Qazaq tili mektepten smartfonǵa deıin: til úıretýdiń úsh baǵyty
ASTANA. KAZINFORM — Kúndelikti qoldanatyn tehnologııalar qazaq tilinde jumys isteýi kerek. Bul týraly BIZDIÑ ORTA podkastynda «Qazaq tili» halyqaralyq qoǵamynyń prezıdenti Raýan Kenjehanuly aıtty.
— «Halyqaralyq Qazaq tili qoǵamy» qazir úsh negizgi baǵytqa basymdyq berip otyr. Birinshisi — qazaq tilin oqytý ádistemesi, ıaǵnı balabaqshada, mektepterde, kolledjderde jáne joǵary oqý oryndarynda qazaq tilin qalaı tıimdi oqytýǵa bolatynyna nazar aýdaryp otyrmyz. Óıtkeni Qazaqstan azamattarynyń barlyǵy qazaq tilin oqıtyn bir ǵana orta bar. Ol — bilim berý júıesi. Sondyqtan osy altyn ýaqytty tıimdi paıdalana bilýimiz kerek. Bizdiń esepteýimizshe, jas azamat balabaqshaǵa barǵannan bastap mektepti aıaqtaǵanǵa deıin shamamen 1200 saǵat til úırenedi eken. Sol 1200 saǵatty barynsha tıimdi paıdalanyp, keminde 1200 sózdi meńgerip, olardy aýyzeki sóıleýde, kúndelikti qarapaıym qarym-qatynasta qoldana alýy kerek. Bul baǵytta atqarylatyn jumys kóp. Halyqaralyq ádistemelerdi zerdeleý, tehnologııalardy qoldaný, muǵalimderdi yntalandyrý qajet. Osy máseleler boıynsha Oqý-aǵartý mınıstrligimen, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligimen, sondaı-aq osy iske janashyr ustazdarmen jáne basqa da áriptestermen birlesip jumys istep jatyrmyz, — dedi ol.
Onyń aıtýynsha, ekinshi úlken baǵyt — qazaq tilindegi mazmundy kóbeıtý jáne onyń sapasyn arttyrý. Balalardyń tili qazaqsha shyǵýyna kómektesetin qarapaıym balalar ádebıetinen bastap, kúrdeli ǵylymı jáne iskerlik ádebıetke deıingi barlyq mazmun qazaqsha sóıleıtin jáne qazaqsha sóılegisi keletin ortaǵa ashyq ári qoljetimdi bolýy tıis.
— Buǵan medıa ónimder de kiredi. Anımatsııalyq fılmder, eresekterge arnalǵan fılmder, derekti týyndylar — munyń barlyǵy qazaq tilinde bolýy kerek. Eger mundaı mazmun jetkiliksiz bolsa, qazaq tilinde sóıleıtin adamnyń tulǵa ári maman retinde qalyptasyp, damýyna múmkindik azaıady. Óıtkeni ol ózine qajetti aqparatty ana tilinde taba almaı, basqa tildegi mazmunǵa júginýge májbúr bolady. Sondyqtan biz qazaq tilindegi ádebıetterdi shyǵarýǵa, aýdarýǵa jáne taratýǵa kóńil bólip otyrmyz. Sonymen qatar balalar kóretin Disney, Pixar, Sony, Marvel sııaqty stýdııalardyń fılmderin seriktestermen birlesip sapaly dýblıajdaý baǵytynda jumys istep kelemiz. Sońǵy eki jylda osy stýdııalarmen birlese otyryp, fılmderdiń qazaqsha nusqalaryn álemniń 40-qa jýyq tilindegi nusqalarymen bir mezgilde usynýǵa kúsh salyp jatyrmyz. Osy ýaqyt ishinde 15 shaqty fılmniń qazaqsha nusqasy jaryq kórdi, — dedi qoǵam prezıdenti.
Ol úshinshi úlken baǵyt retinde tehnologııalardy atady.
— Qazir qaltamyzdaǵy telefondaǵy kez kelgen qosymsha men kúndelikti qoldanatyn túrli tehnologııalyq sheshimder qazaq tilinde jumys isteýi kerek. Osy baǵytta biz kezinde Ýıkıpedııanyń qazaqsha nusqasyn damytyp, onyń aýqymyn keńeıttik. Keıin Google aýdarmashysyna qazaq tilin qostyq. Odan soń iri halyqaralyq kitaphanalardyń mazmunyn qazaq tilinde qoljetimdi etýge kúsh saldyq. Qazir OpenAI kompanııasymen birlesip, ChatGPT-diń qazaq tilinde saýatty jaýap berýine, qazaqtyń mazmunyn, tarıhyn, ádebıeti men mádenıetin tereńirek bilýine baǵyttalǵan jumystar júrgizip jatyrmyz. Bul úshin óz kúshimizben qajetti aýqymdy derekter qoryn jınadyq. Sonymen qatar tsıfrlyq lıngvıstıka dep atalatyn jańa salaǵa qadam basyp, osy baǵytta mamandardy oqytyp, daıarlap jatyrmyz. Osylaısha, úsh negizgi baǵytty — qazaq tilin oqytý ádistemesin jetildirýdi, qazaq tilindegi mazmundy damytýdy jáne tehnologııalardy qazaqshalaýdy qatar alyp kele jatyrmyz, — dedi Raýan Kenjehanuly.
Budan buryn Raýan Kenjehanuly kemel ult degenimiz — ózin eshkimnen kem sanamaıtyn, qor tutpaıtyn ult ekenin aıtqan edi.
