldy.

Qatysýshylardyń ortaq paıymynsha, jańa kezeńdegi basty mindet — qazaq tiliniń tehnologııalyq keńistikte tabıǵı, saýatty ári básekege qabiletti til retinde damýyna jaǵdaı jasaý. Osy oımen taǵylymdy kezdesý qorytyndylandy.

Aıta ketelik «Keńse tili qazaqsha bolmaı is ońbaıdy»: Qarın áleýmettik jelidegi urandarǵa jaýap bergen edi.