Qazaq tili kóptegen esikti ashty – Anna men Dmıtrıı til úırenýdegi laıfhaktar týraly

Qazaq tilin Kúmis ájeden úırendim

– Men Qostanaı oblysynda moldavan otbasynda dúnıege keldim. Ata-anam tyń ıgerý kezinde kóship kelgen jáne qyrǵa jumysqa ketip, úıde qaraýsyz qalatyn kezderimiz boldy. Osylaısha kórshilerdi aralap júrip, Kúmis ájemen tanystym. «Sary qyzym kele ǵoı» dep, janyna otyrǵyzyp alyp, qoıý sháıi men ystyq baýyrsaǵyn berip, bar meıirin tógetin. Sıyr saýǵanda Abaıdyń ánderin aıtatyn. Keıinnen sol jylýlyq qyzyǵýshylyqqa ulasyp, qazaq halqyna jaqyn bola bastadym. Qazaqtyń qyzdarymen dos bola bastadym. Ata-anamen sóılesip, orys synybynan qazaq synybyna aýystym. Árıne, ońaı bolǵan joq, úlgerimim nasharlady, biraq mektep bitirgende bestik baǵalarmen aıaqtadym, - dep eske alady Alla Platonova.

Onyń aıtýynsha, eń bastysy – adamnyń talpynysy men nıeti. «Orta kerek» deıtinder de sol ortany ózi izdep, tabýy kerek.

– Jaqynda etnosaralyq aıtys ótti. Men sol aıtysqa qatysyp, baq synadym. Degenmen, til úırenýde «boldym», «toldym» degen sezim eshqashan bolmaıdy, áli de izdenis ústindemin. Qazaq ádebıetinde qanshama shyǵarma bar, ár óńirde túrli dıalektiler bar. Jalpy, qazaq tilin bilemin dep keýde kótermeýimiz kerek, bul ómir talaby. Qazaqstanda tursań qazaq tilin bilýge mindettisiń. Basqasha bolmaýy kerek. Qaı elde tursań, jumys istep, nanyn jep, sýyn ishseń, sol eldiń tilin bilýge mindettisiń dep oılaımyn, - deıdi A. Platonova.

Aǵylshyn tobynan qazaq tili fılologııasyna aýystym

Dmıtrıı Romaşenko da – Qostanaı oblysynyń týmasy. Mektep qabyrǵasynda qazaq tiline qyzyǵýshylyǵy bastalǵan. Tipti 6-synyptyń ózinde qazaq tili pániniń muǵalimi bolýdy armandaǵan.

– Men týyp-ósken Fedorov aýylynda qazaqtildi adamdar da, mektep te bolmady. 11 jyl orys tilinde bilim aldym. Áıtse de, qazaq tili pánine qyzyǵýshylyǵym joǵary boldy, sabaq óte qyzyqty ótetin. Sózdik qorym az bolsa da, grammatıkasyn óte jaqsy biletinmin. Mektepti aıaqtaǵan soń, aǵylshyn tili fılologııasy mamandyǵyna tústim. Biraq bir semestrden keıin unamaıtynyn túsinip, qazaq tili fılologııasyna aýystym. 1-2 kýrsta óte qıyn boldy, qazaqtildi orta, barlyq pán qazaq tilinde bolǵandyqtan úndemeı, tyńdap qana otyratyn edim. Qolymnan kelmeıdi dep, úmitim úzilgen kezder de boldy. Biraq 2-kýrstyń sońynda sóıleı bastadym, 4-kýrsta úzdik aıaqtadym, - deıdi D. Romaşenko.

Qazir Dmıtrıı qazaq tili páninen sabaq beredi, tildik klýbtar uıymdastyryp turady.

– Úırenetin sátter áli kóp, kúnde sózdikterdi ashyp, zerdelep, sabaqqa daıyndalǵanda izdenemin. Bir sózdi bilmeı qalsam, oqýshylarymnan uıalmaımyn, bárimiz sózdikti ashyp qaraımyz. Qazaq ádebıetiniń klassıkalyq shyǵarmalaryn áli de oqýymyz kerek. Ásirese, Abaı, Shákárimniń týyndylary – qazaqsha shoqtyǵy bıik shyǵarmalar, - deıdi spıker.

Til úırenýdegi qoldaý men yntalandyrý mańyzdy

Podkast qonaqtary til meńgerýde jaqyndardyń kórsetken qoldaýy men yntalandyrý sharalary óte mańyzdy bolǵanyn aıtýda. Qos spıker de qazaq tili boıynsha túrli jarystar men olımpıadalarǵa belsene qatysqan.

– Ásirese oblystyq «Til shamshyraqtary» jarysy esimde qaldy. 2010 jyldary úshinshi oryn alyp, 30 myń teńge jeńip alǵan edim. Bul óte qomaqty aqsha boldy jáne birden dúkenge baryp, telefon satyp alǵanmyn. Osyndaı yntalandyrý sharalary til úırenýge qyzyǵýshylyǵymyzdy arttyra tústi, - deıdi D. Romaşenko.

Qazaq tili fakýltetine aýysqanda da D. Romaşenko ata-anasynyń úlken senim artyp, qoldaý kórsetken. Bilim grantyn jeńe almaǵan sátte de oqý aqysyn tólegen.

– Meniń de mektebimde qazaq tili páninen sabaq bergen Saqypjamal apaıym boldy. Qazaqshaǵa ıkemim kelmese de, betimdi qaqpaı, túrli sharalarǵa qatystyratyn. Sol senim óte mańyzdy boldy. Saǵan bireý sense, seniń baǵyndyrar belesteriń óte kóp bolady. Óz anam da Abaı oqýlaryna óz kóıleginen maǵan kóılek tigip bergen edi. Men júldeli oryn men 100 myń teńge jeńip alyp, anama ádemi kıim ápergenmin. Taǵy bir jarysta úıge sý jańa teledıdar ákelgenimde, anam qatty qýanǵan edi. Qazaq tilin úırenýde osyndaı ystyq estelikterim bar, - deıdi A. Platonova.

Qazaqsha sóıleý úshin eń aldymen amandasýdy úırený kerek

Anna Platonova volonter retinde qazaq tilin úıretý klýbtaryna qatysady, mektep oqýshylarymen jáne jastarmen kezdesýler jasaıdy. Keıipker til úırenýdegi psıhologııalyq kedergilerdi jeńý úshin shákirtterin dúkenge jiberetinin aıtty.

– Shákirtterimdi dúkenge aparyp, bir aýyz oryssha sóz qospaı, saýda jasaýyn baqylaımyn. Shákirtterimniń arasynda túrli ult ókilderi bar, qoǵamnyń aldynda qysylmaı sóıleý úshin eń birinshi amandasýdy úırenińder deımin. Sálemetsiz be, qaıyrly kún, qalyńyz qalaı degen sózderden bastaý kerek. Dál solaı mýzeıge baryp, qazaqsha gıd qyzmetin alamyz, mádenı sharalar men kontsertterge baramyz. Psıhologııalyq kedergilerdi osylaı eńserýge tyrysamyz, - dedi ol.

Spıkerlerdiń aıtýynsha, qazaq tilin úırenýdi erteń emes, búginnen bastap ketý kerek. Kishkentaı qadamdarmen, kúnde 5-6 sóz jattap, praktıkaǵa engizse, nátıje de kóp uzamaı kórine bastaıdy.

– Til úırenýdegi basty qaǵıda – sóıleý, sóıleý, taǵy da sóıleý. Sóılemesek eshteńe kómektespeıdi. Qatelikti qatelik emes, tájirıbe dep qarastyrý kerek. Qaıta-qaıta oqý kerek, talpyný kerek, toqtamaý kerek. Qazirgi másele – mektepterde materıaldyń tapshylyǵy. Aǵylshyn, nemis, frantsýz tilderinde oqýlyq óte kóp, al qazaqsha sapaly tyńdalym materıaldary az. Qazirgi mektep baǵdarlamasy da balanyń jas ereksheligine saı emes ekenin kóterip júrmin. Men 1-11 synypqa deıin barlyq synypta, memlekettik mektepte de, jeke mektepte de sabaq bergenmin. Ekinshi synypta S1 deńgeıindegi sózder jıi kezdesedi. Men úshin bul óte ózekti, - deıdi til janashyrlary.

Sonymen birge, qonaqtar qazaq tili sabaqtaryn úıretýdi balabaqshadan bastaý keregin, bul úshin tárbıeshiler jumysyna kóńil bólý qajettigin jetkizdi.

– Sebebi balalar – aq qaǵaz sekildi. Qazir kishi qyzym qazaq balabaqshasyna barady. Qazaqsha sózder qulaǵyna sińsin, oryssha sóz qoldanbańyzdar dep jiti qadaǵalap otyramyn. Balabaqshada qazaqsha kıiz úı tigýli, balalardyń ulttyq kıimi de bar. Ánurandy estise, birden qolyn keýdesine qoıady. Demek, bul rette tárbıeshiler jumysyna basa kóńil bólý kerek. Qazaqtyń dástúrin, saltyn jaqsy kóremin. Ol úlkenderge syılastyqpen qaraýdy, kishige qamqor bolýdy úıretedi. Osynyń bárin ustansaq jaman bolmaımyz, - deıdi A. Platonova.

Qazaq tili – ultaralyq qatynas tili bola alady

Podkast spıkerleri qazaqsha sóıleýge tyrysyp júrgender óte kóp ekenin, jastar da, zeınetkerler de qazaqsha úırenýge talpynyp júrgenin atap ótti. Osylaısha, qazaq tili ultaralyq til bolaryna esh kúmán keltirmeıtinderin jetkizdi.

– Bizdiń elde qanshama etnos ókilderi turyp jatyr, ár ult óziniń dástúrin saqtaı otyryp, qazaqtyń da dástúrin qosa alyp júretin jaǵdaıǵa jetti. Máselen, moldavan ulttyq taǵamynyń qasynda qazaqsha et turady. Sondyqtan, «Qazaqstan halyqtary» emes, «Qazaqstan halqy» dep aıtý ábden oryndy. Qazir búkil álem Qazaqstanǵa bet buryp otyr. Túrli jıyndar ótip, basqa elderdiń prezıdentteri saparlap kelip jatyr. Bul úlken saıası qadam jáne Qazaqstan qonaqjaılyǵyn álem deńgeıinde kósretip jatyr. Bul rette jastarǵa artylatyn jaýapkershilik te zor, - deıdi A. Platonova.

Aıta keteıik, Birlik kúni aıasynda Astanada «Altyn shańyraq» respýblıkalyq ultaralyq aıtys ótti. Onda tanymal aqyndar men osy ónerdi meńgerip júrgen shákirtterden quralǵan 12 jup aıtysty. 

Buǵan deıin Qazaqstan sportyndaǵy eń tanymal ınternatsıonal otbasylarǵa sholý usynǵan edik.